MKB-innovatiestimuleringsplan 2015 voor de topsector HTSM

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MKB-innovatiestimuleringsplan 2015 voor de topsector HTSM"

Transcriptie

1 Regeling nationale EZ-subsidies, bijlage als bedoeld in artikel eerste lid Bijlage 1 MKB-innovatiestimuleringsplan 2015 voor de topsector HTSM 17 maart 2015 MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM - 1 -

2 Inleiding: De topsector High Tech Systemen en Materialen (HTSM) vormt een belangrijke motor en aanjager van de Nederlandse economie. Omdat de topsector HTSM zich vooral richt op business-to-business markten, zijn deze bedrijven veelal onderdeel van nationale en internationale waardeketens en netwerken. Veel producenten van apparaten en machines voor eindklanten zijn geëvolueerd tot kop-staart bedrijven. Zij bepalen de productspecificaties maar leveren ook het integrale eindproduct aan de eindklant. De invulling van het traject daartussen is in belangrijke mate het terrein van toeleveranciers. De meeste hightech midden- en kleinbedrijven (MKB) in Nederland zijn toeleverancier. Een aantal MKB-bedrijven is ook actief in het maken van hightech eindproducten. Het zijn vaak de MKB-ers die nieuwe producten met nieuwe technologieën op de markt zetten. Naast een goed innovatieklimaat is een structurele verbinding tussen bedrijven en kennisinstellingen essentieel. Voor de topsector HTSM vormen de 17 roadmaps het hart; deze zijn gericht op 17 inhoudelijke thema's en beschrijven het ecosysteem van R&D en innovatie. Het topteam HTSM geeft in dit plan aan hoe zij het MKB zal stimuleren tot innovatieactiviteiten binnen de roadmaps van deze topsector. 1. Doelstelling Met dit MKB-innovatiestimuleringsplan beoogt de topsector HTSM de volgende doelen te bereiken: betere aansluiting van het MKB op de innovatieagenda van de topsector HTSM, en in het bijzonder de 17 roadmaps waaruit deze innovatieagenda bestaat; beschikbare kennis naar de markt brengen door de drempel naar kennisinstellingen te verlagen waardoor het MKB kennis gaat gebruiken; stimuleren van samen innoveren in ecosystemen en ketens; groter bereik van en zichtbaarheid naar het MKB. 2. Smart Industry Nederland beschikt over een industrie van wereldklasse. Talloze grote en kleine bedrijven behoren in hun markt tot de wereldtop. Maar de wereld verandert snel en globalisering zet onverminderd door. Consumenten en afnemers verwachten steeds meer op maat gesneden oplossingen. Tegelijkertijd is er een technologische ontwikkeling die haar weerga niet kent: de vierde industriële revolutie; een verregaande digitalisering van de industrie. Hoge eisen worden gesteld aan bedrijven om zich steeds weer aan te passen aan deze economische realiteit om internationaal competitief te blijven. Daarvoor is in Nederland de Actieagenda Smart Industry opgesteld. De actieagenda beschrijft ondermeer dat ICT een steeds grotere rol gaat spelen door alle topsectoren heen. Daardoor kan bijvoorbeeld ook massa-industrie in Nederland plaatsvinden. Ook bij mobiliteit zijn enorme veranderingen in aantocht in het kader van smart mobility / connecting cars en autonomous cars. Daarnaast kan 3D-printing een revolutie teweegbrengen daar het lokale en kleinschalige productie mogelijk maakt. Ook fotonica is een belangrijke ontwikkeling. Fotonische chips worden nu nog alleen in kleinere series geproduceerd. Naar verwachting zullen de toepassingsmogelijkheden toenemen en de stukprijs omlaag gaan. Allerlei apparatuur zal daardoor goedkoper, sneller, betrouwbaarder en energiezuiniger worden. Al deze ontwikkelingen zullen een steeds grotere rol spelen in de HTSM. Dit jaar gaan in het kader van de actieagenda Smart Industry 10 zogenaamde fieldlabs van start waar in de praktijk bekeken zal worden wat de kansen en moeilijkheden zijn. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM - 2 -

3 3 Inhoudelijke inkadering De 17 HTSM roadmaps 1 van de topsector HTSM vormen de inhoudelijke afbakening. Hierbij is een indeling te maken naar (1) toepassingen, (2) HTSM technologieën en (3) Cross-top sectorale technologieën. De toepassingsgerichte roadmaps zijn: Semiconductor Equipment, Printing, Lighting, Solar, Healthcare, Security, Automotive, Aeronautics, Space, Advanced Instrumentation. De HTSM technologie-gerichte roadmaps zijn: Components and Circuits, Photonics, Mechatronics / Manufacturing, Embedded Systems, Hightech Materials. De cross-topsectorale technologie-gerichte roadmaps zijn: Nanotechnologie, ICT. De volledige ICT-roadmap beschrijft topsectoroverstijgende ICT-innovaties. Ook alle afzonderlijke roadmaps binnen HTSM hebben een ICT-component. In de bijlage is per roadmap een beknopte samenvatting opgenomen. Voor de toetsing van voorstellen geldt de uitgebreide versie van de genoemde roadmaps. Voor het cross-sectorale thema Smart Industry zijn met name de volgende HTSM roadmaps relevant: ICT (Big data, embedded systems, cybersecurity) Embedded systems Mechatronics / Manufacturing (manufacturing, additive manufacturing, robotica, sensorsystemen,) Security (cybersecurity) Photonics (componenten, systemen, monitoring, netwerken) 1 Innovatiecontract High Tech Systemen en Materialen d.d. 2 oktober 2013 MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM - 3 -

4 Voor kennisvragen en projectvoorstellen op het gebied van Smart Industry wordt daarom met name verwezen naar bovengenoemde roadmaps. Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat ook andere HTSM roadmaps raakvlakken hebben met het thema Smart Industry. Voorbeelden zijn: Advanced Instrumentation (sensoren en sensorsystemen, ICT-infrastructuur, datamanagement) Aeronautics (Maintenance Repair and Overhaul) Components and Circuits (prestaties, variabiliteit, betrouwbaarheid en degradatie; draadloze netwerken) Healthcare (IT-infrastructuur, big data, embedded ICT, coöperatieve systemen die data vanuit meerdere bronnen combineren, mechatronica en robotica Lighting (componenten en systemen) Printing (Advanced sensing & control) Semiconductor Equipment (nieuwe fabricagetechnieken, flexibiliteit van productie) Solar (apparatuur en productietechnologie, processen) Space (satellietdatabank). MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM - 4 -

5 Bijlage De topsector High Tech Systemen en Materialen (HTSM) heeft de Stichting Topconsortium voor Kennis en Innovatie (TKI HTSM) opgericht om handen en voeten te kunnen geven aan de publiek-private samenwerking binnen deze topsector. De 17 HTSM roadmaps vormen het hart; deze zijn gericht op 17 inhoudelijke thema's en beschrijven het ecosysteem van R&D en innovatie en ook mogelijkheden voor publiek-private samenwerking. In deze bijlage wordt in het kort een beschrijvende samenvatting gegeven van de 17 HTSM roadmaps. Voor inhoudelijke toetsing wordt verwezen naar de volledige tekst van de roadmaps (ref. 1. Semiconductor Equipment Een wereld zonder elektronica is niet meer voor te stellen. Bij bijna alles wat we doen, spelen geavanceerde integrated circuits (chips) een grote rol. Hun snelle ontwikkeling maakt de rol van deze microchips in de samenleving in de toekomst alleen nog maar groter. Nederland is met een marktaandeel van meer dan 20% een grote speler op de wereldmarkt voor halfgeleiders. Bijna alle chips ter wereld bevatten een Nederlands onderdeel of zijn met Nederlandse tools gemaakt. De huidige inspanningen op wetenschappelijk vlak zijn echter te klein om onze leidende positie op de wereldmarkt te behouden. Daarom moeten we niet alleen de huidige onderzoeksgroepen verder steunen, maar ook het ontstaan van nieuwe groepen stimuleren. Nog steeds verdubbelt het aantal componenten op een chip elke anderhalf tot twee jaar (de wet van Moore). Dit komt door drie mechanismen, die ook de drijvende krachten zijn achter deze roadmap voor de komende vijftien jaar: 1. Miniaturisering van componenten, zowel met nieuwe als met bestaande functionaliteiten. Hiervoor zijn innovaties in apparatuur en (nieuwe) materialen onontbeerlijk. 2. Vergroting van chips en substraten. Om in 2018 over te kunnen gaan naar substraten met een diameter van 450mm, zijn intensivering van R&D-activiteiten en Europese samenwerking essentieel. 3. Verbetering en vernieuwing in fabricagetechnieken. De introductie van nieuwe materialen en device concepts zorgt voor de ontwikkeling van nieuwe fabricageprocessen. Innovaties in die processen verleggen de grenzen van wat maakbaar is. Parallel hieraan loopt de introductie van nieuwe fysische principes in chips ('more than Moore') zoals optische en draadloze communicatie of geleiding gebaseerd op grafeen. Chips worden meer toepassingsspecifiek. Dat vraagt een grotere flexibiliteit van de productie. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM - 5 -

6 2. Printing Digitaal printen is sterk in opkomst. Niet alleen in de grafische industrie, waar analoge printtechnieken steeds meer worden vervangen door digitale, maar ook voor nieuwe printtoepassingen. Er ontstaat een geheel nieuw veld van 'industrieel printen'. Inktjet printen is het meest veelbelovend voor alle toepassingen, vanwege het efficiënte materiaalgebruik, de zeer nauwkeurige en contactdozen depositie van materialen en de mogelijkheid om complexe 2Dpatronen en 3D-structuren te maken van uiteenlopende materialen. Industrieel printen heeft vele (toekomstige) toepassingen. Denk aan de grafische industrie, textiel, printen van veiligheidsmarkers, 3D printen van volledig functionele objecten, printen van elektronica, printen van zeer kleine additieven in voedingswaren en printen in de gezondheidszorg: coatings, markers of zelfs hele structuren van biomaterialen. Voor de meeste nieuwe toepassingen zijn fundamenteel onderzoek en productontwikkeling onontbeerlijk. De uitdagingen zijn onder te verdelen in drie gebieden: 1. Printkoppen en functionele materialen De huidig beschikbare printkoppen stellen beperkingen aan de bruikbaarheid van materialen. Dat geldt ook voor interacties tussen substraat en materiaal. Er zijn innovaties nodig in printkoppen en nozzles, en meer kennis van materialen en interacties. 2. Betrouwbaarheid en geavanceerde meet- en regeltechnieken Voor foutenvrij printen van lagen en patronen, moet de betrouwbaarheid omhoog. Dit vereist onder andere innovaties in meet- en regelmechanismen. 3. Architectuur van printplatformen Hoe meer printtechnologie de traditionele productiestappen gaat vervangen, des te meer flexibiliteit en modulariteit er nodig is. We onderscheiden acht veelbelovende thema s voor publiek-private samenwerkingsverbanden, waarvan de eerste en de laatste het meest geschikt zijn om in een TKI te formaliseren. 1. Printheads & functional materials 2. Advanced sensing & control 3. Print platform architectures 4. Substrates & coatings 5. Droplet visualisation & modeling 6. Fluid - substrate interaction 7. Printed Electronics 8. Printvalley 2.0 MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM - 6 -

7 3. Lighting Verlichting bepaalt zo n 19 procent van de wereldwijde energiebehoefte en de vraag zal de komende decennia verdrievoudigen. Door Philips is Nederland altijd een belangrijke speler op de verlichtingsmarkt geweest. Om bij te blijven moet de sector zich echter aanpassen aan de vraag naar nieuwe verlichtingsproducten en -systemen die goedkoper, duurzamer en intelligenter zijn. Die uitdaging bevindt zich op drie niveaus: Verlichtingscomponenten: nieuwe materialen en goedkopere productiemethodes; Verlichtingssystemen: slimme architecturen om nieuwe technologie te integreren in intelligente systemen; Verlichtingsoplossingen: een gebruikersgeoriënteerde aanpak voor verlichting binnen, buiten, in transport, voor gezondheid en in de landbouw. De technologische uitdagingen per niveau zijn te vinden in de volledige roadmap. Op alle niveaus spelen standaardisatie en levensloopmanagement (cradle-to-cradle) een grote rol. We onderscheiden vier invalshoeken om de state-of-the-art verlichtingstechnologie verder te ontwikkelen. Elk daarvan kan een publiek-private samenwerking worden, met bestaande instituten als startpunt. 1. Verbeteringen in de technologie van verlichtingscomponenten (universiteiten en instituten): lagere kosten en betere prestaties door onderzoek naar materialen, fundamentele processen en apparatuur. 2. Verbetering van Solid State Lighting (SSL) systemen (MKB): bottom-up benadering van de nieuwe mogelijkheden die SSL apparaten bieden voor verlichtingssystemen. 3. Mensgerichte verlichtingsoplossingen (TNO, ILI): een mark gedreven aanpak van oplossingen voor gebruikers. 4. Rijp maken van de OLED technologie (Holst Centre): door de fundamentele verschillen tussen LED en OLED, vraagt deze veelbelovende technologie een aparte invalshoek. Om de kracht van de Nederlandse verlichtingsgemeenschap te behouden en versterken, vragen wij een actieve rol van de overheid. Niet alleen door commitment aan internationale R&D programma s, maar ook door investeringen in onderzoek naar verlichtingssystemen. Daarnaast past een rol als launching customer, omdat de overheid een groot deel van de verlichtingsinstallaties in Nederland bezit. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM - 7 -

8 4. Solar Technisch kunnen we een steeds groter deel van de wereldwijde energiebehoefte halen uit zonneenergie. Door kostenbesparingen zal zonne-energie ook steeds beter kunnen concurreren met energieopwekking uit fossiele brandstoffen. Hoewel in Nederland nog relatief weinig PV (photovoltaische) capaciteit is geïnstalleerd, hebben we een sterke marktpositie in de productie van onderdelen en apparatuur. Zo'n 150 tot 200 Nederlandse bedrijven zijn actief in de gehele keten en het kennisniveau binnen universiteiten en instituten is hoog. De uitdagingen voor de komende tijd liggen op twee gebieden: 1. Photovoltaics (PV): naast de traditionele wafer-based PV-systemen, is dunne film PV in ontwikkeling. Innovaties zijn nodig op gebied van: apparatuur en productietechnologie, processen, materialen en systeemtoepassingen (optimaliseren van productie en gebruik). 2. Zonnebrandstof (solar fuel) en opslag: traditionele PV en zonnebrandstof zijn nauw aan elkaar gelieerd en hebben beide te maken met uitdagingen op gebied van energieopslag. Dit vraagt om innovatie en onderzoek op gebied van: keuze van het beste proces, technologie voor productie van devices, materialen voor zonnebrandstof, systeemontwerp en methodologie voor fundamenteel onder zoek. De industrie voor zonne-energie wil één TKI vormen waarin alle activiteiten op het gebied van zonneenergie worden samengebracht. Daarbij gaat het om de activiteiten binnen de roadmap Solar van de topsector HTSM en binnen de gelieerde roadmaps van die topsector, maar ook om de innovatieactiviteiten die vallen onder de topsector Energie. Activiteiten die geheel of gedeeltelijk vallen binnen deze TKI, zijn: Solliance M2i Advanced Dutch Energy Materials ADEM Innovation Lab: programma's en projecten binnen FOM en STW NanoNextNL. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM - 8 -

9 5. Healthcare De partners van deze roadmap willen snel nieuwe oplossingen voor de uitdagingen waar de gezondheidszorg voor staat. Nieuwe technologieën moeten gericht zijn op de gebruiker en de patiënt. De sterke technologische positie van Nederland in met name nano elektronica en embedded systems is de basis voor onze R&D. De uitdagingen in Healthcare zijn te verdelen in vier onderwerpen die geschikt zijn als TKI: 1. In de diagnostiek richten we ons op: innovaties op het gebied van medische beeldverwerkingstechnieken om deze specifieker en gevoeliger te maken en voor het combineren van diagnose en behandeling; patiënt specifieke modellen voor een betere diagnose en behandeling; combineren van beeldverwerkingstechnieken met genetische en moleculaire informatie. 2. Op het gebied van interventie en therapie richten we ons op: nieuwe apparatuur voor minimaal invasieve technieken; vele uitdagingen in de image-guided intervention and treatment (IGIT) en interventie labs die de resultaten en productiviteit van interventies moeten verhogen; nieuwe radionucliden en radio-isotopen voor innovaties in de nucleaire geneeskunde; een nieuwe generatie revalidatietechnieken die de fysiotherapeut gedeeltelijk vervangen. 3. In de nulde- en eerstelijnszorg richten we ons op: welbevinden van burgers door middel van draagbare apparatuur voor zelfzorg; domotica om de kwaliteit van leven en onafhankelijkheid van patiënten te vergroten; betaalbare diagnostische systemen in de huisartsenzorg. 4. Bruikbare enabling technologies voor de gezondheidszorg zijn: micro- and nanotechnologie in de vorm van bijvoorbeeld (implanteerbare) bio-devices, lab-on-achip technologie en biomarkers voor beeldverwerking; ICT op drie gebieden: een IT-infrastructuur voor de gezondheidszorg, verwerken van medische data en embedded ICT (de software in grote high tech medische systemen); ease of use: omdat de complexiteit van de gebruikte systemen in de gezondheidszorg steeds toeneemt, neemt het belang van gebruiksvriendelijkheid ook toe; coöperatieve systemen die data vanuit meerdere bronnen combineren; mechatronica and robotica voor kosteneffectieve en kwalitatief goede gezondheidszorg; biomaterialen voor implanteerbare metallische apparatuur. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM - 9 -

10 6. Security In de Security roadmap zetten we in op de technologische uitdagingen die te maken hebben met bedreiging van de veiligheid van personen. We kijken zowel naar geweld door opzettelijk handelen als naar incidenten (crises, rampen) waarbij de overheid een rol heeft, binnen de volgende domeinen: 1. System of systems: voor een geïntegreerde aanpak van de uitdagingen op het gebied van beveiliging is ontwikkeling van een systeem van systemen essentieel. Hierbij zijn alle stakeholders betrokken. De eerste die zulke robuuste system-of-systems oplossingen kan realiseren, heeft grote kansen op de markt. 2. Cyber security: de steeds grotere invloed van ICT op de samenleving vergroot ook het belang van de bestrijding van cybercrime. Er is al een groot kennisreservoir en het onderwerp is zeer urgent. 3. Sensoren: voor effectieve beveiliging is informatie cruciaal. Zowel actieve als passieve sensortechnologieën zijn van belang. Er zijn twee invalshoeken: a. Actieve sensoren (radars) verder verfijnen en daarmee intelligentere systemen vormen. Nederland heeft hier een excellente positie op het gebied van R&D. b. Passieve sensoren leveren steeds meer data. Dat vereist nieuwe concepten voor data processing en het filteren van irrelevante data. Er zijn veelbelovende ontwikkelingen op het gebied van intelligente sensoren en zelflerende systemen. De technologische domeinen die bijdragen aan het succes van de sector zijn: informatie en communicatie, radar, micro-elektronica, mechatronica, slimme materialen, embedded software, gedragswetenschap en system engineering. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM

11 1. Automotive De transportsector moet 50% efficiënter en betrouwbaarder zijn in De CO2-uitstoot moet ook drastisch verminderd zijn. Zo luidt de ambitie van de European Road Transport Research Advisory Council (ERTRAC). De Nederlandse Automotive sector heeft haar strategie mede op deze doelen gebaseerd. Innovaties moeten een oplossing bieden voor maatschappelijke problemen van wegmobiliteit zoals: emissie, congestie, veiligheid en geluid. Deze roadmap is onderverdeeld in twee focusgebieden, met elk drie programmalijnen: Future powertrain: de aandrijflijn van de toekomst is een duurzame aandrijflijn. Dat bereiken we met innovaties op gebied van: a. verbrandingsmotoren: zuinigere motoren door geavanceerde combustietechnologie, b. efficiëntere aandrijflijnen en door hybridisering en verkleinen; elektrische voertuigtechnologie: ontwikkelen en verbeteren van de aandrijflijn, innovaties in energiemanagement en E-mobiliteit systemen; c. lichtgewicht constructies en nieuwe materialen: metaalproducten, plastic componenten en composiettoepassingen. Smart mobility: de toenemende behoefte aan mobiliteit vraagt om nieuwe oplossingen die rekening houden met duurzaamheid en ruimtegebrek. Dat bereiken we met: voertuig-dynamische systemen (vehicle dynamics control): a. actieve veiligheid op de weg, door bestuurders te assisteren met intelligente sensing & actuation, integratie van communicatie en regeling, verbonden ADAS systemen; b. Connected Car: de inzet van ICT om auto s te laten communiceren met elkaar en met de infrastructuur. Deze programmalijn richt zich op intelligent bestuurdersadvies, geavanceerde rijondersteuning en de ontwikkeling van platformen en standaarden; c. verkeersmanagement: nieuwe mogelijkheden om het verkeer te sturen met dynamische rij- en routeadviezen. Deze lijn richt zich op centraal en decentraal verkeersmanagement en standaardisatie en pilots. De R&D vindt plaats met aandacht voor kennisoverdracht en educatie, internationale samenwerking en bedrijfsontwikkeling. De Nederlandse Automotive sector bestaat uit meer dan 300 organisaties, waarvan de meeste deelnemen aan AutomotiveNL, een organisatie die eerder samenwerkingsverbanden bijeenbrengt en versterkt. Daarnaast is er een (potentieel) actieve rol weggelegd voor de overheid, in de vorm van de ministeries van Economische zaken, Financiën en Infrastructuur en Milieu. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM

12 2. Aeronautics In 2025 is het luchtverkeer naar verwachting verdubbeld. Daarom moeten vliegtuigen groener en veiliger worden. Nederland heeft een sterke positie door de intensieve samenwerking tussen het bedrijfsleven en kennisinstituten. De Nederlandse Aeronautics sector heeft vijf thema s voor technologie en innovatie bepaald. Deze moeten zorgen voor een verdubbeling van het marktaandeel in het komende decennium en bieden vele aanknopingspunten voor R&D. 1. Aerostructures: Nederland heeft veel kennis van staartsecties, beweegbare vleugelonderdelen, landingsgestellen en de bijbehorende materiaaltechnologie. Onderwerpen zijn: composieten en coatings, ontwerpmethoden en virtueel testen, sensoren en robotgebruik in het productieproces. 2. Engine subsystems and components: wij zijn goed in deelassemblages voor hogedrukcompressors, Auxiliary Power Units en onderdelen zoals: (turbine)vleugels, seals en behuizingen. Onderwerpen zijn: hoge temperatuurmaterialen, deelsystemen voor motoren, sensoren en nieuwe productiemethoden. 3. Maintenance Repair and Overhaul: de grote hoeveelheid Nederlandse activiteiten in dit thema variëren van composietreparatie, nieuwe concepten voor life cycle kosten, corrosie en (voorspellende) monitoring van componenten en systemen tot complete vliegtuigen. Onderwerpen zijn: herontwerp voor betere productontwikkeling en reparatie en corrosie van composieten. 4. Aircraft systems: in vliegtuigbedrading zijn enkele Nederlandse spelers in de top twee van de wereld. Onderwerpen zijn: alle elektrische bedradingssystemen in vliegtuigen, sensoren en antennes en ontwerpmethoden. 5. Future concepts: nieuwe materialen en nieuwe integratie en certificering van vliegtuigen. Onderwerpen zijn: zelfhelende en multifunctionele materialen, toekomstige ontwerpmethoden, onbemande vliegtuigsystemen en ontwikkeling van nieuwe vliegtuigen. Het College Lucht- en Ruimtevaart is de koepelorganisatie van aerospace in Nederland. In de TKI HTSM, roadmap Aeronautics werken industrie, kennisinstituten en overheid samen. Er lopen al diverse internationale, nationale en regionale programma s. De belangrijkste zijn: (i) TAPAS: ontwikkeling van thermoplastische composiettechnologie, (ii) Impact-II: ontwikkeling van aero-engine subassemblies voor efficiëntere en duurzamere motoren, (iii) DI-WCM: een civiel-militaire samenwerking voor een efficiënte onderhoud van hoge kwaliteit en (iv) JTI Clean Sky: een publiek-private samenwerking onder KP7 tussen Industrie en de Europese Commissie gericht op behoud van het technologische leiderschap van de Europese luchtvaart op het vlak van vergroening van het vliegtuig. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM

13 9. Space Space In de ruimtevaart is het niet alleen gebruikelijk, maar ook noodzakelijk dat industrie, kennisinstituten en overheid nauw samenwerken. De Nederlandse hightech ruimtevaartsector en de technologische kennisinstellingen beschikken over unieke expertise om innovaties tot stand te brengen. De sector is in te delen in drie hoofdthema s: 1. High Tech Space Instrumentation: Nederland heeft een belangrijke positie in het ruimteonderzoek door de ontwikkeling van hightech instrumentatie. Om voorop te blijven lopen in Space Science, zijn nieuwe, speciaal te ontwikkelen instrumenten nodig. Die ontwikkeling zal vooral binnen internationale consortia plaatsvinden. Belangrijke programma s zijn: optische instrumentatie, radio Frequency (RF) technologie, on-board software en datasystemen, ground segment data processing, in situ bioanalyse en thermisch management en koelsystemen. 2. High Tech Space Systems and Components: de Nederlandse bijdrage aan ESA heeft een goede positie opgeleverd in de institutionele markt. Ook op de markt voor commerciële ruimtevaart doet Nederland het goed. Om nieuwe technologie snel te kunnen toepassen is synergie met andere hightech sectoren van belang. Belangrijke programma s zijn: attitude and orbit control systems, satellietaandrijving, structuren, solar arrays, thermisch management en koelsystemen, EGSE en simulatie, ontstekingsmechanismen, satellietclustertechnologie en miniaturisering van versnellingsmeters. 3. Downstream Space Applications and Services: er is een groeiende markt voor satellietdata als ruw materiaal voor innovatieve producten en diensten op het gebied van milieu. Een op te richten Nationale Satelliet Databank versterkt onze positie in de internationale markt. Deze voorziet in satellietdata voor innovaties in landbouw en voeding, water, energie en logistiek. Een voorbeeld van publiek-private samenwerking binnen deze roadmap zou kunnen gaan over een onderwerp Advanced Instrumentation (waarbij de ruimtevaart-instrumentatie met andere cutting-edge instrumentatie binnen HTSM samenkomt) of Aerospace (waarbinnen de R&D van Space en Aeronautics samenkomen). MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM

14 10. Advanced Instrumentation Geavanceerde instrumenten zijn complexe meetsystemen in lage volumes (Low Volume, High Mix, Highly Complex Systems) voor grote wetenschapsprojecten, maar ook voor bijvoorbeeld hoogtechnologische medische - en productietoepassingen. Samenwerking tussen ontwikkelaars, producenten en gebruikers in een vroeg stadium is van groot belang om succesvol te kunnen innoveren. In Nederland zijn veel instituten en bedrijven die wereldleider zijn in specifieke niches. Als zij elkaar beter kunnen vinden, kunnen ze samen veel meer bereiken dan ze nu doen. Speciale aandacht is daarbij nodig voor het mkb. De discrepantie tussen hun typische werkhorizon van drie tot vijf jaar en de ontwikkelingscyclus van tien jaar die gebruikelijk is in Advanced Instrumentation, is een grote uitdaging. Vroeg betrekken van alle spelers helpt hierbij. Deze roadmap heeft verschillende doelen: grotere Nederlandse deelname aan en profijt van - internationale Big Science projecten; onderzoek focusseren op gebieden met relevantie voor Nederlandse bedrijven en bewezen (toekomstig) potentieel; op een structurele manier spin-off creëren; Nederlandse bedrijven internationaliseren; kennis en vaardigheden van werknemers vergroten en combineren; beter begrip bij wetenschappelijk personeel van wat de industrie nodig heeft. Hoewel de projecten zeer van elkaar verschillen, zijn de uitdagingen vaak generiek en onder te verdelen in de volgende drie technologische thema's: metrologie (optica en sensoren); high performance engineering (precisiemechanica en customized elektronica) en informatie-infrastructuur (high speed/high volume data handling). Binnen en tussen deze thema s onderscheidt de roadmap vijf prioriteiten: optische instrumentatie: het realiseren van nieuwe instrumenten voor de productie-industrie, de monitoring van productieprocessen en wetenschap; nieuwe sensoren en sensorsystemen met de nadruk op zeer gevoelige en grote detectoren voor fotonen, detectoren gebaseerd om siliciumtechnologie en fiberoptica en de ontwikkeling van sensornetwerken. Deze ontwikkelingen vinden hun toepassingen in nieuwe analytische instrumenten en verbeterde procescontrole.; precisietechnologie: van belang voor halfgeleiderapparatuur en instrumentatie in o.a. satellieten en deeltjesversnellers; micro-elektronica en nanofotonica op maat : voortdurende miniaturisering en instrumentatie die werkt onder extreme condities; ICT-infrastructuur, datamanagement en interpretatiemethoden: nodig om veelheid aan (complexe) data goed te verwerken en op te slaan. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM

15 11. Components and Circuits Alle high tech apparatuur van vandaag bevat componenten en circuits. De sector is een belangrijke speler bij het oplossen van de maatschappelijke Europese Grand Challenges. Deze uitdagingen beïnvloeden ook de roadmap Components and Circuits. Toepassingen waarop wordt ingezet zijn bijvoorbeeld: alternatieve energie, elektrische auto s, RF technologie voor verkeer en logistiek, communicatietechnologie, systemen voor veiligheid en privacy, systemen voor de gezondheidszorg en systemen voor de lucht- en ruimtevaart. Al die verschillende toepassingen stellen net zoveel eisen aan componenten en circuits. Bijvoorbeeld eisen als een grote precisie, een zeer laag vermogen, hoge frequenties of bijzonderheden op het gebied van verwerken en verpakken. Efficiënte implementatie van zulke uiteenlopende functies is alleen mogelijk door voortdurend de grenzen van de techniek op te zoeken. De doelen in deze roadmap zijn ondergebracht in een TKI Components and Circuits, die weer onderverdeeld in vijf subthema's. Thema 1 gaat over prestaties, variabiliteit, betrouwbaarheid en degradatie in geavanceerde technologie. In veel gevallen gaat het om radicale innovaties. Thema 2 omvat componenten en circuits voor draadloze netwerken. Dit gebied zal nog tientallen jaren een belangrijke driver voor het vakgebied zijn. Thema 3 behandelt slimme energietoepassingen. Efficiënte, kleine en betrouwbare vermogensomzetters zijn in steeds meer integrated circuits toepassingen cruciaal. Thema 4 richt zich op More than Moore technologieën voor goedkope elektronica op grote en vaak flexibele oppervlakken. Thema 5 gaat over zeer geavanceerde componenten en circuits voor wetenschappelijke instrumenten. Hiermee worden doorbraken in verschillende wetenschapsgebieden bereikt, omdat deze onder extreme omstandigheden functioneren Deze roadmap is sterk verbonden met de International Technology Roadmap for Semiconductors (ITRS) die specifieke innovaties benoemt die de IC-technologie verder zullen helpen. Door het wereldwijde belang van de ITRS, zijn er veel kansen om het budget te vergroten voor onderzoek en innovatie. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM

16 12. Photonics Vanwege de unieke eigenschappen van licht, is Photonics door de EU benoemd tot één van de Key Enabling Technologies. Het MKB in Nederland bedient, naast enkele grote spelers, winstgevende nichesegmenten in alle relevante marktsectoren. Fotonica is dan ook één van de 'ruggengraat'- technologieën van de HTSM sector. De Photonics roadmap kent vier thema s: 1. Toepassingen: vertaalt de markt naar componenten. Het onderzoek is hoogstaand in Nederland: a. ICT: componenten en oplossingen voor thuisnetwerken en datacentra b. Horticulture and Agrofood: o.a. monitoren in kassen c. Water: fotonische sensoren voor bijvoorbeeld. monitoren van waterkwaliteit, constructies (dijken en bruggen) en stromingen d. Energie: zonnecellen, energiezuinig licht, energiebesparing in datatransport e. Chemie: spectroscopie en sensoren f. Logistiek: obstakeldetectie en positie/snelheidsmetingen g. Gezondheidszorg en Life Sciences: medische apparatuur met allerlei vormen van fotonica en lichtinteractie h. Veiligheid, metrologie en sensoren: verhoogde gevoeligheid en self-sustaining sensoren i. Verlichting: nieuwe materialen en componenten voor slimme verlichting, LED s en OLED's j. Productie: procesmonitoring k. Automotive: intelligente elektromechanische systemen l. Aerospace: LIDAR, radar en ruimtecommunicatie 2. Componenten en systemen: beschrijft de vereiste prestaties van componenten voor de toepassingen. Hoofdonderwerpen zijn: lichtbronnen, propagatie en manipulatie van licht, interactie van licht met andere signalen en lichtdetectie. In de meeste toepassingen zijn meerdere onderwerpen aanwezig. 3. Technologieën: de huidige en toekomstige technologieën om componenten te maken. Bijvoorbeeld: a. Photonic integration: fotonica in geïntegreerde platformen of gecombineerd met fluïdica of mechatronica b. Photonic-electronic integration: op chip-, bord- en systeemniveau c. Verpakkingstechnologieën d. Core and disruptive technologies: applicatiespecifiek en op de grenzen van fotonische interacties e. Free space and micro optics: architectuur en assemblage van componenten in geavanceerde systemen f. Nieuwe materialen 4. Processen: voorziet in de input voor de technologieën: nieuwe apparatuur voor integrated devices, slimme oplossingen voor snelle productie (snelle time to market) en nieuwe simulatie en ontwerpmethoden om kwaliteit van de gehele keten te verhogen. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM

17 13. Mechatronics / Manufacturing Mechatronica integreert elektrische, precisie mechanische en thermodynamische engineering en software voor het ontwerp van producten en systemen. Manufacturing dekt de fabricatieprocessen in de hightech keten en de integratie van hightech systemen en modules. Met combinatie van beide heeft Nederland een unieke positie in de wereld. Binnen HTSM speelt Mechatronics & Manufacturing een rol bij een veelheid van toepassingen die (mede) onderdeel van de andere roadmaps van de sector zijn. De uitdagingen op wetenschappelijk gebied liggen onder meer in: betere mechatronische systemen en betere productietechnologieën; snelle en accurate sensing technologie; integratie van micro- en nanotechnologie en nieuwe, slimme materialen. Daarnaast is onderzoek nodig naar hoe Nederland met zijn dure arbeidskrachten competitief en aantrekkelijk kan blijven als productieland. De belangrijkste onderzoeksonderwerpen zijn: Smart surfaces: sensoren en actuatoren op oppervlakken en in robotica; Smart structures: optimalisatie van modules tot complexe vormen; Smart control: slimme meet- en regelsystemen met vele input en outputparameters; Smart metrology / sensor fusion: combinatie van informatie uit vele sensorsystemen om de juiste beslissingen te nemen; Distributed digital realization: cyber-physical systemen en gedistribueerde regeloplossingen voor complexe systemen; Smart system architectures: complexere vereisten vragen om slimme architectuur van systemen, die vaak onder extreme condities moeten functioneren. De productie moet van hoge kwaliteit zijn; Smart design and analysis: complexe ontwerpvraagstukken met vele criteria en gereedschap voor analyse op systeemniveau. Smart manufacturing: life cycle management, optimalisatie van de productieketen, nieuwe productietechnologieën en aanvullende productie van hightech onderdelen. In lijn met de onderwerpen hierboven, wordt een centraal thema voorgesteld met de werktitel 'High Tech Mechatronics and Manufacturing Innovation Center', waarin drie subthema s worden uitgediept: Mechatronics for high precision systems, Robotics systems en High Tech Manufacturing. Dit moet verschillende bedrijven, brancheorganisaties, R&D-centra en academische onderzoeksgroepen bij elkaar brengen. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM

18 14. Embedded Systems De roadmap voor embedded systemen ( HTSM-ES roadmap ) is gebaseerd op een gestructureerd analyseproces, welke wordt aangeduid als redeneerlijn. Uitganspunt in de redeneerlijn zijn maatschappelijke en economische vraagstukken waarvoor verwacht mag worden dat embedded systems technologie een belangrijke bijdrage kan leveren. Daarmee vertegenwoordigen deze vraagstukken een belangrijk startpunt voor nieuwe industriële activiteit. De hieraan gerelateerde innovatievraagstukken, in het bijzonder de vraagstukken met betrekking tot ontwerp van hightechproducten en -toepassingen, vormen daarmee een aanjager voor technologische innovatie en wetenschappelijk onderzoek. De complexiteit van hightechproductontwerp neemt continue toe. Om de efficiëntie, effectiviteit, kwaliteit en kosten van het ontwerp proces te verbeteren is behoefte aan een meer fundamentele aanpak in embedded system engineering. De hiervoor benodigde wetenschappelijke basis dient zich, naast nieuwe embedded technologie, met name te richten op het ontwerpparadigma waarin multidisciplinariteit en vroegtijdige validatie van systeemgedrag en kwaliteiten (functional, non-functional) een belangrijke rol speelt. De roadmap adresseert deze uitdagingen door middel van een analyse van een aantal belangrijke aandachtspunten op het gebied van hightechproductinnovatie. Hierbij wordt speciale aandacht besteed aan de gebieden system architecting, design & engineering, integration & test, model-based design, maar bijvoorbeeld ook aan het gebied van human capital. De analyse resulteert in een aantal belangrijke technische- en wetenschappelijke uitdagingen welke gezamenlijk de basis voor de HTSM-ES researchroadmap vormen. De HTSM-ESI roadmap behandeld de volgende onderwerpen: (i) de context waarin de embedded systems stakeholders actief zijn, (ii) een analyse van de belangrijke roadmap drivers en behoeften, (iii) een samenvatting van de operationele en financiële programma s in de context van de Topsector HTSM. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM

19 15. Hightech Materials High tech materialen zijn door de Europese commissie geïdentificeerd als één van de Key Enabling Technologies (KET). Deze Roadmap High Tech Materials is tot stand gekomen op basis van de input van bedrijven en kan worden onderverdeeld in negen industriële sectoren, die elk hun eigen subroadmap vormen: Aerospace, Automotive, Maritime, Materials production, Professional and consumer products, Energy, Security, Medical and Civil. Het onderzoek richt zich op het beter begrijpen van materialen en hun eigenschappen tijdens productie, verwerking, gebruik en hergebruik, het reduceren van kosten en het veilig omgaan met nieuwe nanomaterialen. Enkele relevante toepassingscategorieën voor nieuwe materiaalontwikkeling zijn: Hybriden en composieten: er zijn nog veel mogelijkheden om de ratio van sterkte en gewicht te verbeteren in combinatie met verminderen van de kosten. Geavanceerde metalen: veel aspecten in het optimaliseren van de waardeketen in de metaalproductie hebben te maken met materiaalinnovaties. Surface & interface engineering: we kunnen wrijving en slijtage begrijpen vanuit een fundamenteel perspectief en beïnvloeden door high tech oppervlakte engineering en modificering. Nanosized & nanostructured materials: door afstemming op nanoschaal (deeltjes, fibers), hebben de materialen van de toekomst verbazingwekkende optische, elektrische, mechanische en oppervlakte eigenschappen die bruikbaar zijn in vrijwel elk industrieel domein zoals bijvoorbeeld multifunctioneel textiel, zonnecellen, displays, energie conversie en opslag. Slimme materialen: intelligente materialen, zoals nanomaterialen, zijn de basis voor veel nieuwe toepassingen. De uitdaging is om de macroscopische eigenschappen te kunnen beïnvloeden vanuit de onderliggende microscopische en nanoscopische structuren. Daarnaast kunnen op alle lengteschalen slimme functionaliteiten toegevoegd worden. Voorbeelden zijn self-healing materialen en sensormaterialen. De huidige materialenprogramma's binnen bijvoorbeeld M2i, TNO, NLR, NWO/FOM/STW, Nanonext zijn een goed startpunt voor het uitvoeren van de roadmap. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM

20 16. Nanotechnologie Nanotechnologie is dé technologie van de 21ste eeuw. Niet alleen vanwege de nog onbekende mogelijkheden die het creëert, maar vooral omdat we verwachten dat nanotechnologie kan bijdragen aan oplossingen voor wereldwijde problemen. Het is dan ook de aangewezen technologie om de Topsector High Tech Systemen en Materialen nieuwe impulsen te geven. Nederland heeft al een geweldige expertise in zowel fundamenteel als toegepast onderzoek naar deviceoriented fenomenen op de nanometerschaal. Voor innovaties op de langere termijn zetten wij in op baanbrekend onderzoek naar enabling technologies en de ontwikkeling van nieuwe toepassingen met sociale en economische drijfveren. Door het multidisciplinaire karakter is nanotechnologie niet alleen belangrijk binnen HTSM, maar ook in de Topsectoren Agrifood, Energie, Life sciences en Chemie. Binnen HTSM onderscheiden we drie onderwerpen: 1. Op het gebied van materialen (advanced nanomaterials), zijn met nieuwe technologieën de mogelijkheden vrijwel eindeloos om elk gewenst materiaal of elke gewenste oppervlaktestructuur te ontwerpen. De uitdaging ligt in het begrijpen van de materialen en mogelijke productieprocessen. 2. De grenzen van het verkleinen van 'gewone' elektronica zijn bijna bereikt. Het combineren van nieuwe optische, elektrische en magnetische fenomenen op nanometer schaal geeft veelbelovende nieuwe toepassingen in de nanoelektronica (devices & components). Sensoren zijn hierbij een belangrijk onderzoeksveld. De interactie tussen 'ge-engineerde' en levende materie biedt bijvoorbeeld een belangrijke uitdaging. Dat geldt ook voor het vinden van productiemethodes om systemen klein en goedkoop te produceren. 3. Daarnaast is het op het gebied van systemen (systems & equipment) belangrijk om het fabricageproces op nanometerschaal te begrijpen en te kunnen controleren. Bij het ontwerpen van nieuwe systemen is een steeds grotere rol weggelegd voor geavanceerde computermodellen. De basis voor de roadmap Nanotechnologie binnen HTSM is de Strategische Research Agenda van het Netherlands Nano Initiative. De plannen in deze roadmap moeten geformaliseerd worden in een Topconsortium voor Kennis en Innovatie. Omdat vrijwel alle spelers al participeren in NanoNextNL, is het logisch dat het TKI-Nano wordt gevormd door NanoNextNL met een kleine uitbreiding. MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM

MKB-innovatiestimuleringsplan 2016 voor de topsector HTSM (en ICT) Utrecht, 5 februari 2016

MKB-innovatiestimuleringsplan 2016 voor de topsector HTSM (en ICT) Utrecht, 5 februari 2016 MKB-innovatiestimuleringsplan 2016 voor de topsector HTSM (en ICT) Utrecht, 5 februari 2016 MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM - 1 - Inleiding: De topsector High Tech Systemen en Materialen

Nadere informatie

Subsidieregeling Sterktes in innovatie, hoofdstuk 1b en 1c MKB Innovatiestimulering Topsectoren

Subsidieregeling Sterktes in innovatie, hoofdstuk 1b en 1c MKB Innovatiestimulering Topsectoren Subsidieregeling Sterktes in innovatie, hoofdstuk 1b en 1c MKB Innovatiestimulering Topsectoren Bijlage 1 MIT-programma HighTech Systemen en Materialen (HTSM) en ICT, 2014 Er kan subsidie aangevraagd worden

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014 TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid Programmalijnen en speerpunten 2014 Programmalijnen en aandachtspunten 1. Energiemanagement voor fleibiliteit van energiesysteem 2. Informatie en control

Nadere informatie

ideego programma 2015

ideego programma 2015 ideego programma 2015 Wijnand van Hooff Programmadirecteur TKI Solar Energy TKI Solar Energy zonnestroomtechnologieën 1. Zonnestroom 2 TKI EnerGO energie in de gebouwde omgeving 2. Warmte en koude 3 TKI

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors East Netherlands

Business Cluster Semiconductors East Netherlands Business Cluster Semiconductors East Netherlands Ledenbijeenkomst 2 november 2010 Roel Fonville Supported by Roel Fonville Ruim 30 jaar Philips: 20 jaar Philips Components & Semiconductors Ontwikkelaar

Nadere informatie

ACTIEAGENDA SMART INDUSTRY

ACTIEAGENDA SMART INDUSTRY ACTIEAGENDA SMART INDUSTRY INLEIDING Nederland beschikt over een industrie van wereldklasse. Talloze grote en kleine bedrijven behoren in hun markt tot de wereldtop. Dit is iets om trots op te zijn, maar

Nadere informatie

Topsector HTSM. Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space

Topsector HTSM. Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space Topsector HTSM Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space Netwerkmeeting NSO 28-10-2011 1 Inhoud HTSM en LRN Wat is een innovatiecontract? Hoe ziet de organisatie eruit? Hoe gaat de werking in de Gouden

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

High Tech Systemen en Materialen Kennis en Innovatie Agenda 2016-2019

High Tech Systemen en Materialen Kennis en Innovatie Agenda 2016-2019 High Tech Systemen en Materialen Kennis en Innovatie Agenda 2016-2019 High Tech Systemen en Materialen - Kennis en Innovatie Agenda 2016-2019 - 1 - - 2 - High Tech Systemen en Materialen - Kennis en Innovatie

Nadere informatie

Minicongres Finishing

Minicongres Finishing Minicongres Finishing Aluminium Centrum Houten 29 september 2010 Erik van Westing Program Manager 2 M2i Introductie Innovatie Programma Marktbehoeftes en maatschappelijke vragen Benodigde Technologische

Nadere informatie

Smart Industries, Smart Connections Leo Esselman, Financieel directeur NLR, Kernteamlid cluster maakindustrie Amsterdam Economic Board Innovatie

Smart Industries, Smart Connections Leo Esselman, Financieel directeur NLR, Kernteamlid cluster maakindustrie Amsterdam Economic Board Innovatie Smart Industries, Smart Connections Leo Esselman, Financieel directeur NLR, Kernteamlid cluster maakindustrie Amsterdam Economic Board Innovatie Ontketend - 10 sept 2015 Innovatie Ontketend: Smart Industries,

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

EPLAN User group. Siemens in Nederland. Unrestricted Siemens Nederland N.V. 2015

EPLAN User group. Siemens in Nederland. Unrestricted Siemens Nederland N.V. 2015 EPLAN User group Siemens in Nederland siemens.nl Wereldwijde aanwezigheid Dicht bij de klant overal ter wereld 10,9 115.000 69 Omzet (in miljard ) 2 15% van wereldwijd totaal Werknemers 3 33 % van wereldwijd

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

THE WAY TO FACTORY OF THE FUTURE 4.0

THE WAY TO FACTORY OF THE FUTURE 4.0 THE WAY TO FACTORY OF THE FUTURE 4.0 How to create a sustainable future for production companies in Belgium, given the context of high costs & global competition? Industry 4.0: visie op een industriële

Nadere informatie

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring HEALTH CARE LAB Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring Medische proeftuin en R&D centrum voor nieuwe innovaties Concept HEALTH CARE LAB Inleiding

Nadere informatie

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens Smart Industry 4.0 Edwin van Rensch/Eric Megens Agenda o Introductie Hotraco Group o Introductie Smart Industry 4.0 o Data model Hotraco Product improvement Remote service Benchmark Additional service

Nadere informatie

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014 1 Brainport Industries Towards integrated supply networks Turnhout, 27 februari 2014 John Blankendaal Managing Director Coöperatie van 85 suppliers 2 Brainport Industries richt zich primair op 5 markten

Nadere informatie

BCS in 2011 een bewogen jaar..!

BCS in 2011 een bewogen jaar..! BCS in 2011 een bewogen jaar..! Roel Fonville Eindhoven, 19 December 2011 Supported by Business Cluster Semiconductors Totaal Ecosysteem - Circa 150 bedrijven - Circa 15.000 werknemers - R&D omzet 10 miljard

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020.

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020. Horizon 2020 MKB instrument & Fast track to Innovation 10 juni 2015 Martijn Lammers Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020 2 1 Boodschap 3 MKB instrument: wat is het? Financiering voor High

Nadere informatie

Smart Energy Systems Op weg naar een energiediensten economie

Smart Energy Systems Op weg naar een energiediensten economie Smart Energy Systems Op weg naar een energiediensten economie Suzanne van Kooten 26 november 2012 9 februari 2012 De Energietransitie Vraag naar energie blijft stijgen Aandeel duurzaam moet omhoog De Energietransitie

Nadere informatie

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 SOC Maakindustrie & Made Different Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 Agoria: federatie van de technologische industrie 1.700 ondernemingen 10 domeinen Information and Communication

Nadere informatie

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Zonnecellen 2.0 Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Innovatiereis 0-energieomgeving De toekomst van zonne-energie Oktober 2013 3 Inhoud Commerciële haalbaarheid Zonne-cellen 2.0 Smart grid Rexel Nederland

Nadere informatie

Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie

Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie Verslag van het industrieonderzoek 2007 Prof. ir. Math de Vaan Drs. Klaas de Gier & drs. Laurens Friso Download op www.berenschot.com/innovatie Informatie en

Nadere informatie

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek.

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek. 00 Ruimtevaart in Nederland en in Europa - Kort resume van de Nederlandse positie. Aandacht voor de komende Ministersconferentie van de European Space Agency (ESA) In december 2014 vindt de ESA Ministersconferentie

Nadere informatie

Status Roadmap 2.0 28.10.2011 Nico van Putten / Luc Boumans

Status Roadmap 2.0 28.10.2011 Nico van Putten / Luc Boumans Status Roadmap 2.0 28.10.2011 Nico van Putten / Luc Boumans Roadmap 2.0 Aanleiding en context Status Roadmaps 2.0 Evaluatie Hoe verder? Waarom Roadmap 2.0; het budget Consequenties van het beleid en in

Nadere informatie

Laser codeersystemen. Veilig, flexibel, duurzaam

Laser codeersystemen. Veilig, flexibel, duurzaam Laser codeersystemen Veilig, flexibel, duurzaam lasersystem INDUSTRIËLE GOEDEREN cosmetica CHEMICALIËN kleur verwijderen hygiëne producten PHARMACEUTISCHE PRODUCTEN CONSUMENTEN GOEDEREN MEDISCHE INSTRUMENTEN

Nadere informatie

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio.

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio. Flanders Smart Hub 1. Waarom dit project? 2. Wie maakt deel uit van dit project? 3. Vanwaar komt de naam? 4. Het vertrekpunt van het project 5. Actiedomeinen 6. Wat zijn onze doelstellingen? 7. Logistiek

Nadere informatie

Kennisbundeling brengt micro- en nanotechnologie sneller op de markt

Kennisbundeling brengt micro- en nanotechnologie sneller op de markt Kennisbundeling brengt micro- en nanotechnologie sneller op de markt I2I: Innovation to Industrialisation for advanced Micro- and Nanosystems R&D I2I, bestaand uit zes R&D deelprojecten en één clusterontwikkeling

Nadere informatie

Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid

Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid SundayNL 2014-19 november 2014 - Arnhem Wijnand van Hooff Programmadirecteur TKI Solar Energy Inhoud Het Nederlandse Energiebeleid en

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

Denk mee over standaardisatie in Smart Industry

Denk mee over standaardisatie in Smart Industry Denk mee over standaardisatie in Smart Industry D U T C H I N D U S T RY F I T F O R T H E F U T U R E www.smartindustry.nl PROFITEER VAN DE KANSEN DIE SMART INDUSTRY UW BEDRIJF BIEDT DENKT U MEE OVER

Nadere informatie

Atos en Cassidy Silbernagel winnaars Design for Additive Manufacturing Challenge 2016

Atos en Cassidy Silbernagel winnaars Design for Additive Manufacturing Challenge 2016 Persbericht Atos en Cassidy Silbernagel winnaars Design for Additive Manufacturing Challenge 2016 Additive World Awards uitgereikt tijdens 4 de Additive World Conference Op woensdag 23 maart heeft Jury

Nadere informatie

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Partners TNO is een onafhankelijk kennis instituut met meer dan 80 jaar ervaring in technologie

Nadere informatie

SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM

SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM AMSTERDAM METROPOLITAN AREA SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM WELKOM. BIJ DE 3D MAKERS ZONE METROPOOLREGIO AMSTERDAM: 1 plek alle Additive Manufacturing / 3D-Printing mogelijkheden

Nadere informatie

Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing

Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing Even voorstellen Pim Berends, 1963 Business Consultant, ICT Automatisering. > 25 jaar ervaring in de industriële automatisering. MES scans

Nadere informatie

Koning & Hartman maakt het verschil

Koning & Hartman maakt het verschil Koning & Hartman maakt het verschil KH Smart Manufacturing KH Smart Manufacturing Smart Made Simple Smart Made Simple Nieuwe technologieën volgen elkaar steeds sneller op en leiden tot nieuwe concepten,

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

TKI - Topconsortium Kennis en Innovatie EnerGO - Energie in de Gebouwde Omgeving

TKI - Topconsortium Kennis en Innovatie EnerGO - Energie in de Gebouwde Omgeving TKI - Topconsortium Kennis en Innovatie EnerGO - Energie in de Gebouwde Omgeving Gezocht: Multifunctionele energie renovatie Multifunctionele energie renovatie kunnen we samen versnellen Programma TKI

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules Kracht door samenwerking VDL Industrial Modules IN DE HIGH-TECH WERELD WAARIN U EN WIJ OPEREREN, DRAAIT ALLES OM EFFICIENCY: STREVEN NAAR REDUCTIE VAN KOSTEN EN UITBESTEDING VAN NIET KERNCOMPETENTIES.

Nadere informatie

Autodesk Digital Prototyping Solution for Industrial Machinery

Autodesk Digital Prototyping Solution for Industrial Machinery Image courtesy of Parker Hannifin Corporation, USA Image courtesy of Engineering Center LTD, Russia Autodesk Digital Prototyping Solution for Industrial Machinery Peter De Strijker Technical Sales Executive

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Het ontwikkelproces naar Inkjet Modules

Het ontwikkelproces naar Inkjet Modules Het ontwikkelproces naar Inkjet Modules ML13.027 2013-01-31 FHI Future Technology Today 2013 1 Waar staan wij voor? intelligente elektronica voor meet- en regeltechniek fysica in hard en software tot uiting

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Missie en visie. BTG/TGG verbindt organisaties in hun gezamenlijke belangen in het domein van ICT en telecommunicatie

Missie en visie. BTG/TGG verbindt organisaties in hun gezamenlijke belangen in het domein van ICT en telecommunicatie BTG 2016 Missie en visie BTG/TGG verbindt organisaties in hun gezamenlijke belangen in het domein van ICT en telecommunicatie BTG/TGG organiseert hiertoe: Structurele lobby tussen overheid, leveranciers

Nadere informatie

Metaal- en foodindustrie naar 2020

Metaal- en foodindustrie naar 2020 Metaal- en foodindustrie naar 2020 Lunch & learn, 24 september 2014 Rabobank LVC en Maasduinen Henri Cocu, Sectormanager Industrie Hans van Haaren Sectormanager Food Sectormanagement als inspiratie Hans

Nadere informatie

Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld. Frank Berets Country Manager NL April 2015

Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld. Frank Berets Country Manager NL April 2015 Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld Frank Berets Country Manager NL April 2015 Solar Power verandert Stand alone Geintegreerd 2 2 Solar Power verandert Stand alone Geïsoleerde systemen

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

Innovatiecontract 2012. High Tech Systemen en Materialen

Innovatiecontract 2012. High Tech Systemen en Materialen Innovatiecontract 2012 High Tech Systemen en Materialen Innovatiecontract 2012 High Tech Systemen en Materialen High Tech Systemen en Materialen Innovatiecontract 2012 3 INHOUDSOPGAVE Samenvatting Innovatiecontract

Nadere informatie

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Presentatie door Maria Hasselman Director Brand Management Brussel, 12 November 2013 De economische en technologische

Nadere informatie

LED & de integratie in slimme netwerken met diverse sensoren, bieden nieuwe kansen voor openbare verlichting,

LED & de integratie in slimme netwerken met diverse sensoren, bieden nieuwe kansen voor openbare verlichting, / solution partner of the at TU/e De vraag Samenhangende vraagstellingen mbt openbare verlichting: Mogelijke vervanging van 21.000 lichtmasten in de stad Strategie die breder kijkt dan energiebesparing

Nadere informatie

De toekomst is niet wat het geweest is. Jos van Erp Utrecht, 9 april 2015

De toekomst is niet wat het geweest is. Jos van Erp Utrecht, 9 april 2015 De toekomst is niet wat het geweest is Jos van Erp Utrecht, 9 april 2015 De toekomst is niet wat het geweest is Maar zonder (elektro)techniek connecten we niet veel Welkom en kennismaken Jos van Erp Leraar

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Production technology & mechatronics. Bedrijfsgroep Industrial Automation

Production technology & mechatronics. Bedrijfsgroep Industrial Automation Production technology & mechatronics Bedrijfsgroep Industrial Automation 4 Vlaanderen Wallonië Brussel Beleidscellen 14 Business Communities 1700 leden ICT Building Technology Contracting Materials Technology

Nadere informatie

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC Innovaties in Zonne-energie ~~~~ een bloeiend stukje Nederlandse kenniseconomie Waarom zonne-energie? Prijsdaling PV modules Average module spot price

Nadere informatie

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Atlas Copco

Nadere informatie

Inkjet codeersystemen

Inkjet codeersystemen Inkjet codeersystemen Betrouwbaar, efficiënt, nauwkeurig alphajet CONSUMENTEN GOEDEREN cosmetica BARCODE CHEMICALIËN farmaceutica bouwmaterialen INDUSTRIËLE GOEDEREN elektronica componenten voedingsmiddelen

Nadere informatie

Veldcommunicatie in relatie tot Smart Factory

Veldcommunicatie in relatie tot Smart Factory Veldcommunicatie in relatie tot Smart Factory Marcel Vennemann Sales Manager Turck B.V. Ruiterlaan 7, NL-8019 BN Zwolle Postbus 297, NL-8000 AG Zwolle T +31 38 422 77 50 F +31 38 422 74 51 E marcel.vennemann@turck.com

Nadere informatie

Nelly Oudshoorn: Geef gebruikers een grotere plaats in het innovatiebeleid.

Nelly Oudshoorn: Geef gebruikers een grotere plaats in het innovatiebeleid. Nelly Oudshoorn: Geef gebruikers een grotere plaats in het innovatiebeleid. 1 Passieve consument passé de gebruiker als actieve ontwikkelaar Het gangbare beeld van gebruikers heeft een update nodig. Gebruikers

Nadere informatie

Value Chain Industriële Elektronica

Value Chain Industriële Elektronica In de Nederlandse brancheorganisatie voor Industriële Elektronica zijn circa 225 bedrijven verenigd met een gezamenlijke omzet van 1,9 miljard in 2007. De applicaties van elektronica zijn de laatste decennia

Nadere informatie

Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop

Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop Brightlands Chemelot Campus 13/10/14 Hugo Delissen Chemisch technoloog 14 jaar Productie engineer, Product ontwikkeling, Operations manager 1990-2004 Philips

Nadere informatie

Digital human measurement technology

Digital human measurement technology Digital human measurement technology Philip J. Wijers - 27-3-2002 Samenvatting Digital human measurement technology is sterk in opkomst in Japan. Zoals wel vaker het geval is bij de ontwikkeling van industriële

Nadere informatie

Visionair Scenario PV

Visionair Scenario PV Visionair Scenario PV Nanotechnologie &PV:een toekomstvisie Jean V. Manca Universiteit Hasselt-IMEC./IMOMEC jean.manca@uhasselt.be Heusden-Zolder, 11 mei 2012 De toekomst van zonnecellen De Tera-Watt uitdaging

Nadere informatie

Persinfo. 5 februari 2013. HANNOVER MESSE 2013 (8 t/m 12 april): Elf vakbeurzen vertegenwoordigen de wereld van de industrie

Persinfo. 5 februari 2013. HANNOVER MESSE 2013 (8 t/m 12 april): Elf vakbeurzen vertegenwoordigen de wereld van de industrie Persinfo HANNOVER MESSE 2013 (8 t/m 12 april): 5 februari 2013 Elf vakbeurzen vertegenwoordigen de wereld van de industrie Hannover. In 2013 vindt de HANNOVER MESSE plaats met als thema Integrated Industry

Nadere informatie

Status Roadmap 2.0 10.4.2012 Nico van Putten

Status Roadmap 2.0 10.4.2012 Nico van Putten Status Roadmap 2.0 10.4.2012 Nico van Putten Roadmap 2.0 Aanleiding en context Status Roadmaps 2.0 Evaluatie Hoe verder? Waarom Roadmap 2.0; het budget Consequenties van het beleid en in Regeerakkoord

Nadere informatie

Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit. ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011

Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit. ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011 Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011 24-11-2011 Profile Consultancy Services State of the art software solutions Project implementation Life-cycle

Nadere informatie

Real Time Monitoring & Adaptive Cyber Intelligence SBIR13C038

Real Time Monitoring & Adaptive Cyber Intelligence SBIR13C038 Real Time Monitoring & Adaptive Cyber Intelligence SBIR13C038 Opgericht 2010 Ervaring >10 jaar Expertise Forensisch gegevensonderzoek Anomalie detectie Behavioral profiling SBIR Partners TNO Texar Data

Nadere informatie

WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF

WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF Paul Rullmann, vz SURF Barneveld, 18 september 2014 Grensverleggende ICT-innovaties In SURF werken hoger onderwijsen onderzoeksinstellingen samen aan de verbetering

Nadere informatie

Ruimtevaart: Dé innovatiemotor voor concurrentievermogen ten dienste van de samenleving. Van Goed na ar Top(sec tor)

Ruimtevaart: Dé innovatiemotor voor concurrentievermogen ten dienste van de samenleving. Van Goed na ar Top(sec tor) Ruimtevaart: Dé innovatiemotor voor concurrentievermogen ten dienste van de samenleving Van Goed na ar Top(sec tor) R u i m t e v a a r t : D é i n n o v at i e m o t o r v o o r c o n c u r r e n t i

Nadere informatie

Medical technology for the future of healthcare

Medical technology for the future of healthcare Medical technology for the future of healthcare Delft Health Initiative Delft Research Initiatives Delft Research Initiatives Energie, Gezondheid, Infrastructuren & Mobiliteit, en Leefomgeving Gezond oud

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Brainport Industries Campus Invalshoeken. 14-10-2015 Jaarcongres BI 2

Brainport Industries Campus Invalshoeken. 14-10-2015 Jaarcongres BI 2 Brainport Industries Campus Invalshoeken 14-10-2015 Jaarcongres BI 2 Brainport Industries Campus Sociaal 14-10-2015 Jaarcongres BI 3 Sociaal Fabriek van de Toekomst Boeien, binden en behouden van technisch

Nadere informatie

Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging

Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging Altijd de goede verbinding! Kwaliteit, snelheid en flexibiliteit: uw wensen zijn ons uitgangspunt EPR Technopower is gespecialiseerd in de Engineering,

Nadere informatie

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY DE a NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY Innervate is al ruim 13 jaar succesvol in het adviseren van vele organisaties op het gebied van ICT vraagstukken. Naast onze dienstverlening op het gebied van ICT Beleid

Nadere informatie

CMM 3: levert het wat op?

CMM 3: levert het wat op? CMM 3: levert het wat op? Philips Analytical De noodzaak en voordelen van Software Process Improvement Wie is Philips Analytical? Waarom is voor ons software proces verbetering zo essentieel? Hoe hebben

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Thermische inkjet codeersystemen. Economisch, intelligent, hoge-resolutie

Thermische inkjet codeersystemen. Economisch, intelligent, hoge-resolutie Thermische inkjet codeersystemen Economisch, intelligent, hoge-resolutie betajet consumenten goederen cosmetica BARCODES CHEMIE Mailingen Flyers FARMACEUTICA Papier primaire en secundaire verpakkingen

Nadere informatie

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Bevindingen Erasmus Innovatiemonitor Zorg Eindhoven, 5 oktober 2012 TOP INSTITUTE INSCOPE

Nadere informatie

Uitdagingen bij de ontwikkeling van draadloze producten D&E event FHI ( s Hertogenbosch) 9 oktober 2013

Uitdagingen bij de ontwikkeling van draadloze producten D&E event FHI ( s Hertogenbosch) 9 oktober 2013 Uitdagingen bij de ontwikkeling van draadloze producten D&E event FHI ( s Hertogenbosch) 9 oktober 2013 Uitdagingen bij de ontwikkeling van draadloze producten Welkom Productontwikkelproces volgen: Inhoud

Nadere informatie

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Martin Bakker, 18 februari 2014 Eind 2014 gaan twee nieuwe Europese samenwerkingsverbanden van start. Verspreid over Europa zullen universiteiten, kennisinstellingen,

Nadere informatie

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek Voor universiteiten zijn er een aantal interessante mogelijkheden om een prominente rol te spelen in het innovatieproces.

Nadere informatie

Wie is leidend of lijdend?

Wie is leidend of lijdend? Organisatie Medische Technologie en ICT Wie is leidend of lijdend? Martijn Schasfoort Manager Zorg en Informatie Technologie Deze presentatie. Het betreft ervaringen uit Máxima Medisch Centrum Cultuur

Nadere informatie

De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector. 25 mei 2016

De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector. 25 mei 2016 De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector 25 mei 2016 Agenda Serious gaming lijkt overal op te komen in de logistiek. Een bekend en veel gebruikt voorbeeld van serious gaming

Nadere informatie

UW PARTNER VOOR VACUÜM- EN PRECISIE- TECHNOLOGIE, VAN IDEE TOT REALISATIE.

UW PARTNER VOOR VACUÜM- EN PRECISIE- TECHNOLOGIE, VAN IDEE TOT REALISATIE. UW PARTNER VOOR VACUÜM- EN PRECISIE- TECHNOLOGIE, VAN IDEE TOT REALISATIE. Dat is onze belofte. DeRoovers heeft een brede ervaring op het gebied van product ontwikkeling. Een rode draad in deze ervaring

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Community Oplossingen Interactie met en tussen klanten op een eigen Klant Community

Community Oplossingen Interactie met en tussen klanten op een eigen Klant Community Community Oplossingen Interactie met en tussen klanten op een eigen Klant Community Opkomst van Social Media verandert klant contact Trend Beschrijving Consequenties Gebruik Social Media Ruim 70% van de

Nadere informatie

beter achteraf vergiffenis vragen, dan toestemming vooraf

beter achteraf vergiffenis vragen, dan toestemming vooraf beter achteraf vergiffenis vragen, dan toestemming vooraf Grid Platform Chief Technology Officer Sun Vision Council Member Sun Microsystems, Inc. Lector Multidisciplinaire Informatica Hanzehogeschool,

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie