(1) i CONOENSOR ~. il I \1 '<=~- - ~ -... ~ I J.KItVERHElJ6EN. 5 ~ SCHML:, : 20. G3 I?\ Ir.v- --, r "--..,. ~- C - ~ -.:J ft9-"-'-!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "(1) i CONOENSOR ~. il I \1 '<=~- - ~ -... ~ I J.KItVERHElJ6EN. 5 ~ 1159. SCHML:, : 20. G3 I?\ Ir.v- --, r "--..,. ~- C - ~ -.:J ft9-"-'-!"

Transcriptie

1

2 AE:'ClE DEFLE_TOR T~1t -... ~?\ P'iOLVSE leactcr Q ZlUTZWR ABSOtE! -L- T 1 DR06ERS '<=~- - ~ i CONOENSOR ~. il \1 1 ~ OESri:~TE. C~SSOt ~ 1 =====: ~ ;ê '~ ' cl l 'ri - ~ 'r 1- -_- \ _J ' OPSLA5 FL TAA T ' L_ ~~ ~~ t'==:ll ~ r.v '~ OR05E! TEFLON =14 c MENiER r ~- C - ~ -.:J ft9--'-!t =:--=-::1 J POL VME R SA TE REACTOR (1) OPSLA. C:Z~ FARKA6E VAN TEFLON UT CHQF 2. J.KtVERHElJ6EN. 5 ~ SCHML: : 20. G3

3 4 FABRKAGE VAN TEFLON. nhoud: bladz. l.. Opdracht 1.2. nleiding 1.3. Bereiding van teflon 1.4. Teflon fabrikage 1.5. Materiaalbalans 1.6. Energiebalans 1.7. Berekening van de destillatiekolom 1.8. Literatuurlijst Figuren 1 t/m 7 J.H.N. Verheugen Koornmarkt 73 A DEL F T.- i6 maart 1959.

4 -1- i. FABRKAGE ' VAN TEFLON. l.. Qp!!r~c!!.t.!. De fabrikage van teflon uit freon 22 CHCF 2 op technische schaal Teflon. (lit.!) Lang heeft de opvatting bestaan dat volledig door halogeenatomen gesubstitueerde aetheen verbindingen niet tot polymerisatie waren te brengen. Eerst in 1941 is een Amerikaans patent van Plunkett verschenen waarbij de polymerisatie werd beschreven. Door de Kinetic Chemicals nd. werd het polymeer onder de naam teflon geintroduceerd. (lit.2) Het steeds toenemend gebruik van teflon dat nog altijd een duur produkt is moet worden toegeschreven aan de uitzonderlijk gunstige eigenschappen van dit materiaal. Teflon is bestendig tegen nagenoeg alle chemicaliën ook tegen corrosieve media als geconcentreerd zwavelzuur rokend salpeterzuur geconcentreerd loog het is niet bestendig tegen gesmolten alkali en fluor. Teflon is niet oplosbaar in oplosmiddelen en te gebruiken tot o C. Ook bij lage temperaturen is teflon bruikbaar bij _70 o C wordt het bros. Door deze eigenschappen heeft teflon een uitgebreide toepassing gevonden in het bijzonder als bekleding van chemische apparaturen waar deze in contact komen met corrosieve media. Bij het gebruik van teflon moet er acht op worden geslagen dat het materiaal bij C ontleedt waarbij zeer giftige gassen worden ontwikkeld. Zo kan bij het verwerken van teflon een vonk van een brandende sigaret fatale gevolgen met zich meebrengen. Derhalve moet open vuur worden verboden bij de verwerking van teflon. -2-

5 ! '~. '. ~ -'.' L : i ~) cl! :- j : '. f. '.J ' t J 9 '. e J J l: ' : : L '- ; ~ ;.....<.. l '! ;.... ~ r f.' :). '_. '1 J:'!. ~_ J..1 ' 1 \ ( '. ; '.1. ' \ ~. ~ j:_. (' - - u ; of' j: r /!. l i.'. (. f

6 ;; Grootte van de produktie. De invoer van gehalogeneerde polyaethenen in Nederland bedroeg in ton. Daar hiervan slechts een gedeelte teflon geweest is kan geen teflonfabriek worden opgezet waarvoor reeds een afzetgebied bestaat. De ontworpen teflonfabriek voorziet in een produktie van ongeveer 100 ton per jaar. Economisch is deze hoeveelheid niet te verdedigen de keuze werd enkel zo gesteld om de produktie op technische schaal uit te voeren Plaats van de fabriek. Voor de plaats van de fabriek kan als voornaamste argument gezien worden dat de teflonfabrikage gekoppeld wordt met een freonfabriek die monochloordifluormethaan als koelmiddel produceert. De plaats van de teflonfabriek wordt dan bepaald door de ligging van de freonfabriek. De laatste zal bij gelijktijdige produktie van fluorwaterstof aangewezen zijn op de aanvoer van zwavelzuur en vloeispaat Als zodanig is het Bot-Lek industriegebied gunstig gelegen. Voorkeur wordt er echter aan gegeven om de teflonfabriek te vestigen in het achterland omdat het hier een hoogwaardig produkt betreft dat voor grondstoffen in hoofdzaak enkel aangewezen is op freon 22 waarbij de vrachtkosten dan relatief weinig drukken op de kosten van het produkt. Hierbij wordt gedacht aan Zeeuws-Vlaanderen. Een voordeel van deze laatste keuze is het aantrekken van personeel want hoewel het bedrijf niet arbeidsintensief is zal een kern van goed geschoolde arbeiders noodzakelijk zijn ~e_b~r~i~i~g_v~n_t~f!o~. De bereiding van teflon uit freon 22 CHCF verloopt in twee fasen: 2 a. de bereiding van tetrafluoraetheen uit chloordifluormethaan. b. de polymerisatie van tetrafluoraetheen tot polyfluoraetheen: teflon -3-

7 ;.J :.' ï ~.....' '\... ':.l. '~.r ; J'.' ~ '). ~ ': '.;. '. J }.. ''.{ i.. ~ t 0' ' C ~.. i.~ :'( ' 1. _!' ;.. '... ~..:.. ~.... ' )! > '. J ~! ' '. ~. '!. '-' :1 ' ' '.. ' J. S.:. : \. :.- '' ; ~ i u'.'....; ).

8 Bereiding van tetrafluoraetheen. a. het monomeer C F werd voor het eerst beschreven door Ruff en 2 4 Bretschneider waarbij het monomeer werd gevormd uit tetrafluormethaan in een electrischelichtboog. (lit.3) Na herhaald doorleiden van het CF werd 24 vol.% C F en 20 vol.% C F verkregen. 2 6 b. door Locke en medewerkers wordt C F bereid uit CF C-CF Cl met zink in watervrije alcohol bij loooc en 14 atm. Na 5 uur werd een opbrengst van 98% verkregen. (lit.4) c. Ruff en Willenberg maakten uit joodcyanide en joodpentafluoride hexafluorazomethaan dat in een electrische lichtboog naast stikstof en hexafluoraethaan als hoofdprodukt nog 8% tetrafluoraetheen en tetrafluoraethaan levert. (lit.5) d. tenslotte wordt het monomeer gevormd bij pyrolyse van monochloordifluormethaan monobroomdifluormethaan of dichloordifluormethaan. De bereiding üit monochloordifluormethaan wordt nader besproken (lit.6) Bij de pyrolyse van CHCF ontstaat CF =CF volgens de endotherm verlopende reactie: 2 CHCF ~ C F +2 HC-Q Tijdens de pyrolyse worden tevens polymere bijprodukten gevormd waarvan een overzicht in tabel wordt gegeven. (blz.4) De reactie mget worden uitgevoerd in een inerte reactiebuis hiervoor komen in aanmerking: koolstof zilver en platina. De invloed van de temperatuur en de druk op de conversie als functie van de ~t)tijd is weergegeven in figuur: en 2. Onder de conversie wordt verstaan de verhouding van het aantal afgesplitste molen HCl uitgaande van een mol CHCF uitgedrukt in %. 2 Hieruit blijkt dat bij verlenging van de contacttijd de conveesie toeneemt. Door temperatuursverhoging neemt de conversie toe door druktoename neemt de conversie af. Bij vergroting van de conversie en bij verhoging van de druk neemt de hoeveelheid hoogmoleculaire verbindingen toe. n figuur 3 is de invloed van de conversie in figuur 4 de invloed van de druk op de hoeveelheid hoogmoleculaire verbindingen weergegeven. -4-

9 -. j f..j J l' Ol. j

10 -4- ;;. Tabel: 1. verbinding H(CF 2 )2Cl H(CF 2 )3Cl H(CF 2 )4Cl H(CF 2 )5Cl H(CF 2 )6Cl H(CF 2 )7Cl H(CF 2 )8Cl H(CF 2 )9Cl H(CF 2 )10Cl H(CF 2)UCl H(CF 2 )12Cl H(CF 2 )13Cl H(CF 2 )14Cl r-(cf 2 )3-1 rcf2~ '- ~ CF 2) 2 -CF=CF-l -{ CF 2) 3 -CF=CF l r<cf 2 )-5 kpt l.l smp (lit.l) gew. % in polymeer n tabel: wordt een overzicht gegeven van de invloed van mogelijke bijmengsels in CHCF op de C F opbrengst en de HCl afsplitsing Tabel: 11. effect op bijmengsel hoeveelheid C 2 F 4 opbrengst HCl afsplitsing CHF 3 46 vol. % geen geen H vol. % geen geen homologen 14 vol. % geen geen lucht 25 vol. % afname toename C F vol. % afname geen Verhoging van de temperatuur bij gelijke conversie heeft geen invloed op de hoeveelheid hoogmoleculaire verbindingen. -5-

11 ~ '.'.... ; ' \' -1 ~~} '(. r.. 't'. i. ' J

12 Uit het bovenstaande blijkt dat bij de keuze van de reactieomstandigheden de druk zo laag mogelijk mat worden gekozen bovendien mag de oonversie niet te hoog zijn om de vorming van polymere stoffen te onderdrukken. Tevens blijkt dat de lucht uit de apparatuur moet worden verdreven woor de reactor gestart wordt. Om geen lekkage van lucht in de apparatuur te verkrijgen wordt bij een geringe overdruk gewerkt. Tevens wordt dan voorkomen dat in de zoutzuur-absorber een onderdruk ontstaat want in dat geval zou het verdunde zuur via een val~pijp De werkdruk wordt gekozen op 15 ata. -5- afgevoerd moeten worden. De conversie wordt zo gekozen dat de hoeveelheid hoogmoleculaire verbindingen l~~ bedraagt rendement: 9~~. De reactie wordt bij C uitgevoerd waarbij de conversie met in achtneming van het bovengestelde dan 23% bedraagt l '. :.. u [...v- ;:rn- contacttijd is- da.v. 033 sec. Als materiaal voor de reactor wordt zilver gekozen Polymerisatie van tetrafluoraetheen tot teflon. (lit.7) De polymerisatie van tetrafluoraetheen verloopt goed bij voldoende hoge druk en het gebruik van een goede katalysator. De polymerisatiereactie is sterk exotherm 48 kcal/mol C F 2 4 Daar het monomeer thermisch instabiel is kan dit bij de sterke warnlteontwikkeling tijdens de polymerisatiereactie explosief ontleden in koolstof en tetrafluormethaan. De polymerisatie moet derhalve in een medium verlopen waardoor de reactiewarmte snel kan worden afgevoerd. n tabel: 111 wordt een schematisch overzicht gegeven van de verschillende kataltsatoren. Tabel: ll Katalysatoren reactieduur temp. druk opbrengst lit. BF:3 enkele dagen 8 CbF 5 enkele min. S ZnCl 2 21 dagen 25 0 C 15% 2 AgN0 3 :3 dagen 25 c % 2 K S O 2 2 S 1 uur 80 0 C 20 ata S5 % 9 (NH 4 )2S20S 1 uur 80 0 C 20 ata 100 % 9-6-

13 . ~'!.Î ' A.L ~~ V' dsi '.. ' j.0' ~. \'..'r ~11. '...: l!1 -t' l_. ~).:... ; L '.:0. J '; '. j ' ~..L r : '1 ~ f 1.' ' '. - l.~. '.. r ~.. ' ;J ' 11'' j.- :'... :.. '.'1. ~l '-

14 -6- ';' l i Katalysatoren peroxyde H amineoxyde reactieduur temp. druk opbrengst lito uur uur uur 80 0 C 70 ata 40 % 60 0 C 40 ata 90 % 60oC~ 70 % De polymerisatiereactie wordt uitgevoerd volgens het voorschrift van Brubaker (lit.9) in een roestvrij stalen reactor waarin 100 dn water 05 dn borax voor de handhaving van de zuurgraad op 92 en 02 dn ammoniumpersulfaat als katalysator met 30 dn tetrafluoraetheen worden samengevoegd. o De temperatuur bedraagt 80 C en de druk 20 at~osfeer. De duur van de reactie is 1 uur het rendement 10~~. Hierbij wordt een wit korrelig produkt verkregen dat door persen bij verhoogde temperatuur is iedere gewenste vorm kan worden gebracht Pyrolyse van chloordifluormethaan freon 22. Freon 22 wordt vloeibaar opgeslagen in een voorraadtank bij ongeveer 10 ata bij 20 0 C bedraagt de dampspanning: 935 ata. De benodigde verdampingswarmte wordt met een \ st~piraal toegevoerd. _.._- _ _ _..... _..l Via een drukregelaar wordt het freon in de reactor be~taande uit ; ~ een zilveren buisoven geleid die met een electrisch verwarmings- warmd element geregeld op de temperatuur van het uitlaatgas wordt verr Q.A ~ l.?<-') \/ ti' l... t e. Het procesgas wordt rechtstreeks in een karba~ zoutzuurabsorber geleid. De koelwatertoevoer wordt geregeld op de temperatuur van de koelwateruitlaat. De absorptievloeistof-toevoer wordt geregeld met een temperatuurregelaar in de tweede sectie van de zoutzuurabsorber. De conversie kan tijdens het proces worden gecontroleerd door de bepaling van het zoutzuurgehalte in het absorbaat. Het raffinaat wordt door een droger met geactiveerde alumina geleid. Hiervoor zijn twee drogers parallel geschakeld zodat na elke cyclus één van de drogers met stoom kan worden geregenereerd. -7-

15 !. (' ''. '. ' Co' 1

16 Het gedroogde procesgas wordt met een tweetraps zuigercompressor tot 10 ata samengeperst waarna het gas wordt gecondenseerd in een met freon gekoelde condensor en via een meetflens naar de destillatiekolom wordt gevoerd. Als destillatiekolom wordt een gepakte kolom gekozen. Aan de bodem van de destillatiekolom worden de hoogmoleculaire verbindingen afgevoerd via een niveauregelaar. -- n het midden van de kolom wordt niet omgezet freon 22 met een dojreerpomp afgevoerd. Het topprodukt wordt in een met freon gekoelde~ëg: mator gedeeltelil\~ econdenseerd. Het koelmedium voor de deflegmator wordt geregeld vi-á een meetflens in de terugvoer leiding naar de destillatiekolom. Het gasvormige topprodukt wordt via een drukregelaar afgevoerd naar een vooraadtank. De verwarming in de bodem van de destillatiekolom wordt geregeld met een temperatuurregelaar aan~esloten De polymerisatie van tetrafluoraetheen. op de top van de ç{--c> {\J (...s.- t~j/ ~ {{ f-t.wv De polymerisatie wordt batch-gewijs uitgevoerd. -7- destillatiekolom. r.i tl~ QA.Át ~ C i. ~v.!. \ L.. ; V!.{ '(~f\ (\ Deze werkmethode is gekozen door de betrekkelijk lange reactieduur en 'f-. -- de beperkte omvang van de produktie. Bovendien heeft deze werkwijze ~.' ~'. het voordeel dat een gedeelte van de produkt.ie ~oor gewuzigde_. reaç.ti... ~. b \~ omstandigheden een polymerisaat levert v~~ _ ~~d=-re kwali tei t dat ();J. \'.. \ ') eventueel door de verbruiker kan worden verlangd. Hierbij wordt onder andere gedacht aan een emulsie welke wordt toegepast bij het impreg- neren van asbest- of glasvezels. De polymerisatiereactie wordt uitgevoerd in een ~~~vrij stalen reactor. De verwarmingsspiraal is om de reactor aangebracht. De koelspiraal is in de reactor aangebracht en tevens is een roerelement ingebouwd om de warmteoverdracht tijdens de polymerisatie te bevorderen. De reactie vloetistof wordt in een menger samengesteld en met behulp van een centrifugaalpomp via een warmtewisselaar in de reactor gebracht. Daarna wordt tetrafluoraetheen met behulp van een dubbelwerkende ééntraps compressor in de reactor gevoerd Na afloop van de reactie wordt de reactievloeistof met het korrelige teflon met behulp van een centrifugaalpomp in een filterpers /1 /2'. 0/ \- ~ ~ ~ 1 ti t (2..:t-p. 5) \/1.) t -8- geperst.

17 : i ~.. i 'J'.1.~' 0'. r t. ' c- r J'. ' < '!(..l '.' ;.. f. 1./ ~J ( t l ~( <....}.) 'r :~\_:9\i h._. - J r. 'f. t.. j.j J '. J ; ')';. (.~. ' \ (. j T' i i :'.. r; f.~t' r ' : i. ~i. J. n.'. :;. ';. ;.. ~ 'f i ;:J...

18 -8- ;. Het filtraat wordt naar een opslagtank afgevoerd en na aanvulling van de benodigde chemicaliën in de menger opnieuw aan het proces toegevoerd. Na filtratie en uitwassen wordt het teflon in een droogkamer met verwarmde lucht gedroogd n bedrijfstelling. Tijdens de pyrolyse mag geen lucht in de reactor aanwezig zijn daar deze een vergroting van de vorming van hoogmoleculaire verbindingen veroorzaakt. Vóór het instellen van de bedrijfstemperatuur in de reactor moet de lucht uit de apparatuur worden verdreven. Dit geschie~ door met freon de lucht te verdrijven waarbij de compressor en de destillitiekolom in bedrijf worden gesteld. De lucht wordt aan de top van de deátillatie- kolom afgevoerd via een ontluchting. Het freon wordt geheel gerecycled en teruggevoerd naar de opslagtank. De polymerisatie van tetrafluoraetheen moet eveneens worden uitgevoerd met uitsluiting van lucht. Zowel de opslagtank van tetrafluoraetheen als de pólymerisatiereactor zijn voorzien van een vacuumaansluiting Materiaalbalans Stof CHCF 2 C 2 F 4 homologen HCl H 2 0 De pyrolyse van freon 22. De stofstroom naar en van de apparaturen wordt schematisch weergegeven in tabel: V. Het leidingnummer correspondeert met figuur 5 de stofstroom wordt opgegeven in kmol/uur. Tabel: V. leiding De jaarproduktie voor 300 werkdagen bedraagt dan: = kmol=967 ton C 2 F 4-9-

19 ï J ( '\ J r ;. - ; 'J.:.:: 1- ''.'. :'.!~.. ' r J -':. J...

20 ~ \..1 ;.. (( (~... ( Polymerisatie van tetrafluoraetheen. De stofstroom naar en van de apparaturen wordt schematisch weergegeven in tabel: V. Het leidingnummer correspondeert met figuur 5 de stofstroom wordt opgegeven in kg/batch. Tabel: V. stof C.~l4 CHC1F 2 teflon borax leiding ;;. _~. ~ ~' r:' <)/0 t. t i'\ \ Hierbij wordt het verlies van het filtraat over de filterpers geschat op ~ terwijl het waswater voor de filterpers direkt wordt afgevoerd. De jaarproduktie berekend voor een 40-urige werkweek van 25 batches per week waarbij de duur van een batch dan een uur en 36 minuten bedraagt over vi~ig werkweken: = kg = 967 ton Energiebalans. L.6.l Opslagtank voor freon 22. De verwarmingsspiraal voor de verwarming van freon. 3 Benodigde warmte: = kcal/uur. Waarin: massastroom: 1349 kmol/uur Reactor. verdampingswarmte: 4200 kcal/kmol. De reactor bestaat uit 12 van 16 mmo??' ~ [-1J1.A ' Cl t!!~~10 y\.~ j zilveren buizen met inwendige diameter De benodigde warmte door het electrische verwarmingselement ~elever~ dient voor de verwarming van het reactiegas de reactiewarmte en voor de compensatie van het warmteverlies door de isolatie. -10-

21 .1.-'. '\ 'l/ '--1' (..J ~ ~.. ~. L 1 ':. if ;~' t i : J ol.'. ; ~ -.) ~ ~.:. r.; r.r. r \' \ ~ Cl? ~.t l '1 'r : -'. i -

22 '. ;.. Verwarming van het reactiegas: = kcal/uur. Waarin: massastroom 1349 kmol/uur Reactiewarmte: soortelijke warmte: 021 kcal/kg. moleculairg~wicht: 685 kg/kmol. temperatuursstijging: C. Uit de vormingswarmte van: CHCF 2 = 113 kcal/mol (benaderd lit.13) C F 2 4 = 164 kcal/mol HCl = 22 kcal/mol g Volgt voor de reactiewarmte: CHClF2~ t C F +HCl -9 kcal g3 De reactiewarmte bedraagt dan:_ = kcal/uur. Warmteverlies naar de omgeving: Aangenomen wordt een isolatie van 40 cm. vuursteen rond de reactor. Voor een gemiddeld uitstralingsoppervlak van 66 m 2 Warm~geleidingscoëfficient Temperatuursverschil: C. t;f du... v Ct... ~}l'\j(i...-.(i.'.~i\j (.... vuursteen: cal/se9.cm3.0c/cm. bedraagt het warmteveilie~- : / /1000 = kcal/uur. 3 Totalewarmtetoevoer: kcal/uur = 11 kw ~-zoutzuur absorber. De warmteafvoer geschiedt voor de koeling van het reactiegas en de afvoer van de absorptiewarmte van het geabsorbeerde zoutzuur. De koeling van het reactiegas bedraagt: kcal/uur. De absorptiewarmte bedraagt: =~ kcal/uur. Waarin: geabsorbeerd zoutzuur: mol/uur absorptiewarmte: 168 kcal/mol. Het absorbaat wordt van 15 0 tot 20 0 C verwarmd en neemt dus op: = 500 kcal/uur. Waarin: absorptievloeistof: 100 kg water/uur. soortelijke warmte: 1 kcal/kg.oc. temperatuursstijging: 5 0 C. Het koelwater voert derhalve af: kcal/uur. Bij een temperatuursstijging van 25 0 C is hiervoor 700 L. koelwater per uur nodig

23 .p.. >. ' t

24 ; ll- Droger. (lit.14) Elke alumin~droger werkt met een cyclus van 8 uur waarna deze wordt geregenereerd met stoom. Per cyclus wordt 288 kg water geabsorbeerd. Bij een bevochtigingsgraad van 2% is de bevochtigingswarmte: 28 kcal/kg droog alumina. De bevochtigingswarmte bedraagt: = 364 kcal/cyclus. De condensatiewarmte bedraagt: = 1630 kcal/cyclus. De absorptiewarmte bedraagt dus: kcal/cyclus = kcal/uur De tweetraps compressor. De druk wordt opgevoerd van 15 ata tot 10 ata de capa&iteit bedraagt 350 L/min. Bij adiabatische compressie berekend voor freon wordt de eindtemperatuur van h~t gecomprimeerde gas: 120 o C Condensor. Het gecomprimeerde gas wordt tot vloeistof gecondenseerd. Het dauwpunt van het gasmengsel is 14 o C. Als koelmiddel wordt freon gebruikt. Voor de afkoeling van het gas moet worden onttrokken: = 1650 kcal/uur. Waarin: massastroom freon: kmo1/uur. soortelijke warmte freon: 13 kcal/kmol. massastroom tetrafluoraetheen: kmol/uur. soortelijke warmte tetrafluoraetheen: 15 kcal/kmol. ei Ol i/.-.'\ 0 temperatuursstijgj~g: 106 C. Voor de condensatie moet worden afgevoerd: = 5615 kcal/uur. Waarin: condensatiewarmte freon: 4840 kcal/kmol. condensatiewarmte tetrafluoraetheen: 4262 kcal/kmol. Totaal af te voeren warmte: 7265 kcal/uur Destillatietoren. De voed~ng wordt vloeibaar ingevoerd. De koeling in de deflegmator die met freon wordt gekoeld bedraagt: = 5565 kcal/uur. -12-

25 (.. '.' - t : j ~. '. :J t. i! _ r ; l...! - ' f.~ J t.- '' ''!; l' :. J.t::..

26 Waarin: nettostroom deflegmator: kmol/uur. reflux: samenstelling vloeistof in de bodem van de deflegmator: condensatiewarmten: zie onder mol C2F 4 (zie 1.7.) mol CHCF 2. Warmtetoevoer in de bodem van de destillatiekolom = aan de afgevoerde warmte in de deflegmator vermeerderd met de verdampingswarmte ven het topprodukt = 6073 kcal/uur. Waarin: samenstelling topprodukt: kmol C 2 F 4 /uur 0~003 kmol CHClF 2 /uur '. / Polymerisatie van tetrafluoraetheen. Voorverwarming reactievloeistof bij het verpompen van uit de o menger naar de reactor van 20 tot 60 C 3 Hoeveelheid warmte: = kcal/batch. Waarin: de massastroom: 258 kg water/batch. soortelijke warmte: 1 kcal/kg-. temperatuursstijging: 40 o C. De voorverwarmer is er op berekend dat deze hoeveelheid warmte in 5 minuten kan worden toegevoerd. o Verwarming van het reactiemengsel in de reactor tot 80 C: = 5580 kcal/batch. Waarin: hoeveelheid gas: 0774 kmol C 2 F 4 /batch. soortelijke warmte C 2 F 4 : 15 kcal/kmol. temperatuursstijging gas: 50 o C. hoeveelheid vloeistof: 258 kg water/batch. temperatuursstijging vloeistof: 20 o C. De verwarmingsspiraal is om de reactor gebouwd en zo berekend dat deze hoeveelheid warmte in 5 minuten kan worden toegevoerd. -13-

27 . f ~. dj. '! f -; )'.J. :'-1... ' J.Jo. # ; r j. 'J '. J : ' J.. ;: 'V/. ; ' l - ' *(i! '1. f). ' ' ~ ~~~ / ''.

28 -13- ;.. Koeling tijdens de polymerisatie: = kcal/batch. Waarin: hoeveelheid gevormd teflon: 0774 kmol/batch. polymerisatiewarmte: kcal/kmol. (lit.15) De reactiewarmte moet in één uur worden afgevoerd. De koelspiraal die hierop is berekend is in de reactor ingebouwd. L De reactievloeistof wordt vanuit de menger via een centrifugaalpomp met capaciteit van 60 L/min. en de voorverwarmer naar de reactor geleid: benodigde tijd 5 minyten. Het~trafluoraetheen wordt via een dubbelwerkende eentraps com \ p:essortmet capaciteit van 033 m /min. in de reactor geperst tot 1~~~~ benodigde tijd 10 minuten. Benodigde tijd voor het opwarmen van het mengsel in de reactor bedraagt 5 minuten. (zie boven) Na de reactie wordt het reactiemengsel via een centrifugaalpomp met een capaciteit van 60 L/min. in de filterpers geperst: benodigde tijd 5 minuuen. Totale tijdsduur bedraagt derhalve: 1 uur en 25 minuten. De tijdsduur van één batch bedraag. 1 uur en 36 minuten. De resterende 11 minuten zijn nodig voor het evacuëren van de reactor en het uitvoeren der benodigde handelingen. 1.7.? Berekening van de destillatiekolom. De destillatie wordt uitgevoerd bij 10 ata de terugvloeiverhouding wordt gesteld op 9. De voeding die vloeibaar wordt ingevoerd bestaat uit: stof kmo /uur mol. fractie C F CHCF ~ 0873 H(CF 2 )fl Bij de berekening wordt aangenomen dat de fractie hoogmoleculaire verbindingen geheel bestaat uit H(CF2)fl omdat dit van deze verbindingen de meest vluchtige component is. -14-

29 J ~... ' ':' ::. ''... '.. :J..'... '' : '.....i: i' f ; '' r. ~ J. 'f.. ;....1 ft:.1' ' 1' \'' i';! ~ ti' ~ ~'.J. ' _~;.. '

30 c ; De dampspanningem van de componenten als functie van de temperatuur zijn logaritmisch uitgezet in figuur 6 hierbij is de temperatuurschaal zo uitgezet dat de dampspanning van CHCF lineair verloopt. 2 De dampspanningslijn van H(CF2)2Cl waarvan enkel het koo~punt bekend is werd evenwijdig aan de dampspanningslijn van CHCF 2 daar het hiervan een homoloog is getrokken. Al$ eis voor de destillatie wordt voor de zuiverheid van het topprodukt de molaire fractie van tetrafluoraetheen op 0998 gesteld. Het bodemprodukt voert de bij het proces gevormde hoogmoleculaire verbindingen af hierbij wordt de molaire fractie van 05 gesteld. De molaire fractie van tetrafluoraetheen in de recycle wordt gesteld op Bovendien wordt aangenomen dat in het topprodukt geen H(CF2hCl en in het bodemprodukt geen C2 F meer aanwezig zijn. 4 Uit de materiaalbalans over de kolom volgt dan: stof kmo /uur mol.fractie top C 2 F CHCF C 2 F recycle CHCF bodem H(CF?~Cl '' ~ CHCF H(CF \) Cl t! Bij intrede van de damp in de deflegmator met een molaire fractie van 0993 C 2 F 4 en een afvoer van het topprodukt met een molaire fractie van 0998 C 2 F 4 is de samenstelling van de vloeistof bij de terugvloeiverhouding 9 volgens de materiaal balans: Voor de relatieve vluchtigheid mol.g~f ~ mol.chclf 2 volgt uit: _ Q( x y (C>( -1 ) x dat ()(. = 384. De relatieve vluchtigheid bij -20o~bedraagt

31 . '/ ( (.: '.. ~ _ j' 'j;.. tli! J.' h \ 'j 'V '; ( ; t ' ' c:( ; \'. : ~ r. ( :' ~.1. l! '... :' J ( j. -. '

32 c ; Hoewel de deflegmator gunstiger zal werken wordt voor de berekening van de destillatiekolom de samenstelling van de damp die naa~ de deflegmator wordt afgevoerd op 0993 gesteld. Schotel tot schotel berekening. Schotel 1 tot en met 7. De dampsamenstelling wordt berekend uit de materiaalbalans: Vy = DYd + Lx De vloeistofsamenstelling na de temperatuurkeuze uit: p tot. x comp. P Ycomp comp. De temperatuur wordt zo gekozen dat: ~ x. = 1. Schotel 7 tot en met 11 uit: Lx = Vy + RXr' + BX b en Schotel 13 tot en met 18 uit:.. Waarin: D = kmol/uur ft = kmo /uur B = kmo /uur V = 1345 kmo /uur L = kmo /uur 1/ = 1345 kmol/uur L' = kmo /uur V= 1345 kmo /uur L= kmo /uur Voor de betekenis van de gebruikte symbolen zie nevenstaande figuur. De resultaten van de berekening zijn weergegeven in tabel V en in figuur 7 -. en p x = P Y comp. comp. tot. comp. v'oi:dn0 in ~ 'tv tv ' t ~ 3 L+.. ;- ; ï é.-. t.q ~ t ) til / ' E _L;....\ (i ~ : { J=(rl'LE ~ :Kll.- P.. :;~;:'/f Ot;![#J li KT c)

33 . t. _'f ~ ~.;... J ;... fï.... {l ('! n.;.~ : '..;: '. '. '- -'.1 c. J.. ~ : '<.;) _ :t: :'!. ~ ~ t cl.j' i! J i ' '. f-. 1 C.. ' -'0: 'f ' J;~ + c (.' ~ ' ::. t.;:' i l. ; l ~ ' r ' '1 ( ; '~. '1.-. '.'.. 'j4... '... ';;! ' ).~;~. 1 ' jj.t_ ;.... ':J.; /':':: r: ~. ; '\..! :..1 j''-

34 .. ;.. n Tabel: V. damp vloeistof y Y'CHC1F Yhom x XCHC1F2 x tgmp. PC' F PCHC1F2 P C~F4 C F hom. C; hom P ln R' Berekening van de afmetingen van de desti11atieko1om. V De dampsnelheid wordt berekend uit: \ vgl. chem.werkt. v ft. - r~ Prof. Boon. d = C - 1'1' Bij een schote1afstand van 30 cm. is: C = Dichtheid van de vloeistof: r ~ = kg/m 3 3 Dichtheid van de damp: Jr = 482 kg/m Hieruit volgt voor de dampsne1heid: v d = 0407 m/sec

35 ...' ~ ; ' t. '..-1 ' _ i... '.!... ' lo

36 -17- De volumestroom van de damp bedraagt: /482 = 279 m luur = m /see. Oppervlakte van de kolom bedraagt dan: -3/ = m. De diameter van de kolom is dan: 0155 m. De kolomdiameter wordt gekozen op 16 cm. De hoogte van de kolom berekend- op- 8~n~. ~~i~ - ~:l H.E.T.P. voor de gepakte kolom op 20 cm. wordt gesteld: /~ = ~m. i.. ol

37 '( J J... ~} t f l. ')!. '.. YJ J.' {' 1--'''[-';'. mi :'.. j.l J ~... '.

38 Literatuurlijst J.O. Hendricks: nd. Eng. Chem (1953). 2. R.J. Plunkett: Kin. Chem. nc. Patent U.S (1941). 3. O. Ruff O. Bretschneider: Z. anorg. allgem. Chem (1933). 4. E.G. Locke W.R. Brode A.L. Henne: J. Am. Chem. Soc (1934) 5. O. Ruff W. Willenberg: Ber (1940). 6. J.D. Park en medewerkers: nd. Eng. Chem (1947) 7. M.M. Renfrew E.E. Lewis: nd. Eng. Chem (1946). 8. A.V. Grosse G.H. Cady: nd. Eng. Chem (1947) 9. M.M. Brubaker: Du Pont de Nemours Patent U.S (1946) 10. R.M. Joyce: Du Pont de Nemours Patent U.S (1946) 11. W.E. Handford R.M. Joyce: J. Am. Chem. Soc (1946). 12. G.L. Dorough: Du Pont de Nemours Patent U.S (1946) 13. -H. van Wartenberg J. Schiefer: Z. anorg. Chem (1955) 14. O.A. 15. H.C. Hougen F.W. D~dge: The drying Duus:(.rqng Chem.\ 47 (2)... ~ of gasses. (1947) (1955). ~J

39 .

40 . r 80 ~ON~EASf. 0/0 60 p= 1 ATA ~.P.\' '8 ~..:...: FGUUR: 1..ao O~~~-O~.~l------~O~~------~~~6r-----O~.~8~----~~O - -_... ~ COHTACTTUO: SEC CONVERSE. % 60 FGUUR: 2. ' CONTACTTUO: SfC. TECHNSCHE HOGESCHOOL DELFT NVLOED: p EH t 8!J PyRO.YSE VAN 'HU F.l G.t. Nr t.:

41 C. lata. 0/0 F GUUR: 3. CONVER-l 51E. ' lo 2S' 30 % HOMOL06EN. 105 FUUR: o ~o ---~~ '0 HOMOLOGfN. TECHNSCHE HOGESCHOOL DELFT JNVLOfD-: CONVERSE EN DRUK OP \10 RH'NG HOMOLD6EN. Get. Nr. Dat.

42

43 -r r- - a!f:l Cl -Hl ~ 1-- \---<0 ij H l#hïi tl : 1 t- DRUK. t: ~n t11 r ' rri H' : r# n - ~- - ' it - ~ n f '.- 1 H 'rt 100 r i --«> Ä1Jif i ~:~lj:!i:l! r li±'... =i: d i ~;.l :: fn!* ' :+ ~i~ ' it+hl H :~f ~~ ; ' 1:1 :! ft tt; 1 irfjl; ' ;i :'. : i~ ~~ i!. ;+l-' ~: ' ' q; : ;: 1' '!~ - c ' H f tt! :~ ~' ll! H ft! H+t4 H 1 r-r- ~~~ HiHtttH i H: ii-hlli'1 :: li:~~ lij; ; ild ij ~re hl j.!~ ~ HH ' 1+ ti f! 8:; jl ijt ~ll ~ 1-' l - ' 'i' ' lii1n :; i i f- -- ' Hj-' ' 1 1 /i! ' - () - : ' ~ fmtr' ':.f :'-i ~; - 01'>- 1+1 tj f ii~. Tl ~ ;n k 11 r;~ 11 ti : : H:: H J :! 1 - :;~ ' ~ 1-1- :;~ W;! - ~- --- :!t ' ~ D :~rrhr fli lh'h H l1u ~. ' HHb ~ ' m-' P..J>r.;. t :;! ~K ~': '!A :i- T ~' ' :;f ~~ j)~ ~T' g (r:.i ~-ff m l +~ilj. ~ ~ 1 t+' l.; r++ tlhu-l 4-f ;1f-lw.: ~ ' 'f-f; é~~ il1hi ; j J J 11 r ~ : h - ' +~ 1 _.. '!~! :::~ ~L rt:: Ulftll / ' ' ~l.ia t~ :: 1:1 ~~m; 'W~~' H:;h:_:7' ~:W:.;; ' ';.c '. l!r.:~. ~1 {(:i H-l :~~1tj ti: '. M \l~ ui' l +f-; 1+1 r- H ; --7 FT!! f 1+1-:-; 111 : n HH!-i- ~!-lh 1 fl '.t)!! ~ ;c H~---' ~ 'H ~_;:'i /; 'H ' t. l:± ::;rlt; H~-!-: ~ i' H+ ~' :~;~;- ~ihj Ft ~; ij ::!t!~; fh+! -i-::-n: ;~! J1~ :: ~;jrt~j:;. l+it ii ~; ' _:;!i.j ]# 'ntm:- i1 ' ~!ih~-- :1 ' 1; ~- O> ~~ ' r~i Hl~m:~ ~r=~ -~' ini ':H' f-- -!~ ' -HtH m + H t H: fi:l: ~ : ' ~:::: ptt =h ' 10 f -ll ;- hi- t ~4~ ~ ;:~ 'P;( ;j f--' ' c 1 Wii el-\ i'~ ft!i:~:' 11~~r. -Li: li ~H~jB i! -H ' ' f+. +t '! 1 8: ~tt c' f:r ' N : :'! H- ~ 1_' -t li ' ~ H'11:1 : T ~;. L T - ~ lp! H i-a l - ~. f- N 11 - ' ' ti ' il ATA. 1-' - <0- r:i~ n.. ' f{1 tr tl'f.1: 2 rh' i!1l ~t ~ - <) - rl li' 0.1 f- tlt h -80 ; thi il T; -'l0 lr+l l~; n ~ mftii ij i -N - ~ ' :! :rï rr Tin 0: w w > tr lij ~ D i; r- E E H -to j~~ TeMPERATUUR. oe.

Berekening van de destillatiekolom voor de scheiding van benzylchloride en tolueen in batch. '.J. L.Schwarz Godetiaweg 24 den Haag

Berekening van de destillatiekolom voor de scheiding van benzylchloride en tolueen in batch. '.J. L.Schwarz Godetiaweg 24 den Haag Berekening van de destillatiekolom voor de scheiding van benzylchloride en tolueen in batch. I '.J./ L.Schwarz Godetiaweg 24 den Haag Berekening van de destillatiekolom voor de scheiding van benzylchloride

Nadere informatie

A.Kessler Ooendersuaat. 14 Delft. FABRIEKSSOB..EJlA ... -1 AMMONIAK FABRIEK. September 1953 I:.. '

A.Kessler Ooendersuaat. 14 Delft. FABRIEKSSOB..EJlA ... -1 AMMONIAK FABRIEK. September 1953 I:.. ' A.Kessler Ooendersuaat. 14 Delft. FABRIEKSSOB..EJlA... -1 AMMONIAK FABRIEK September 1953 I:.. ' 3 Door afkoelen tot -200~C worden CO en CH 4 vloeibaar, zodat we tenslotte na een wassing met vloeibare

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde 1-2 vwo 2008-II

Eindexamen scheikunde 1-2 vwo 2008-II Ammoniak Ammoniak wordt bereid uit een mengsel van stikstof en waterstof in de molverhouding N 2 : H 2 = 1 : 3. Dit gasmengsel, ook wel synthesegas genoemd, wordt in de ammoniakfabriek gemaakt uit aardgas,

Nadere informatie

Examen C.I.T. - Eerste zit 2002-2003. Theorie

Examen C.I.T. - Eerste zit 2002-2003. Theorie Examen C.I.T. - Eerste zit 2002-2003 Theorie Geef van alle grootheden de betekenis en de dimensie!!! 1. Destillatie Deze vraag handelt over een multicomponentrectificatie. - Definieer de begrippen sleutelcomponenten

Nadere informatie

p V T Een ruimte van 24 ºC heeft een dauwpuntstemperatuur van 19 ºC. Bereken de absolute vochtigheid.

p V T Een ruimte van 24 ºC heeft een dauwpuntstemperatuur van 19 ºC. Bereken de absolute vochtigheid. 8. Luchtvochtigheid relatieve vochtigheid p e 100 % p absolute vochtigheid = dichtheid van waterdamp dauwpuntstemperatuur T d = de temperatuur waarbij de heersende waterdampdruk de maximale dampdruk is.

Nadere informatie

Van aardgas naar methanol

Van aardgas naar methanol Van aardgas naar methanol Van aardgas naar methanol J.A. Wesselingh G.H. Lameris P.J. van den Berg A.G. Montfoort VSSD 4 VSSD Eerste druk 1987, 1990, 1992, 1998, licht gewijzigd 2001 Uitgegeven door: VSSD

Nadere informatie

inbreng en heeft als gevolg minder scaling (kalkafzetting in de vorm van calciumcarbonaat).

inbreng en heeft als gevolg minder scaling (kalkafzetting in de vorm van calciumcarbonaat). Mest verwerken Dierlijke mest is vaak vloeibaar en bevat onder andere ammoniak en ammoniumzouten. Men kan uit deze drijfmest ammoniumsulfaat maken dat als meststof kan dienen. Omdat de prijs van kunstmest

Nadere informatie

IPT hertentamen - 03-07-2015, 9:00-12:00

IPT hertentamen - 03-07-2015, 9:00-12:00 IPT hertentamen - 03-07-2015, 9:00-12:00 Cursus: 4051IPTECY Inleiding ProcesTechnologie Docenten: F. Kapteijn & V. van Steijn Lees elke vraag volledig door voordat je aan (a) begint. Schrijf op elk blad

Nadere informatie

Chemisch rekenen, zo doe je dat!

Chemisch rekenen, zo doe je dat! 1 Chemisch rekenen, zo doe je dat! GOE Opmerkingen vooraf: 1. Belangrijke schrijfwijzen: 100 = 10 2 ; 1000 = 10 3, enz. 0,1 = 1/10 = 10-1 ; 0,001 = 1/1000 = 10-3 ; 0,000.000.1 = 10-7, enz. gram/kg = gram

Nadere informatie

Warmte in de koudetechniek, een hot item

Warmte in de koudetechniek, een hot item Wijbenga info sheet 5: Warmte in de koudetechniek, een hot item In het ontwerp van een koelinstallatie wordt steeds meer aandacht besteed aan het energieverbruik. Dit kan bereikt worden door een zo hoog

Nadere informatie

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte.

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte. 1 Materie en warmte Onderwerpen - Temperatuur en warmte. - Verschillende temperatuurschalen - Berekening hoeveelheid warmte t.o.v. bepaalde temperatuur. - Thermische geleidbaarheid van een stof. - Warmteweerstand

Nadere informatie

Oefenopgaven CHEMISCHE INDUSTRIE

Oefenopgaven CHEMISCHE INDUSTRIE Oefenopgaven CEMISCE INDUSTRIE havo OPGAVE 1 Een bereidingswijze van fosfor, P 4, kan men als volgt weergeven: Ca 3 (PO 4 ) 2 + SiO 2 + C P 4 + CO + CaSiO 3 01 Neem bovenstaande reactievergelijking over

Nadere informatie

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W +

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + D o e l m a t i g h e i d s t o e t s v o o r g e b i e d e n w a a r v o o r g e e n b o d e m b e h e e r p l a n i s v a s t g e s

Nadere informatie

[i0iateriraag@leg.gin9 nu 7409872

[i0iateriraag@leg.gin9 nu 7409872 Octrooiraad [i0iateriraag@leg.gin9 nu 7409872 Nederland [19] NL [54] Werkwijze voor het vacuümdlcht afsfüitem vsn elk der eerste uiteinden van een aantal holle transportorganen dia uit'tftonden in een

Nadere informatie

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc Kolenvergasser 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Beantwoord de vragen 1 t/m 3 aan de hand van het in bron 1 beschreven proces. Bron 1 De

Nadere informatie

Opgave 2. Voor vloeibaar water bij 298.15K en 1 atm zijn de volgende gegevens beschikbaar:

Opgave 2. Voor vloeibaar water bij 298.15K en 1 atm zijn de volgende gegevens beschikbaar: Oefenopgaven Thermodynamica 2 (29-9-2010) Opgave 1. Een stuk ijs van -20 C en 1 atm wordt langzaam opgewarmd tot 110 C. De druk blijft hierbij constant. Schets hiervoor in een grafiek het verloop van de

Nadere informatie

TOETS CTD voor 1 ste jaars MST (4051CHTHEY, MST1211TA1, LB1541) 10 maart 2015 14.00-15.30 uur Docenten: L. de Smet, B. Dam

TOETS CTD voor 1 ste jaars MST (4051CHTHEY, MST1211TA1, LB1541) 10 maart 2015 14.00-15.30 uur Docenten: L. de Smet, B. Dam TOETS CTD voor 1 ste jaars MST (4051CHTHEY, MST1211TA1, LB1541) 10 maart 2015 14.00-15.30 uur Docenten: L. de Smet, B. Dam Naam:. Studentnummer Leiden:... En/of Studentnummer Delft:... Dit tentamen bestaat

Nadere informatie

Rekenen aan reacties (de mol)

Rekenen aan reacties (de mol) Rekenen aan reacties (de mol) 1. Reactievergelijkingen oefenen: Scheikunde Deze opgaven zijn bedoeld voor diegenen die moeite hebben met rekenen aan reacties 1. Reactievergelijkingen http://www.nassau-sg.nl/scheikunde/tutorials/deeltjes/deeltjes.html

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2011 - I

Eindexamen scheikunde havo 2011 - I Beoordelingsmodel Uraanerts 1 maximumscore 2 aantal protonen: 92 aantal elektronen: 88 aantal protonen: 92 1 aantal elektronen: aantal protonen verminderd met 4 1 2 maximumscore 2 Voorbeelden van een juist

Nadere informatie

De twee snelheidsconstanten hangen op niet identieke wijze af van de temperatuur.

De twee snelheidsconstanten hangen op niet identieke wijze af van de temperatuur. In tegenstelling tot een verandering van druk of concentratie zal een verandering in temperatuur wel degelijk de evenwichtsconstante wijzigen, want C k / k L De twee snelheidsconstanten hangen op niet

Nadere informatie

ADN-VRAGENCATALOGUS 2011 Gas

ADN-VRAGENCATALOGUS 2011 Gas CENTRALE COMMISSIE VOOR DE RIJNVAART CCNR-ZKR/ADN/WG/CQ/2011/12 definitief 27 januari 2012 Or. DUITS ADN-VRAGENCATALOGUS 2011 Gas De ADN-vragencatalogus 2011 is op 27-01-2012 in de onderhavige versie aangenomen

Nadere informatie

2 Concentratie in oplossingen

2 Concentratie in oplossingen 2 Concentratie in oplossingen 2.1 Concentratiebegrippen gehalte Er zijn veel manieren om de samenstelling van een mengsel op te geven. De samenstelling van voedingsmiddelen staat op de verpakking vermeld.

Nadere informatie

Industriële luchtkoelers

Industriële luchtkoelers l VI i vu i J..UI in/y "LPMAN D20-0-86 Algemene Informatie De HL serie luchtkoelers omvat 7 modellen voorzien van, A of ventilatoren. De laroeilenatetand i«8,10 of 12. Het nomtnate koeivermogen voor R22

Nadere informatie

Examen VWO. Scheikunde (oude stijl)

Examen VWO. Scheikunde (oude stijl) Scheikunde (oude stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 18 juni 13.30 16.30 uur 20 03 Voor dit examen zijn maximaal 68 punten te behalen; het examen bestaat uit 26

Nadere informatie

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE

NATIONALE SCHEIKUNDEOLYMPIADE NATINALE SHEIKUNDELYMPIADE RRETIEMDEL VRRNDE 1 (de week van) woensdag 4 februari 2009 Deze voorronde bestaat uit 24 meerkeuzevragen verdeeld over 5 onderwerpen en 3 open vragen met in totaal 13 deelvragen

Nadere informatie

TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA. Dinsdag 25 oktober 2011 13.15 15.15

TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA. Dinsdag 25 oktober 2011 13.15 15.15 TENTAMEN CHEMISCHE THERMODYNAMICA Dinsdag 25 oktober 2011 13.15 15.15 Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van BINAS en een (grafische) rekenmachine. Let op eenheden en significante cijfers. 1.

Nadere informatie

Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming

Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming H01N2a: Energieconversiemachines- en systemen Academiejaar 2010-2011 Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming Professor: Martine Baelmans Assistent: Clara

Nadere informatie

a. Beschrijf deze reactie met een vergelijking. In het artikel is sprake van terugwinning van zwavel in zuivere vorm.

a. Beschrijf deze reactie met een vergelijking. In het artikel is sprake van terugwinning van zwavel in zuivere vorm. PEARL GTL Oliemaatschappijen zoals Shell willen aan de nog steeds stijgende vraag naar benzine en diesel kunnen blijven voldoen én ze willen de eindige olievoorraad zoveel mogelijk beschikbaar houden als

Nadere informatie

jaargang 4 I nummer 4 Specia jubile editie IN DIT Intervi Prijsvra

jaargang 4 I nummer 4 Specia jubile editie IN DIT Intervi Prijsvra j 4 I 4 Sci l jil ii! ER: M M U N IN DIT Ii O Pij V I S c i l i i V li ijz ii W i Hj Dz i lij lli i z zi A Bi O 9 2012 40 j l ij z ii E ijz ijll, i ijz c i V z i ij i l A ili ii z l i W f i i l ii jili

Nadere informatie

EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR ATOOMENERGIE- EURATOM DE OZONOLYSE VAN DIFENYL EN DE DRIE ISOMEREN VAN TERFENYL. door G. DE VRIES (T.N.O.

EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR ATOOMENERGIE- EURATOM DE OZONOLYSE VAN DIFENYL EN DE DRIE ISOMEREN VAN TERFENYL. door G. DE VRIES (T.N.O. EUR 2272.n tjsrary COPY EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR ATOOMENERGIE- EURATOM DE OZONOLYSE VAN DIFENYL EN DE DRIE ISOMEREN VAN TERFENYL door G. DE VRIES (T.N.O.) 1965 ORGEL-Programma Rapport opgesteld door het

Nadere informatie

5 Formules en reactievergelijkingen

5 Formules en reactievergelijkingen 5 Formules en reactievergelijkingen Stoffen bestaan uit moleculen en moleculen uit atomen (5.1) Stoffen bestaan uit moleculen. Een zuivere stof bestaat uit één soort moleculen. Een molecuul is een groepje

Nadere informatie

Tentamen Thermodynamica

Tentamen Thermodynamica Tentamen Thermodynamica 4B420 3 november 2011, 9.00 12.00 uur Dit tentamen bestaat uit 4 opeenvolgend genummerde opgaven, die alle even zwaar worden beoordeeld. Advies: besteed daarom tenminste een half

Nadere informatie

6-TSO-IW-c Warmtepompen 1. Warmtepompen

6-TSO-IW-c Warmtepompen 1. Warmtepompen 6-TSO-IW-c Warmtepompen 1 Inleiding Warmtepompen Een warmtepomp is een systeem dat warmte opneemt bij lage temperaturen en deze vrijstelt bij hogere temperaturen. Het is dus een zeer energie-efficiënt

Nadere informatie

Tentamen Scheidingstechnologie: MSTTSCT 01-07-201114:00-17:00

Tentamen Scheidingstechnologie: MSTTSCT 01-07-201114:00-17:00 Tentamen Scheidingstechnologie: MSTTSCT 01-07-201114:00-17:00 Het tentamen bestaat uit vijf open vragen (met subvragen). Vermeld naam en studienummer op ieder ingeleverd vel. Vermeld eenheden bij numerieke

Nadere informatie

Examen VWO. Scheikunde (oude stijl)

Examen VWO. Scheikunde (oude stijl) Scheikunde (oude stijl) Examen VW Voorbereidend Wetenschappelijk nderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 18 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 68 punten te behalen; het examen bestaat uit 22 vragen.

Nadere informatie

OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO

OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO Gesloten vragen 1. Carolien wil de zuurgraad van een oplossing onderzoeken met twee verschillende zuur-baseindicatoren en neemt hierbij het volgende waar: I de oplossing

Nadere informatie

www.hth-hth.nl Energie kosten besparen met Gesloten Hybride Medium-koeler (GHM)

www.hth-hth.nl Energie kosten besparen met Gesloten Hybride Medium-koeler (GHM) RBO bank 37 62 72 732 BN NL 39 RBO 0376 272 732 K o n t r ak t v o o r wa a r d e n nternet..www.hth-hth.nl Handelsr.K.v.K.04054189 BTW. NL0370 4494 1B01 Ten rlo 6 7921 V Zuidwolde Tel. 0528 371010 Fax

Nadere informatie

SCHEIKUNDE. Hoofdstuk 9

SCHEIKUNDE. Hoofdstuk 9 SCHEIKUNDE Hoofdstuk 9 Par. 1 Elke chemische reactie heeft een energie-effect. De chemische energie voor én na de reactie is niet gelijk. Als de reactie warmer wordt is de chemische energie omgezet in

Nadere informatie

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s O p le i d i n g: M a s t e r P u b l i c M a n a g e m e n

Nadere informatie

De verliezen van /in het systeem zijn ook het gevolg van energietransformaties!

De verliezen van /in het systeem zijn ook het gevolg van energietransformaties! Centrale Verwarmingssysteem Uitwerking van de deelvragen 1 ) Wat zijn de Energietransformaties in het systeem? De Energietransformaties die optreden in het CV-systeem zijn a. Boven de brander c.q. in de

Nadere informatie

Infomagazine. Gorinchem 27, 28 en 29 oktober 2015. ijzersterk. in de metaalbranche

Infomagazine. Gorinchem 27, 28 en 29 oktober 2015. ijzersterk. in de metaalbranche Ifz 27, 28 29 205 jz INHOUD 4 4 5 6 7 j OV ë z xf 2 7 x 3 8 9 0 2 4 9 22 f & f z OP-/Afj N OPNINSTIJDN VNMNTNHAL FULL SRVIC FORMUL j CONTACT V D j MTAVA A f z j, D C ( fy) j D z, Tj, C x z j jz MTAVA V

Nadere informatie

KOELINSTALLATIES VOCHTIGE LUCHT EN LUCHTBEHANDELING

KOELINSTALLATIES VOCHTIGE LUCHT EN LUCHTBEHANDELING KOELINSTALLATIES VOCHTIGE LUCHT EN LUCHTBEHANDELING Adviesbureau de Koster v.o.f. Pagina 1 Voorwoord Het boek koel en vriestechniek behandelt de koel en vries techniek en theorie, tevens is een aantal

Nadere informatie

Thermodynamica - A - PROEFTOETS- AT01 - OPGAVEN.doc 1/7

Thermodynamica - A - PROEFTOETS- AT01 - OPGAVEN.doc 1/7 VAK: Thermodynamica A Set Proeftoets AT01 Thermodynamica - A - PROEFTOETS- AT01 - OPGAVEN.doc 1/7 DIT EERST LEZEN EN VOORZIEN VAN NAAM EN LEERLINGNUMMER! Beschikbare tijd: 100 minuten Uw naam:... Klas:...

Nadere informatie

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering.

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering. 1 Warmteleer. 1 De soortelijke warmte is de warmte die je moet toevoeren om 1 kg van een stof 1 0 C op te warmen. Deze warmte moet je ook weer afvoeren om 1 kg van die stof 1 0 C af te koelen. 2 Om 2 kg

Nadere informatie

Cursus Vacuümtechniek Week 8 Rotatiepompen

Cursus Vacuümtechniek Week 8 Rotatiepompen Cursus Vacuümtechniek Week 8 Rotatiepompen Cursus Vacuümtechniek 1 Voorbeeld vacuümopstelling (vacuümoven) Cursus Vacuümtechniek 2 Principe van een pomp V,m,S,q p P p v p a " p a Vermogen pomp Cursus Vacuümtechniek

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL IN TE VULLEN PRACTICAVERSLAGEN

INHOUDSTAFEL IN TE VULLEN PRACTICAVERSLAGEN 1 INHOUDSTAFEL IN TE VULLEN PRACTICAVERSLAGEN VERSLAG PRACTICUM 1: VASTE EN VLOEIBARE ZEEP UIT OLIËN BEREIDEN 5 1 DOELSTELLING 5 2 PRINCIPE EN PROCEDURE 5 3 REACTIEVERGELIJKINGEN 6 4 OPSTELLING 6 5 WAARNEMINGEN

Nadere informatie

0NTVAN6EN2 0 DEC 2012. Team. Onderwerp

0NTVAN6EN2 0 DEC 2012. Team. Onderwerp 0T6 0 D 0 prvii ::Urh RZDF 9 D. ll v Gdprd Pyhl 0 _ Pb 8000 ~- 08 TH Urh d d v d ii Pb 40 UWG Tl. 00- Fx 00-840.prvii-rh.l D r U bri v U r Bijl 7 d( J0 80D7F99 hkli "b: lli jrrki 0" T Rri Drkir Fxr -ldr

Nadere informatie

DIPLOMA. KNM(b. sl' #2hotWN De Jury. Concertwedstrijd Veld hoven. Vereniging: Harmonie Orkest Vleuten. Dirigent: Arjan van Gaasbeek.

DIPLOMA. KNM(b. sl' #2hotWN De Jury. Concertwedstrijd Veld hoven. Vereniging: Harmonie Orkest Vleuten. Dirigent: Arjan van Gaasbeek. DIPLOMA Concetwedstijd Veld hoven 29 novembe 2OL4 Veeniging: Hamonie Okest Vleuten Plaats: Vleuten Diigent: Ajan van Gaasbeek Divisie: 2" divisie Aantal punten: Veplicht gedeelte: Colossus Thomas Doss

Nadere informatie

THERMODYNAMISCHE RENDEMENTEN BIJ DE PRODUCTIE VAN WARMTE VAN LAGE TEMPERATUUR

THERMODYNAMISCHE RENDEMENTEN BIJ DE PRODUCTIE VAN WARMTE VAN LAGE TEMPERATUUR THERMODYNAMISCHE RENDEMENTEN BIJ DE PRODUCTIE VAN WARMTE VAN LAGE TEMPERATUUR Nico Woudstra, TU Delft, 3ME-P&E-ET Leeghwaterstraat 44, 2628 CA Delft e-mail: n.woudstra@tudelft.nl 1 INLEIDING De kwaliteit

Nadere informatie

Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing.

Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing. Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing. Opgave 2 Aardwarmte N2-2002-I -----------------------------------------------------------------

Nadere informatie

NEVAC examen Middelbare Vacuümtechniek Vrijdag 11 april 2003, 14:00-16:30 uur. Vraagstuk 1 (MV-03-1) (15 punten)

NEVAC examen Middelbare Vacuümtechniek Vrijdag 11 april 2003, 14:00-16:30 uur. Vraagstuk 1 (MV-03-1) (15 punten) NEVAC examen Middelbare Vacuümtechniek Vrijdag 11 april 2003, 14:00-16:30 uur Dit examen bestaat uit 4 vraagstukken en 5 pagina s Vraagstuk 1 (MV-03-1) (15 punten) Uitstoken en lekkage a) Na enige uren

Nadere informatie

Examen VWO. Scheikunde 1,2 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Scheikunde 1,2 (nieuwe stijl) Scheikunde 1,2 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 18 juni 13.30 16.30 uur 20 03 Voor dit examen zijn maximaal 70 punten te behalen; het examen bestaat

Nadere informatie

THERMODYNAMICA 2 (WB1224)

THERMODYNAMICA 2 (WB1224) THERMODYNAMICA 2 (WB1224) donderdag 2 februari 2006 14.00-17.00 u. AANWIJZINGEN Het tentamen bestaat uit twee of drie open vragen en 15 meerkeuzevragen. Voor de beantwoording van de meerkeuzevragen is

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kenmerken van reacties

Hoofdstuk 2: Kenmerken van reacties Hoofdstuk 2: Kenmerken van reacties Scheikunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Onderwerpen Scheikunde 2011 20122012 Stoffen, structuur en binding Kenmerken van Reacties Zuren en base Redox Chemische technieken

Nadere informatie

Examen VWO. scheikunde 1,2. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VWO. scheikunde 1,2. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VWO 2009 tijdvak 1 dinsdag 26 mei 13.30-16.30 uur scheikunde 1,2 Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 23 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 68 punten

Nadere informatie

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Scheikunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Fossiele brandstof Koolwaterstof Onvolledige verbranding Broeikaseffect Brandstof ontstaan door het afsterven van levende organismen,

Nadere informatie

Richard Mollier (1863-1935)

Richard Mollier (1863-1935) Gaswet & Mollier College 2: h-x diagram voor vochtige lucht Richard Mollier (1863-1935) Hoogleraar TU-Dresden Thermodynamica, onderzoek naar eigenschappen van water stoom Diagrammen: H-S diagram Stoomtabellen

Nadere informatie

Oefenvraagstukken 5 VWO Hoofdstuk 11. Opgave 1 [HCO ] [H O ] x x. = 4,5 10 [CO ] 1,00 x 10

Oefenvraagstukken 5 VWO Hoofdstuk 11. Opgave 1 [HCO ] [H O ] x x. = 4,5 10 [CO ] 1,00 x 10 Oefenvraagstukken 5 VWO Hoofdstuk 11 Zuren en basen Opgave 1 1 Ga na of de volgende zuren en basen met elkaar kunnen reageren. Zo ja, geef de reactievergelijking. Zo nee, leg duidelijk uit waarom niet.

Nadere informatie

H 0 5 R R -F 5 x 1, 5 m m

H 0 5 R R -F 5 x 1, 5 m m I b u w k k p l t H I C 6 4 4 0 3 X G l v r s t d z h d l d g t l z! B s t k l t, D k u v r h t k p v -p r d Bu c kt W h p d t u d b s t r s u l t t v r k r p r d u c t, d t v r v r d g d s m t d l l r

Nadere informatie

Oefentoets polymeren havo en vwo

Oefentoets polymeren havo en vwo Oefentoets polymeren havo en vwo Opgave 1 Kunststofrecycling Sinds een aantal jaar wordt in Nederland kunststof op verschillende manieren apart ingezameld. In het scheikundige tijdschrift chemische feitelijkheden

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2001-I VAK: SCHEIKUNDE 1,2 EXAMEN: 2001-I

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2001-I VAK: SCHEIKUNDE 1,2 EXAMEN: 2001-I UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2001-I VAK: SCHEIKUNDE 1,2 NIVEAU: VWO EXAMEN: 2001-I De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen.

Nadere informatie

[54] Werkwijze voor het verlagen van het radioactlvitehsnivoau van een stroom lichte koolwaterstoffen.

[54] Werkwijze voor het verlagen van het radioactlvitehsnivoau van een stroom lichte koolwaterstoffen. Octroofraad [10] A Terihzagelegging nu 7414553 Nederland [19] NL [54] Werkwijze voor het verlagen van het radioactlvitehsnivoau van een stroom lichte koolwaterstoffen. 51] Int.Cl 2.: C10G29/00, 801D53/00,

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 vwo 2005-I

Eindexamen natuurkunde 1-2 vwo 2005-I Eindexamen natuurkunde - vwo 005-I 4 Beoordelingsmodel Opgave Schommelboot uitkomst: m De slingertijd T,67, s. Dit ingevuld in de slingerformule T 7,. 9,8 Hieruit volgt: m. levert g gebruik van slingerformule

Nadere informatie

Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8.2 en 8.3)

Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8.2 en 8.3) Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8. en 8.3) Uit een aantal experimenten (zie 8.1 en 8.) bleek het volgende: De reactiesnelheid hangt af van: deeltjesgrootte concentratie temperatuur katalysatoren In 8.3

Nadere informatie

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters Basics flowmetingen De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters Thermische Flowmeters (in-line & by-pass principe) Thermische massa flowmeter

Nadere informatie

Pool & Spa. De Hydro-Pro warmtepompen

Pool & Spa. De Hydro-Pro warmtepompen Pool & Spa Hydro-Pro_warmtepompen_Mertens.indd 1 De Hydro-Pro warmtepompen 3/2/2012 2:49:46 PM Hydro-Pro_warmtepompen_Mertens.indd 2 3/2/2012 2:49:50 PM Efficiënt en economisch De warmte van de buitenlucht

Nadere informatie

GASTEC QA Keuringseis 191 Maximum debiet beveiligingskleppen

GASTEC QA Keuringseis 191 Maximum debiet beveiligingskleppen Januari 2001 GASTEC QA Keuringseis 191 Maximum debiet beveiligingskleppen COLOFON GASTEC NV, Centrum voor Gastechnologie, werkt voor energiebedrijven, fabrikanten en andere opdrachtgevers met behoefte

Nadere informatie

Tijdsduur 100 minuten. Deze toets bestaat uit 4 opgaven (55 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes!

Tijdsduur 100 minuten. Deze toets bestaat uit 4 opgaven (55 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes! NATUURKUNDE KLAS 5 INHAAL PROEFWERK ROEFWERK H10 + H6 3/2010 Tijdsduur 100 minuten. Deze toets bestaat uit 4 opgaven (55 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes!

Nadere informatie

1) Stoffen, moleculen en atomen

1) Stoffen, moleculen en atomen Herhaling leerstof klas 3 1) Stoffen, moleculen en atomen Scheikundigen houden zich bezig met stoffen. Betekenissen van stof zijn onder andere: - Het materiaal waar kleding van gemaakt is; - Fijne vuildeeltjes;

Nadere informatie

Uraanhexafluoride in de splijtstofcyclus

Uraanhexafluoride in de splijtstofcyclus 022 1 Uraanhexafluoride Na het vergaan van het Franse vrachtschip de Mont Louis op 25 augustus 1984 voor de Belgische kust bij Oostende is vooral aandacht besteed aan de berging van een deel van de lading,

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Appendix A hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 (hoofdstuk 5)

Hoofdstuk 2 Appendix A hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 (hoofdstuk 5) Telecommunicatie beheerst steeds sterker de hedendaagse samenleving en kan niet meer worden weggedacht. De hoeveelheid informatie die de wereld rondgestuurd wordt, groeit elke dag. Het intensief gebruik

Nadere informatie

Chemisch rekenen versie 22-03-2016

Chemisch rekenen versie 22-03-2016 Chemisch rekenen versie 22-03-2016 Je kunt bij een onderwerp komen door op de gewenste rubriek in de inhoud te klikken. Wil je vanuit een rubriek terug naar de inhoud, klik dan op de tekst van de rubriek

Nadere informatie

T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen

T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen 2008 Voorbeeld toets dinsdag 29 februari 60 minuten NASK 2, 2(3) VMBO-TGK, DEEL B. H5: VERBRANDEN EN ONTLEDEN 3(4) VMBO-TGK,

Nadere informatie

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Naam: Klas: Practicum soortelijke warmte van water Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Doel van de proef Het bepalen van de soortelijke warmte van water

Nadere informatie

INLEIDING PERSLUCHTKOELDROGERS

INLEIDING PERSLUCHTKOELDROGERS INLEIDING PERSLUCHTKOELDROGERS Door het comprimeren van lucht in een compressor wordt het hierin aanwezige vochtgehalte vermenigvuldigd. In de perslucht, welke tijdens het comprimeren aanzienlijk wordt

Nadere informatie

INTRODUCTIECURSUS BOUWCHEMIE HOOFDSTUK 1: INLEIDING MOLECULEN EN ATOMEN

INTRODUCTIECURSUS BOUWCHEMIE HOOFDSTUK 1: INLEIDING MOLECULEN EN ATOMEN INTRODUCTIECURSUS BOUWCHEMIE HOOFDSTUK 1: INLEIDING MOLECULEN EN ATOMEN 1 OVERZICHT 1. Zuivere stof, moleculen en atomen 1. Moleculeformules 2. Elementen 3. Atoomtheorie 4. Atoommassa 5. Moleculemassa

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Pagina 1

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Pagina 1 Pagina 1 1. Identificatie van de stof of het preparaat en van de vennootschap / onderneming Productbenaming: Plasticrète deel A : P- Cast A02 Gebruik: Diverse industriële toepassingen. Verantwoordelijke

Nadere informatie

M. De Paepe Opleiding Energietechniek in gebouwen 2006-2007. WKK in gebouwen

M. De Paepe Opleiding Energietechniek in gebouwen 2006-2007. WKK in gebouwen WKK in gebouwen 1/22 2/22 3/22 4/22 5/22 6/22 7/22 8/22 9/22 10/22 11/22 12/22 13/22 14/22 15/22 16/22 WKK en koeling - Trigeneratie Traditioneel verstaat men onder warmtekrachtkoppeling de gecombineerde

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Op basis van richtlijn 91/155/EEG van de Commissie der Europese Gemeenschappen

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Op basis van richtlijn 91/155/EEG van de Commissie der Europese Gemeenschappen 1.Identificatie van de stof of het preparaat en van de firma 1.1 Identificatie van de stof of het preparaat: Synoniemen: R 134 a UN :3159 No CAS : 000811-97-2 No index CE S.O. Code NFPA 1-0-1 No EINECS

Nadere informatie

Dorset Droogsysteem. biomassa en pluimveemest

Dorset Droogsysteem. biomassa en pluimveemest Dorset Droogsysteem voor biomassa en pluimveemest n Drogen van Biomassa Biogasdigistaat Houtsnippers Zuiveringsslib Pluimveemest Veevoeders n Compact en flexibel n Korrelfabriek n Hygiënisatie n Wegen

Nadere informatie

, :." -t"bl'-- _ I M.C.WAGEMAKER. : lij. je. / SCHEMA VOOR DE FAR~ICAGE VA1~ CHLOROFORM. 1-,

, :. -tbl'-- _ I M.C.WAGEMAKER. : lij. je. / SCHEMA VOOR DE FAR~ICAGE VA1~ CHLOROFORM. 1-, , :." -t"bl'-- _ I J ft M.C.WAGEMAKER. / 1!~ J : lij. je. / SCHEMA VOOR DE FAR~ICAGE VA1~ CHLOROFORM. 1-, ", -'~.~.... ':,. t. ~. WATE~l GHlOO'RMETIiAHE.N I------l. -./,... 0- I, ' I I:, I, r-#1 ~ KOCLWATE~

Nadere informatie

LUCKERATH PYROLYSE OVENS

LUCKERATH PYROLYSE OVENS LUCKERATH PYROLYSE OVENS Algemene informatie 1/8 De Luckerath pyrolyse ovens vinden hun toepassingen in : herwikkel- en revisiebedrijven voor electrische motoren en transformatoren recyclagebedrijven voor

Nadere informatie

Klasse 8: Bijtende stoffen

Klasse 8: Bijtende stoffen Klasse 8: Bijtende stoffen De bijtende stoffen (zuren en basen) kunnen afhankelijk van hun oorsprong (organisch of anorganisch) worden onderverdeeld in de volgende groepen: - anorganische zuren, zoals

Nadere informatie

Tentamen Warmte-overdracht

Tentamen Warmte-overdracht Tentamen Warmte-overdracht vakcode: 4B680 datum: 7 april 2014 tijd: 9.00-12.00 uur LET OP Er zijn in totaal 4 opgaven waarvan de eerste opgave bestaat uit losse vragen. Alle opgaven tellen even zwaar mee.

Nadere informatie

Toets02 Algemene en Anorganische Chemie. 30 oktober 2015 13:00-15:30 uur Holiday Inn Hotel, Leiden

Toets02 Algemene en Anorganische Chemie. 30 oktober 2015 13:00-15:30 uur Holiday Inn Hotel, Leiden Toets02 Algemene en Anorganische Chemie 30 oktober 2015 13:00-15:30 uur Holiday Inn Hotel, Leiden Naam: Studentnummer Universiteit Leiden: Dit is de enige originele versie van jouw tentamen. Het bevat

Nadere informatie

Truma Secumotion. Gebruiksaanwijzing

Truma Secumotion. Gebruiksaanwijzing Truma Secumotion Toepassingsgebied De Truma gasdrukregelaar SecuMotion zorgt voor een gelijkmatige gasdruk van 30 mbar bij een toegestane ingangs druk van 0,3 16 bar. SecuMotion regelt en bewaakt het verbruik

Nadere informatie

Project tankopslag. Onderdeel 3: Dampverwerkingsinstallaties/ Explosieveiligheid. - Zone 0 beleid - Dampverwerking

Project tankopslag. Onderdeel 3: Dampverwerkingsinstallaties/ Explosieveiligheid. - Zone 0 beleid - Dampverwerking Project tankopslag Onderdeel 3: Dampverwerkingsinstallaties/ Explosieveiligheid - Zone 0 beleid - Dampverwerking Project tankopslag, dampverwerking/explosieveiligheid oktober 2012 Explosieveiligheid in

Nadere informatie

SHUFFLE-MIX. www.shufflemix.nl. Shuffle-Mix

SHUFFLE-MIX. www.shufflemix.nl. Shuffle-Mix SHUFFLE-MIX www.shufflemix.nl Shuffle-Mix Shuffle-Mix Bent u op zoek naar een compact systeem om uw producten te beluchten? Wilt u ook kosten besparen? Lees dan deze brochure met daarin het volledige Shuffle-Mix

Nadere informatie

Veiligheidsinformatieblad

Veiligheidsinformatieblad 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE VENNOOTSCHAP/ONDERNEMING Productidentificatie Leverancier Akzo Nobel Functional Chemicals bv Stationsstraat 77 PO Box 247 NL-3800 AE Amersfoort Tel.:

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2008-I

Eindexamen scheikunde havo 2008-I Beoordelingsmodel Uraan 1 maximumscore 2 aantal protonen: 92 aantal neutronen: 146 aantal protonen: 92 1 aantal neutronen: 238 verminderen met het aantal protonen 1 2 maximumscore 2 UO 2 + 4 HF UF 4 +

Nadere informatie

Scheikunde VWO. Vrijdag 19 mei 1995 13.30 16.30 uur. vragen

Scheikunde VWO. Vrijdag 19 mei 1995 13.30 16.30 uur. vragen Scheikunde VWO vragen Vrijdag 19 mei 1995 1330 1630 uur toelichting Dit examen bestaat uit 23 vragen Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden instructie

Nadere informatie

5.4 ph van oplossingen van zwakke zuren of zwakke basen

5.4 ph van oplossingen van zwakke zuren of zwakke basen Opmerking: We gaan ervan uit, dat bij het mengen van oplossingen geen volumecontractie optreedt. Bij verdunde oplossingen is die veronderstelling gerechtvaardigd. 5.4 ph van oplossingen van zwakke zuren

Nadere informatie

Verdampingscondensors

Verdampingscondensors Wijbenga info sheet 7: Verdampingscondensors Een traditionele compressie koelinstallatie bestaat naast de basis componenten als compressor, verdamper, vloeistofvat of afscheider en expansieorgaan ook uit

Nadere informatie

1ste ronde van de 19de Vlaamse Fysica Olympiade 1. = kx. = mgh. E k F A. l A. ρ water = 1,00.10 3 kg/m 3 ( θ = 4 C ) c water = 4,19.10 3 J/(kg.

1ste ronde van de 19de Vlaamse Fysica Olympiade 1. = kx. = mgh. E k F A. l A. ρ water = 1,00.10 3 kg/m 3 ( θ = 4 C ) c water = 4,19.10 3 J/(kg. ste ronde van de 9de Vlaamse Fysica Olympiade Formules ste onde Vlaamse Fysica Olympiade 7 9de Vlaamse Fysica Olympiade Eerste ronde De eerste ronde van deze Vlaamse Fysica Olympiade bestaat uit 5 vragen

Nadere informatie

INVOEREN VAN EEN CIRCULATIESYSTEEM MET DEELRINGEN

INVOEREN VAN EEN CIRCULATIESYSTEEM MET DEELRINGEN INVOEREN VAN EEN CIRCULATIESYSTEEM MET DEELRINGEN Juni 2008 INVOEREN VAN EEN CIRCULATIESYSTEEM MET DEELRINGEN (VA109 TAPWATER) Bij VA109 Tapwater is het mogelijk om een circulatiesysteem met verschillende

Nadere informatie