E-merge en het Blackboard Content System

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "E-merge en het Blackboard Content System"

Transcriptie

1 E-merge en het Blackboard Content System Peter Verheijen Mei 2004

2 Voorwoord Met de invoering van elektronische leeromgevingen is de rol van informatie en communicatie technologie (ICT) in het onderwijs groter en structureler geworden. Veel instellingen kampen met dezelfde uitdagingen en het probleem dit verder vorm te geven. Een aantal instituten voor hoger onderwijs heeft daarom de handen in elkaar geslagen en een consortium opgericht onder de naam E-merge. Het consortium is in 2002 opgericht voor een periode van tien jaar. In de pilot fase van twee jaar zal E-merge een aantal projecten faciliteren op het veld van onderwijs en technologie. E-merge richt zich daarbij op het doelmatig gebruik van innovatieve leeromgevingen, doelgerichte ondersteuning aan docenten bij het gebruik van ICT en het onderling elektronisch toegankelijk maken van modern onderwijs. Het uiteindelijke doel is innovaties in het onderwijsaanbod waarbij de student regisseur wordt van het eigen leerproces. E-merge activiteiten zijn samengebracht in twee programma s: een programma gericht op onderwijskundige samenwerking en een programma dat zich richt op de technische infrastructuur. Medewerkers van de deelnemende instituten nemen deel aan de verschillende projecten waarin drie activiteiten centraal staan: ICT-activiteiten in het onderwijs op elkaar afstemmen; kwaliteits- en efficiencywinst realiseren; structurele samenwerking vormgeven. De onderwijskundige projecten zijn: OP1: deelprogramma LCMS: drie projecten over het gebruik van Learning Content Management in het onderwijs; OP2: deelprogramma Learning Community: bevat drie deelprojecten over wat wel digitale didactiek wordt genoemd; OP3: deelprogramma E-Folio: bevat vier projecten over het gebruik van portfolio and assessment in het onderwijs. De infrastructurele projecten zijn: TI1: uitwisseling van data: het koppelen van een Learning Content Management Systeem aan de Digitale Leeromgeving; TI 2: Gebruikersbeheer en toegang; TI 3: Gezamenlijke ontwikkeling en onderlinge levering producten; TI 4: Beveiliging; TI 5: Hosting; TI 6: Gezamenlijk optreden richting marktpartijen; TI 7: Evalutatie Blackboard Content Systeem. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

3 Dit rapport beschrijft de resultaten van het TI 7 Evaluatie Blackboard Content Systeem project, waarbij E-merge deelnam aan het bèta test programma van dit door Blackboard nieuw uitgebrachte product. Project deelnemers: Peter Verheijen Marco Gorissen Mark Arts Mark Schenk Willem van Valkenburg Aletta Smits Elsbeth Ingenluyff Sonja Wagenaar Jan van Tartwijk Erik Driessen Universiteit Maastricht Universiteit Maastricht Universiteit Maastricht Technische Universiteit Delft Technische Universiteit Delft Universiteit Leiden Universiteit Leiden Universiteit Leiden Universiteit Maastricht Universiteit Maastricht project leider technisch beheer functionele testen technisch beheer systeem evaluatie functionele testen functionele testen functionele testen E-folio evaluatie en pilots E-folio evaluatie en pilots E-merge - Technische Infrastructuur van 29

4 Inhoudsopgave Samenvatting 5 1 Introductie 7 2 Persoonlijke schijfruimte Functionaliteit Indrukken en suggesties voor verbetering 9 3 Course/community content management Functionaliteit Indrukken en suggesties voor verbetering 10 4 Portfolio Functionaliteit Impressies en suggesties voor verbetering 12 5 Institutional Content and E-reserves Institutional Content E-reserves Suggesties voor verbetering 15 6 Workflow 16 7 Other issues Oracle Character set Data integratie, load balancing, LDAP authenticatie en virtuele installaties Architectuur en capaciteit Gebruik van het Content System in het algemeen 18 8 Architectuur en beheer 19 Bijlagen 21 Bijlage 1 Pilot gebruik van het Blackboard Content System om portfolio s te bouwen en te delen 22 Bijlage 2 Portfolio template 28 E-merge - Technische Infrastructuur van 29

5 Samenvatting Het Blackboard Content System (CS) voorziet in vier toegevoegde functies aan het Blackboard Learning System (LS), dat bij alle in E-merge deelnemende instellingen als standaard digitale leeromgeving gebruikt wordt, die tegemoet komen aan de thema s die op dit moment belangrijk zijn rond onderwijs en technologie: persoonlijke schijfruimte; course en community content management; beschikbaar stellen van bibliothecaire informatie; E-folio. Van deze functies maakt de Persoonlijke Schijfruimte de meeste indruk: een goed geïntegreerde, eenvoudig in gebruik zijnde en rijke functie, waarbij in potentie alle gebruikers van het LS in een persoonlijke webomgeving documenten kunnen opslaan, beheren en delen met anderen. De course- en community content management functie biedt een oplossing om documenten maar één keer op te slaan en beschikbaar te stellen in meerdere courses of communities. Er zijn eenvoudige workflow opties beschikbaar, versiebeheer en mogelijkheden tot definitie van metadata. Het is nog geen volledig uitontwikkeld learning content management systeem, onder andere doordat de workflow functies beperkt zijn en de metadata niet standaarden als SCORM ondersteunen. De eenvoud biedt echter zeker voordelen doordat gebruikers het als laagdrempelig ervaren en het systeem kan functioneel meegroeien met de behoeften in de organisatie. De integratie van het CS met het LS kan verbeterd worden, alsmede de ergonomie. Blackboard heeft toegezegd dat in de zomerrelease van 2004 met betrekking hiermee sterke verbeteringen zullen zijn aangebracht. Het CS kwam beschikbaar toen een SURF E-folio project waarin de Universiteit Maastricht deelnam, op zoek was naar een eenvoudige manier waarmee elektronische portfolio s ergens centraal opgeslagen, en met anderen gedeeld kunnen worden. Experimenten met het CS hierin brachten de sterke punten van het CS naar voren: het gemak waarmee hyperlinks gemaakt kunnen worden, e-folios in het systeem kunnen worden geplaatst en vervolgens met andere gebruikers, binnen en buiten het CS, kunnen worden gedeeld. Zwakkere punten kwamen naar voren in het feit dat het systeem niet echt tegemoet komt aan de behoefte om off-line een portfolio te kunnen maken en beheren en het feit dat Word een populaire applicatie is, die als authoring tool voor een e-folio gebruikt kan worden vanwege de lage gebruikersdrempel en veel brondocumenten in Word zijn gemaakt. De reden waarom het CS het offline werken aan een e-folio nog niet echt ondersteunt ligt in het feit dat IMS standaarden op dit gebied nog niet uitontwikkeld zijn, maar dit zal in de nabije toekomst veranderen. Blackboard heeft aangegeven deze behoefte te onderkennen en denkt aan het einde van 2004 een oplossing te hebben. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

6 Het project heeft niet veel energie gestoken in het testen van het beschikbaar stellen van bibliothecaire informatie met het CS. Deze functie bleek niet erg intuïtief en de filosofie niet erg duidelijk. Blackboard heeft aangegeven de documentatie over deze functie sterk te verbeteren en zal deze zeer binnenkort beschikbaar stellen. Het CS is een toevoeging aan het LS waardoor de afhankelijkheid van het bedrijf Blackboard zal toenemen. Aan de andere kant betekent dat de kosten voor technisch en functioneel beheer van de elektronische leeromgeving als totaal door deze integratie relatief laag zullen blijven. Migratie van een operationeel LS naar het CS is tamelijk eenvoudig wanneer het LS is geïnstalleerd op een zogenaamde Load Balancing omgeving, omdat een systeem met deze architectuur eenvoudig is op te schalen. Het toevoegen van het CS aan een LS op een één of twee server omgeving betekent waarschijnlijk een herinrichting van de volledige architectuur. Technisch gezien lijkt het een kwalitatief goed product. De waarde van het systeem binnen een onderwijskundige omgeving zal nog verder moeten worden onderzocht. Het Blackboard CS biedt een antwoord op twee belangrijke thema s binnen E-merge: E-Folio en Learning Content Management. Het starten van pilots binnen de onderwijskundige projecten van E-merge is een voor de hand liggende volgende stap: alle E-merge partners gebruiken immers het Blackboard Learning System. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

7 1 Introductie In november 2003 is E-merge gestart met het project om Blackboard CS te testen. Het doel van het project is als volgt beschreven: werkt het product goed? Doet het product wat het belooft in technische zin? kan het product tegemoet komen aan behoeften vanuit de onderwijskundige organisatie en in hoeverre kan het tegemoet komen aan de doelen die door E-merge zijn gesteld. In de periode november 2003 januari 2004 richtte het project zich op de eerste vraag. Het Blackboard CS werd geïnstalleerd binnen een Windows/SQL omgeving van de universiteit Maastricht en binnen een Solaris/Oracle omgeving van de TU Delft. Het Blackboard CS is niet vergeleken met vergelijkbare producten. Er is naar het systeem gekeken zoals het is. Er zijn geen functionele eisen van te voren opgesteld. Gedeeltelijk is het wel vergeleken met reeds bekende functionele eisen (bijvoorbeeld gebruik Portfolio). E-merge - Technische Infrastructuur van 29

8 2 Persoonlijke schijfruimte Veel instituten voor hoger onderwijs stellen persoonlijke schijfruimte voor studenten op het netwerk beschikbaar. Gangbare oplossingen voor het verlenen van deze dienst zijn een virtuele schijf via een share en een webfolder die benaderd kan worden via het FTP protocol. Het Blackboard CS biedt aan elke gebruiker een My Content omgeving waarin persoonlijke documenten kunnen worden opgeslagen en beheerd. Iedere gebruiker kan bepalen wie toegang heeft tot een bepaald document of folder in zijn omgeving. Op deze manier is het mogelijk een virtuele werkomgeving buiten courses en communities te creëren. 2.1 Functionaliteit Het Blackboard CS biedt een webfolder waar een gebruiker content naar toe kan slepen of via een knip/plak functie kan plaatsen. Het Blackboard CS systeem biedt hierin enkele voordelen op het gebied van beveiliging: o het CS gebruikt de loginprocedure van het LS. Deze kan beveiligd worden via SSL, een op internet veel gebruikt encryptie protocol. Gebruikersnaam/wachtwoord encryptie is namelijk niet mogelijk met standaard FTP oplossingen. o bij het CS is het niet mogelijk FTP poorten open te zetten op de servers. Deze poorten zijn populair bij hackers. Het is mogelijk documenten te bewerken en te bewaren terwijl ze in de webfolder op de server staan. Default is de content alleen beschikbaar voor de eigenaar, maar deze eigenaar kan besluiten de documenten te delen met andere gebruikers binnen maar ook buiten het systeem. Toegang kan worden verleend op een persoonlijk niveau, op basis van portal rol, course of community lidmaatschap. Diskquota is mogelijk en in te stellen op basis van portal rol of course/community lidmaatschap. Uitzonderingen op individueel niveau zijn mogelijk. In de onderstaande tabel wordt het content systeem vergeleken met SHARE en FTP oplossingen: E-merge - Technische Infrastructuur van 29

9 toegang beveiliging onderhoud delen drag and drop documenten bewerken integratie quota Share FTP server Blackboard-CS login transparant individueel individueel op basis van rol 2.2 Indrukken en suggesties voor verbetering Default is het CS zodanig ingericht dat bij het gebruik van de webfolder regelmatig een Windows inlogscherm verschijnt. De gebruiker moet dan nogmaals zijn gebruikersnaam/password intikken. Dit is op te lossen met een systeeminstelling waarbij het gebruik van persistant cookies wordt aangezet. Dit heeft echter het bijeffect dat de gebruiker via het logout icoontje moet uitloggen om dit cookie weer te laten verdwijnen en dus niet gewoon de browser moet sluiten. Doet hij dit, dan hoeft hij bij het openen van Blackboard niet opnieuw in te loggen. Met name de inrichting van openbare PC s moet op dit punt kritisch bekeken worden. Wanneer gebruiker A een document beschikbaar stelt aan gebruiker B, dan vindt gebruiker B dit niet vanzelf in zijn omgeving. Er zijn verschillende mogelijkheden om het document onder de aandacht te brengen: o gebruiker A informeert gebruiker B en deze gebruikt dan de zoekoptie en maakt een bookmark; o gebruiker A stuurt een workflow activiteit naar gebruiker B; o gebruiker A stuurt een pass naar gebruiker B. Dit is een met een directe link naar het betreffende document. Dit betekent dus dat het delen van data een stappen actie is. Wij hebben de indruk dat functies om gedeelde documenten te vinden verbeterd kunnen worden. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

10 3 Course/community content management Het idee achter deze functie is dat documenten als bron document één keer in het Blackboard systeem geplaatst worden, met de mogelijkheid deze beschikbaar te stellen in meerdere courses en communities. Versie 6 van het Blackboard LS heeft enkele functies om documenten te hergebruiken, maar het zijn echter complexe procedures. Iedere course en community heeft een folder binnen het content systeem waarbinnen een instructor, teaching assistent of coursebuilder documenten kan plaatsen en folders kan aanmaken. Bestanden die binnen deze folder geplaatst worden zijn niet automatisch beschikbaar binnen de course of community. De course-content omgeving biedt een oplossing waarbinnen we makkelijker en efficiënter content kunnen delen en hergebruiken binnen courses en communities. Hierbij hebben ook systeembeheerders een omgeving waarbinnen grote hoeveelheden content efficiënter beheerd kan worden dan nu binnen het LS het geval is. 3.1 Functionaliteit Binnen een course refereert een link direct naar een item in het content systeem. Het document is fysiek dus niet aanwezig binnen de course. Doordat het document maar één keer in het systeem voorkomt is een eventuele update van het document meteen beschikbaar in alle courses waarin het document ter beschikking staat. Door het beschikbaar zijn van webfolder functionaliteit is het plaatsen van documenten in het systeem sterk vereenvoudigd (minder muisklikken). Versiebeheer, workflow en tracking functies zijn beschikbaar. 3.2 Indrukken en suggesties voor verbetering Naar mening van de projectgroep zouden gebruikers het CS in relatie met het LS als volgt moeten gebruiken: zet alle content in het CS, niets in het LS; dit moet zicht transparant voordoen aan de gebruiker: een gebruiker hoeft zicht niet te realiseren dat hij documenten in een CS zet. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

11 Om dit te realiseren is het volgende nodig: maak het mogelijk om content op een eenvoudige wijze vanuit de course direct in het CS te zetten. Dit kan nu wel, maar werkt niet erg intuïtief; zet de mogelijkheid om content in het LS te zetten uit; migreer alle bestaande content van het LS naar het CS. Blackboard heeft een migratietool hiervoor aangekondigd. De course en community content management functie in het bijzonder is niet erg transparant in de integratie van het LS en het CS. Het vereist in principe een tweestap methode om documenten in het CS te plaatsen en beschikbaar te stellen in een course. Om een document toe te voegen in een course via het CS moet een gebruiker het eerst in het CS plaatsen alvorens het beschikbaar te kunnen stellen in een course. Het op deze manier toevoegen van een enkel document vereist een groot aantal muisklikken. Zoals is aangegeven is een vanuit de course omgeving plaatsen werkwijze beter. Dit is mogelijk, maar werkt niet erg intuïtief. Versiebeheer: bij versiebeheer geschiedt de nummering automatisch. Een verbetering zou zijn wanneer het mogelijk zou zijn een minor release nummer te gebruiken, en handmatige aanpassingen mogelijk zijn. Workflow mogelijkheden zijn nog erg beperkt: het is alleen mogelijk een workflow te definiëren naar één ander persoon. Deze functie zou verbeterd kunnen worden wanneer het mogelijk is een workflow proces te definiëren met meerdere betrokkenen in verschillende rollen. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

12 4 Portfolio Met de portfolio-functie kan iedere gebruiker een of meerdere portfolio s maken, plaatsen en delen met andere gebruikers en kunnen gebruikers portfolio s becommentariëren. Omdat studiepaden steeds individueler worden is het belangrijk de ontwikkeling van een student hierin te kunnen volgen. Portfolio s kunnen daarbij een bruikbare rol spelen, waarin de student systematisch reflecteert op eigen gedrag, ervaringen en bijdragen en de eigen vaardigheden en competenties presenteert aan de relevante mensen. Portfolio ontwikkelt zich ook naar een belangrijk middel voor assessment in het onderwijs. 4.1 Functionaliteit Creëren van portfolio s waarbij gebruik kan worden gemaakt van een wizard en een HTML-editor. De mogelijkheid om hyperlinks te maken naar documenten in de persoonlijke folder of via een externe link naar content buiten het systeem. De mogelijkheid om van sjablonen gebruik te maken. De mogelijkheid om portfolio s te publiceren aan mensen binnen en buiten het systeem. Mogelijkheid om gemaakte portfolio s te becommentariëren. 4.2 Impressies en suggesties voor verbetering De Blackboard filosofie is om portfolio s binnen het systeem te bouwen. Dit betekent dat een student bij het bouwen online moet zijn en dat kan voor veel studenten nog een probleem zijn. Niet iedereen heeft een (snelle permanente) internetverbinding thuis en de voorzieningen op de universiteit zijn niet altijd voldoende. Het zou daarom een grote verbetering zijn wanneer portfolio s off-line, buiten het systeem, gebouwd kunnen worden. Het is niet mogelijk om HTML-sjablonen (web pagina s) te maken die uit meerdere pagina s (frames) bestaan. Het is niet mogelijk documenten in de portfolio omgeving te plaatsen. Documenten die in een portfolio gebruikt worden moeten in de persoonlijke folder geplaatst worden. Het werken met de HTML-editor is niet eenvoudig. Studenten werken graag met copy/paste functies vanuit Word brondocumenten. Hierbij wordt Word-specifieke opmaak meegekopieerd die vervolgens niet goed wordt weergegeven en niet te herstellen is. Het is mogelijk het portfolio te exporteren. Het is echter niet mogelijk het te importeren, in het CS of een ander systeem. Het raamwerk van de HTML-editor is klein. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

13 Commentaar van anderen, dat op een portfolio is gegeven, is door iedereen te lezen die toegang heeft tot het portfolio. Het zou mogelijk moeten zijn dit te differentiëren. Het is niet mogelijk het portfolio te certificeren. Standaarden voor portfolio s zijn nog in ontwikkeling. Standaarden kunnen voorzien in de portabiliteit en de interoperabiliteit van e-folio s en daarmee de systeem onafhankelijkheid doen toenemen. Blackboard is lid van organisaties als het IMS Global Learning Consortium waar deze standaarden ontwikkeld worden. De Universiteit Maastricht participeert reeds enkele jaren in e-folio projecten. Binnen deze projecten zijn enkele pilots gedaan met het CS. Ervaringen zijn beschreven in bijlage 1. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

14 5 Institutional Content and E-reserves 5.1 Institutional Content In de Institutional Content omgeving kunnen documenten worden beheerd die beschikbaar zijn voor alle courses en communities. Alleen een systeembeheerder kan folders en objecten toevoegen binnen deze omgeving. Alle gebruikers hebben standaard lees toegang. De systeem beheerder kan de rechten van andere gebruikers uitbreiden met schrijf, verwijder en manage rechten. 5.2 E-reserves E-reserves zijn course-gerelateerde mappen die door bibliothecarissen worden onderhouden. Voor E- reserves geldt, net als bij Institutional Content, dat alleen een systeembeheerder rechten kan geven aan de relevante staff (bijv. bibliothecarissen). Verder wordt een E-reserve map voor een course aangemaakt wanneer de Instructor/TA e.d. op de content tab klikt. Hierbinnen kunnen dan alleen de gebruikers met de vereiste rechten (door een systeembeheerder gedefinieerd) nieuwe folders of items plaatsten. Wanneer een course op unavailable staat kan alleen de instructor/ta/course builder en diegenen die van een systeembeheerder de vereiste rechten hebben gekregen de betreffend course in de E-reserves van het content system zien. Wanneer een course vervolgens ook beschikbaar is voor studenten, dan hebben deze eveneens toegang tot de course map in E-reserves. Het is mogelijk om content binnen E-reserves te plaatsen voordat de Instructor/TA/course builder het content systeem heeft benaderd. Blackboard levert een aantal tools waarmee E-reserves kunnen worden aangemaakt. Verder is het zo dat diegenen die de rechten hebben om content binnen E-reserves toe te voegen, verwijderen of te managen, deze content moeten opzoeken met de zoekfunctie in het linkerframe (omdat alleen gebruikers met een courserol de bijbehorende coursmap in de E-reserves folder zien. Een eenmaal via een zoekfunctie gevonden item kan via en bookmark gemarkeerd worden waardoor het een volgende keer sneller benaderd kan worden. Blackboard heeft dit op deze manier ingericht om redenen van performance. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

15 5.3 Suggesties voor verbetering Deze functies hebben binnen het CS project niet veel aandacht gekregen. Het was echter ook niet eenvoudig een goed beeld te krijgen van de waarde van deze functie. Wat is de rol van de bibliothecaris in relatie met de onderwijsgevende? Hoe moet het beheer van content binnen deze omgeving worden georganiseerd? De documentatie van deze functies was aanvankelijk mager. Blackboard heeft inmiddels enkele documenten beschikbaar gesteld met voorbeelden hoe deze functies gebruikt kunnen worden. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

16 6 Workflow Het Blackboard CMS systeem biedt een workflow-functionaliteit. Met behulp van deze functie is het mogelijk om een document naar één of meer ontvangers te zenden met een specifiek verzoek: goedkeuring ( approve ); afmaken ( complete ); nakijken/beoordelen ( grade ); ter herinnering ( remind ); feedback geven ( review ); delen ( share ). Onderwijskundig gezien zou deze functionaliteit mogelijkheden kunnen bieden om bijvoorbeeld een werkvorm als peer-assessment te organiseren. Een student zou zijn document naar twee of drie medestudenten kunnen sturen (tegelijkertijd, of na elkaar) en het resultaat vervolgens in de mailbox van de docent kunnen laten belanden. Of een docent kan ingeleverde opdrachten naar willekeurige studenten zenden met de vraag om feedback en om die vervolgens bij de oorspronkelijke auteur én de docent laten verzamelen. De auteur verwerkt die feedback dan in een nieuwe versie van zijn opdracht. De mogelijkheden van de workflow-functionaliteit in deze software zijn nogal beperkt: een reviewed document kan alleen terug naar de auteur worden gestuurd; er kan dus geen keten van reviews worden uitgezet met de docent als eindpunt. Verder beloven de verschillende namen van de workflows een specifieke functionaliteit. Maar dat blijkt een tikje overdreven. De gegevens die een ontvanger in een workflow kwijt kan zijn voor alle soorten workflow gelijk. Het is niet zo dat voor de ene workflow (grade) bijvoorbeeld volstaan kan worden met het aangeven van een beoordeling terwijl voor een andere workflow een uitgebreidere set gegevens ingevuld kan/moet worden. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

17 7 Other issues 7.1 Oracle Character set De meeste Europese talen gebruiken karakters die alleen beschikbaar zijn in het extended ASCII set. Deze set is daarom belangrijk om correct te kunnen spellen. Dit betekent dat Oracle databases waarop Blackboard LS (6.x) draait geconfigureerd moeten zijn voor de ISO5589 karakterset. Een betere keuze zou de UTF8 karakterset zijn, maar Blackboard LS versie 6 ondersteunt deze nog niet. Blackboard heeft aangekondigd dit in een toekomstige release wel te ondersteunen. Het CS, net als het LS, werkt onder een database. In een Oracle omgeving werkt dit alleen als in de database de database karakterset is ingesteld op ISO5589 en national character is ingesteld op UTF8. Blackboard onderkent dat het noodzakelijk is om op korte termijn in zijn geheel naar een ondersteuning van de UTF8 karakterset te gaan omdat het nu met de ISO karakterset onnodig gecompliceerd is om de omgeving naar verwachting te laten werken. Deze materie speelt niet in een Windows/SQL omgeving. US7 ASCII ISO8859 UTF8 BB LS X X BB CS X 7.2 Data integratie, load balancing, LDAP authenticatie en virtuele installaties We hebben het content systeem geïnstalleerd op een drie server Blackboard load balancing configuratie (twee applicatieservers en één database server). De installatie verliep zonder problemen. Voor het dagelijks beheer van Blackboard wordt de snapshot tool en controler gebruikt om gebruikers, courses, communities, enrollments en de catalogus te beheren. Het beheer van het content system sluit hier naadloos op aan. Er hoefde geen wijzigingen gemaakt te worden in de snapshot omgeving, alle gebruikers hadden direct toegang tot het CS. We gebruiken LDAP authenticatie op Microsoft Windows Active Directory om gebruikers te authenticeren. Dit werkt ook transparant naar het CS. Het content system ondersteunt nog geen virtuele installaties van het LS, waarbij verschillende Blackboard omgevingen op één hardware omgeving bestaat. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

18 7.3 Architectuur en capaciteit Gedurende het testen was de performance een punt van aandacht. Het openen van de content tab duurde nogal eens lang omdat er soms een grote lijst van courses opgebouwd moest worden. In de laaste versie is deze functie verbeterd, mede waarschijnlijk door het gebruik van een nieuwe versie van Java sofware. In de toekomst zullen we nog enkele performance testen doen om een idee te krijgen van de impact op de hardware bij een hoge belasting. De mogelijkheid is onderzocht onderzocht om het CS op verschillende servers te installeren, naast de LS servers en of de capaciteit van de applicatie servers moet worden uitgebreid wanneer het CS in productie moet worden genomen. 7.4 Gebruik van het Content System in het algemeen Veel onderwijsgevenden vinden het werken met het Blackboard systeem prettig vanwege de laagdrempeligheid. Dit is een van de sterkste punten van het LS en heeft zeker bijgedragen tot het succes. Het CS maakt het gebruik van de learning omgeving complexer waardoor het gevaar bestaat dat gebruikers verloren raken in het systeem. Een belangrijke verbetering zou zijn wanneer het eenvoudiger zou worden om vanuit een course rechtstreeks content in het CS toe te voegen. Dit is mogelijk, maar werkt niet erg intuïtief. Verder merken we dat het toevoegen van functionaliteit drempelverhogend kan werken bij het gebruik van de elektronische leeromgeving in zijn geheel. Uitbreidingen vergen daarom nauwgezette planning en afweging. Het CS is, na installatie, een onderdeel van de Blackboard leeromgeving. Dit heeft de volgende voordelen: nauwelijks extra dagelijks beheer, omdat dit al gebeurt via met het beheer van het LS. Dit houdt de exploitatiekosten laag; de omgeving is transparant voor de gebruikers, hoewel deze nog verder verbeterd kan worden. Er zijn ook nadelen: het is niet mogelijk het CS onafhankelijk van het LS te installeren; een sterk E-merge idee is om één centraal content systeem te delen met meerdere Learning Systemen. Dit is met de huidige versie van het CS niet mogelijk; deze add-on architectuur is afhankelijk van het Learning Systeem. Sommige organisaties hebben een voorkeur voor een meer onafhankelijke oplossing vanwege de grotere flexibiliteit. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

19 8 Architectuur en beheer Een (Windows) LS installatie heeft drie databases en één filesysteem. Het Content System heeft zes databases en vier filesystemen. Een gezamenlijke installatie van het LS en het CS heeft dus de volgende structuur: Databases Filesystems Learning System Content System Learning System Content System Bb_bb60 Bb_bb60_stats Bbadmin Cms Cms_files_courses Cms_files_inst Cms_files_library Cms_files_orgs Cms_files_users Blackboard\content\courses courses institutions library orgs users Bij een standaard 2-server installatie bestaan de databases op de Database server en de filesystemen op het applicatieserver. Het is mogelijk de databases over meerdere servers en het filesysteem over verschillende fileservers te verdelen, of de data op een zogenaamd Storage Area Network (SAN) te plaatsen. Documenten die in het content systeem worden gezet, worden opgeslagen binnen het betreffende filesysteem. Dit bestaat uit een directory structuur die gebaseerd is op jaar/maand/dag. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

20 De grootste verandering vanuit architectuur perspectief is de toevoeging van de persoonlijke schijfruimte. Wanneer bijvoorbeeld een persoonlijke schijfruimte van 50 MB wordt toegekend aan studenten, dan betekent dat een potentiële behoefte van 600 GB schijfruimte. Een ander aandachtspunt vanuit systeemoogpunt is Webdav. Wanneer een gebruiker een Webdav sessie opent, dan heeft hij een permanente verbinding met de server. Dit in tegenstelling tot een reguliere Blackboard sessie waarbij een connectie maar enkele seconden in tact blijkt. Wanneer een grote groep gebruikers dus gebruik maakt van Webdav, betekent dit een grote belasting op de servers. Het gedrag van gebruikers valt op dit moment moeilijk te voorspellen omdat er nog geen ervaring bestaat met het gebruik van Webdav op grote schaal. Backup en restore procedures moeten zorgvuldig bekeken worden. Een gebruiker van het CS verwacht een hoge kwaliteit van een backup/restore service wanneer hij, om een of andere reden, een document kwijtraakt. Documenten zijn niet eenvoudig te vinden in het filesysteem en de exacte locatie is niet bekend bij de gebruiker. Het is echter mogelijk een Delete Audit Trail Lifetime te definiëren, wat betekent dat een door een gebruiker verwijderd document nog gedurende een bepaalde tijd beschikbaar blijkt en teruggehaald kan worden. Standaard staat deze tijd op tien dagen. De beste architectuur om een Learning System + Content System te implementeren is een load-balanced architectuur waarbij de omgeving bestaat uit meerdere applicatieservers en aparte database en fileservers. De architectuur is zodanig dat deze makkelijk is uit te breiden door applicatieservers toe te voegen of te vervangen door krachtigere machines. Organisaties met load-balanced Learning System implementatie hebben waarschijnlijk de minste problemen om het CS te implementeren. E-merge - Technische Infrastructuur van 29

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving CEL Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving FACTSHEET CEL VERSIE 1.0 DECEMBER 2001 CEL - Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving Inhoudsopgave Wat is CEL? 1 Uitgangspunten 1 De eindgebruiker

Nadere informatie

Opleiding Geneeskunde. Portfolio jaar 1 Technische handleiding voor studenten Word Portfolio. Januari 2005

Opleiding Geneeskunde. Portfolio jaar 1 Technische handleiding voor studenten Word Portfolio. Januari 2005 Opleiding Geneeskunde Portfolio jaar 1 Technische handleiding voor studenten Word Portfolio Januari 2005 1 Inhoud Inleiding... 3 1 Werken aan het elektronisch portfolio met MS Word... 4 1.1 Structuur van

Nadere informatie

Introductie Werken met Office 365

Introductie Werken met Office 365 Introductie Werken met Office 365 Een introductie voor gebruikers Inhoud Inleiding... 4 Aanmelden bij Office 365... 4 Werken met Office 365 Outlook... 5 Werken met Outlook 2007/2010... 5 Werken met de

Nadere informatie

Installatie- en gebruikshandleiding Risicoverevening. 11 april 2007 ZorgTTP

Installatie- en gebruikshandleiding Risicoverevening. 11 april 2007 ZorgTTP Installatie- en gebruikshandleiding Risicoverevening 11 april 2007 ZorgTTP Inleiding In het kader van Risicoverevening wordt gepseudonimiseerd informatie aangeleverd aan het College voor Zorgverzekeringen

Nadere informatie

Handleiding Digitaal Portfolio Blackboard (CS) Technische Universiteit Delft

Handleiding Digitaal Portfolio Blackboard (CS) Technische Universiteit Delft Handleiding Digitaal Portfolio Blackboard (CS) Technische Universiteit Delft Versie Blackboard 8.0 drs. J.C.A. Pols SSC ICT - 3xO Technische Universiteit Delft Inhoudsopgave: 1 Inleiding... 2 2 Naar het

Nadere informatie

Basis handleiding CMS

Basis handleiding CMS Basis handleiding CMS Inhoud Basis handleiding CMS... 1 Inloggen... 3 Pagina beheren... 4 Pagina toevoegen/wijzigen... 6 WYSIWYG editor... 8 externe / interne link toevoegen... 9 Plaatjes toevoegen...

Nadere informatie

Handmatig je lokale mailbox migreren

Handmatig je lokale mailbox migreren Handmatig je lokale mailbox migreren Mailbox data locatie opsporen: Start Outlook en ga naar de hoofdmap van de mailbox, klik hier met de rechtermuisknop en kies voor Open File Location of Open bestands

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing Remote Backup

Gebruiksaanwijzing Remote Backup Gebruiksaanwijzing Remote Backup December 2015 Versie 1.3 Auteur : E.C.A. Mouws Pagina 1 Inhoudsopgave BusinessConnect Remote Backup... 3 Ondersteunde browsers... 3 Inloggen in portal... 3 Gebruik op meerdere

Nadere informatie

Blackboard 9.0 Docentenhandleiding

Blackboard 9.0 Docentenhandleiding Blackboard 9.0 Docentenhandleiding Faculteit der Rechtsgeleerdheid - Afdeling ICT en Onderwijs 1. HET GEBRUIK VAN BLACKBOARD OP DE FACULTEIT DER RECHTSGELEERDHEID 2 2. INLOGGEN, MY INSTITUTION, EDIT MODE

Nadere informatie

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties 2 Supportdesk Pro Introductie Inhoudsopgave I Supportdesk Pro 3 1 Inleiding... 3 2 Werkwijze... 3 II Zaken 4 1 Introductie... 4 2 Zaken beheren... 4 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 4 Verwerken...

Nadere informatie

OSCOMMERCE INSTALLATIE

OSCOMMERCE INSTALLATIE Instellingen CMS Pakketten OSCOMMERCE INSTALLATIE oscommerce installatie! U dient voordat u met stap 1 begint een database te hebben aangemaakt. Weet u niet of u dat heeft gedaan of hoe dat moet? Klik

Nadere informatie

Alfresco Document Management 100% Open Source

Alfresco Document Management 100% Open Source Alfresco Document Management 100% Open Source Alfresco Document Man agement Of u nu uw organisatie effectiever wilt maken, uw klanten beter wilt bedienen of intern een betere onderlinge samenwerking wilt

Nadere informatie

Handleiding DocZend. Versie 1.2 januarie 2014. 2014 Copyright KPN Lokale Overheid

Handleiding DocZend. Versie 1.2 januarie 2014. 2014 Copyright KPN Lokale Overheid Handleiding DocZend Versie 1.2 januarie 2014 2014 Copyright KPN Lokale Overheid Alle rechten voorbehouden. Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van KPN Lokale overheid mag niets uit dit document

Nadere informatie

Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online

Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online // Mamut Business Software Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online Inhoud Voorwoord 3 Nieuwe versie 3 Over updates naar een nieuwe versie 4 Nieuw in Mamut Business Software versie 18 6 Administratie

Nadere informatie

HANDLEIDING ONEDRIVE IN OFFICE365

HANDLEIDING ONEDRIVE IN OFFICE365 HANDLEIDING ONEDRIVE IN OFFICE365 1 van 13 OGD ict-diensten Inhoud Wat is onedrive for Business?... 3 Werken met onedrive for Business... 4 Inloggen:... 4 Nieuwe bestanden aanmaken:... 4 Bestanden openen

Nadere informatie

Viaa Online - OneDrive

Viaa Online - OneDrive Viaa Online - OneDrive Wat is OneDrive Onedrive maakt het mogelijk om je bestanden op te slaan in de cloud. Cloudopslag betekent dat je bestanden opgeslagen worden op het internet en je ze ook vanaf iedere

Nadere informatie

Elektronisch factureren

Elektronisch factureren Elektronisch factureren Inleiding Elektronisch Factureren in RADAR is mogelijk vanaf versie 4.0. Deze module wordt niet standaard meegeleverd met de RADAR Update maar is te bestellen via de afdeling verkoop

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software.

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar van Brug Software beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar het Notarieel

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe.

Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe. Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar Exact Globe beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar Exact Globe. Met deze oplossing

Nadere informatie

Resusci Anne Skills Station

Resusci Anne Skills Station MicroSim Frequently Asked Questions 1 Resusci Anne Skills Station Resusci_anne_skills-station_installation-guide_sp7012_NL.indd 1 24/01/08 13:06:06 2 Resusci_anne_skills-station_installation-guide_sp7012_NL.indd

Nadere informatie

Handleiding Office 365

Handleiding Office 365 Handleiding Office 365 Document: Handleiding Office 365 Datum: 2-6-2016 Versie: 0.2 Auteur: Stefan de Vries en Ingrid de Bont Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Aanmelden bij Office 365... 4 3 Navigeren

Nadere informatie

Portfolio maken en vullen via Word

Portfolio maken en vullen via Word Portfolio maken en vullen via Word Lees dit stappenplan aandachtig door voordat je begint met het maken van je Portfolio. Een Portfolio begint met het inrichten van My Content Afb. 1 Maak 2 mappen aan

Nadere informatie

Installatie Remote Backup

Installatie Remote Backup Juni 2015 Versie 1.2 Auteur : E.C.A. Mouws Pagina 1 Inhoudsopgave BusinessConnect Remote Backup... 3 Kenmerken... 3 Beperkingen... 3 Gebruik op meerdere systemen... 3 Systeemeisen... 4 Support... 4 Installatie...

Nadere informatie

Workshop N@tschool. Portfolio en Projecten FLOT. November 2009

Workshop N@tschool. Portfolio en Projecten FLOT. November 2009 Workshop N@tschool Portfolio en Projecten FLOT November 2009 1 Werkgroep Mediavoorzieningen N@tschool Inhoudsopgave Inleiding 4 Algemene doelstelling 5 Specifieke doelstelling 5 Werkwijze 6 Middelen 6

Nadere informatie

Quick Start Blackboard Eerste opzet Blackboard cursus

Quick Start Blackboard Eerste opzet Blackboard cursus Quick Start Blackboard Eerste opzet Blackboard cursus (TiU) gebruikt Blackboard Learn als digitale leeromgeving. In dit document staan de meest essentiële onderdelen van Blackboard kort uitgelegd. Neem

Nadere informatie

Bitrix Site Manager gebruikershandleiding BureauZuid

Bitrix Site Manager gebruikershandleiding BureauZuid Bitrix Site Manager gebruikershandleiding BureauZuid Introductie Deze gebruikershandleiding geeft gedetailleerde basisinformatie over hoe te werken met Bitrix Site Manager. Deze handleiding is bedoeld

Nadere informatie

Portfolio Handleiding / faq

Portfolio Handleiding / faq Portfolio Handleiding / faq Wat is een portfolio? Waar vind ik het portfolio? Wat vind ik allemaal op mijn portfoliopagina? Hoe pas ik mijn introductietekst aan? Wat zijn portfoliomappen en portfolio-items?

Nadere informatie

Inhoudsopgave. versie 0.8

Inhoudsopgave. versie 0.8 JOOMLA! INSTALLATIE HANDLEIDING versie 0.8 Inhoudsopgave Stappenplan...3 Inrichten database...4 Configuratiecentrum cpanel...4 Aanmaken van een database gebruiker...5 Aanmaken van een database...6 Gebruiker

Nadere informatie

Handleiding - Nieuwe werkomgeving (medewerkers)

Handleiding - Nieuwe werkomgeving (medewerkers) Handleiding - Nieuwe werkomgeving (medewerkers) Onderwerp : Nieuwe werkomgeving (medewerkers) Datum : Januari 2014 Versie : 1.0 Auteur(s) Organisatie : Team Functioneel Applicatiebeheer : IT-Workz Dit

Nadere informatie

BSCW-WebDAV Handleiding

BSCW-WebDAV Handleiding BSCW-WebDAV Handleiding Strategische informatievoorziening Februari 2005 versie 2 Gebruik van deze handleiding Deze handleiding is bedoeld om medewerkers en studenten te ondersteunen bij het gebruik van

Nadere informatie

MASTERCLASS. SharePoint in het Onderwijs

MASTERCLASS. SharePoint in het Onderwijs MASTERCLASS SharePoint in het Onderwijs MASTERCLASS SharePoint in het Onderwijs De drie daagse MASTERCLASS SharePoint in het Onderwijs heeft als doel deelnemers kennis en vaardigheden bij te brengen daar

Nadere informatie

Micro Computer Service Center. Installatie

Micro Computer Service Center. Installatie Micro Computer Service Center Installatie MCSC BDR versie 2.7 van 01/01/2013 2013 Contents I. Uit te voeren bij MCSC voor vertrek naar de klant... 3 1. Bdr opzetten... 3 2. Bdr aanmaken in McscCom... 3

Nadere informatie

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 2 Inleiding Lancom biedt haar klanten reeds sinds 2007 de mogelijkheid om te gaan werken van uit een Cloud model waarbij de servers in een datacenter van Lancom

Nadere informatie

Navigator CMS 2009. Beknopte handleiding v1.0

Navigator CMS 2009. Beknopte handleiding v1.0 Navigator CMS 2009 Beknopte handleiding v1.0 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Inloggen... 4 3. Menustructuur... 5 4. Document Verkenner... 6 5. Mappen beheren... 7 5.2 Map hernoemen... 7 5.3 Map verplaatsen...

Nadere informatie

SAP Mobile Documents SP 05 Hoe het werken met de nieuwste versie nog makkelijker is geworden.

SAP Mobile Documents SP 05 Hoe het werken met de nieuwste versie nog makkelijker is geworden. SAP Mobile Documents SP 05 Hoe het werken met de nieuwste versie nog makkelijker is geworden. Documentnummer: 1.0 Datum: 4-1-2016 Auteur: SANDER MAES Rompertdreef 1b 5233 ED s-hertogenbosch Postbus 86

Nadere informatie

HANDLEIDING DESKTOP PUBLISHER

HANDLEIDING DESKTOP PUBLISHER BHV VCA Outlook Windows Vista Windows XP Office 2003 Office 2007 cursus elearningredacteur HANDLEIDING DESKTOP PUBLISHER 1 van 13 1. DESKTOP PUBLISHER Wat is de desktop Publisher? De desktop Publisher

Nadere informatie

AS/Web. Installatiehandleiding

AS/Web. Installatiehandleiding AS/Web Installatiehandleiding Inhoudstafel Herinnering: vereisten... 1 Installatie...2 Bijstand...7 1. Herinnering: vereisten Dit document beschrijft de verschillende stappen om zelf AS/Web correct te

Nadere informatie

OFFICE 365. Start Handleiding Leerlingen

OFFICE 365. Start Handleiding Leerlingen OFFICE 365 Start Handleiding Leerlingen Meer info: Naast deze handleiding is er zeer veel informatie reeds voorhanden op het internet of door op het vraagteken te klikken in de Office 365 omgeving. Ook

Nadere informatie

Handleiding Beveiligen van Wordpress

Handleiding Beveiligen van Wordpress Handleiding Beveiligen van Wordpress Deze handleiding beschrijft de stappen die u dient te nemen om uw Wordpress website te beveiligen Versie 1.0 Kies een sterk wachtwoord Gebruik als wachtwoord een combinatie

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! WEBINTERFACE GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! WEBINTERFACE GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! WEBINTERFACE GEBRUIKERSHANDLEIDING BV Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie wordt in de bestandsstructuur van uw

Nadere informatie

OFFICE 365. Start Handleiding Medewerkers

OFFICE 365. Start Handleiding Medewerkers OFFICE 365 Start Handleiding Medewerkers Meer info: Naast deze handleiding is er zeer veel informatie reeds voorhanden op het internet of door op het vraagteken te klikken in de Office 365 omgeving. Ook

Nadere informatie

owncloud centraliseren, synchroniseren & delen van bestanden

owncloud centraliseren, synchroniseren & delen van bestanden owncloud centraliseren, synchroniseren & delen van bestanden official Solution Partner of owncloud Jouw bestanden in de cloud Thuiswerken, mobiel werken en flexwerken neemt binnen organisaties steeds grotere

Nadere informatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Naast de mogelijkheden om uw programmatuur en gegevens bij Drie-O via Evy 2.0 in de cloud te hosten hebt u ook de mogelijkheid om uw ICT omgeving bij u

Nadere informatie

HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE

HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE HANDLEIDING EXTERNE TOEGANG CURAMARE Via onze SonicWALL Secure Remote Access Appliance is het mogelijk om vanaf thuis in te loggen op de RDS omgeving van CuraMare. Deze handleiding beschrijft de inlogmethode

Nadere informatie

KPN Server Back-up Online

KPN Server Back-up Online KPN Server Back-up Online Snel aan de slag met Server Back-up Online Server Versie 6.1, built 2011 d.d. 20-08-2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Ondersteunde besturingssystemen... 3 2 Installatie...

Nadere informatie

Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online

Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online // Mamut Business Software Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online Inhoud Voorwoord 3 Nieuwe versie 3 Over updates naar een nieuwe versie 4 Nieuw in Mamut Business Software versie 18.0 en 18.1

Nadere informatie

Installatiehandleiding Business Assistent

Installatiehandleiding Business Assistent Installatiehandleiding Business Assistent Wijzigingsgeschiedenis Versie Datum Omschrijving Status 0.1 25-09-2014 Eerste opzet van het installatie Concept document. 1.0 04-11-2014 Geen: Commercieel maken

Nadere informatie

Digitaal e-mail certificaat Ondertekenen en encryptie. De meest recente versie van dit document kunt u vinden op: www.ensbergen.nl

Digitaal e-mail certificaat Ondertekenen en encryptie. De meest recente versie van dit document kunt u vinden op: www.ensbergen.nl Digitaal e-mail certificaat Ondertekenen en encryptie De meest recente versie van dit document kunt u vinden op: www.ensbergen.nl Index 1 Inleiding... 4 1.1 Algemeen...4 1.2 Leeswijzer...4 2 Private key

Nadere informatie

Wat is nieuw in deze handleiding: Dit is een nieuwe handleiding welke nieuwe functies beschrijft.

Wat is nieuw in deze handleiding: Dit is een nieuwe handleiding welke nieuwe functies beschrijft. Doel Module Fronter 92 Dit document is gemaakt door Fronter Ltd fronter.com. Het document mag alleen gekopieerd of digitaal verspreid worden volgens contract of in overeenstemming met Wat is nieuw in deze

Nadere informatie

GOOGLE APPS-AUTHENTICATIE VIA DE SURFFEDERATIE

GOOGLE APPS-AUTHENTICATIE VIA DE SURFFEDERATIE GOOGLE APPS-AUTHENTICATIE VIA DE SURFFEDERATIE versie 2.0, 14 april 2010 SURFNET BV, R ADBOUDKWARTIER 273, POSTBUS 19035, 3501 DA U TRECHT T +31 302 305 305, F +31 302 305 329, WWW.SURFNET. NL INHOUD 1.

Nadere informatie

HANDLEIDING DMS. Handleiding DMS. Dit document is de handleiding voor het DMS (Document Management Systeem) op drie verschillende niveau s:

HANDLEIDING DMS. Handleiding DMS. Dit document is de handleiding voor het DMS (Document Management Systeem) op drie verschillende niveau s: HANDLEIDING DMS Dit document is de handleiding voor het DMS (Document Management Systeem) op drie verschillende niveau s: Gebruiker Coördinator Administrator end2end solutions pagina 1 Op het DMS van Ieper

Nadere informatie

DROPBOX = BESTANDEN DELEN VIA INTERNET

DROPBOX = BESTANDEN DELEN VIA INTERNET HANDLEIDING DROPBOX = BESTANDEN DELEN VIA INTERNET Tina Van Straeten Handleiding dropbox Tina Van Straeten Handleiding: onderhoud van je pc VVOB/PROGRESS Pagina 2 van 15 COLOFON Deze handleiding Dropbox

Nadere informatie

Toegang deelnemers / Inloggen... 02. Account deelnemer... 03. Communicatiemateriaal.. 03. Bijbestellen communicatiemateriaal.. 03

Toegang deelnemers / Inloggen... 02. Account deelnemer... 03. Communicatiemateriaal.. 03. Bijbestellen communicatiemateriaal.. 03 Inhoudstafel Handleiding Online Tool Dag van de Zorg 2016 Toegang deelnemers / Inloggen... 02 Paswoord vergeten. 02 Account deelnemer... 03 Communicatiemateriaal.. 03 Bijbestellen communicatiemateriaal..

Nadere informatie

Release datum: 11 juni 2012

Release datum: 11 juni 2012 Highlights 1 HSExpert versie 5.2 Begin juni is versie 5.2 van HSExpert gereleased. In versie 5.2 zijn vooral wijzigingen op het RiAxion (Arbo) dossier doorgevoerd. Daarnaast zijn er wat kleinere wijzigingen

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR SMARTPHONES EN TABLETS MET HET ios BESTURINGSSYSTEEM GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR SMARTPHONES EN TABLETS MET HET ios BESTURINGSSYSTEEM GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR SMARTPHONES EN TABLETS MET HET ios BESTURINGSSYSTEEM GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie

Nadere informatie

WordPress in het Kort

WordPress in het Kort WordPress in het Kort Een website maken met Wordpress. In minder dan één uur online! Inclusief installatie van een thema en plugins Alle rechten 2013, Rudy Brinkman, BrinkhostDotCom, http://www.brinkhost.nl

Nadere informatie

Handleiding MijnDagverslag

Handleiding MijnDagverslag Handleiding MijnDagverslag Beheerders van schriftjes Colofon Auteur: Maassen Consulting Documentnaam: Handleiding MijnDagverslag Beheerders van schriftjes v1.5.pdf Status: Versie 1.5 Datum aanmaak: 26

Nadere informatie

Handleiding voor het installeren van VBA scripts in Outlook

Handleiding voor het installeren van VBA scripts in Outlook Handleiding voor het installeren van VBA scripts in Outlook Brondocument E:\OutLook\InstallerenVBAScriptOutlook.odt Versiebeheer Versie Datum Uitleg 1.0v 21-03-12 1e versie na draaien prototype klant 1.1v

Nadere informatie

IFECTIVE KNOWLEDGE FRAMEWORK

IFECTIVE KNOWLEDGE FRAMEWORK IFECTIVE KNOWLEDGE FRAMEWORK Eenvoudig informatie beheren en vinden Er is veel informatie over een onderwerp of klant. Het blijft echter lastig om de informatie te bundelen en gemakkelijk terug te vinden.

Nadere informatie

Gebruikershandleiding DigiCloud Portaal

Gebruikershandleiding DigiCloud Portaal Gebruikershandleiding DigiCloud Portaal Datum Ziedewij 3b Postbus 472 2990 AL Barendrecht T 088 3 444 777 E info@digisource.nl ABN AMRO Bank 56.32.60.858 IBAN NL69ABNA0563260858 BIC ABNANL2A K.v.K. Rotterdam

Nadere informatie

Installatiehandleiding Business Assistent

Installatiehandleiding Business Assistent Installatiehandleiding Business Assistent Wijzigingsgeschiedenis Versie Datum Omschrijving Status 0.1 25-09-2014 Eerste opzet van het installatie Concept document. 1.0 04-11-2014 Geen: Commercieel maken

Nadere informatie

Inhoud. Endnote X7 Handleiding Mediacentrum maart 2015 Page 2

Inhoud. Endnote X7 Handleiding Mediacentrum maart 2015 Page 2 Inhoud Over Endnote... 3 Endnote installeren... 4 Een library aanmaken... 5 Voordat je begint!... 6 Tussenvoegsels in namen... 6 Referenties invoegen in een Worddocument/Cite while you write... 7 Handmatig

Nadere informatie

WebDAV. Gebruik bestanden op de server alsof ze lokaal op uw computer staan. Microsoft Word / Internet Explorer / Mijn netwerklocaties

WebDAV. Gebruik bestanden op de server alsof ze lokaal op uw computer staan. Microsoft Word / Internet Explorer / Mijn netwerklocaties WebDAV Gebruik bestanden op de server alsof ze lokaal op uw computer staan Microsoft Word / Internet Explorer / Mijn netwerklocaties Datum: November 2010 Aantal pagina's: 7 Versie: 1.30 Doelgroep: Content

Nadere informatie

Fuel. Handleiding voor installatie en gebruik

Fuel. Handleiding voor installatie en gebruik Fuel Handleiding voor installatie en gebruik Inhoudsopgave 1. Installatie 2. Gebruik - Windows - Linux / Apple / andere systemen - Een nieuw voertuig aanmaken - Uitgaven 3. Onderhoud - Waarschuwingen -

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR ANDROID-SMARTPHONES EN -TABLETS GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR ANDROID-SMARTPHONES EN -TABLETS GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR ANDROID-SMARTPHONES EN -TABLETS GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na de installatie wordt in de

Nadere informatie

Installatie- en gebruikshandleiding Privacy & Verzend Module ten behoeve van Risicoverevening (RVE) & Genees- en hulpmiddelen Informatie Project (GIP)

Installatie- en gebruikshandleiding Privacy & Verzend Module ten behoeve van Risicoverevening (RVE) & Genees- en hulpmiddelen Informatie Project (GIP) Installatie- en gebruikshandleiding Privacy & Verzend Module ten behoeve van Risicoverevening (RVE) & Genees- en hulpmiddelen Informatie Project (GIP) Mei 2009 ZorgTTP E-mail servicedesk@zorgttp.nl Tel.

Nadere informatie

Snelle installatiegids voor Symbian

Snelle installatiegids voor Symbian Snelle installatiegids voor Symbian Versie 1.0 Inhoudsopgave 1. WELKOM BIJ MOBIDM... 2 2. INSTALLATIE VAN DE AFARIA VOOR SYMBIAN... 3 2.1. SOFTWARE INSTALLEREN... 3 3. BEVEILIGING... 6 4. NIEUWE APPLICATIES...

Nadere informatie

Learning4u MATRIX INHOUD. Meer info: info@learning4u.nl www.learning4u.nl 020 716 3981. Productinformatie Matrix - 2009 Portfolio4u b.v.

Learning4u MATRIX INHOUD. Meer info: info@learning4u.nl www.learning4u.nl 020 716 3981. Productinformatie Matrix - 2009 Portfolio4u b.v. MATRIX Learning4u INHOUD Studenten Matrixoverzicht Celstatus Werkwijze Feedback en beoordeling Begeleiders en docenten Feedback geven Beoordelen Bewijslast bevriezen Begeleiding aanpassen Coördinatoren

Nadere informatie

De voordelen van Drupal

De voordelen van Drupal Drupal is een open source Content Management System (CMS). Daarnaast kun je Drupal zien als een framework, dit betekent dat je modules (oftewel mini-applicaties) kunt implementeren in je installatie van

Nadere informatie

WebHare Professional en Enterprise

WebHare Professional en Enterprise WebHare Professional en Enterprise Publicatie module Site inrichting handleiding Datum 19 november 2002 Aantal pagina s: 31 Versie: 2.01 Doelgroep Sysops Gebruikers met site aanmaak rechten Gebruikers

Nadere informatie

ZorgInlogPortaal.nl. Geachte gebruiker, Handleiding Mijn Virtuele Schijf Versie 2.0

ZorgInlogPortaal.nl. Geachte gebruiker, Handleiding Mijn Virtuele Schijf Versie 2.0 Handleiding Mijn Virtuele Schijf Versie 2.0 ZorgInlogPortaal.nl Geachte gebruiker, Er zijn door ons een aantal aanpassingen gedaan in de achterliggende infrastructuur op de Mijn Virtuele schijf omgeving

Nadere informatie

Handleiding Inloggen met SSL VPN

Handleiding Inloggen met SSL VPN Handleiding Inloggen met SSL VPN Beveiligd verbinding maken met het bedrijfsnetwerk via de Desktop Portal Versie: 24 april 2012 Handleiding SSL-VPN Pagina 1 van 10 Inleiding SSL VPN is een technologie

Nadere informatie

SIMPLIFYSCAN. A sharp choice in intelligent scanning

SIMPLIFYSCAN. A sharp choice in intelligent scanning SIMPLIFYSCAN A sharp choice in intelligent scanning SIMPLIFYSCAN: A SHARP CHOICE IN INTELLIGENT SCANNING SimplifyScan maakt het voor gebruikers mogelijk om documenten op een eenvoudige wijze te scannen

Nadere informatie

SPTOOLS SHAREPOINT CONNECTOR -

SPTOOLS SHAREPOINT CONNECTOR - SPTOOLS SHAREPOINT CONNECTOR - 1/6 Inhoudsopgave 1. SPTOOLS... 3 WAT KAN HET?... 3 Document Browser...3 Document Bundels...3 Consistente Data Quality...3 SharePoint workflows en document goedkeuring...3

Nadere informatie

Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC

Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC Laatste revisie: 29 juli 2009 Inhoudsopgave Inleiding... 2 1 Installatie ODBC driver... 2 2 Systeeminstellingen in AbiFire5... 3 2.1 Aanmaken extern profiel...

Nadere informatie

ZorgMail Secure e-mail

ZorgMail Secure e-mail ZorgMail Secure e-mail 2014 ENOVATION B.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden openbaar gemaakt of verveelvoudigd, opgeslagen in een data verwerkend systeem of uitgezonden in enige

Nadere informatie

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS Handleiding CMS 1 Inhoudsopgave 1. Inloggen... 3 2. Het CMS... 3 3. Websitecontent... 4 3.1 Een nieuwe pagina toevoegen... 4 3.2 Een pagina wijzigen... 4 3.3 Een pagina verwijderen... 5 4. De WYSIWYG editor...

Nadere informatie

Office Live Workspace

Office Live Workspace Het succes van Internettoepassingen zoals Google Docs en Zoho Office waarbij het Internet als werkruimte gebruikt wordt voor kantoortoepassingen (tekstverwerking, elektronisch rekenen ) heeft uiteraard

Nadere informatie

Installatiehandleiding TiC Narrow Casting Manager

Installatiehandleiding TiC Narrow Casting Manager Installatiehandleiding TiC Narrow Casting Manager Inhoudsopgave 1. Algemeen - 3-2. Installatie PostgreSQL database server - 4-3. Installatie FTP server - 9-4. Aanmaken account in FileZilla server - 13

Nadere informatie

Versleutelen e-mail met Microsoft Outlook

Versleutelen e-mail met Microsoft Outlook Versleutelen e-mail met Microsoft Outlook Versie 2.0 Datum 25 november 2014 Status definitief (UZ68.01) UZI-register Ondertekenen e-mail met Microsoft Outlook versie 2.0 definitief (UZ69.03) 24 november

Nadere informatie

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking Dit document is de handleiding voor de installatie, configuratie en werking van de DMS Plugin. Versie 1-12/09/2005 Inhoudstafel 1 Installatie...

Nadere informatie

Handleiding: Werken met Solis-VPN

Handleiding: Werken met Solis-VPN Handleiding: Werken met Solis-VPN Auteur: ICT Service Centrum Versie: 1.7 Datum: 30 juni 2010 Inhoudsopgave 1 Werken met Solis-VPN... 2 1.1 Opzetten van een beveiligde verbinding... 2 1.2 Opstellen verbinding

Nadere informatie

4.1 4.2 5.1 5.2 6.1 6.2 6.3 6.4

4.1 4.2 5.1 5.2 6.1 6.2 6.3 6.4 Handleiding CMS Inhoud 1 Inloggen 2 Algemeen 3 Hoofdmenu 4 Pagina s 4.1 Pagina s algemeen 4.2 Pagina aanpassen 5 Items 5.1 Items algemeen 5.2 Item aanpassen 6 Editor 6.1 Editor algemeen 6.2 Afbeeldingen

Nadere informatie

Introductie op Adobe Acrobat 8 Professional

Introductie op Adobe Acrobat 8 Professional Introductie op Adobe Acrobat 8 Professional Colin van Oosterhout Business Development Manager Adobe Systems Benelux 1 Acrobat 8.0 Familie Functie vergelijk Maak PDF documenten met 3D inhoud vanuit CAD

Nadere informatie

Blackboard Assignment workflow tool

Blackboard Assignment workflow tool Blackboard Assignment workflow tool Voor het geven van opdrachten binnen de Blackboard (Bb) leeromgeving heeft Bb een workflow tool ontwikkeld met de naam Assignment. Deze naam kan tot enige verwarring

Nadere informatie

Handleiding Plesk. Eddy De Bock

Handleiding Plesk. Eddy De Bock Handleiding Plesk Eddy De Bock 1 1 STARTPAGINA Hier krijgt u een samenvattend overzicht van de functies die Plesk u biedt. 2 GEBRUIKERS Hier kan u gebruikers aanmaken, verwijderen en beheren. Onder Gebruikersrollen

Nadere informatie

Informatievaardigheden Introductie EndNote

Informatievaardigheden Introductie EndNote Informatievaardigheden Introductie EndNote TU Delft Library Delft University of Technology Challenge the future TU Delft Library HowInformatievaardigheden to find and use scientific / EndNote information

Nadere informatie

Je nieuwe e-mailadres gebruiken Om je mail te lezen ga je naar de site: https://login.microsoftonline.com Je ziet dan onderstaand inlogscherm:

Je nieuwe e-mailadres gebruiken Om je mail te lezen ga je naar de site: https://login.microsoftonline.com Je ziet dan onderstaand inlogscherm: Je nieuwe e-mailadres gebruiken Om je mail te lezen ga je naar de site: https://login.microsoftonline.com Je ziet dan onderstaand inlogscherm: Log in met je e-mailadres en het wachtwoord dat je hebt gekregen.

Nadere informatie

Dienstbeschrijving Cloud. Een dienst van KPN ÉÉN

Dienstbeschrijving Cloud. Een dienst van KPN ÉÉN Dienstbeschrijving Cloud Een dienst van KPN ÉÉN Versie : 1.0 Datum : 12 april 2016 Inhoud 1 Dit is Cloud 3 2 Dit is Office 365 4 3 Specificatie Domeinnamen 7 4 Technische voorwaarden en service 8 Blad

Nadere informatie

Installatiehandleiding HDN Certificaat

Installatiehandleiding HDN Certificaat Installatiehandleiding HDN Certificaat HDN Helpdesk T: 0182 750 585 F: 0182 750 599 M: helpdesk@hdn.nl 1 Inhoudsopgave Installatiehandleiding Inleiding - Het HDN certificaat, uw digitale paspoort...3 Hoofdstuk

Nadere informatie

Deel I Introductie Clixmaster Studio

Deel I Introductie Clixmaster Studio Deel I Introductie Clixmaster Studio R5.0 Gebruikershandleidingen Clixmaster Studio Handleiding 1/12 Deel I - Introductie Clixmaster Studio 2010 Clixmaster BV Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze

Nadere informatie

mymanualsolarapp - What s Your Solar Power Today?

mymanualsolarapp - What s Your Solar Power Today? mymanualsolarapp - Inleiding De manual versie is speciaal gemaakt voor zonnesysteem eigenaren die hun pc niet de hele dag aan willen laten staan of geen computer gekoppelde inverter systemen hebben. Door

Nadere informatie

MWeb 4.0. Handleiding Basis Modules Versie 1.0

MWeb 4.0. Handleiding Basis Modules Versie 1.0 MWeb 4.0 Handleiding Basis Modules Versie 1.0 Index 1. Algemeen 3 1.1. Gebruikersnamen en Wachtwoorden 3 1.2. Inloggen 3 1.3. Uitloggen 3 1.4. Belangrijk 3 2. User Manager 4 2.1. Gebruikers lijst User

Nadere informatie

Toetsen in Blackboard

Toetsen in Blackboard Toetsen in Blackboard Met de tool Test kun je toetsvragen maken en afnemen. In dit document wordt uitgelegd 1. Hoe een toets gemaakt kan worden. 2. Hoe een toets bewerkt kan worden. 3. Hoe een toets beschikbaar

Nadere informatie

HANDLEIDING INLOGGEN OP HDN.NL VERSIE 1.4

HANDLEIDING INLOGGEN OP HDN.NL VERSIE 1.4 HANDLEIDING INLOGGEN OP HDN.NL VERSIE 1.4 1 INLEIDING Om toegang tot de beveiligde persoonlijke omgeving van de HDN website te krijgen (www.hdn.nl), moet uw Internet browser voorzien zijn van een HDN certificaat.

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager Algemeen Met de KYOCERA Scannen naar UNIT4 DocumentManager beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar UNIT4 DocumentManager

Nadere informatie

ZN GERRIT@Mail - Handleiding Instellen Microsoft Outlook 2010

ZN GERRIT@Mail - Handleiding Instellen Microsoft Outlook 2010 ZN GERRIT@Mail - Handleiding Instellen Microsoft Outlook 2010 Informatiedomein: ZN GERRIT@Mail - Handleiding Instellen Microsoft Outlook 2010 Status: Productie Versie: v02.00 Publicatie datum: 9-12-2015

Nadere informatie

UM - FdGW 1. ontwikkelde handleiding over het gebruik van MS Word voor het werken aan portfolio-websites.

UM - FdGW 1. ontwikkelde handleiding over het gebruik van MS Word voor het werken aan portfolio-websites. Handleiding WORD Elektronisch Portfolio UM - FdGW 1 1 Deze handleiding is een bewerking van de binnen de Faculteit Geneeskunde van de Universiteit Maastricht ontwikkelde handleiding over het gebruik van

Nadere informatie

- Plan Zo kun je een. website bouwen!

- Plan Zo kun je een. website bouwen! - Plan Zo kun je een website bouwen! BoekjeHoeKanJeEenWebsiteBouwen.i1 1 8-7-2008 17:23:14 BoekjeHoeKanJeEenWebsiteBouwen.i2 2 8-7-2008 17:23:15 In dit boekje staat de uitgebreide versie van hoe je een

Nadere informatie

Ontdek Acrobat 8 Professional

Ontdek Acrobat 8 Professional Sessie 2 Ontdek Acrobat 8 Professional Colin van Oosterhout Business Development Manager Adobe Systems Benelux 1 De belangrijkste thema s van Acrobat 8: De 5 C s 2 Werken met Acrobat 8 Combine bestanden

Nadere informatie