Energie-efficiëntie. door integratie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energie-efficiëntie. door integratie"

Transcriptie

1 Reflex Relatiemagazine van ExxonMobil in de Benelux JAARGANG 12 NR Raffinaderij en WATERSTOFFABIEK AIR PRODUCTS Energie-efficiëntie door integratie INTERVIEW Belgische staatssecretaris voor energie Melchior Wathelet ENERGY OUTLOOK Blik op de energietrends tot 2040 CHEMIE Visie 2050: de toekomst in vier scenario s

2 2 Reflex NR REDACTIONEEL Energie-efficiency: steeds belangrijker Wereldwijd erkennen steeds meer overheden dat energie-efficiency een belangrijk instrument is bij het terugdringen van de CO 2 -uitstoot. Ook ExxonMobil draagt daar maximaal aan bij. Dat doen we onder meer op onze raffinaderij in Rotterdam, waar integratie met de nieuwe waterstoffabriek van Air Products leidt tot een aanzienlijke verbetering van de energie-efficiency. Het gevolg: minder CO 2 -uitstoot en daarmee winst voor het milieu. Meer over de feestelijke ingebruikname van de nieuwe fabriek, begin februari, kunt u in het artikel hiernaast lezen. Ook Melchior Wathelet, de kersverse federaal staatssecretaris voor Energie in België, denkt graag mee over energie-efficiency. Op het gebied van vervoer zijn er volgens hem geen extra maatregelen nodig: Doordat Belgen relatief vaak van voertuig wisselen, vernieuwt de automarkt zich voortdurend in technologisch opzicht. Woningen zijn een ander verhaal: daar valt wat mij betreft nog een wereld te winnen. Energie-efficiency loopt ook als een rode draad door onze onlangs verschenen Outlook for Energy. In 2040 ligt de wereldwijde vraag naar elektriciteit de grootste en snelst groeiende bron maar liefst 80 procent hoger dan in Maar dankzij efficiëntieverbeteringen is er slechts 45 procent meer brandstof nodig om de benodigde stroom te produceren. Waar ExxonMobil voor het eerst een doorkijkje biedt tot 2040, kijkt de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie (VNCI) nóg verder. In haar visie tot 2050 schetst de VNCI een rooskleurige toekomst voor de chemie in Nederland. Ook ExxonMobil leverde als een van de belangrijkste spelers in de Nederlandse chemische industrie een belangrijke bijdrage aan deze visie. ExxonMobil draagt maxi maal bij aan energie-efficiency Dat efficiëntie ook buiten het bedrijfsleven veel oplevert, bewijzen David en Julia van de stichting Drive Against Malaria. Zij strijden al jaren met succes tegen de verspreiding van malaria in Afrika. Dankzij goede samenwerking met lokale partijen, gaan de inspanningen om malaria te bestijden ook door als Julia en David níet in Afrika zijn. Tot slot speelt efficiency ook binnen onze toekomstige energievoorziening een grote rol. Over die energie van de toekomst buigen de jonge bezoekers van de Energietruck zich. Dit rijdende klaslokaal van de Rijksuniversiteit Groningen en gasleverancier GasTerra doet inmiddels voor het zevende jaar havo- en vwo-klassen aan. Het doel: jongeren warm laten lopen voor de energie van morgen. Mirjam de Leeuw Hoofdredacteur COLOFON Reflex is een kwartaal uitgave van ExxonMobil in de Benelux, Afdeling Public and Government Affairs. Hoofdredactie Mirjam de Leeuw Redactie Textuur Tilburg Fotografie Willem Blauw e.a. Redactie Franstalige editie Marina Cols Verantwoordelijk uitgever in België Remko Kruithof, ExxonMobil Petroleum & Chemical BVBA, Polderdijkweg, 2030 Antwerpen Vormgeving Mervyn Hall (GPB) Pre-Press GPB Media, Leiderdorp Druk De Swart, Den Haag Redactieadressen België: Polderdijkweg, 2030 Antwerpen, tel. 03 / Nederland: Postbus 1, 4803 AA Breda, tel: (076) Luxemburg: Rue de l industrie 20, 8069 Bertrange Exxon Mobil Corporation heeft vele verbonden maatschappijen, waarvan vele de namen ExxonMobil, Exxon, Esso en Mobil bevatten. Gemakshalve en voor alle eenvoud worden die termen zoals maatschappij, bedrijf, onze, wij en zijn/ haar soms gebruikt als verkorte verwijzingen naar specifieke verbonden maatschappijen of verbonden groepen. Dit doet evenwel geen afbreuk aan de onafhankelijkheid van de verschillende genoemde juridische entiteiten. Aanvraag extra nummers, adreswijzigingen, nieuwe abonnementen, vragen over de inhoud en toestemming voor overname uitsluitend schriftelijk bij de redactie. Het maken van foto kopieën van de inhoud is toegestaan voor educatieve doeleinden, alsook voor informatieverspreiding binnen organisaties. Aan de teksten in dit tijdschrift kunnen geen rechten worden ontleend. Reflex wordt verstuurd in milieuvriendelijke verpakkingsfolie.

3 efficiënte integratie Reflex NR Waterstoffabriek Air Products officieel in gebruik genomen Stoom en waterstof, efficiënte integratie Een aanzienlijke verbetering van de energie-efficiëntie en een fors lagere CO 2 -uitstoot. Dat is de opbrengst van de integratie van de Rotterdamse raffinaderij van ExxonMobil met de nieuwe waterstoffabriek van Air Products. Afgelopen december ging de waterstoffabriek in bedrijf, op 8 februari volgde de officiële ingebruikname.

4 4 Reflex NR efficiënte integratie Wie de ultramoderne fabriek van Air Products ziet, pal naast de Rotterdamse raffinaderij van ExxonMobil, kan zich nauwelijks voorstellen dat hier in de zomer van 2010 nog niets stond. Toenmalig minister Maria van der Hoeven stak op 22 juni van dat jaar officieel de eerste schop in de grond. Anderhalf jaar en ongeveer één miljoen manuren later, staan raffinaderij en waterstoffabriek gebroederlijk naast elkaar in de Rotterdamse Botlek. De verwantschap gaat verder dan alleen fysieke nabijheid; beide fabrieken zijn vergaand geïntegreerd (zie ook het kader). Zo gebruikt de waterstoffabriek het overtollige gas van de raffinaderij om waterstof te produceren. De raffinaderij gebruikt op haar beurt waterstof om olieproducten te ontzwavelen en bij het maken van petrochemische producten. Ook levert de waterstoffabriek stoom aan de raffinaderij. De energie-efficiency verbetert met 15 procent. Vooruitgang Vooral de energie-efficiëntie van de geïntegreerde installaties is een belangrijke vooruitgang. Raffinaderijdirecteur Andy Madden is niet voor niets opgetogen over de nieuwe waterstoffabriek. Verbeteren van energie-efficiency is de beste manier om het energiegebruik en de daaraan gerelateerde CO 2 -uitstoot te verminderen. In technologisch opzicht is deze fabriek van Air Products een van de meest geavanceerde locaties ter wereld. Dankzij de integratie verbetert de energie-efficiency met ruim 15 procent en wordt de CO 2 -uitstoot met ton per jaar teruggebracht. Dat is vergelijkbaar met de jaarlijkse uitstoot van ongeveer auto s. Gesloten cyclus De integratie van de waterstoffabriek en de raffinaderij is een schoolvoorbeeld van optimale synergie door een gesloten cyclus. In de Flexicoker zet ExxonMobil stookolie met zware moleculen om in producten met lichte moleculen, voornamelijk diesel. De FLEXICOKER produceert daarbij veel stookgas. Voorheen ging dit gas naar de eigen stookinstallaties (zoals de fornuizen), maar nu sluist de raffinaderij het overtollige gas voor een deel door naar de waterstoffabriek van Air Products. Deze zet het gas om in waterstof, die ExxonMobil vervolgens weer gebruikt om olie te kraken en te ontzwavelen. De warmte die ontstaat bij de waterstofproductie levert Air Products terug aan de raffinaderij in de vorm van stoom. Hierdoor hoeft de raffinaderij zelf geen stoom meer te produceren.

5 Reflex NR Raffinaderijdirecteur Andy Madden. Hoog bezoek bij officiële ingebruikname Air Products en ExxonMobil vierden op 8 februari de officiële ingebruikname van een nieuwe fabriek op het terrein aan de Botlekweg. Staatssecretaris Joop Atsma, burgemeester Aboutaleb van Rotterdam en CEO Hans Smits van het Rotterdams Havenbedrijf verrichtten de openingshandeling, samen met Jeff Byrne van Air Products en Joost Van Roost, presidentdirecteur van Exxon Mobil in de Benelux. Onder de overige gasten bevonden zich onder meer gedeputeerde Janssen van de provincie Zuid-Holland, burgemeester Salet van Spijkenisse, Chargé d Affaires Nolan van de Amerikaanse ambassade, en vertegenwoordigers van onder meer DCMR, VNPI, Deltalinqs en Agentschap NL. Gerichte investeringen Ook de Nederlandse staatssecretaris Joop Atsma (Infrastructuur en Milieu) toonde zich enthousiast tijdens de opening. Fabrieken als deze hebben we nationaal en internationaal nodig om onze Europese milieuambities voor de middellange en lange termijn te behalen. Air Products en ExxonMobil laten zien dat, door gericht te investeren en industriële processen te integreren, een aanzienlijke energiebesparing en vermindering van CO 2 -uitstoot mogelijk zijn. Met projecten als deze kunnen raffinaderijen volgens Andy Madden op een verantwoorde manier olieproducten blijven leveren, en tegelijkertijd hun footprint op het milieu blijven ver kleinen. 'De locatie in Rotterdam-Botlek speelt binnen ExxonMobil een belangrijke rol. Dit is een van de meest efficiënte geïntegreerde raffinage- en petrochemische sites ter wereld; het resultaat van voortdurende investeringen. Ook de nabijheid van de haven van Rotterdam is uiteraard een enorm voordeel. Deze investering, Deze nieuwe stap illustreert ons commitment in deze regio. waarmee we de concurrentiekracht van onze Rotterdamse site verder versterken, illustreert onze inspanningen om gericht te blijven investeren in deze regio. Complex bouwproces De constructie en bouw van de waterstoffabriek was een bijzondere prestatie, zegt Jeff Byrne, Global Vice-President Tonnage Gases en general Manager van Air Products. De realisatie van deze fabriek van wereldformaat in zo n kort tijdsbestek was alleen mogelijk dankzij de expertise en nauwe samenwerking van alle betrokken partijen. Ook de overheid en lokale autoriteiten speelden een belangrijke rol in de totstand koming van de fabriek. Sinds de start van de werkzaamheden, halverwege 2010, veranderde de skyline in rap tempo. Tijdens de bouwperiode en de opstartwerkzaamheden hebben Air Products en ExxonMobil steeds als één team samengewerkt, beaamt Andy Madden. We zullen deze samenwerking zeker voortzetten en ervoor zorgen dat we allebei de grootst mogelijke toegevoegde waarde uit de nieuwe fabriek halen.

6 6 Reflex NR INTERVIEW Belgische staatssecretaris Melchior Wathelet: Voor wegtransport blijft olie van vitaal belang Melchior Wathelet is staatssecretaris van onder meer Leefmilieu en Energie in het nieuwe kabinet van de Belgische premier Di Rupo. Hoe kijkt deze enthousiaste christendemocraat aan tegen actuele energie- en economievraagstukken? Onze industrie bezit een enorme knowhow. In nagenoeg perfect Nederlands ontvangt de van oorsprong Franstalige Wathelet (34) Reflex in zijn kantoor aan de Brusselse Wetstraat. Geïnteresseerd bladert hij door enkele meegebrachte exemplaren van het magazine. Het moge duidelijk zijn: deze nog jonge politicus mag dan al een behoorlijke tijd meedraaien in de politiek (zie kader), zijn enthousiasme is nog steeds even groot als in het begin van zijn carrière. Waar staat Wathelet inhoudelijk voor? In de nieuwe regering Di Rupo gaat u als staatssecretaris over onder meer Energie. Heeft dit beleidsdomein altijd al uw belangstelling gehad? Zeer zeker: als lid van het parlement hield ik mij al intensief met dit onderwerp bezig. In die tijd spitste de discussie zich vooral toe op Europese richtlijnen en de vraag hoe die in de Belgische wetgeving konden worden verankerd. Daarnaast woedde er al lange tijd een debat over de zogenoemde phase-outwet van de nucleaire centrales. Een debat dat tot op de dag van vandaag voortduurt. Ook nu als bewindspersoon heb ik er weer mee te maken. In welk opzicht? De phase-outwet uit 2003 voorzag aanvankelijk in de sluiting van de zeven Belgische kernreactoren tussen 2015 en 2025, te beginnen met sluiting van de oudste reactoren Doel I en II en Tihange I in De wet vermeldde echter geen alternatief voor de uit kernenergie gewonnen elektriciteit. Die voortdurende onzekerheid over de energiebevoorrading zorgt al jaren voor een slecht investeringsklimaat: potentiële investeerders weten niet waar ze aan toe zijn en zijn daardoor voor zichtiger geworden. Bovendien drijft de voortdurende onzekerheid de energieprijzen op. Daarom is nu in het huidige regeerakkoord afgesproken om de kern centrales pas te sluiten zodra er voldoende vervangingscapaciteit is. De precieze sluitingsdatum van de kerncentrales hangt af van de snelheid waarmee de nieuwe regering capaciteit vindt om de nucleaire energie te vervangen. Aan mij de taak om nu, negen jaar later, eindelijk duidelijkheid te scheppen in deze kwestie. Hoe gaat u daarbij te werk? Later dit jaar kom ik met een uitrustingsplan, dat je zou kunnen zien als een eindpunt van de wet uit Doel is te komen tot een plan dat de bevoorrading verzekert. Welke mogelijkheden liggen er om de capaciteitsvermindering op te vangen die ontstaat na het sluiten van de kerncentrales? Mijn doel is niet zozeer om alle mogelijke alternatieven te inventariseren, maar om heel concreet te kijken naar investeerders. De komende tijd benut ik daarom om met alle mogelijke financiers om tafel te zitten en zo te komen tot een microanalyse. Het uitgangspunt daarbij is dat we uiteindelijk genoeg energie opwekken om aan de piek in de vraag te kunnen voldoen.

7 Wie had pakweg vijftien jaar geleden kunnen denken dat de CO 2 -uitstoot van auto's nu zo laag zou zijn? Reflex NR

8 8 Reflex NR INTERVIEW In uw beleidsnota pleit u ervoor elk beleid te ondersteunen dat een drastische ver mindering van het verbruik van natuurlijke hulpbronnen en energie (vooral van fossiele brandstoffen) beoogt. In hoeverre is in uw plannen nog een rol voor fossiele brandstoffen weggelegd? Inderdaad legt de beleidsnota de nadruk op een zekere, toegankelijke en groenere energiebevoorrading, waarbinnen hernieuwbare energie prioriteit krijgt. Zo hebben we net een milieuvergunning afgegeven voor de bouw en exploitatie van een offshore windmolenpark, voor de Noordzeekust bij Zeebrugge. Tegelijkertijd realiseer ik me dat we de komende decennia waarschijnlijk niet buiten fossiele brandstoffen kunnen. Dan denk ik bijvoorbeeld aan het vrachtvervoer: voor personenauto s mogen gas en elektriciteit in de toekomst een technologisch alternatief vormen, voor vrachtwagens is dat zeker nog niet het geval. Voor het Europese wegtransport blijft olie de komende tijd van vitaal belang. Daarbinnen kijk ik wel naar alternatieven als de zogenoemde ecocombi. Twee van deze langere en zwaardere vrachtautocombinaties kunnen evenveel lading vervoeren als drie conventionele combinaties. Fraaie alternatieven op basis van olie, maar met minder consumptie en minder uitstoot. Politicus in hart en nieren Melchior Wathelet jr. (Verviers, 1977) komt uit een politiek nest: ook zijn vader (Melchior Wathelet sr.) was jarenlang actief in de politiek. De politieke loopbaan van Wathelet jr. begint in 2003 als hij lid wordt van de federale Kamer van Volksvertegenwoordigers namens het Humanistisch Democratisch Centrum. Na de herverkiezing tot Kamerlid in 2007 wordt hij een jaar later staatssecretaris voor Begroting en Gezinsbeleid in de regering Leterme. In de huidige regering Di Rupo bekleedt Wathelet de functie van Staats secretaris voor Leefmilieu, Energie, Mobiliteit en Staatshervorming. Ook op lokaal niveau is Wathelet politiek actief: sinds eind 2006 is hij afgevaardigde in de gemeenteraad van Verviers, waar hij in de oppositie zit. De complexe bestuurlijke inrichting van België schrikt veel mogelijke investeerders af. Onlangs nog ving energiebedrijf E.ON uiteindelijk bot bij Joke Schauvliege, de Vlaamse minister van Leefmilieu. Die weigerde een milieuvergunning af te geven voor de bouw van een grote steenkoolcentrale in de Antwerpse haven. Hoe speelt u hier op federaal niveau op in? De Belgische situatie is, met overheden op federaal en gewestelijk niveau, inderdaad behoorlijk ingewikkeld. Die complexiteit is zeker iets waar ik rekening mee moet houden. Daarom wil ik mij sterk gaan maken voor een concept op basis van one stop shopping, met één aanspreekpunt voor geïnteresseerde investeerders. Hen wil ik zo snel mogelijk duidelijkheid geven: is hun project haalbaar? Een betere afstemming vooraf tussen de federale overheid en de drie gewesten moet voorkomen dat er contradicties ontstaan. Want dat leidt ertoe dat investeerders wegblijven. Iets dat we ons met het oog op de toekomst niet kunnen veroorloven. De Belgische raffinage-industrie wordt enerzijds geconfronteerd met enorm kleine marges, maar anderzijds met onder meer hoge loonkosten en (door de EU en lokale overheden opgelegde) milieumaatregelen. Welke speelruimte heeft u om de internationale concurrentiepositie te verbeteren?

9 Reflex NR Ik heb in de haven van Antwerpen met eigen ogen gezien dat onze raffinage- en chemie-industrie een enorme knowhow bezit, onder meer als het gaat om efficiënt werken. Daardoor weten deze sectoren, ondanks de zware internationale competitie, het hoofd boven water te houden. Dat is op zich al een groot compliment waard. Toch wil ik vanuit mijn positie bekijken hoe ik de concurrentiepositie van België verder kan verbeteren of in elk geval stabiliseren. Kijk, de hoogte van loonkosten en Europese milieuverplichtingen: daar ga ik vanuit mijn positie niet over. Waar ik wél iets aan kan doen, zijn de hoge heffingen voor grote energieverbruikers. Nu betalen deze bedrijven onder meer een federale toeslag en een toeslag voor offshore energie. Vooral voor grote energieverbruikers brengt dit een enorm grote kostenpost met zich mee. Ik wil de komende tijd onderzoeken hoe we dit systeem zo kunnen aanpassen, dat het ook voor grote gebruikers betaalbaar blijft. Later dit jaar vindt er een studie plaats naar de toekomst van het Belgische energiesysteem op de lange termijn. Centrale vraag is hoe dat systeem zo kan worden omgebouwd, dat het in 2050 volledig draait op hernieuwbare energie. In hoeverre is het verstandig om bij het formuleren van beleid terug te werken vanuit een vooraf bepaald doel? Bij het formuleren van beleid zijn ambitieuze doelstellingen en de bestaande situatie beide van belang. Doel van deze studie is vooral om te kijken naar de mogelijkheden in Waar willen we tegen die tijd staan? Doelen zijn daarbij nodig omdat ze een duidelijk kader schetsen in een wereld die voortdurend verandert. De technologische ontwikkelingen, op het gebied van efficiency en hernieuwbare energie, gaan razendsnel. Neem auto s: wie had pakweg vijftien jaar geleden kunnen denken dat hun CO 2 -uitstoot zo laag zou zijn als vandaag? Ook incentive maatregelen op het gebied van hernieuwbare energie hebben de hele markt veranderd. Tegelijkertijd kijken we uiteraard naar de bestaande situatie. Wat kunnen we doen op basis van de huidige technologie? Ook denken we na over een optimale inrichting van de energiemarkt: gaan we toe naar een vrijemarktmodel, maar dan een echte vrije markt in alle aspecten, of kiezen we net als in bijvoorbeeld Frankrijk voor een meer gereguleerde markt? Bij het formuleren van beleid ben ik voortdurend op zoek naar die balans tussen de korte en de lange termijn. Dat evenwicht is broodnodig om te komen tot effectief beleid. Tot slot: dit nummer van Reflex staat in het teken van energie-efficiency. Welke specifieke maatregelen neemt de Belgische overheid op dit punt? Als het gaat over energie-efficiency, zien we dat er op het gebied van vervoer geen additionele maatregelen nodig zijn: doordat Belgen relatief vaak van voertuig wisselen, vernieuwt de automarkt zich voortdurend in technologisch opzicht. Woningen zijn een ander verhaal: daar valt wat mij betreft nog een wereld te winnen. Veel verhuurders van slecht onderhouden en geïsoleerde huizen hebben simpelweg het geld niet om te investeren in energiebesparende maatregelen. We zullen dus een constructie moeten bedenken waarin financiering wél mogelijk is. Ik denk dan bijvoorbeeld aan private partijen die de investeringen in energiebesparende maatregelen voor hun rekening nemen, waarna ze hun investeringen terugverdienen door de toegenomen efficiency. Let wel: energie-efficiency is primair een gewestelijke aangelegenheid, maar uiteindelijk gaat dit onderwerp ons allemaal aan. Vanuit mijn positie als federaal staatssecretaris denk ik hier dan ook graag over mee. Melchior Wathelet in gesprek met Johan Scharpé, Manager Externe Relaties van ExxonMobil in België en Luxemburg. Het uitgangspunt is dat we uiteindelijk genoeg energie opwekken om aan de piek in de vraag te kunnen voldoen.

10 10 Reflex NR MALARIABESTRIJDING ExxonMobil loopt wederom de Antwerp 10 Miles Op 25 april is het Wereld Malaria Dag. Op deze dag staan we stil bij de wereldwijde inspanningen om malaria onder controle te krijgen. Ook in de Benelux steunt ExxonMobil de strijd tegen malaria. Zo lopen diverse medewerkers mee voor het goede doel tijdens de Antwerp 10 Miles. Strijd tegen malaria gaat door Malaria is een van de meest levensbedreigende ziekten ter wereld; jaarlijks raken maar liefst 240 miljoen mensen besmet. Hoewel de ziekte goed te behandelen is, sterven dagelijks bijna mensen aan malaria. Vooral kinderen, zwangere vrouwen en mensen in de afgelegen gebieden van Afrika zijn het slachtoffer. Gerichte ondersteuning Wereld Malaria Dag biedt ExxonMobil als grote werkgever en investeerder in Afrika een goede gelegenheid om opnieuw het bewustzijn rond malaria te vergroten. In samenwerking met diverse partners (lokale organisaties, internationale niet-gouvernementele organisaties en overheden) zet ExxonMobil zich al jaren in om de verspreiding van malaria op het continent een halt toe te roepen. Zo investeerden we binnen het wereldwijde ExxonMobil Malaria initiative sinds 2000 meer dan 100 miljoen dollar in bestrijdingsprogramma s in 17 afrikaanse landen. Dankzij deze steun kunnen onze partners werk maken van preventie (zoals de verspreiding van muskietennetten), technische ondersteuning, en betere monitoring van de ziekte door geïntegreerde communicatieprogramma s. Naast financiële steun deelt Exxonmobil ook specifieke kennis en ervaring met overheden en andere organisaties, bijvoorbeeld op het gebied van training, logistieke processen, datamonitoring en marketing. Drive Against Malaria Ook ExxonMobil Benelux draagt bij aan de wereldwijde strijd tegen malaria. Zo steunen we al geruime tijd de stichting Drive Against Malaria (DAM). In 1998 richtte David Robertson de stichting op, waarna hij al snel hulp kreeg van voormalig nederlandse tv-presentatrice Julia Samuël. Drive Against Malaria zet zich in om de verspreiding van malaria op het Afrikaanse continent een halt toe te roepen. Met de hulp van lokale partners geven David en Julia voorlichting over preventie en behandeling. Ook verspreiden ze muskieten netten, geneesmiddelen en instrumenten zoals thermometers. Blijvende inspanning De strijd tegen malaria werpt inmiddels vruchten af: in het afgelopen decennium nam het aantal dodelijke slachtoffers met meer dan een kwart af, zo laten cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie zien. Met gerichte ondersteuning blijft Exxon- Mobil zich inspannen om de verspreiding van malaria verder terug te dringen.

11 Reflex NR Run Against Malaria Ook vorig jaar liepen Belgische en Nederlandse medewerkers van ExxonMobil voor de stichting Drive Against Malaria. Onderdeel van de steun aan Drive Against Malaria is het meelopen van diverse ExxonMobilmedewerkers tijdens de Antwerp 10 Miles: een jaarlijkse loopwedstrijd door Antwerpen. Ook dit jaar rennen Belgische en Nederlandse medewerkers mee voor het goede doel tijdens de Antwerp 10 Miles. Tijdens de editie van 2012, op zondag 22 april, zet ExxonMobil zijn beste beentje voor: in totaal lopen ongeveer 150 medewerkers mee in het kader van de strijd tegen malaria.

12 12 Reflex NR ENERGY OUTLOOK Evenals in voorgaande jaren kwam Todd Onderdonk, Senior Energy Advisor bij ExxonMobil naar Europa om ExxonMobil s Outlook for Energy toe te lichten. Op 28 maart kwamen hooggeplaatste vertegenwoordigers uit het Belgische bedrijfsleven, brancheorganisaties en de overheden naar De Warande in Brussel om Todd Onderdonks presentatie bij te wonen. Onder de aanwezigen waren andere staatssecretaris Wathelet (zie ook pagina 6) en vertegenwoordigers van de Amerikaanse ambassade. s Middags reisde Todd af naar Den Haag, waar hij de Energy Outlook presenteerde aan vertegenwoordigers van de ministeries van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie, Buitenlandse Zaken, en Infrastructuur & Milieu. Later op de dag was er nog een sessie voor belang stellende ExxonMobil-medewerkers in Breda.

13 Reflex NR Blik op de energietrends tot 2040 De wereldenergiemarkt van de toekomst staat jaarlijks centraal in ExxonMobil s Outlook for Energy. Dit jaar gaan de prognoses voor de eerste keer tot Onderzoekers van ExxonMobil analyseren trends die de wereldwijde vraag naar en voorziening van energie in de komende decennia beïnvloeden. Ze kijken daarbij ook naar waarschijnlijke economische en demografische ontwikkelingen, overheidsbeleid en verwachte vooruitgang in technologie en energie-efficiency. De bevindingen in de Outlook for Energy zijn gebaseerd op gegevens uit meer dan honderd landen. De Outlook for Energy 2012 laat zien dat de wereldwijde energievraag in 2040 met 30 procent gestegen zal zijn ten opzichte van De groei van de vraag zal echter vertragen door toenemende efficiëntie en en een langzamere bevolkingsgroei. In 2040 zal aardgas voor het eerst wereldwijd de op één na belangrijkste energiedrager zijn - na olie - en kolen naar de derde plaats verdrongen hebben. De drie energiebronnen zullen samen nog voor 80 procent aan de wereldwijde energievoorziening bijdragen. Het aandeel van hernieuwbare energiebronnen zal verder groeien en in 2040 wereldwijd voor 7 procent aan de energiebehoefte bijdragen - tegenover 3 procent in Het grootste deel komt hierbij van windenergie. De aan energie gerelateerde CO 2 -emissies zullen verder stijgen, maar in 2030 de top bereikt hebben en daarna langzaam afvlakken. In de OESO-landen zullen de emissies in procent lager zijn dan in 2010.

14 14 Reflex NR ENERGY OUTLOOK Energievraag stijgt De vraag stijgt tussen 2010 en 2040 met 30% Drie factoren bepalen de vraag naar energie: de bevolkingsgroei, de demografische ontwikkeling en de economische groei. Global In de GDP OESO-landen by region blijft de energievraag ongeveer gelijk ondanks een stabiele economische Trillions of 2005 dollars groei. De energie behoefte van de niet-oeso-landen 120 zal naar verwachting tussen 2010 en 2040 met bijna 60 procent stijgen, door een toename van de arbeidspopulatie en een sterke economische 100 groei. Door de groeiende wereldbevolking (bijna 9 miljard 80 mensen in 2040), en de daaruit voortvloeiende Non OECD verdubbeling van de wereldwijde economische productie zal de wereldwijde vraag 60 naar energie in 2040 ongeveer 30 procent hoger zijn dan in Energievraag in OESO-landen Biljard BTU Zonder efficiëntieverbeteringen zou de OESO-vraag met bijna 90% groeien en niet-oesovraag met meer dan 250%. Overige OESO-landen Energievraag niet-oeso-landen Biljard BTU Overige niet- OESO-landen Rusland/ Kaspische regio Afrika Midden- Oosten Latijns- Amerika Een in het oog springende ontwikkeling vormt hierbij de sterke toename van de efficiëntie. Zonder de verwachte verbeteringen in energie-efficiëntie 20 in de wereldwijde economieën, zou de groei van de energievraag meer dan vier maal zo hoog zijn als de voorziene stijging van 30 procent OECD India Europese OESO-landen Noord-Amerika China Aardgasvraag per regio Miljard kubieke voet per dag De wereldwijde vraag naar aardgas stijgt met 60% Overige niet- OESO-landen Rusland/ Kaspische regio Aardgasproductie per type Miljard kubieke voet per dag Onconventioneel Meer gas, minder steenkool Tegen 2040 zal aardgas steenkool vervangen hebben als de op één na belangrijkste grondstof, na aardolie. De inspanningen om de wereldwijde CO 2 -emissies te reduceren zijn hierbij een belangrijke drijver ook omdat aardgas uitermate geschikt is voor elektriciteitsopwekking en de vraag naar elektriciteit tegen 2040 met ongeveer 80 procent gestegen zal zijn. Bij gebruik voor opwekking van elektriciteit stoot aardgas tot 60 procent minder CO 2 -emissies uit dan steenkool Midden- Oosten Zuidoost Azië niet-oeso Overige OESO Conventioneel Om aan de stijgende vraag naar aardgas te kunnen voldoen is het gebruik van gas uit onconventionele bronnen (zoals schaliegas) nodig. In 2040 zal onconventioneel gas ongeveer 30 procent van de wereldproductie uitmaken; in 2010 was dit nog 10 procent. Noord-Amerika

15 Reflex NR Brandstof voor transport In 2040 zal het aantal personenwagens wereldwijd verdubbeld zijn, tot 1,6 miljard voertuigen. Desondanks zal het energieverbruik voor personenwagens dankzij nieuwe technologieën en een groeiend aantal hybride voertuigen in de OESO-landen dalen en wereldwijd relatief stabiel blijven. Daarentegen zal de energiebehoefte van trucks, vliegtuigen, schepen en treinen tot 2040 met meer dan 70 procent toenemen ten opzichte van 2010 waarbij trucks het grootste deel uitmaken. Hiermee zal ook de vraag naar diesel tot 2040 met 85 procent stijgen. De vraag naar benzine zal met 10 procent afnemen. Wereldwijde energievraag voor wegvervoer Miljoen vaten olie-equivalent per dag 50 Commercieel 40 Niet-OESO 30 Persoons 20 OESO Personal transportation demand Millions of oil-equivalent barrels per day CO 2 -uitstoot vlakt af De energiegerelateerde wereldwijde CO 2 -emissies zullen rond 2030 niet langer toenemen. In 2040 zal de CO 2 -uitstoot van de OESO-landen 20 procent lager zijn dan in In China beginnen de emissies rond 2025 af te nemen. Deze ontwikkeling is 30 voornamelijk het gevolg van wereldwijde toename van efficiëntie en de overgang naar minder energie-intensieve energiedragers zoals aardgas en hernieuwbare energie. 20 Per capita zal de VS, ondanks een afname van 40 procent, wereldwijd koploper blijven. China zal Europa in 2040 ingehaald hebben. Light duty vehicles Energiegerelateerde CO 2 -emissies per regio Commercial transportation de Millions of oil-equivalent barrels per day Miljarden ton While heavy duty demand grows, expect the energy intensity of onroad freight movements to improve by 30 percent. H Elektriciteitsvraag stijgt fors Elektriciteit is de grootste en snelst groeiende bron binnen de wereldwijde energiebehoefte. In 2040 zal de wereldwijde vraag maar liefst 80 procent hoger liggen dan in Dankzij wereldwijde efficiëntieverbeteringen zal er slechts 45 procent meer brandstof nodig zijn om deze elektriciteit te produceren Overige niet- OESO-landen India en Afrika Hoewel de energie die gebruikt wordt voor elektriciteitsopwekking per regio enorm variëren, gaan alle regio s over naar minder koolstof-intensieve bronnen. Europa zal in 2040 ongeveer 65 procent van zijn elektriciteit met nucleaire en hernieuwbare energie opwekken. Vooral dankzij een sterke groei in windenergie, die dan een aandeel zal hebben van 20 procent. In de Verenigde Staten zal vooral het gebruik van aardgas toenemen dankzij rijke bronnen met onconventioneel gas. In China zal het aandeel van steenkool langzaam afnemen ten voordele van nucleaire en hernieuwbare Stroomopwekking nergiebronnen. per energiedrager Duizend terrawattuur Stroomopwekking per energiedrager 8 Duizend terrawattuur China OESO-landen VS VS In 2040 zullen de VS en Europa samen bijna 550 gigawatt aan windcapaciteit hebben, ongeveer 50% van de wereldwijde capaciteit In 2040 zullen de VS en Europa samen bijna 550 gigawatt aan windcapaciteit hebben, ongeveer 50% van de wereldwijde capaciteit Europa Europa China China Windkracht Overige Windkracht hernieuwbare energiedragers In de komende 30 jaar Overige hernieuwbare zal China nucleaire energiedragers Nucleair installaties bouwen met In de meer komende dan jaar Steenkool/CCS gigawatt zal China aan nucleaire Nucleair capaciteit. installaties 1,5 bouwen keer zoveel met meer als dan de huidige 150 Steenkool/CCS capaciteit gigawatt aan van de VS. capaciteit. 1,5 keer Steenkool zoveel als de huidige capaciteit van de VS. Steenkool 2 1 Gas/CCS Gas Olie Gas/CCS Gas Olie

16 16 Reflex NR PANORAMA Nieuws van ExxonMobil in vogelvlucht Hoog bezoek tijdens galadiner AmCham The Netherlands Al vijftig jaar behartigt de American Chamber of Commerce (AmCham) The Netherlands de belangen van Amerikaanse bedrijven in Nederland. Een galadiner op 20 januari vormde het sluitstuk in een lange rij van feestelijkheden rond het jubileum. Vanzelfsprekend nam het management van ExxonMobil deel aan het diner, samen met enkele van de belangrijkste externe relaties. ExxonMobil bevond zich in goed gezelschap: de aanwezigheid van prinses Máxima en minister-president Mark Rutte onderstreepte het belang van het evenement. In zijn toespraak benadrukte premier Rutte de goede band tussen de Verenigde Staten en Nederland: Nederland heeft de afgelopen vijftig jaar Amerikaanse ondernemers met open armen ontvangen en zal dat ook de komende vijftig jaar blijven doen. Grote belangstelling tijdens het galadiner van AmCham The Netherlands. NAM doet grootste gasvondst op land sinds 1995 De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) boorde afgelopen jaar met succes een nieuw gasveld aan vanaf een nieuw aangelegde locatie bij Ee. Naar schatting bevat het reservoir ruim vier miljard kubieke meter aardgas; het equivalent van het jaarlijks gebruik van 2,5 miljoen Nederlandse huishoudens. Daarmee is het de grootste gasvondst op land voor de NAM sinds De daadwerkelijke aanvang van gasproductie staat gepland voor de zomer van Op dit moment voert de NAM voorbereidende werkzaamheden uit. NAM verwacht de komende vijftien jaar gas te winnen uit het nieuwe gasveld. Het Metslawier-zuid gasveld is een van de honderden kleinere gasvelden in Nederland. Ongeveer 40 procent van alle gasproductie uit Nederland komt uit dit soort relatief kleine gasvelden op land en op zee. Daarmee draagt het gas uit Metslawier-zuid bij aan het op peil houden van de gas - voorziening in Nederland. Verplichte bijscholing voor Als bedrijf dat veiligheid hoog in het vaandel heeft staan, heeft ExxonMobil een hechte relatie met het Provinciaal Veiligheidsinstituut in Antwerpen (PVI). Begin maart bezochten veiligheidsadviseurs van ExxonMobil het jaarlijkse navormingscongres van het PVI. ExxonMobil ondersteunt het opleidingsinstituut al jaren op verschillende manieren.

17 Reflex NR Nieuwe plant managers in Rotterdam Energiebesparing centraal tijdens Vlaamse Sci-Tech Challenge Hoe kan een fictief bedrijf zoveel mogelijk energie besparen? Op deze vraag moesten leerlingen het antwoord vinden tijdens de Vlaamse Sci-Tech (Science & Technology) Challenge, op 18 januari in het Havencentrum in Antwerpen. De jongeren (afkomstig van de onderwijsinstellingen Ursulinen Mechelen, Onze-Lieve-Vrouw Instituut Pulhof Berchem en Sancta Maria Leuven) kregen drie uur de tijd om een praktijkvraagstuk op te lossen. De uitdaging: probleemoplossende en innovatieve vaardigheden toepassen binnen een technologische context. Hun oplossing presenteerden de leerlingen in groepjes aan een jury. De beste leerlingen doen in april mee aan de Europese Sci-Tech Challenge in Rotterdam. Hier strijden scholieren uit negen Europese landen tegen elkaar. De raffinaderij in Rotterdam heeft een nieuwe directeur. Harro van de Rhee heeft per 1 april het roer overgenomen van Andy Madden. Harro van de Rhee heeft gedurende vijftien jaar in verschillende functies op de raffinaderij en de aromatenfabriek gewerkt. De afgelopen zes jaar was hij werkzaam in de Verenigde Staten, onder andere op ExxonMobil s raffinaderij in Baytown. Andy Madden is sinds 1 april Global Products Supply & Trading Manager in Fairfax in de Verenigde Staten. Volgende generatie De Vlaamse Sci-Tech Challenge (onderdeel van een breder Europees initiatief) werd voorbereid door ExxonMobil en Vlajo, de Vlaamse vertegenwoordiging van Junior Achievement-Young Enterprise (JA-YE). Doel van de Sci-Tech Challenge is om scholieren tussen de 15 en 18 kennis te laten maken met de mogelijkheden van een technologische opleiding. Ons vermogen om wereldwijd voorop te lopen, hangt af van de volgende generatie wetenschappers en ingenieurs, aldus Joost Van Roost, president-directeur van Exxon Mobil Benelux. De Sci-Tech Challenge biedt ons de kans om scholieren inzicht te geven in het belang van wiskunde, wetenschap en technologie. veiligheids- en milieuadviseurs Tijdens de eerste dag van het congres volgden de deelnemers lezingen over onder meer nieuwe regelgeving, maatschappelijk verantwoord ondernemen en risicoanalyse. De tweede dag konden ze hun vaardigheden op peil brengen in diverse workshops. De deelnemers gingen actief aan de slag met onder meer het professioneel aanspreken op (on) veilig gedrag, het organiseren van evacuaties en het visualiseren van boodschappen en instructies. ExxonMobil levert doorgaans niet alleen een financiële, maar ook een inhoudelijke bijdrage aan het congres in de vorm van lezingen (in het verleden onder meer over explosievrije zones). Daarnaast ondersteunt ExxonMobil de permanente tentoonstellingen en verschillende veiligheidsinitiatieven van het Provinciaal Veiligheidsinstituut. Harro van de Rhee Ook de smeeroliemengfabriek in Pernis heeft een nieuwe plant manager. Gerda Shultz is sinds 1 april opgevolgd door Dominique Dedeyne. Dominique heeft gedurende de negentien jaar waarin hij werkzaam is voor ExxonMobil diverse functies bekleed, onder andere op verschillende raffinaderijen in Europa en binnen de business units Aviation en Fuels Distibution. Gerda Shultz is sinds 1 april werkzaam binnen de afdeling Marketing van de Lubricants & afdeling Training van de Marketing Lubricants & Specialties-organisatie. Dominique Dedeyne

18 18 Reflex NR CHEMIE Uitgebreid onderzoek VNCI/Deloitte naar kansen voor chemische industrie Economische, demografische en technologische trends stellen de Nederlandse chemische industrie tot 2050 in staat om welvaart en banen te genereren. Dat concludeerde de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie (VNCI) onlangs in haar visie voor de periode Als een van de belangrijkste spelers in de Nederlandse chemische industrie leverde ExxonMobil een bijdrage aan die visie. Ook volgens ExxonMobil ziet de toekomst van de chemische industrie er rooskleurig uit mits aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. Rooskleurige toekomst voor chemie in Nederland Anno 2012 is de chemische industrie in Nederland samen met de sectoren in België (Antwerpen) en Duitsland (Ruhrgebied) een van de sterkste chemische clusters ter wereld. Het cluster produceert een breed scala aan artikelen voor de Europese maakindustrie. Tegelijkertijd verandert de wereld in rap tempo. Wat is er voor nodig om de leidende positie van de Nederlandse chemische industrie vast te houden? Middenklasse groeit Om die vraag te beantwoorden, voerde Deloitte in opdracht van de VNCI een uitgebreid onderzoek uit, waaraan ook ExxonMobil een bijdrage leverde (zie kader). De hieruit voortvloeiende visie maakt duidelijk dat de toekomst er rooskleurig uitziet voor de chemische sector in Nederland. Daartoe beschrijft het rapport eerst de algemene kaders, waarbinnen de chemische industrie de komende decennia dient te opereren. Zo is de onstuimige economische groei de overheersende trend voor de periode tot De steeds grotere middenklasse stimuleert de wereldwijde vraag naar energie-efficiënte voertuigen en woningen, slimme elektronica voor communicatie en entertainment, gezonde voeding en cosmetische producten. Allerlei producten waarvoor de chemische industrie geavanceerde materialen en oplossingen levert. Onduidelijk is echter nog hoe economische, demografische, technologische en sociale factoren de chemische industrie precies beïnvloeden. Daarom schetsen de onderzoekers vier toekomstscenario s (zie kader). In elk van de vier scenario s komt Nederland sterk uit de bus, zo voorzien de onderzoekers:

19 Reflex NR De toekomst in vier scenario s De onderzoekers onderscheiden vier mogelijke toekomstscenario s. In het meest pessimistische scenario, Fragmentation, is er sprake van beperkte innovatie en centreert de chemische industrie zich rond een beperkt aantal partijen in elke economische regio. De chemische industrie in Europa produceert in dit scenario voor namelijk voor de eigen afzetmarkt. In het scenario Green Transiton maken bedrijven in toenemende mate onder druk van de consument de omslag naar grond stoffen op basis van biomassa. In het derde scenario, Abundant Energy, profiteert de chemische industrie van de sterke economische groei en de grotere eindmarkten. Technologische doorbraken zorgen voor overvloedig aanwezige energie (op basis van (schalie)gas en/of zonne- energie). Binnen het ontstane gelijke speelveld wordt proces efficiëntie dé onderscheidende factor. Het vierde scenario (High Tech World) schetst een technologisch sterk ontwikkelde wereld. Voortschrijdende wetenschappelijke kennis zorgt voor ongekende mogelijkheden op het gebied van innovatie en een efficiënt gebruik van hulpbronnen.

20 20 Reflex NR CHEMIE Om deze toekomstvisie te realiseren, is het nodig dat Nederland een aantrekkelijk investeringsklimaat houdt. ten opzichte van 2010 stijgt het productieniveau van de chemische industrie met minimaal 50, en maximaal meer dan 200 procent. Efficiency door integratie Hoe slaagt Nederland erin om zijn huidige leidende positie vast te houden? De onderzoekers benadrukken de gunstige uitgangspositie van de sector. Zo beschrijft het rapport de toe komstige integratie van het huidige nederlands-belgisch-duitse cluster tot een omvangrijk, geïntegreerd petrochemisch complex, bestaande uit (grote en kleine) duurzaam producerende bedrijven. Daarbij profiteert de regio van de krachtige fysieke infrastructuur, haar rol als logistiek knooppunt, en de nabijheid van leveranciers en eindgebruikers. Binnen het cluster zorgt hechte integratie voor meer efficiëntie: in toenemende mate wisselen bedrijven binnen het cluster ruwe materialen, halffabrikaten en restproducten en -energie uit, met lagere productie- en milieukosten tot gevolg (zie kader op pagina 21). Op deze manier ontstaan er dichte gebieden, waarin onder meer chemische fabrieken, raffinaderijen en energieleveranciers infrastructuur delen. Geavanceerde recyclingtechnieken en life cycle management zorgen voor een verdere toename van de energie-efficiëntie. Diverse grondstoffen Naast de vergaande integratie zijn er volgens de VNCI meer factoren die het succes van de Nederlandse chemische industrie bepalen. In 2030 vormen koolwaterstoffen nog steeds de dominante grondstof. Verder maakt biomassa zo n 15 tot 20 procent van het totaal aan grondstoffen uit, en ook schaliegas wint aan belang. Volgens de onderzoekers beschikt Nederland over de flexibiliteit, productiemogelijkheden en infrastructuur om al deze verschillende grondstoffen te verwerken. Daarnaast kan Nederland, door de knowhow op het gebied van onder meer chemie, life sciences, logistiek en informatietechnologie te combineren, volgens de VNCI uitgroeien tot wereldleider op het gebied van material en life sciences. Onderzoek van wereldklasse is daarbij een bepalende factor; tussen 2030 en 2050 is het chemische cluster nauw verweven geraakt met onder meer universiteiten en onderzoeksinstituten. Een laatste succesfactor voor Nederland is een duidelijk wettelijk kader, dat investeringen en innovatie stimuleert en zorgt voor een gelijk speelveld op Europees en mondiaal niveau. Net als de VNCI benadrukt ook Rik Cents, Government Relations Advisor van ExxonMobil Benelux, het belang van een duidelijk kader. Het is zaak om er voortdurend op te blijven letten dat dit wettelijke kader ook goed en stabiel blijft. Zodat bedrijven weten waar ze aan toe zijn en kunnen blijven investeren. Rooskleurige toekomst Om deze toekomstvisie te realiseren, is het volgens algemeen directeur Colette Alma van de VNCI wel nodig dat Nederland een aantrekkelijk investeringsklimaat houdt. Gerichte R&D, duurzame innovatie, faciliterende regelgeving: ze zijn onmisbaar voor een energie-efficiënte productie en diversificatie van grondstoffen. Als het gaat om onderzoek en innovatie, is het bovendien noodzakelijk dat er voldoende mogelijkheden zijn voor startende bedrijven en innovatieve MKB- bedrijven. Ook daar sluit ExxonMobil zich van harte bij aan, stelt Rik Cents. Met een aantrekkelijk investeringsklimaat ziet de toekomst voor de chemische industrie er rooskleurig uit. ExxonMobil betrokken bij totstandkoming visie In opdracht van de VNCI organiseerde Deloitte interviews, workshops en rondetafelgesprekken met meer dan honderd specialisten van diverse universiteiten, onderzoeksinstituten, overheidsinstanties en multinationals. Ook ExxonMobil leverde langs deze weg een bijdrage aan de totstandkoming van de VNCI-visie, die op 20 januari werd gepresenteerd tijdens een symposium. ExxonMobil dankte de uitnodiging aan de sterke positie binnen de Benelux als het gaat om procesverbeteringen en voortdurende technologische innovaties op het gebied van (duurzame) chemie. Bovendien hecht ExxonMobil een van de grootste VNCI-leden veel waarde aan industrieverenigingen en aan het gezamenlijk optrekken bij gedeelde belangen.

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN In het kader van de WETO-H2-studie is een referentieprognose van het wereldenergiesysteem ontwikkeld samen met twee alternatieve scenario's, een

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso,

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 22 mei 2013 Nieuwe omstandigheden op de wereldwijde energiemarkt

Nadere informatie

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen -

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen - De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn l - Uitdagingen & oplossingen - DG Energie 22 juni 2011 ENERGIEVOORZIENING NOG AFHANKELIJKER VAN IMPORT Te verwachten scenario gebaseerd op cijfers in 2009 in % OLIE

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 Er is de komende jaren een fundamentele verandering van onze energievoorziening nodig om het hoofd te bieden aan de mondiale uitdagingen op energiegebied: de

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening De 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening BEKENDHEID EUROPESE ENERGIEDOELSTELLINGEN

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Lessenserie Energietransitie

Lessenserie Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Thema s en onderwerpen Overzicht Lessenserie Energietransitie Thema s en onderwerpen per les De zoektocht naar voldoende energie voor de komende generaties is één van de belangrijkste

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Titel: Subtitel: Een win-win situatie Vlaamse Kyoto-doelstelling komt

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren,

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW, ZEEVISSERIJ EN PLATTELANDSBELEID 24 februari 2011 WKK Electrabel EON - Degussa Mevrouw

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening:

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Betaalbaar & betrouwbaar? Robert Harmsen ECN Beleidsstudies COGEN Symposium Zeist 22 oktober 2004 Een blik naar de toekomst (1) Four Futures

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

Overzicht en perspectieven voor een duurzame ontwikkeling van asfalt in een economie in voortdurende verandering. Wim Teugels Nynas N.V.

Overzicht en perspectieven voor een duurzame ontwikkeling van asfalt in een economie in voortdurende verandering. Wim Teugels Nynas N.V. Overzicht en perspectieven voor een duurzame ontwikkeling van asfalt in een economie in voortdurende verandering Wim Teugels Nynas N.V. Een economie in beweging In een tijdspanne van 2 jaar is de olie

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten Dank dat ik op de eindejaarsbijeenkomst van het Orange Sports Forum mag spreken. Een unieke bijeenkomst waar de sportwereld en het bedrijfsleven samenkomt. Vorige week maandag is bij het IOC-congres in

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen

NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen Felix Gruijters Nuon Amsterdam ArenA 12 oktober 2011 1 A convenient truth 44 triljard dollar staat op het spel Die waarde biedt kansen A convenient truth

Nadere informatie

Les Energie besparen LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE. Werkblad

Les Energie besparen LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Energie besparen Werkblad Les Energie besparen Werkblad Stel je voor dat fossiele brandstoffen morgen bijna op zouden zijn. De huizen zouden koud blijven. Er zou geen energie

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Dr. ir. Émile J. L. Chappin Challenge the future 1 Mondiale uitdagingen Spanning tussen toename

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Les Crisis in de olie

Les Crisis in de olie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Crisis in de olie Werkblad Les Crisis in de olie Werkblad Op zondag 4 november 1973 bestonden er nog geen inline- skates. Hadden ze wel bestaan, dan had je die dag heerlijk

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Persinformatie Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Mario Mehren: strategie Wintershall blijkt succesvol 2 juni 2015 Michael Sasse Tel. +49 561 301-3301

Nadere informatie

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol?

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Dr. Jos Delbeke, DG Klimaat Actie, Europese Commissie, Universiteit Hasselt, 25/2/2014 Overzicht 1. Klimaat en energie: waar

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014 Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing Theo Olijve 27 maart 2014 Wake-up call! De Europese chemie staat voor een enorme uitdaging De chemie is een motor van de economie; die positie mogen

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

BioWanze De nieuwe generatie

BioWanze De nieuwe generatie BioWanze De nieuwe generatie BioWanze in het kort De grootste producent van bio-ethanol in België met een jaarlijkse capaciteit van maximum 300.000 m³ bio-ethanol. Het nieuwe generatie proces verzekert

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Overzicht 1. Klimaat en energie: waar zijn we? 2. Waarom een nieuw raamwerk voor 2030? 3. Belangrijkste elementen 2030

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010

AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010 AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010 Voorzitter, Vandaag voeren wij een bijzondere debat. Later zullen wij hier waarschijnlijk op terug kijken en ons realiseren dat wij vandaag grote stappen

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen

Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen Fijn stof kost de Vlaming tot 3 gezonde levensjaren. Vlaanderen zal ook in de toekomst moeite hebben om aan de Europese fijn

Nadere informatie

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland.

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland. Uitnodiging Energiek Gelderland Gelders debat 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen www.gelderland.nl/geldersdebat Provinciale Staten van Gelderland gaan graag met u in

Nadere informatie

Energy Outlook 2007/2008 NL

Energy Outlook 2007/2008 NL Energy Outlook 2007/2008 NL Indeling 3 Voorwoord 4 Wereldeconomie en energie 5 Wereldwijde behoefte aan energie 6 Vraag naar elektriciteit en BNP 7 Elektriciteitverbruik per regio 8 De uitdagingen rond

Nadere informatie

Les Ons gas raakt op

Les Ons gas raakt op LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Ons gas raakt op Werkblad Les Ons gas raakt op Werkblad Aardgas bij Slochteren In 1959 deed de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in opdracht van de regering een proefboring

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

the future in mind De groene toplocatie voor innovatieve bedrijven

the future in mind De groene toplocatie voor innovatieve bedrijven the future in mind De groene toplocatie voor innovatieve bedrijven 2 Vlaanderen is in actie op Blue Gate Antwerp. Aan de rand van de stad Antwerpen ontwikkelt Vlaanderen samen met de stad een nieuw bedrijventerrein

Nadere informatie

Nut en noodzaak van schaliegas in Nederland

Nut en noodzaak van schaliegas in Nederland Nut en noodzaak van schaliegas in Nederland Paul van den Oosterkamp, Jeroen de Joode Schaliegas Congres - IIR Amersfoort, 30-31 Oktober 2013 www.ecn.nl Visie ECN Rol gas in NL energiesysteem nu en straks

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO DE ACTIES HAVO/VWO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 500 subsidie te verlenen aan 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren. Dit levert in totaal een afname van 5 -units uitstoot

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Een leader in windenergie in België We houden momenteel 53 windmolens draaiende. In 2004 bouwde Luminus haar eerste windmolenpark in Villers-le-Bouillet.

Nadere informatie

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl Net voor de toekomst Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, Transport en Grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

volgens HbR zelfs verder Rotterdam

volgens HbR zelfs verder Rotterdam Heel Rijnmond één grote keten? Havenbedrijf Rotterdam Sandra Prenger 1 Heel Rijnmond industrial area logistics hub metropolitan area distribution volgens HbR zelfs verder Rotterdam Inhoud Havenvisie 2030

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

Energietechnologieën

Energietechnologieën pagina 1/6 Wetenschappelijke Feiten Bron: over IEA (2008) Energietechnologieën Scenario s tot 2050 Samenvatting en details: GreenFacts Context - Het toenemende energiegebruik dat aan de huidige economische

Nadere informatie

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen Een perspectief voor Vlaanderen Bedreigingen en uitdagingen voor de Aggiornamento industrie Een perspectief voor Vlaanderen VWEC auteur functie datum Marc Van den Bosch Sr. Adviseur energie en milieu VOKA

Nadere informatie

Duurzame energie in Japan

Duurzame energie in Japan Duurzame energie in Japan Rob Stroeks (Project Officer, TWA Tokio) - 8-3-2004 Samenvatting Japan heeft van oudsher weinig natuurlijke energiebronnen. De daarmee samenhangende afhankelijkheid van buitenlandse

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie