Voorkom agressie. Dokter Prevento. Hoe help. anderen hun agressie beheersen. Wegwijs in educatief materiaal

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voorkom agressie. Dokter Prevento. Hoe help. anderen hun agressie beheersen. Wegwijs in educatief materiaal"

Transcriptie

1 Voorkom agressie. Dokter Prevento Hoe help ik anderen hun agressie beheersen Wegwijs in educatief materiaal

2 Inhoud Hoe Inleiding Overzicht educatief materiaal Frustratie, boosheid en agressie bespreekbaar maken Verhalen Spelen Eigen woede en agressie leren beheersen Verhalen Informatieve en praktische boeken Oefeningen en methodieken Spelen Andere materialen Werken aan respect en verbondenheid Informatieve en praktische boeken Projectbegeleiding Spelen Websites Bouwen aan zelfvertrouwen en weerbaarheid Verhalen Informatieve en praktische boeken Methodieken en trainingspakketten Spelen Websites Duidelijke regels en grenzen stellen Informatieve en praktische boeken Spelen Omgaan met ruzies en conflicten Verhalen Informatieve en praktische boeken Methodieken Spelen Websites Omgaan met pesten Verhalen Informatieve en praktische boeken Methodieken en spelen Websites Omgaan met seksueel grensoverschrijdend gedrag Verhalen Informatieve en praktische boeken Methodieken en trainingspakketten Websites Omgaan met zelfverwondend gedrag Verhalen Informatieve en praktische boeken Websites Waar vind je educatief materiaal? ik hun Inleiding help anderen agressie beheersen Wil je kinderen, jongeren of volwassenen helpen hun agressie beheersen? Op een onderbouwde, speelse of creatieve manier? Dan is deze brochure iets voor jou. Ze maakt je wegwijs in informatief en educatief materiaal. Dat kan je gebruiken bij een actie in jouw organisatie of voor jouw doelgroep. De materiaalfiches zijn gesorteerd per thema. Ze geven informatie over de vorm, de doelgroep en de inhoud. Sommige materialen kan je in 1 op 1 situaties inzetten, anderen zijn te gebruiken in groep. Er is materiaal om te werken met peuters, kleuters, kinderen, jongeren en volwassenen. Ook is er aandacht voor doelgroepen met een specifieke problematiek. Via het ISBN-nummer kan je het materiaal bestellen bij je boekhandel. Een aantal zijn ook gratis of tegen een lage prijs uit te lenen in documentatiecentra of bibliotheken. Achteraan in de brochure vind je hiervan een overzicht. 3

3 Overzicht educatief materiaal 1. Frustratie, boosheid en agressie bespreekbaar maken Bijna altijd is er een reden voor boos of agressief gedrag. Meestal zit er frustratie achter. Men heeft niet bereikt wat men wilt of nodig heeft. Wie zich niet bewust is van wat hij of zij precies voelt of wilt, reageert makkelijker impulsief of agressief. Door er woorden aan te geven, krijgt men grip en vermindert de emotionele lading. Zo komen er meer mogelijkheden vrij om er constructief mee om te gaan. Volgende materialen helpen je om frustratie, boosheid en agressie bespreekbaar te maken. 1.1 Verhalen om frustratie, boosheid en agressie bespreekbaar te maken Boos zijn / C. Snoek Uitgeverij Kwintessens - ISBN: Wat: Prent- en voorleesboek Voor wie: 4-8 jaar Guido is boos omdat hij vanmorgen zijn mooie nieuwe laarzen niet aan mocht van zijn mama. In de klas is hij boos omdat hij niet in de bouwhoek kan spelen. In een gesprek met juf leert Guido dat je niet altijd je zin kunt krijgen. En dat boos worden daarover niet helpt. Maar als Gwen, het kleine zusje van Guido, wordt geplaagd door een paar grote jongens wordt Guido pas echt boos. En hij niet alleen: juf is ook boos. Helpt boos zijn nu wel? Geweld? Stop! Verhalendoos Uitgeverij Schubi - ISBN Wat: 13 beeldverhalen van elk 4 tot 7 kaarten. Voor wie: 8-14 jaar Het begin van het verhaal toont op verschillende manieren het geweld van alledag en geeft daarbij iedere keer een goede en een slechte oplossing van het probleem. Thema s zijn: benadeelden niet helpen, van iemand iets stelen, toeschouwer zijn en niet ingrijpen, afpersing, seksuele intimidatie, geweld doorgeven, loyaliteitsconflict, een zwakkere in de steek laten, niet helpen in nood, uitlachen en afzonderen, van iemand iets kapot maken, straffende opvoeder. Er worden dieren als personen gebruikt om te voorkomen dat het geweld te direct en te wreed overkomt. Dieren hebben ook het voordeel dat het geslacht en de afkomst niet naar voren komen en dus niet meteen al voor bepaalde doelgroepen (rassen, godsdiensten enz.) staan. 1.2 Spelen om frustratie, boosheid en agressie bespreekbaar te maken Vlinderslag vzw Zinloos geweld i.s.m. CIS - Uitgever: centrum informatieve spelen - te bestellen bij Wat: Informatief spel - Voor wie: 9-15 jaar Dit spel confronteert jongeren met 15 verschillende soorten zichtbaar en onzichtbaar geweld: van fysiek, psychisch, verbaal en intrafamiliaal geweld tot vandalisme, cyberpesten, zelfverminking en steaming. Het spel leert hun geweld bespreekbaar maken en leert hun hoe ze hun gevoelens kunnen verwoorden en hoe ze ermee om kunnen gaan. VlinderSlag wordt gespeeld met 3 tot 30 spelers en neemt 60 tot 90 minuten in beslag. En blij, en boos, en anders. Allemaal gevoelens / E. Brownjohn Uitgeverij Sjaloom - ISBN: Wat: Flap-uitboek Voor wie: 5 jaar + In dit flap-uitboek met verschillende klepjes en schijfjes kunnen kleuters zelf op ontdekkingstocht gaan. Door aan een schijfje te draaien verandert een blij gezicht in een droevig gezicht, of kleurt een gezicht rood van schaamte. Achter in het boek zit een gevoel-spel met draaischijf en een uitwisbaar tekenbord. Het boek laat zien dat het goed is om je gevoelens te aanvaarden en te vertrouwen, en om ze te laten zien. Maar het is ook goed om te bedenken waarom je je zo voelt. Naast verdriet, schaamte en boosheid komen ook vooroordelen en oneerlijke of verkeerde gedachten die mensen over je kunnen hebben aan bod. Gevoelswereldspel Peter Gerrickens en Marijke Verstege Uitgeverij Gerrickens Training en Advies - ISBN: Wat: Kaartspel Voor wie: 16 jaar+ Jongere leeftijd kan. Maar dan maak je best een voorselectie uit de kaarten. Met dit kaartspel kan je met anderen in gesprek gaan over de wijze waarop je situaties, mensen of een organisatie ervaart. Het spel bestaat uit 140 kleurrijke kaarten, verdeeld over 3 groepen: 1) Prettige gevoelens, bv. blij, trots, tevreden, veilig en gesteund; 2) Onprettige gevoelens, bv. boos, bezorgd, onrustig, schuldig en beledigd; 3) Levensgebieden die een emotionele lading hebben, bv. vrienden, gezondheid, (on)betaalde arbeid en uiterlijk. 4 5

4 2. Eigen woede en agressie leren beheersen Uitbarstingen van woede en agressie hebben negatieve gevolgen. Ook voor de agressieve persoon zelf. Schaamte- of schuldgevoelens steken de kop op. Hij voelt zich onzeker of hulpeloos omdat hij de controle verloor over zichzelf. Met volgende materialen kan je mensen helpen grip te krijgen op hun eigen woede en agressie. 2.1 Verhalen over eigen woede en agressie beheersen Ekki pikt het niet / M. Montijn Uitgeverij Milamant - ISBN: Wat: Prent- en voorleesboek - Voor wie: 3 jaar + Ekki, een eigenwijze egel, is niet lekker opgestaan, hij is boos en geeft anderen de schuld van zijn pijnlijke poot. Het duurt een poos voordat hij erachter komt wat er echt aan de hand is. Maar ondertussen is Ekki niet zo aardig geweest voor zijn vriendjes. Jaap deelt klappen uit / Edward van de Vendel Uitgeverij Querido - ISBN: Wat: Prent- en voorleesboek - Voor wie: 4 jaar + Omdat Jaap om een of andere reden boos is, wordt hij tot zijn kamer veroordeeld. Daar reageert hij zich af op de spullen in zijn kamer. Tot hij uitgeraasd en moegemept neervalt en van het grote, witte plafond een lesje in nederigheid krijgt. 2.2 Informatieve en praktische boeken Het explosieve kind Over het opvoeden en begrijpen van snel gefrustreerde en chronisch inflexibele kinderen / Greene, RossW Uitgeverij Nieuwezijds - ISBN: Wat: Informatief boek - Voor wie: Ouders, begeleiders, therapeuten en andere hulpverleners die te maken hebben met opstandige, explosieve en inflexibele kinderen. Dit boek behandelt de eenvoudige maar baanbrekende methode om om te gaan met chronisch inflexibele kinderen met een lage frustratietolerantie. Uitgangspunt is dat gezamenlijk gezocht moet worden naar een oplossing voor problemen in plaats van belonen en straffen. Het boek legt de onderliggende problemen uit en biedt praktische adviezen en hulpmiddelen om o.a. vijandigheid en strijd te verminderen; te reageren in situaties die tot explosies leiden; een omgeving te creëren die explosief gedrag voorkomt; en kinderen te leren flexibeler te zijn en om te gaan met frustratie. Driftbuien en woedeaanvallen Omgaan met boosheid en frustratie bij kinderen met autisme en ADHD / Jed Baker, Janine Langeveld Uitgeverij Hogrefe - ISBN: Wat: Praktisch boek Voor wie: Wie geconfronteerd wordt met driftbuien en woedeaanvallen van kinderen met autisme en ADHD. Sommige kinderen lijken soms letterlijk te kunnen ontploffen. Zeker kinderen met autisme of ADHD kunnen zeer ernstige driftbuien hebben. Dit is niet altijd makkelijk om hier goed mee om te gaan. Dit boek biedt eenvoudige en praktische strategieën om met driftbuien en woedeaanvallen om te gaan. Explosief gedrag bij autisme Wat kun je eraan doen? / Linda Woodcock en Andrea Page Uitgeverij Pica - ISBN: Wat: Informatief boek - Voor wie: Ouders en professionals die te maken hebben met kinderen met autisme. Dit boek doet een strategie uit te doeken die ook op lange termijn effect heeft. De zogenoemde low arousal approach is gebaseerd op confrontatievermijding, verminderen van weerstand, en het reduceren van stress en angst. Daardoor kunnen kinderen met autisme informatie beter opnemen en zijn ze minder geneigd te reageren met ongewenst gedrag. Vastgelopen Anders kijken naar begeleiding van mensen met een verstandelijke handicap met ernstige gedragsproblemen / Jacques Heijkoop Uitgeverij Nelissen - ISBN: Wat: Informatief en praktisch boek Voor wie: Werkers in de gehandicaptenzorg, ouders en belangstellenden. De auteur behandelt: zelfverwonding, angst, agressie, onzekerheid, dwang-handelingen, stelen en ruziemaken bij mensen met een verstandelijke handicap met ernstige gedragsproblemen, vanuit een nuchtere begrijpende opstelling. Uit de voorbeelden en suggesties voor oplossingen wordt duidelijk hoe schrijnend mensen vast kunnen lopen, vooral als ze niet begaafd genoeg zijn om in woorden te zeggen wat hen dwarszit. Het boek biedt nieuwe mogelijkheden die de persoon met de handicap op weg helpt om tot een groter gevoel van vertrouwen te komen in anderen én in zichzelf. Het bevat veel opvolgbare suggesties om neergaande spiralen en isolement te doorbreken. 6 7

5 2.3 Oefeningen en methodieken om eigen woede en agressie te beheersen Wat kun je doen als je te snel boos bent Een help-oefenboek voor kinderen / Dawn Huebner Uitgeverij Nino - ISBN: Wat: Help- en oefenboek. Voor wie: 6-12 jaar Het boek leert kinderen een nieuwe manier om over boosheid na te denken. Het geeft hun gereedschappen die ze kunnen gebruiken om minder fel te reageren als er iets fout gaat. Duidelijke stap-voor-stap instructies en opdrachten om te tekenen en te schrijven helpen hen om nieuwe vaardigheden aan te leren die samenhangen met het verminderen van hun probleem. Over de rooie Omgaan met woede en agressie / Jan Bernard Uitgeverij Boom - ISBN: Wat: Zelfhulpboek - Voor wie: Mensen met enig zelfinzicht. Het boek beschrijft uitgebreid wat er met mensen gebeurt als ze woedend worden. De voor- en nadelen van agressief gedrag komen aan bod. Het boek geeft adviezen over hoe je je zelf beter onder controle kan houden. Daarnaast besteedt het aandacht aan risicofactoren en aan de denkfouten die tot agressie leiden en die mensen achteraf gebruiken om hun agressie goed te praten. De bijlagen bestaan uit concrete ontspanningsoefeningen die een afremeffect hebben en uit een razernijbarometer waarmee je kan bepalen op welk niveau van agressiviteit je je bevindt en hoe je kunt ingrijpen. Haal de Grrr uit agressie / E. Verdick Uitgeverij Abimo - ISBN: Wat: Boek dat kinderen helpt hun woede te overwinnen. Voor wie: 8-14 jaar Dit boek helpt kinderen hun woede te begrijpen en leert hen hoe ze bij woede toch nog tot een positieve, gezonde oplossing kunnen komen. Kinderen zien in dat geweld geen oplossing is. Het boek bevat praktische suggesties met o.a. 5 stappen om een slechte stemming te temmen; 6 stappen om woedeproblemen op te lossen; tips in verband met je kwaadheidsknoppen en de woedewaarschuwingssignalen van je lichaam; alles over kalmeren; tips om je woederadar te gebruiken; en dingen die je kan doen als volwassenen kwaad worden. Woede Tem het beest in jezelf / Reneau Z. Peurifoy Uitgeverij Archipel - ISBN: Wat: Zelfhulpboek - Voor wie: Iedereen die met woede worstelt. Of iemand nu licht ontvlambaar is, of snel geïrriteerd raakt over niet noemenswaardige zaken, of moeite heeft zijn kwaadheid te uiten, dit boek laat zien hoe je in verschillende situaties omgaat met woede en hoe je dat kan veranderen, hoe je woede op een positieve en effectieve manier kunt uiten, wanneer kwaad worden wél het gepaste antwoord is, hoe je om moet gaan met frustraties en conflicten kunt oplossen, hoe je het beste stress, vernedering en schaamte het hoofd kunt bieden. Duidelijk wordt dat het uiten van woede niet alleen maar negatief is. Het betekent ook: leren voor jezelf opkomen door je duidelijk uit te spreken, grenzen te stellen, en nee te zeggen tegen onredelijke eisen. Geweldig communiceren voor jongeren / Justine Mol Uitgeverij SWP - ISBN: Wat: Praktisch boek over het leren vinden van de knop waarmee je jezelf uit en weer aan kunt zetten. Voor wie: jaar Het boek is gebaseerd op de ideeën van Marshall Rosenberg en illustreert de theorie en de praktijk aan de hand van het verhaal van Evelien, die alles zo zat is dat ze van huis wegloopt. Voor ouders en andere volwassenen is er het boek Geweldig communiceren met jongeren. Boosheid de baas ACT: een nieuwe methode om ergernis en frustratie in de hand te houden / Georg Eifert, John Forsyth, Matthew McKay Uitgeverij Thema - ISBN: Wat: Zelfhulpboek - Voor wie: Mensen met enig zelfinzicht. Aan de hand van de Acceptance and Commitment Therapy (ACT) methode leert de lezer zijn of haar boosheid te accepteren. Het boek biedt praktische technieken gebaseerd op mindfulness. Deze helpen om gevoelens van boosheid en frustratie niet te veroordelen, maar erdoorheen te kijken en voor ogen te houden wat er werkelijk toe doet in zijn leven. Met behulp van vele oefeningen leert men om niet meteen op deze gevoelens te reageren. 8 9

6 Constructief omgaan met irritatie en boosheid Het hart als sleutel om woede te transformeren Regine Herbig Uitgeverij Ankh-Hermes B.V - ISBN: Wat: Zelfhulpboek Voor wie: Mensen met enig zelfinzicht Boosheid is een signaal dat basale behoeften tekortkomen. Via een innerlijke dialoog kun je helder krijgen wat in je werd getriggerd door een conflict, en wat je nodig hebt. Vanuit je hart kun je de pijnlijke gevoelens die onder je boosheid liggen met mededogen benaderen en zo je innerlijke balans hervinden. Daarna wordt het mogelijk op vreedzame en respectvolle wijze de dialoog met de ander aan te gaan. De auteur verbindt inzichten van de westerse psychologie (vooral de geweldloze communicatie van Marshall Rosenberg), oosterse wijsheid en recent wetenschappelijk onderzoek over de relatie tussen emoties, hart en brein met elkaar. In dit boek vind je praktische voorbeelden en oefeningen om met begrip en empathie te leren communiceren. Agressieve jongeren Aard en aanpak van agressief gedrag in internaten bezien vanuit de rationeel-emotieve therapie M. de Lange & M. Klomp Uitgeverij SWP - ISBN: Wat: Informatief boek Voor wie: Therapeuten Agressieve jongeren hebben dikwijls het gevoel dat woede-uitbarstingen hen min of meer overkomen. Het lijkt alsof de situatie de agressie oproept. De Rationeel Emotieve Therapie (RET) wijst er echter op dat dergelijke reacties niet zozeer worden veroorzaakt door een bepaalde situatie, maar eerder door onbewuste en irrationele gedachten die de jongere over die situatie heeft. De wijze waarop de jongere de situatie interpreteert en de gedachten die hij daarbij heeft, leiden ertoe dat hij buitensporig kwaad wordt en niet meer in staat is om met de feitelijke situatie om te gaan. Dit boek geeft aan de hand van praktijkonderzoek toepassingen weer van de Rationeel Emotieve Therapie voor de residentiële hulpverlening aan agressieve jongeren. Het onderzoek kreeg vorm door een irrationele gedachten vragenlijst uit te werken. Aan de hand daarvan zijn interviews afgenomen bij 52 agressieve jongeren uit diverse tehuizen. Op basis van dit onderzoek, zet dit boek diverse lijnen uit voor een cognitief gedragsmatige benadering van agressieve jongeren in tehuizen. 2.4 Spelen om met eigen woede en agressie om te gaan Door spelen Een speels antwoord op conflict, macht en geweld Jeugd & vrede i.s.m. Centrum Informatieve Spelen Wat: Verzameling nieuwe spelen voor binnen en buiten waarin samenwerking en groepsvorming centraal staan. Voor wie: 6-25 jaar Kinderen en jongeren leren spelenderwijs hoe ze op een andere manier met conflict, macht en geweld kunnen omgaan. Met duidelijke speluitleg en achtergronden over de spelpedagogie. Speels omgaan met agressie Rosemarie Portmann Uitgeverij Panta Rhei - ISBN: Wat: Spelletjes boek Voor wie: 8-14 jaar De spelletjes vormen de basis van een groepsgesprek. Ze kunnen zowel preventief als curatief ingezet worden. Thema s zijn: agressieve gevoelens herkennen en uitdrukken; prikkels voor agressie herkennen; zichzelf en anderen beter begrijpen; agressie beheersen en verminderen; een gevoel van eigenwaarde opbouwen; niet-agressieve betrekkingen aanknopen; conflicten vreedzaam oplossen. 2.5 Andere materialen om met eigen woede en agressie om te gaan BOEM meter Uitgever: Semmie, te bestellen bij Wat: Een kartonnen thermometer op A4 formaat. Voor wie: 6-14 jaar Met de BOEM-meter kan een kind op een schaal van 1 tot 10 aangegeven hoe boos het zich voelt. Bij het vooraf knutselen kan je met het kind bespreken wat een handige manier van reageren is bij verschillende gradaties van boosheid. Met het handje op de splitpen kan je gradatie van de boosheid aangegeven

7 3. Werken aan respect en verbondenheid Waar verbondenheid groeit, neemt respectloos gedrag af en wordt geweld voorkomen Anouk Depuydt Scheldpartijen, pestgedrag, vandalisme. Het zijn maar enkele vormen van respectloos en gewelddadig gedrag. Vaak gaat het om symptomatisch gedrag. Dit gedrag is er niet zomaar. Meestal is het een gevolg van andere, meer diepgaande of verborgen gebeurtenissen of ontwikkelingen. Zorg dus niet alleen dat het respectloos en gewelddadig gedrag hier en nu stopt. Kijk ook naar de onderliggende oorzaken. Respectloos gedrag vloeit vaak voort uit een gebrek aan verbondenheid. Namelijk als men zich niet verbonden voelt met zichzelf, de ander of de omgeving. Het komt er dus op aan die verbondenheid zoveel mogelijk (opnieuw) tot stand te laten komen. Ervaringen van verbondenheid zorgen er voor dat kinderen, jongeren en volwassenen dieper en respectvoller in het leven staan. Als je je zelf waardeert, draag je zorg voor jezelf. Mensen bij wie je je goed en veilig voelt, respecteer je en benader je niet vijandig. Voorwerpen en ruimten die je dierbaar zijn, verniel je niet. Verbinding geeft grond onder je voeten. Hechte banden maken je sterk en zorgen dat je je inzet voor anderen. Er gaat een sterke preventieve kracht vanuit. Laat de mensen voor wie je werkt daarom zoveel mogelijk verbondenheid beleven. Dat stimuleert hun vermogen tot empathie, sympathie, respect en zorg. Volgende materialen helpen je hieraan te werken. 3.1 Informatieve en praktische boeken over respect en verbondenheid De blik van de Yeti Over het opvoeden van jonge kinderen tot zelfbewustzijn en verbondenheid / Michel Vandenbroeck Uitgeverij SWP - ISBN Wat: Informatief boek Voor wie: Kinderverzorgsters, opvoeders, maatschappelijk werkers, pedagogen en psychologen Het boek verkent de complexe omgeving waarin kinderen morgen opgroeien en stelt enkele duidelijke doelstellingen vast voor deze reis. Aan de hand van inzichten uit de Nederlandstalige, Franstalige en Engelstalige literatuur ter zake, gaat het boek in op de vraag hoe we kinderen in deze gefragmenteerde wereld kunnen helpen een zelfbewuste (meervoudige) identiteit te bouwen, zonder hun verbondenheid met de ander te verliezen. Dit boek zet het belangrijke aspect van opvoeden en samenleven op heldere wijze en met veel voorbeelden uit de praktijk uiteen. Opvoeden in verbondenheid Omgaan met probleemgedrag bij kinderen en jongeren Peter Jochems Uitgeverij Pax Christi & Jeugd & Vrede - ISBN: Wat: Informatief en praktisch boek Voor wie: Begeleiders in de kinderopvang, ouders, en andere opvoeders Boek met veel tips, voorbeelden, verhalen en getuigenissen uit het echte leven en in heel concrete opvoedingssituaties. In de bijlagen lees je hoe vijftien organisaties verbondenheid toepassen in hun werking. 3.2 Projectbegeleiding rond verbondenheid Project Verbondenheid Heidi Defever, Patrick Jossa, Trees Vanhoutte, Ilse Aerden, Ludwig Jossa Hooverplein Leuven / / Wat: Projectbegeleiding op maat - Voor wie: Het project is hoofdzakelijk actief in het onderwijsveld. Maar werkt ook samen met de social-profit. Bv. kinderopvang, voor- en naschoolse opvang, bijzondere jeugdzorg, welzijnswerk, buurtwerk, bemiddelingsdiensten De klemtoon ligt niet op het aanpakken van wat symptomatisch fout loopt. Wel wordt nagedacht over verbindende initiatieven die bestaande geweldproblemen zo goed mogelijk doen stoppen, weer ombuigen of voorkomen. Op basis van een verkennend gesprek vindt de begeleiding plaats op maat. In 4 à 5 sessies maken teams een analyse van hun werking, bespreken hun aanpak van respectloos gedrag en zoeken naar constructieve antwoorden. 3.3 Spelen rond verbondenheid Grok / King, bewerking uit het Engels door Justine Mol Uitgeverij Earth games, NL - ISBN: Wat: Kaartspel - Voor wie: 8 jaar + Dit spel, gebaseerd op Geweldloze Communicatie, geeft woorden aan gevoelens en behoeften en het verlevendigt de communicatie. Wie het speelt, werkt aan het vergroten van begrip, openheid en verbondenheid. Er zijn 18 verschillende spellen te spelen. Deze variëren in moeilijkheid. De spellen kan je 1 op 1, in groepsverband of individueel spelen. 3.4 Websites rond verbondenheid Hier vind je tips voor begeleiders, opvoeders en leraren om te werken aan verbondenheid

8 4. Bouwen aan zelfvertrouwen en weerbaarheid Weerbaar zijn staat niet gelijk met een stoere of vechtlustige houding. Het gaat juist om het ontwikkelen van je innerlijke kern, om zo van binnenuit zekerheid uit te stralen. Basisvoorwaarden zijn: een realistisch zelfbeeld, beschikken over een flinke dosis eigenwaarde, je grenzen voelen en niet verschuiven, vanuit kracht en kwetsbaarheid tot actie kunnen komen. Wie zelfvertrouwen heeft en weerbaar is gaat niet snel over tot geweld. Met volgende materialen kan je hieraan werken. 4.1 Verhalen over zelfvertrouwen en weerbaarheid Kleintje nee en grote Nee / Gisela Braun Uitgeverij Schoolsupport - ISBN: Wat: Prentenboek - Voor wie: 3 jaar + Niet alle kinderen komen even gemakkelijk voor zichzelf op. Toch is het belangrijk dat kinderen leren aangeven wat hun behoeften zijn en wat ze juist niet willen. Kinderen moeten zich ervan bewust worden dat ze duidelijk moeten zijn als ze nee zeggen. Dat is niet altijd eenvoudig en gaat zeker niet vanzelf, maar in dit leuke boekje kunnen ze lezen dat zelfs een Kleintje nee een Grote Nee kan worden. De thematiek wordt enigszins zwart-wit en zonder nuances gebracht, waardoor de bedoeling didactisch duidelijk is. Het boekje is geschikt om voor te lezen en zelf te lezen. Ook zeer geschikt als uitgangspunt voor rollenspellen of (groeps)gesprekken. 4.2 Informatieve en praktische boeken over zelfvertrouwen en weerbaarheid Weerbaarheid van jongeren een denk-en doeboek Suzanne Cautaert, Veerle Dupont en Ilse Ideler Garant Uitgeverij - ISBN: Wat: Informatief en praktisch boek Voor wie: jaar Werken aan weerbaarheid helpt jongeren bij het vergroten van hun gevoel van eigenwaarde en zelfrespect. Daardoor heeft het ook een remmend effect op het stijgende agressieve en antisociale gedrag van jongeren. Vanuit deze overtuiging en vanuit hun brede werkervaring hebben de auteurs dit denk- en doeboek samengesteld. Het richt zich tot ieder die binnen een educatieve context met jongeren werkt. Het denk-deel geeft nuttige informatie om in de praktijk met groepen jongeren aan de slag te gaan. Het doe-deel is een gevarieerde verzameling van oefeningen, spelletjes, methodieken en technieken waarmee je zo aan de slag kunt. Geweld tegen vrouwen met een handicap / Ann Van den Buys Uitgeverij Garant - ISBN: Wat: Informatief boek Voor wie: Vrouwen met een handicap Een nuchtere studie, geschreven door ervaringsdeskundigen die het taboe willen doorbreken rond huiselijk geweld tegen vrouwen met een handicap. Het boek bevat een overzicht van onderzoekswerk, preventie en specifieke hulpverlening - en geeft daarin de vele lacunes aan. 4.3 Methodieken en trainingspakketten rond zelfvertrouwen en weerbaarheid Ho, tot hier en niet verder... Training in psychosociale weerbaarheid voor kinderen en hun opvoeders / Jooske Kook Acco - ISBN: Wat: Handleiding bij de training Voor wie: 7-12 jaar - Ook kinderen met problemen ten gevolge van pesten, kinderen met sociale angst of bewegingsangst en kinderen met kenmerken van ADHD, NLD of milde vormen van contactstoornissen kunnen baat hebben bij deze training. De training bestaat uit twaalf sessies. In kleine groepjes vinden communicatie en interactie plaats, via opeenvolgend bewegen, spel en praten. Er wordt gebruikgemaakt van methodieken uit de bewegingstherapie, de cognitieve gedragstherapie, NLP en imaginatie. In deze training leren kinderen via spel en beweging beter te luisteren naar hun lichaamssignalen en intuïtie en daar voor zichzelf of de ander iets mee te doen. Het werkboek voor de kinderen en het werkboek voor de ouders en opvoeders, nodig voor het geven van de training en cursus, zijn apart te verkrijgen. Handboek Marietje Kesselsproject weerbaarheids-vergroting bij kinderen van 10 tot 13 jaar K. van Helvoort en Y. Clarijs Uitgeverij SWP - ISBN: Wat: Handleiding bij de training - Voor wie: jaar Deel 1 bestaat uit een beschrijving van de activiteiten die voor, tijdens en na de lessenserie aan de orde zijn. Deel 2 gaat over het opzetten van een Marietje Kesselproject: het draagvlak, de financiering en de voorwaarden. In deel 3 staan de lessen zelf beschreven, voorafgegaan door informatie over het lesgeven en het lesprogramma. Het doe-deel is een gevarieerde verzameling van oefeningen, spelletjes, methodieken en technieken waarmee je zo aan de slag kunt

9 Het Rots en Water perspectief Een psychofysieke training voor jongens Ykema, Freerk SWP Uitgeverij - ISBN: Wat: Methodiek beschrijving en theoretische onderbouwing van het trainingsprogramma Rots en Water. Voor wie: Jongens 10 jaar + De basisbegrippen rots en water staan op fysiek vlak voor stevig staan en volgzaamheid, aanval en verdediging, Dit wordt gaandeweg de oefeningen en doorheen rollenspelen vertaald naar het sociale niveau. Assertiviteit houdt in dat je kunt kiezen, afhankelijk van de context, tussen stevig staan en volgzaam zijn. Het trainen van fysieke weerbaarheid is een middel om te komen tot de ontwikkeling en het verwerven van mentale en sociale vaardigheden. Elke training start heel fysiek en wordt ondersteund door momenten van groepsgesprekken, zelfreflectie en opdrachten. Vanuit deze fysieke ervaringen wordt stilgestaan bij de lichamelijke gewaarwording en de bewustwording. Daardoor wordt het makkelijker de transfer te maken tussen de aangeleerde technieken en de mentale en sociale vaardigheden naar de persoonlijke leefwereld -en sfeer (thuissituatie, schoolse setting, peergroup, ). Rots en water Een psychofysieke training voor jongens en meisjes Ykema, Freerk SWP Uitgeverij - ISBN: Wat: Praktijkboek met dertien gedetailleerd beschreven lessen en lesmateriaal, met talrijke instructieve foto s en lesbrieven. Voor wie: 10 jaar + De basisbegrippen rots en water staan op fysiek vlak voor stevig staan en volgzaamheid, aanval en verdediging, Dit wordt gaandeweg de oefeningen en doorheen rollenspelen vertaald naar het sociale niveau. Assertiviteit houdt in dat je kunt kiezen, afhankelijk van de context, tussen stevig staan en volgzaam zijn. Het trainen van fysieke weerbaarheid is een middel om te komen tot de ontwikkeling en het verwerven van mentale en sociale vaardigheden. Elke training start heel fysiek en wordt ondersteund door momenten van groepsgesprekken, zelfreflectie en opdrachten. Vanuit deze fysieke ervaringen wordt stilgestaan bij de lichamelijke gewaarwording en de bewustwording. Daardoor wordt het makkelijker de transfer te maken tussen de aangeleerde technieken en de mentale en sociale vaardigheden naar de persoonlijke leefwereld -en sfeer (thuissituatie, schoolse setting, peergroup, ). NEE = NEE: weerbaarheidstraining Ilona Verhoof-van Gool & Gert Vermeer Uitgever: Bartiméus - ISBN: geen Wat: Trainingshandleiding, een dvd met de benodigde fragmenten, een cd-rom met huiswerkopdrachten, smiles, kaarten en platen. Voor wie: Kinderen en jongeren die blind of slechtziend zijn. Ook voor hen die naast een visuele handicap een auditieve beperking hebben. Ook bruikbaar voor (zeer) moeilijk lerende kinderen en jongeren en jongeren met een pervasieve ontwikkelingsstoornis. De weerbaarheidstraining bestaat uit drie delen. Het eerste deel handelt over gevoelens en het herkennen van grenzen, deel twee over bewaken van grenzen in dagelijkse situaties, en het derde deel over bewaken van grenzen wanneer je lichamelijke integriteit wordt aangetast. De training werkt met werkvormen waarin lijfelijk contact een grote rol speelt. Er zijn ook videocomposities die bruikbaar zijn bij zeer slechtziende jongeren. Eigenwijs een programma over weerbaarheid / Yvonne Linders STUG Videoproducties - te bestellen via Wat: DVD + handleiding met vragen en opdrachten per scène. Voor wie: Jongeren met een lichamelijke handicap. In tien scènes laten een aantal jongeren zien waar ze over struikelen en waar hun grenzen liggen. De eerste acht scènes gaan over opkomen voor jezelf, de laatste twee over vrienden maken, verliefdheid en relaties. Alle scènes worden door jongeren zelf gespeeld. Voel je oké handleiding weerbaarheidscursus voor tieners met een lichamelijke handicap Hoey-Eikelhof, E. en E., M. Eikelhof PJ Partners, Rotterdam - ISBN Wat: Handleiding bij de weerbaarheidscurus. Voor wie: Jongeren met een zintuiglijk, auditieve of lichamelijke handicap. Deze cursus is ontwikkeld om tieners met een lichamelijke handicap in groepsverband vaardigheden aan te leren die hun weerbaarheid vergroten. Het gaat hierbij om weerbaarheid in het sociale verkeer en om het adequaat leren omgaan met de beperkingen die de handicap oplegt. De lesmap bestaat uit 12 bijeenkomsten van 2 uur. Middels het doen van rollenspelen, waarin praktijksituaties worden nagebootst en het doen van (huiswerk)opdrachten, oefenen de deelnemers in het uitstralen van zelfvertrouwen, het ontwikkelen van een positief zelfbeeld, leren omgaan met beperkingen/handicap, nee durven zeggen, weerstand leren bieden, omgaan met afwijzing en kritiek, vrienden en vriendinnen maken

Voorkom agressie. Dokter Prevento. Hoe. beheersen. Wegwijs in educatief materiaal

Voorkom agressie. Dokter Prevento. Hoe. beheersen. Wegwijs in educatief materiaal Voorkom agressie. Dokter Prevento Hoe help ik anderen hun agressie beheersen Wegwijs in educatief materiaal Inhoud Hoe Inleiding..................................................................3 Overzicht

Nadere informatie

lastig WegWijs in educatief materiaal gedrag aanpakken IEDEREEN COMPETENT IN HET BEHEERSEN VAN AGRESSIE.

lastig WegWijs in educatief materiaal gedrag aanpakken IEDEREEN COMPETENT IN HET BEHEERSEN VAN AGRESSIE. IEDEREEN COMPETENT IN HET BEHEERSEN VAN AGRESSIE. lastig gedrag aanpakken WegWijs in educatief materiaal 1 inhoud Inleiding............................................................ 3 lastig gedrag aanpakken.

Nadere informatie

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje.

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. 1-1. HET PROBLEEM Pesten en plagen worden vaak door elkaar gehaald! Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. Als je gepest bent, heb je ervaren dat pesten

Nadere informatie

lastig WegWijs in educatief materiaal gedrag aanpakken IEDEREEN COMPETENT IN HET BEHEERSEN VAN AGRESSIE.

lastig WegWijs in educatief materiaal gedrag aanpakken IEDEREEN COMPETENT IN HET BEHEERSEN VAN AGRESSIE. IEDEREEN COMPETENT IN HET BEHEERSEN VAN AGRESSIE. lastig gedrag aanpakken WegWijs in educatief materiaal 1 inhoud Inleiding............................................................ 3 lastig gedrag aanpakken.

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

gaan. Van belang is dat we er op een goede manier mee leren omgaan.

gaan. Van belang is dat we er op een goede manier mee leren omgaan. Over geluk, angst en weerbaar zijn Ouders willen hun kinderen opvoeden tot weerbare mensen. De laatste jaren is hier meer aandacht voor. De samenleving wordt steeds complexer, aan kinderen worden veel

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Beleid basisschool Bösdael

Beleid basisschool Bösdael Pestprotocol Bösdael Onze principes: In de missie en visie van de school hebben we aangegeven dat we het van groot belang vinden dat alle mensen binnen onze school zich veilig en geborgen voelen. We hebben

Nadere informatie

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren Bouwen aan zelfvertrouwen Jeugd 1. Weerbaarheidstrainingen voor kinderen Heeft uw kind moeite met voor zichzelf op te komen? Of is uw kind wellicht te weerbaar?

Nadere informatie

Pestprotocol De Tandem

Pestprotocol De Tandem Pestprotocol De Tandem Inleiding Op De Tandem wordt gewerkt met de methode Leefstijl. Een methode voor de sociaalemotionele ontwikkeling van de leerlingen. In de methode ontwikkelen leerlingen opbouwend

Nadere informatie

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1 faalangst de baas! training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER FAALANGST DE BAAS! TRAINING 3 faalangst de Baas! training

Nadere informatie

Pestprotocol It Twaspan

Pestprotocol It Twaspan Pestprotocol It Twaspan It Twaspan wil de kinderen een omgeving bieden waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten willen deze ontwikkeling bevorderen door het

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Anti-pestprotocol. We werken samen aan een goede sfeer op school. Catharinaschool Wellerlooi

Anti-pestprotocol. We werken samen aan een goede sfeer op school. Catharinaschool Wellerlooi Anti-pestprotocol We werken samen aan een goede sfeer op school Catharinaschool Wellerlooi Inleiding De Catharinaschool wil haar kinderen een veilig pedagogisch klimaat bieden. Wij streven ernaar dat de

Nadere informatie

Wij werken aan Allemaal Maatjes!

Wij werken aan Allemaal Maatjes! Wij werken aan Allemaal Maatjes! Op school werken wij elke maand aan een ander puntje om Allemaal maatjes te zijn! Zo proberen wij het pesten op onze school te voorkomen. Om het puntje van de maand duidelijk

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD Pestprotocol obs de Bongerd Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem

Nadere informatie

GIDS VOOR OUDERS. Zippy s Vrienden. Sociaal-emotioneel leren

GIDS VOOR OUDERS. Zippy s Vrienden. Sociaal-emotioneel leren GIDS VOOR OUDERS Zippy s Vrienden Sociaal-emotioneel leren PARTNERSHIP FOR Good mental health for children - for life www.zippysvrienden.nl Op onze website vindt u uitgebreide informatie over het Zippy

Nadere informatie

Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? Hulpaanbod

Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? Hulpaanbod Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? - Normaal begaafde kinderen van 4 tot 13 jaar, woonachtig in de regio Gelderland-Zuid, die in hun gedrag signalen afgeven die mogelijk duiden op een problematische

Nadere informatie

Jaargang 1, Nummer 8, juni 2010. Weerbaarheid

Jaargang 1, Nummer 8, juni 2010. Weerbaarheid Jaargang 1, Nummer 8, juni 2010 Weerbaarheid Jaargang 1, nummer 8, juni 2010 Weerbaarheid Kinderen die opgroeien, spelen en leren in groepsverband. Bijvoorbeeld thuis, op school, in de buurt of op clubs

Nadere informatie

PESTPROTOCOL (versie april 2014)

PESTPROTOCOL (versie april 2014) PESTPROTOCOL (versie april 2014) Op de Lispeltuut willen wij de kinderen een veilige leeromgeving bieden. Kinderen moeten zich op een prettige en positieve manier kunnen ontwikkelen. Een gevoel van veiligheid

Nadere informatie

Iedereen is hier oké!

Iedereen is hier oké! INLEIDING PESTPROTOCOL Iedereen is hier oké! alle kinderen moeten zich in onze basisschool veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Pestprotocol Jansenius de Vriesschool Juni 2011

Pestprotocol Jansenius de Vriesschool Juni 2011 Pestprotocol Jansenius de Vriesschool Juni 2011 Doelstelling Alle leerlingen moeten zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010

Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010 Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010 Doelstelling Alle leerlingen moeten zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken

Nadere informatie

Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar

Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar Dit themapakket is gemaakt naar aanleiding van vragen van ouders, leerkrachten, schoolartsen

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

PESTPROTOCOL CBS De Borgh

PESTPROTOCOL CBS De Borgh PESTPROTOCOL CBS De Borgh Doel van dit pestprotocol: -Dat alle kinderen zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. -Door regels en afspraken

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk!

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk! In de les praten over relaties en seksualiteit Hoe maak je het makkelijk en leuk! Hoe kunt u leerlingen ondersteunen en leert u hen verantwoorde keuzes te maken op het gebied van relaties en seksualiteit?

Nadere informatie

Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme

Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme In deze hand-out vindt u een korte samenvatting terug van de deelonderwerpen die Helen Wildeboer, trainer van de Stichting Omgaan met

Nadere informatie

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Therapie en training, iets voor jou? Als je bij De Hoenderloo Groep komt wonen, heb je vaak al veel meegemaakt in je leven. Het valt niet altijd

Nadere informatie

PROTOCOL TEGEN PESTEN

PROTOCOL TEGEN PESTEN PROTOCOL TEGEN PESTEN Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken. Het probleem dat pesten heet: De piek

Nadere informatie

Januari 2013. Pestprotocol Basisschool de Schrank

Januari 2013. Pestprotocol Basisschool de Schrank Januari 2013 Pestprotocol Basisschool de Schrank Inhoudsopgave 1. Waarom heeft de Schrank een pestprotocol 3 2. Pesten op school 3 3. Signalen van pesten 4 4. Oorzaken van pesten 4 5. Rollen bij pesten

Nadere informatie

[2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen. "Kids Skills" Gerrit van de Vegte www.centrumoplossingsgerichtwerken.nl gerritvandevegte@home.

[2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen. Kids Skills Gerrit van de Vegte www.centrumoplossingsgerichtwerken.nl gerritvandevegte@home. [2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen "Kids Skills" Gerrit van de Vegte gerritvandevegte@home.nl WAT IS KIDS SKILLS? Kids Skills is een speelse,praktische en oplossingsgerichte benadering om kinderen

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Informatie voor ouders

Informatie voor ouders Weerbaarheid Informatie voor ouders Het Centrum voor Jeugd en Gezin ondersteunt met deskundig advies, tips en begeleiding. Een centraal punt voor al je vragen over opvoeden en opgroeien, dat is handig!

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN GGD Kennemerland geeft diverse bijeenkomsten voor ouders. Over opvoeding, gezondheid en gedrag bij kinderen. Deze bijeenkomsten kunnen als school, peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Pestbeleid op school

Pestbeleid op school Pestbeleid op school Pesten wordt niet aangepakt en opgelost door projecten. Het vereist attitudeverandering. Een zaligmakende oplossing voor pestproblemen bestaat helaas niet. Bob van der Meer Natuurlijk

Nadere informatie

Onze school wordt een KiVa School! Informatieavond voor ouders

Onze school wordt een KiVa School! Informatieavond voor ouders Onze school wordt een KiVa School! Informatieavond voor ouders 1 Als iedereen kijkt en niemand wat doet Start de bijbehorende film Is dit herkenbaar? Uitwisselen van gedachten 2 Programma Uitwisselen van

Nadere informatie

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten.

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten. Protocol pesten 1 Voorwoord Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Pestprotocol. Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Goed-gedrag protocol als ANTI-PEST-PROTOCOL (Oktober 2013)

Goed-gedrag protocol als ANTI-PEST-PROTOCOL (Oktober 2013) Goed-gedrag protocol als ANTI-PEST-PROTOCOL (Oktober 2013) 1. Inleiding Pesten komt overal voor en is alleen goed op te lossen als het besproken wordt met alle betrokkenen. We willen daar als team niet

Nadere informatie

Achtergrond informatie:

Achtergrond informatie: Pestprotocol Inleiding Voor u ligt het pestprotocol van de Koningin Wilhelminaschool. Met behulp van dit protocol willen wij het pestgedrag binnen de school voorkomen en indien nodig aanpakken. In onze

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 Nieuwsbrief www.intenzcoaching.nl / info@intenzcoaching.nl / T:0623552198 Wilma Versteegen Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 In deze nieuwsbrief: Avond ouderpraat in Januari.

Nadere informatie

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?!

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?! Schoolkind Oorspronkelijke tekst Hilde Breet Wilma Poot Illustraties Harmen van Straaten Uitgave: januari 1998 Herziene uitgave: maart 2010 Het is toegestaan deze folder in ongewijzigde vorm te multipliceren

Nadere informatie

Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen

Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen MEE & de Wering Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen 1 Weerbaarheid & sociale vaardigheden Voor kinderen van 9 12 jaar (basisschool) Het hoofddoel van de cursus Ho, tot hier en niet verder! is het bevorderen

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

Groepswerk CMWW CMWW. Pr. Beatrixstraat 1a 6443 AK Brunssum Telefoonnr. 045-5250 250 Faxnr. 045-5250 086 E-mail info@cmww.nl Website www.cmww.

Groepswerk CMWW CMWW. Pr. Beatrixstraat 1a 6443 AK Brunssum Telefoonnr. 045-5250 250 Faxnr. 045-5250 086 E-mail info@cmww.nl Website www.cmww. CMWW Groepswerk CMWW Pr. Beatrixstraat 1a 6443 AK Brunssum Telefoonnr. 045-5250 250 Faxnr. 045-5250 086 E-mail info@cmww.nl Website www.cmww.nl Uitgave 28-06-07 Opvoedingsondersteuning Ouders van Pubers

Nadere informatie

Protocol tegen pesten

Protocol tegen pesten Protocol tegen pesten Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken. De piek van het pesten ligt tussen

Nadere informatie

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Vijf woensdagmiddagen kunnen jongens en meiden tussen de 10 en 14 jaar op avontuur naar zichzelf. Het kind leert zichzelf

Nadere informatie

Pestprotocol BS de Kersenboom

Pestprotocol BS de Kersenboom Pestprotocol BS de Kersenboom Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Pestprotocol Prakticon

Pestprotocol Prakticon Pestprotocol Prakticon Pesten op school Hoe ga je er mee om? Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken.

Nadere informatie

Leerlingen in verleiding en in conflict

Leerlingen in verleiding en in conflict Leerlingen in verleiding en in conflict Agressiviteit, seksualiteit, middelengebruik en conflicten op school beheersen de media. De vraag hoe hier mee om te gaan, houdt de samenleving en de politiek bezig.

Nadere informatie

STA STERK OP JE WERK

STA STERK OP JE WERK STA STERK OP JE WERK Training/modules op maat Thema-bijeenkomsten Werknemers in deze tijd worden meer en anders belast dan vroeger. Dit geldt helemaal voor werknemers in de zorg. Gedurende enkele decennia

Nadere informatie

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid Weerbaarheidstraining voor iedereen Weerbaar met Accres Accres.nl/weerbaarheid Stevig in je schoenen leren staan Weerbaarheidstraining voor iedereen! Overtuigend nee durven zeggen Weerbaar zijn betekent:

Nadere informatie

OMSCHRIJVING ANALYSE EN AANPAK VAN PESTEN EN CYBERPESTEN IN KLAS- EN SCHOOLCONTEXT. Horen, zien en spreken. Samen op pad tegen pesten 10/13/2015

OMSCHRIJVING ANALYSE EN AANPAK VAN PESTEN EN CYBERPESTEN IN KLAS- EN SCHOOLCONTEXT. Horen, zien en spreken. Samen op pad tegen pesten 10/13/2015 Horen, zien en spreken. Samen op pad tegen pesten ANALYSE EN AANPAK VAN PESTEN EN CYBERPESTEN IN KLAS- EN SCHOOLCONTEXT Maurits.wysmans@ucll.be OMSCHRIJVING Pesten is een herhaaldelijk en langdurig blootstaan

Nadere informatie

LIEVERWIJS. kindercoaching & training. kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling. Een rups kan altijd nog een vlinder worden

LIEVERWIJS. kindercoaching & training. kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling. Een rups kan altijd nog een vlinder worden LIEVERWIJS kindercoaching & training kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling Een rups kan altijd nog een vlinder worden Kindercoaching Van Rups naar Vlinder Voor kinderen in de

Nadere informatie

Mindfulness voor kinderen en ouders

Mindfulness voor kinderen en ouders Mindfulness voor kinderen en ouders Anne Formsma, MSc. UvA minds/uva minds You Inhoud Wat is Mindfulness? Waarom Mindfulness voor kinderen en ouders? De training Oefeningen Video Oefening Wat is Mindfulness?

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Anti pestprotocol OBS DE BOUWSTEEN

Anti pestprotocol OBS DE BOUWSTEEN Anti pestprotocol OBS DE BOUWSTEEN Anti pestprotocol Pagina 1 Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Het pestprotocol vormt de verklaring van de vertegenwoordiging van de school en de ouders waarin is vastgelegd dat we pestgedrag op school

Nadere informatie

Onze school wordt een KiVa School!

Onze school wordt een KiVa School! Programma Uitwisselen van gedachten en een KiVa-oefening om elkaar te leren kennen Onze school wordt een KiVa School! Voorstellen KiVa-team van de school Ruimte voor vragen en discussie Informatieavond

Nadere informatie

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen 1 Voorwoord Beste ouders Beste leerlingen Dit is het antipestplan van WICO campus Sint-Jozef. Het draaiboek pesten is geschreven voor de leerlingen, ouders en medewerkers van de school. Het geeft het beleid

Nadere informatie

PROTOCOL TEGEN PESTEN

PROTOCOL TEGEN PESTEN PROTOCOL TEGEN PESTEN Voorwoord: Pesten komt helaas op iedere school voor. Het zou apart zijn als dat niet op de Zevensprong zou gebeuren. We hebben een protocol hiervoor opgesteld om ons in staat te stellen

Nadere informatie

Kinderen helpen met Focussen

Kinderen helpen met Focussen Kinderen helpen met Focussen Enkele raadgevingen voor begeleiders Simon Kilner Vertaling Some Guidelines for Companions door Evelien Kroese En is het Ok om? Hoe zegt je kind nee? Wat is Focussen? Focussen

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen 1. Om welke reden(en) volg je deze workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen in je werk? 4. Waarin blink jij jjmet betrekking

Nadere informatie

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Inhoud Wat is seksualiteit? Seksuele vorming in de school? Draagvlak bij school, ouders en leerlingen De rol van de leerkracht Vaardigheden van de leerkracht

Nadere informatie

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten.

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Kan het anders? (Uit: Kompas) Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Behandelende onderwerpen het recht veilig in vrijheid te leven het recht op respect

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE SCHELP

PESTPROTOCOL DE SCHELP PESTPROTOCOL DE SCHELP Pestprotocol De Schelp Dit pestprotocol heeft als doel voor de De Schelp: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door

Nadere informatie

Een interessante test om te zien welke positie jij inneemt tijdens een pestsituatie vind je hier: http://www.mindyourownlife.nl/je-gevoel/pest-test/

Een interessante test om te zien welke positie jij inneemt tijdens een pestsituatie vind je hier: http://www.mindyourownlife.nl/je-gevoel/pest-test/ Pesten is het regelmatig en langdurig lastigvallen van iemand met de bedoeling die persoon fysieke of emotionele schade toe te brengen. Pesten gaat verder dan ruziemaken (waarbij kinderen voor zichzelf

Nadere informatie

Doelstellingen van PAD

Doelstellingen van PAD Beste ouders, We kozen er samen voor om voor onze school een aantal afspraken te maken rond weerbaarheid. Aan de hand van 5 pictogrammen willen we de sociaal-emotionele ontwikkeling van onze leerlingen

Nadere informatie

PESTEN: STAND VAN ZAKEN

PESTEN: STAND VAN ZAKEN Pesten PESTEN: STAND VAN ZAKEN Opiniestuk Pascal Smet (februari 2013) Artikel Klasse (voorjaar 2013) An Coetsiers Kinderpsycholoog/gedragstherapeut Slechte punten 4 op 10 Belgische kinderen (11-13-15)

Nadere informatie

Provinciale projecten welbevinden

Provinciale projecten welbevinden Provinciale projecten welbevinden Stimuleren van het algemeen welbevinden en sociale vaardigheden van kinderen en jongeren op school, in de klas en thuis themaproject pesten op school Info antipestkoffers

Nadere informatie

Durf jij nee zeggen? Weerbaarheid van kinderen ondersteunen

Durf jij nee zeggen? Weerbaarheid van kinderen ondersteunen Durf jij nee zeggen? Weerbaarheid van kinderen ondersteunen De Weg-Wijzer, Zaffelare 12 januari 2015 Begeleiding: Hilde Leonard Opleiding pedagogiek KUL 10 jaar vormingswerk met jongeren Navorming voor

Nadere informatie

We hebben respect voor elkaar: elkaars denken, elkaars uiterlijk, voor de verschillen tussen elkaar.

We hebben respect voor elkaar: elkaars denken, elkaars uiterlijk, voor de verschillen tussen elkaar. Omgangsprotocol Waarom een omgangsprotocol? Een veilig gevoel bij kinderen is ontzettend belangrijk. Alleen als kinderen zich op hun gemak voelen en met plezier naar school gaan, zullen ze zich op een

Nadere informatie

Evaluatie Rots & Water

Evaluatie Rots & Water Evaluatie Rots & Water Training Weerbaarheid Groep 8 St. Jozefschool Locatie Tarcisius Schooljaar 2003/2004 Door: Linda Geraeds Sociaal Cultureel Werker Docente Weerbaarheid Rots en Water Trainer CMWW

Nadere informatie

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren GEDRAGSPROTOCOL (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren Mei 2014 Gedragsprotocol de Boomgaard I. Doel van dit gedragsprotocol: Alle kinderen van De Boomgaard moeten zich veilig voelen, zodat

Nadere informatie

KiVa: Hoe je pesten voorkomt en samen aanpakt als het toch gebeurt! Programma

KiVa: Hoe je pesten voorkomt en samen aanpakt als het toch gebeurt! Programma KiVa: Hoe je pesten voorkomt en samen aanpakt als het toch gebeurt! Peter te Riele 15 maart 2014 Minkema College, Woerden Peter te Riele peterteriele@hotmail.com www.eigenwijsinonderwijs.blogspot.nl www.advieshulpactie.nl

Nadere informatie

Als opvoeden even lastig is

Als opvoeden even lastig is Als opvoeden even lastig is Hoe pak je dat dan aan? Soms weet ik niet meer wat ik moet doen om hem stil te krijgen. Schattig? Je moest eens weten. Hoezo roze wolk? Mijn dochter kan af en toe het bloed

Nadere informatie

Stappenplan Aanpak bij pesten

Stappenplan Aanpak bij pesten Stappenplan Aanpak bij pesten 1. Inleiding We vinden het belangrijk dat alle kinderen zich op school goed voelen. Elke leerkracht gaat samen met de leerlingen op zoek naar wat nodig is zodat leerlingen

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders U kunt deze brochure bestellen via www.movisie.nl Juli 2008 MOVISIE, kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkeling Auteurs: Bert Vissers

Nadere informatie

Wacht maar tot ik groot ben!

Wacht maar tot ik groot ben! www.geerttaghon.be Wacht maar tot ik groot ben! Omgaan met agressie bij kleine kinderen Geert Taghon 2013 Ontwikkeling kleine kind De wereld leren kennen en zich hieraan aanpassen (adaptatie) Processen

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Leer- en Ontwikkelingsspel

Leer- en Ontwikkelingsspel SPEELWIJZE LEER- EN ONTWIKKELINGSSPEL - Bladzijde 1 / 13 SPEELWIJZE Leer- en Ontwikkelingsspel Leren en ontwikkelen spelen een belangrijke rol in onze samenleving. Veranderingen op allerlei gebied volgen

Nadere informatie

Pesten is nooit de schuld van het slachtoffer.

Pesten is nooit de schuld van het slachtoffer. Pesten is nooit de schuld van het slachtoffer. Als het evenwicht binnen de groep verstoord is, is het mogelijk dat enkele kinderen pestgedrag laten zien. Zij kiezen een zondebok op school. Wist u dat:

Nadere informatie

Pestprotocol Bavinckschool

Pestprotocol Bavinckschool Pestprotocol Bavinckschool Alle kinderen mogen zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen,

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl PESTPROTOCOL DE BOOG Pestprotocol De Boog Dit pestprotocol heeft als doel voor De Boog: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

VROLIJKE VRIENDEN SOCIALE VAARDIGHEDEN KINDEREN MET GEBREK AAN VANUIT WELKE ERVARING POSITIEF OUDERSCHAP: FOCUS OP VERZET TEGEN RIDICULE REGELS

VROLIJKE VRIENDEN SOCIALE VAARDIGHEDEN KINDEREN MET GEBREK AAN VANUIT WELKE ERVARING POSITIEF OUDERSCHAP: FOCUS OP VERZET TEGEN RIDICULE REGELS SOCIALE VAARDIGHEDEN VROLIJKE VRIENDEN Kinderen sociale vaardigheden leren door middel van spel Bewust zijn van je gedrag Goed luisteren Wederkerigheid Goede observeren Non verbale communicatie Verbale

Nadere informatie