Telecare voor ouderen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Telecare voor ouderen"

Transcriptie

1 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Telecare voor ouderen Socio-economische analyse van het gebruik van videotelefonie binnen de ouderenzorg Annick Peetermans, Georges Hedebouw, Jozef Pacolet i.s.m. Paul Devoldere (Hyphen), Filip D'Haene (Telesenior), Roland Pouillie (LCM-Solival), William Botteldoorn (M-Tec), Piet Grymonprez & Hans Ameel (Hogeschool West-Vlaanderen, Dept. PIH) Eindverslag in opdracht van Federale Diensten voor Wetenschappelijke, Technische en Culturele Aangelegenheden (DWTC), overeenkomst nr. 12/AE/106 Meerjarig ondersteuningsprogramma voor de uitbouw van de informatiemaatschappij Hoger instituut voor de arbeid

2 Telecare voor ouderen. Socio-economische analyse van het gebruik van videotelefonie binnen de ouderenzorg / Annick Peetermans, Georges Hedebouw, Jozef Pacolet i.s.m. Paul Devoldere, Filip D'Haene, Roland Pouillie, William Botteldoorn, Piet Grymonprez & Hans Ameel. - Leuven: Katholieke Universiteit Leuven. Hoger instituut voor de arbeid, 2004, 381 p. ISBN Copyright (2004) Hoger instituut voor de arbeid (K.U.Leuven) E. Van Evenstraat 2e, 3000 Leuven Niets uit deze uitgave mag worden verveelvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotocopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form, by mimeograph, film or any other means, without permission in writing from the publisher.

3 iii INHOUD EXECUTIVE SUMMARY IX 1. Inleiding ix 2. De technologie x 3. Het dienstverleningsmodel x 4. De markt xi 5. Onderzoeksinstrumenten kosten batenstudie xii 6.1 Betreffende de technische configuratie xiii 6.2 Betreffende het dienstverleningsmodel xiv 6.3 Betreffende de markt xv 6.4 Betreffende de kosten batenstudie xvi LIJST VAN AFKORTINGEN LIJST VAN FIGUREN LIJST VAN TABELLEN XVII XIX XXI

4 iv INLEIDING 1 HOOFDSTUK 1 DE TECHNOLOGIE 3 1. Inleiding 3 2. Beschrijving van de technologie 3 3. Technische voorstelling Telesenior Kortrijk Situering Eerste component: technologie zorgvrager Tweede component: technologie zorgaanbieder Derde component: netwerktechnologie Toepassingen van breedband en andere technologie in de zorg Inleiding Passieve alarmsystemen: domotica en assistive technology Algemeen Specifieke projecten Overige telecaretoepassingen zonder videotelefonie Ondersteuning van hulpverleners via telecommunicatie Ondersteuning van zorgbehoevenden en mantelzorgers via telecommunicatie Conclusie 28 HOOFDSTUK 2 HET DIENSTVERLENINGSMODEL Inleiding Omschrijving Telecareconcept met de verschillende componenten Het begrip Telecare De verschillende Telecare componenten Teleassistance Tele social care Telemedicine Telenursing Videoconferencing Teleservice Beschrijving dienstverleningsmodel Telesenior Kortrijk Historiek Doelstelling Situering Dienstverlening Beschrijving projectregio Afbakening doelgroep 52

5 v 4. Andere mogelijke dienstverleningsmodellen met videotelefonie Situering Buitenlandse telecare toepassingen met videotelefonie The Kaiser Permanente Tele Home Health Research Project, USA Tokio, Japan OMNI project, Nederland TESS project, Duitsland Telenursingproject Kansas, USA HausTeleDienst, Frankfurt am Main, Duitsland Action project, Zweden IST programma s TeleCARE, ontwikkeling van een virtual community in de ouderenzorg Telecaretoepassingen met videotelefonie in België OCMW Heuvelland UZ Gasthuisberg, Leuven Jonge Kamera, Menen en Tielt Biba Platform Project Vlaanderen Interactief Buitenlandse voorbeelden van telecare als uitbreiding op het PAS SAFE 21 project Personenalarmering in combinatie met domotica Situering Dienstverlening: 3 domoticapakketten Gebruik en waardering videotelefonie bij het Pas Waardering door gebruikers Technische vereisten Organisatorische vereisten Het concept zorgcentrale Het toekomstige dienstverleningsmodel Telesenior Algemeen Behoud van huidige dienst met uitbreiding dienstverlening Integratie van de technologie binnen een bestaande dienst Besluit 84 HOOFDSTUK 3 VERKENNING VAN DE POTENTIËLE MARKT Inleiding De markt van ouderen en zorg Inleiding De zorgvraag Het verbruik van gezondheidszorg Het zorgaanbod Ruimte voor technologische oplossingen? 101

6 vi 3. Beschrijving huidig technologiegebruik eindgebruikers Technologiegebruik bij ouderen Technologiegebruik bij zorgverleners Bepaling telecaremarkt Marktonderzoek videotelefonie en breedbandtechnologie Omschrijving van de telecaredoelgroep Mogelijke meerwaarden videotelefonie Besluit 125 HOOFDSTUK 4 ONDERZOEKSINSTRUMENTEN Inleiding Ontwikkelde evaluatiemethoden Het registratiesysteem Literatuuronderzoek elektronische dossiers Elektronisch Medisch Dossier (EMR) Elektronisch verpleegdossier (ENRC) Ontwikkeling elektronisch cliëntendossier Telesenior Technisch concept van het registratiesysteem Methodologie kosten effectiviteitsstudie Literatuurstudie economische evaluaties Soorten economische evaluaties Standpunt Definiëring kosten en opbrengsten Berekeningsmethoden kostprijs Ontwikkeling van kosten in de tijd Indeling van kosten en opbrengsten Literatuurstudie economische analyses telecare/videotelefonie Opzet kosteneffectiviteitsstudie Telesenior Algemeen Identificatie van relevante kosten en opbrengsten Waardering relevante kosten en opbrengsten Constructie van een meetinstrument Validiteit en betrouwbaarheid van meetinstrumenten Ontwikkeling vragenlijst Evaluatie van het Telesenior gebruik Door zorgvragers Beschrijving huidig gebruik Betrekken van gebruikers bij ontwikkeling technologie Door zorgaanbieders: bevraging denktank Telesenior Situering Samenvattende resultaten 166

7 vii 4. Evaluatie van de kosten en opbrengsten Besluit 174 HOOFDSTUK 5 ROLL OUT OVER VLAANDEREN Inleiding Beslissingsmodel Vereisten voor roll out: juridische aspecten en privacy Juridische aspecten Beheer van de toegangsrechten van de patiënt Afschermen van bepaalde gegevens Beveiliging van informatiesystemen en netwerken Aandachtspunten bij implementatie ICT of videotelefonie Bevorderende factoren Samenwerking tussen de verschillende diensten Actieve betrokkenheid van gebruikers en zorgverleners Algemene toepasbaarheid technologie Duidelijkheid dienstverlening Belemmerende factoren Technology push Sociaal isolement Weerstanden tegen verandering Gebrek aan tijd en geld Gebrek aan deskundigheid en ervaring Technologische problemen Projectmatige aanpak Gebrek aan meetbaarheid of onzichtbaarheid efficiëntie Ethische beschouwingen Impact van technologie op arbeid Aandachtpunten bij de rekrutering van de eindgebruikers Integratie videotelefonie in andere dienstverleningsmodellen Inleiding Integratie in een Sit/Sel/GDT werking Integratie in een CAW Integratie in een lokaal dienstencentrum Integratie in een dienst voor thuisverpleging Internationale literatuur Integratie videotelefonie in de Belgische thuisverpleging? Integratie in een serviceflat, (toekomstige) zorgflat of woon zorgcentrum? Integratie in andere dienstverleningsmodellen Aanpassingen aan de technische configuratie 205

8 viii 6. PAS als ankerpunt voor Telecare Inleiding Het huidige PAS systeem in Vlaanderen Situering Organisatie en gebruik van het Pas Profiel PAS gebruikers De visie van de aanbieders van het PAS Situering Methodologie Resultaten Conclusie Videotelefonie en Pas binnen Telecare Besluit 235 FICHES Fiche Nederlands Fiche Engels 244 BIJLAGEN 251 BIJLAGE 1 VRAGENLIJST 0 METING 252 BIJLAGE 2 INTAKEFORMULIER 305 BIJLAGE 3 VRAGENLIJST HULPVERLENERS DENKTANK TELESENIOR 314 BIJLAGE 4 VOORSTEL VAN OVEREENKOMST 327 BIJLAGE 5 MINISTERIEEL BESLUIT PERSONENALARMERING 14/11/ BIJLAGE 6 VRAGENLIJST WERKGROEP PAS LCM 334 BIBLIOGRAFIE 345

9 ix EXECUTIVE SUMMARY 1. Inleiding Telecare kan (en zal waarschijnlijk) naar de toekomst toe een belangrijke schakel worden in de thuiszorg (en in residentiële zorgvormen) voor zorgbehoevende ouderen. Onder telecare verstaat men alle zorg die vanop afstand geleverd kan worden door middel van ICT-toepassingen. Soms verloopt deze via eenvoudige audioverbindingen zoals die nu reeds bestaan in personenalarmsystemen. Het valt te verwachten dat hoogwaardige beeldtelefonie eveneens een plaats binnen het standaardarsenaal van hulpmiddelen zal veroveren. Het Kortrijks Teleseniorexperiment verkent één van de mogelijkheden daartoe. Het project zocht nieuwe toepassingen voor de breedbandtechnologie en kwam uit bij een hoogwaardige beeldverbinding via het gewone Tv-toestel zoals dit in iedere huiskamer aanwezig is. Deze verbinding laat toe in de twee richtingen een hoogwaardig visueel contact tussen hulpverlener en hulpvrager tot stand te brengen. Het project poogde uit te zoeken welke de toepassingsmogelijkheden van deze technologie zijn. Uiteindelijk geraakten er door omstandigheden heel weinig toestellen bij gebruikers geïnstalleerd waardoor een empirische evaluatie niet mogelijk bleek. Toch kon er op basis van literatuur en contacten met allerlei gebruikersgroepen heel wat informatie worden verzameld waarover we hier verslag uitbrengen. Deze informatie betreft op de eerste plaats het dienstverleningmodel omheen de technologie: wat gaat men aanbieden (vorming, sociale babbels, toezicht...) en welke hulpverleners nemen dit op? Vervolgens schetsen we de mogelijke markt voor het product: welke zijn mogelijke doelgroepen en hoe groot is de vraag? Ten derde brengen we verslag uit omtrent het onderzoeksinstrumentarium dat werd uitgewerkt en uitgetest. Tenslotte stellen we een aantal voorlopige- beleidsaanbevelingen i.v.m. de bredere toepassing van het systeem. We vertrekken van een beschrijving van de technologie.

10 x 2. De technologie De drie grote technische componenten van het huidige Telesenior-model zijn: De cliënt thuis die voor de videotelefonie gebruikt maakt van zijn Tv-toestel. Als extra technologie heeft hij een settopbox en een camera met ingebouwde microfoon. Het uitzicht en de inhoud van de gebruikersinterface (dit zijn de verschillende schermen die een cliënt thuis op het Tv-toestel ziet en die hij moet doorbladeren voor o.a. het opzetten van de beeldverbinding) werden verder ontwikkeld. Andere aspecten waren ondermeer de inhoud en het uitzicht van de gebruikershandleiding, het uitzicht van de afstandbediening en de beeld- en geluidskwaliteit bij verschillende bandbreedtes tijdens testen bij de netwerkprovider. De andere partij is de hulpverlener in de Telesenior-centrale. Deze heeft naast een scherm en camera met microfoon ook een registratiesysteem met aangepaste software. Het ontwikkelde elektronische cliëntendossier bevat enerzijds een automatische registratie van iedere oproep (oproepduur tijdstip datum) en anderzijds verschillende invoerschermen voor een manuele registratie door de hulpverlener (invoer van gegevens over de gezondheid, ADL-activiteiten, sociaal netwerk, organisatie van de thuiszorg, inhoud van de gesprekken met Telesenior,..). Via dit elektronisch cliëntendossier kan het gebruik van de videotelefonie binnen het zorgproces in kaart gebracht en geëvalueerd worden (bijvoorbeeld van welke diensten maken de cliënten het meest gebruik, hoeveel tijd besteed de Telesenior-hulpverlener er aan ). De derde component is de communicatieverbinding: een snelle breedbandverbinding om het beeld en geluid op een kwalitatieve manier in de twee richtingen door te sturen. Momenteel maakt Telesenior gebruik van het telefoonnetwerk ( twisted pair, ADSL) en het kabeldistributienetwerk (HFC, High Fiber Coax ). De vraag stelt zich of deze drie componenten in het toekomstige Telesenior-model op dezelfde wijze dienen gebruikt te worden en of er mogelijkheden zijn om andere componenten hieraan toe te voegen waardoor de dienstverlening kan uitgebreid worden (bv. mogelijkheid om ook via kleine videofoons te communiceren of mogelijkheid om via PC met webcam te communiceren). 3. Het dienstverleningsmodel De diensten die in het huidige teleseniormodel worden aangeboden zijn de volgende: sociaal (informeel) contact, informatie en advies, begeleiding op gezondheidsvlak, psychosociale begeleiding, zorgbemiddeling. Op die manier kan Telesenior-Kortrijk worden beschouwd als een vorm van begeleid wonen voor ouderen waarbij de grenzen van thuiszorg kunnen worden verlegd.

11 xi Een uitgebreide Belgische en internationale literatuurstudie had de bedoeling het huidige Kortrijkse model te positioneren binnen de ruimere gezondheidszorg en het bestaande aanbod van zorg en technologie. Hiertoe werden vooreerst een aantal casestudies bestudeerd van initiatieven die technologie in de zorg gebruiken in het algemeen (bv. domoticaprojecten ter bevordering van het zelfstandig wonen, projecten waar websites voorzien in informatie en advies,.. ) en projecten die specifiek videotelefonie voor de zorgverlening gebruiken in het bijzonder (bv. IST-projecten, projecten met videotelefoons voor gehospitaliseerde kinderen,.. ). 4. De markt Voor de verkenning van de markt van ouderen en zorg werd de demografische evolutie van onze huidige samenleving in kaart gebracht alsook de hieruit voortvloeiende toename van zorgbehoevendheid en gestegen nood aan zorgvoorzieningen om deze vraag op te vangen. We brachten het gebruik van een aantal zorgvoorzieningen in kaart zoals het aantal ziekenhuisopnames, het gebruik van thuisverpleging en het aantal opnames in ROB s en RVT s. Naast deze kwantitatieve veranderingen, beschouwden we ook een aantal kwalitatieve veranderingen in de vraagzijde (ouderen willen bijvoorbeeld zo lang mogelijk zelfstandig wonen). Naast deze analyse van de vraagzijde, werd ook de aanbodzijde geschetst. Zo werden de recente ontwikkelingen beschreven die zich voordoen in de woon- en zorgsector voor ouderen en werd aandacht besteed aan de evoluties in het aanbod van de mantelzorg (toenemende arbeidsparticipatie van vrouwen, kleinere gezinnen, toegenomen mobiliteit,..). Ook het huidig en toekomstig aanbod van de professionele hulpverleners werd in kaart gebracht (bijvoorbeeld evolutie in de aantrekkingskracht van het verpleegkundig beroep). Hierbij ging ook aandacht naar de mogelijke tekorten in deze aanbodzijde die door telecaretoepassingen zouden kunnen worden ingevuld. Tot slot werd op basis van bovenstaande marktstudies ook de potentiële markt van telecare beschouwd. Een eerste aspect hierbij beschreven is de huidige markt van videotelefonie en breedbandtechnologie: de penetratie van breedband en technologie in de samenleving in het algemeen en bij hulpverleners en ouderen in het bijzonder (bv. gebruik van ADSL, Tv, GSM, PC,..), de interesse van ouderen en hulpverleners in nieuwe technologieën, de weerstand van ouderen tegen technologie, de interesse in beeldtelefonie. Hiertoe werden o.a. een aantal marktonderzoeken naar beeldtelefonie bestudeerd.

12 xii 5. Onderzoeksinstrumenten kosten-batenstudie Het hoofdobjectief van het DWTC Telesenior-project was de kosten-batenstudie. Daartoe werden heel wat voorbereidende stappen gezet: de operationalisering van de doelgroep, het uitwerken van de rekruterings- en intakeprocedure van de nieuwe potentiële eindgebruikers. Om het rekruterings- en intakeproces zo goed mogelijk te kunnen begeleiden werden aandachtspunten bestudeerd die andere telecareprojecten aanhalen bij het implementeren van technologie in de zorg. We beschreven een aantal bevorderende en belemmerende factoren die ook voor de uitvoering van het Telesenior-project een steun kunnen zijn. Alsook beschreven we een aantal ethische vragen die kunnen gesteld worden bij het gebruik van technologie in de zorg en beschouwden we de impact van technologie op arbeid. In dit kader werd ook een aanmeldings- en intakeformulier ontwikkeld. Het aanmeldingsformulier wordt gebruikt door hulpverleners uit de thuiszorgorganisaties om basisgegevens van een kandidaat-cliënt bij rekrutering aan Telesenior door te geven. Het intakeformulier wordt door de Teleseniorhulpverlener gebruikt om een aantal essentiële gegevens te bevragen tijdens het eerste intakehuisbezoek. Vervolgens werd er een literatuurstudie over soorten economische evaluaties en mogelijke kostprijsberekeningen uitgevoerd. We identificeerden hierbij een aantal kosten en opbrengsten met betrekking tot telecare. Deze werden mee opgenomen bij de ontwikkeling van het meetinstrument voor de uitvoering van de kosteneffectiviteitsstudie. We definiëren de mogelijke kosten en opbrengsten van telecare zeer ruim. Niet alleen de gemaakte en vermeden professionele kosten, aanpassingen aan de woning, hulpapparatuur en het geneesmiddelenverbruik worden geregistreerd, ook de informele zorgtijd, de opportuniteitskost voor de mantelzorger en de psychologische last van de zorg worden in beeld gebracht. Ook de impact op de hulpbehoevende, de kwaliteit van leven en het algemeen welbevinden komen hierbij aan bod. We trachten hierbij te analyseren wat de meerwaarde van het beeld bij de videotelefonie is ten opzichte van de klassieke spreek-luisterverbinding van de gewone telefonie en ten opzichte van een contact met iemand in levende lijve.

13 xiii 6. Besluiten en aanbevelingen inzake de verspreiding en valorisatie van de resultaten De uiteindelijke bedoeling van het onderzoek was de bruikbaarheid van het systeem voor de thuiszorg te testen. Telecare kan ons inziens in het bekabelde Vlaanderen aangewend worden om de toegenomen zorgvraag in de (ouderen) thuiszorg gedeeltelijk te beantwoorden en kan ook de zorgaanbieders ondersteunen in hun dienstverlening. Daarom was in de tweede fase van het project voorzien dat het Kortrijks teleseniormodel in andere omgevingen (en andere thuiszorgsettings) zou geïmplementeerd worden. Daarop anticiperend werden in de eerste fase reeds verschillende stappen gezet om op deze roll out te anticiperen. Op basis daarvan waren we in staat een aantal besluiten of aanbevelingen i.v.m. de bredere toepassing van het systeem te formuleren. 6.1 Betreffende de technische configuratie Door studie en gesprekken met zowel de technische experts als de eindgebruikers (cliënten, hulpverleners, familieleden) deden we enkele vaststellingen met betrekking tot het verder ontwikkelen van de huidige technische configuratie. Het mogelijk maken van oproepen tussen cliënten onderling, tussen cliënten en mantelzorgers en tussen cliënten en andere hulpverleners kan een belangrijke meerwaarde bieden. Een cliënt kan nu enkel een oproep maken met de hulpverlener van de Telesenior-centrale. Ook andere hulpverleners kunnen hun cliënt of de hulpverlener van de Telesenior-centrale niet oproepen omdat ze niet over de apparatuur beschikken; Het verdient aanbeveling om in de toekomst te streven naar een flexibel, modulair opgebouwde configuratie waarvoor niet noodzakelijk met de huidige drie grote technische componenten moet gewerkt worden Videotelefonische verbindingen kunnen ook aangeboden worden via kleine videotelefoons of via een PC met webcam zodat het toepassingsgebied kan vergroot worden (bijvoorbeeld een veraf wonend familielid kan voldoende hebben aan het kleinere beeld van een videotelefoon of een hulpverlener kan via zijn reguliere PC een videotelefonisch verbinding met zijn cliënt hebben zonder veel extra investeringen in extra apparatuur). Er kan voorzien worden dat anderen ook het initiatief tot oproep kunnen nemen (in plaats van enkel de cliënt). Extra telecarediensten die hierdoor kunnen worden aangeboden zijn o.a. een beperkte telemonitoring (bijvoorbeeld de cliënt herinneren aan het nemen van medicatie) of het voorzien van video-oppas. Hierbij dienen afspraken te worden gemaakt i.v.m. de uitdrukkelijke toestemming van de cliënt, de mogelijkheid tot weigering van de oproep, het vooraf voorzien van enkel een geluidsverbinding waarbij de cliënt kiest of zijn beeld wordt toegevoegd of niet

14 xiv Voor welbepaalde telecarefuncties zoals bijvoorbeeld de toezichtsfunctie is wellicht een complexere camera nodig (bijvoorbeeld camera met zoomfunctie, roteerbaar vanop afstand,.. ). De huidig gebruikte camera met een ingebouwd microfoon is een relatief eenvoudig model. Er is telkens één per cliënt aanwezig. Dit zorgt voor vrij statische beelden: de cliënt in zijn zetel voor zijn Tv-toestel en telkens vanop dezelfde afstand. 6.2 Betreffende het dienstverleningsmodel I.v.m. de ontwikkeling van mogelijke dienstverleningsmodellen waar de nieuwe technologie kan ingepast worden werden verschillende sporen verkend. Vooreerst werd het concept van de Teleseniorcentrale zoals het in Kortrijk werd opgezet verder vorm gegeven. Geïnspireerd door de ervaringen met de personenalarmering (PAS) en in overleg met gebruikers, hulpverleners en technici werden de details van de werking verder uitgewerkt. Het betrof hier de ideale openingsuren van de centrale, de nodige bestaffing, kwalificatie en opdrachten van de hulpverleners, de hulpverleningsmethodiek (bijvoorbeeld zorg op maat ), de ergonomische aspecten van het werken in een videocallcenter, de procedures bij plaatsing en onderhoud van de toestellen, de organisatie van het toestelbeheer, de regeling van de aansprakelijkheid. Uit onderzoek blijkt dat het personenalarmsysteem (PAS) in Vlaanderen één van de meest verspreidde technologische toepassingen in de thuiszorg is. Vermits het PAS een uitgebreide doelgroep kent en heel wat expertise heeft opgebouwd rond het gebruik van technologie in de (ouderen) thuiszorg kan er overwogen worden om ook videotelefonie toe te voegen aan het PASdienstverleningsaanbod. Zo zal er niet alleen een spreek-luisterverbinding tot stand kunnen komen tussen de zorgvrager en de PAS-hulpcentrale, maar ook een beeldverbinding. De studie van de internationale literatuur op dit vlak, waarin een aantal proefprojecten worden beschreven, en een bevraging van een aantal aanbieders van het PAS leverde daaromtrent nieuwe inzichten op. Deze piste zal verder door de CM-partner worden opgenomen. Vanuit het denken over het bestaande Teleseniormodel rijpte de idee dat videotelefonie ook kan geïntegreerd worden in bestaande thuiszorgsettings zoals de thuisverpleging, de centra voor ambulant welzijnswerk (CAW), een huisartsenpraktijk, een lokaal dienstencentrum, een personenalarmdienst (PAS), een samenwerkingsinitiatief in de thuiszorg, een serviceflat of het nieuwe concept van de woon- en zorgzones. Ook zij kunnen immers aanbieders zijn van zorg door middel van videotelefonie. Daarom werd er onderzoek gedaan naar de regelgeving van deze settings, werd bekeken voor welke dienstverlening zij videotelefonie kunnen gebruiken en welke telecarecomponenten zij bijgevolg zouden kunnen opnemen in hun dienstverleningsaanbod om in te spelen op de zorgnoden die bij hun doelgroep bestaan.

15 xv Een volgende piste betrof het gebruik van het elektronisch dossier zoals het ontwikkeld werd binnen het Telesenior-project in andere thuiszorgsettings. In Vlaanderen blijken vanuit verschillende (thuis)zorgdiensten al heel wat aparte initiatieven te bestaan met betrekking tot de ontwikkeling daarvan. Deze verschillende diensten hebben echter geen geïntegreerd thuiszorgdossier waardoor dezelfde gegevens verschillende malen bij de cliënt moeten worden opgevraagd. Ook zijn er geen standaarden over wat deze zorgdossiers moeten bevatten, is er geen vergoeding voorzien voor het bijhouden van een dergelijk zorgdossier, blijven er vragen bestaan omtrent de regelgeving i.v.m. privacy en de bescherming van persoonsgegevens en dan specifiek de bescherming van (para)medische gegevens. In het onderzoek wordt daarover meer duidelijkheid verschaft. Er werd ook internationale literatuur bestudeerd waarin aandacht gaat naar hoe de technologie kan worden ingebouwd in de zorgverlening, welke nieuwe technologieën er hiervoor bestaan en op welke manier ze kunnen worden gebruikt. Een voorbeeld hiervan is het zorgkruispunt van de woonzorgzone in Nederland. 6.3 Betreffende de markt De pretestings voor het onderzoek en het overzicht van de internationale literatuur op dit vlak leerde ons dat het met de vermeende weerstand bij ouderen tegen technologie best wel meevalt. Bovendien kan verwacht worden dat de volgende generatie van ouderen hoe dan ook meer vertrouwd zal zijn met technologie zowel vanuit het professionele als het alledaagse leven. Wanneer men eenmaal met de technologie vertrouwd is, blijkt men vooral de voordelen te zien. Wel is het essentieel om in de rekruteringsfase voldoende duidelijke informatie te geven en concrete afspraken te maken ondermeer omtrent privacy en aansprakelijkheid. Om de acceptatie te vergroten kan er gewerkt worden met vertrouwenspersonen zoals een familielid dat mee geïnformeerd wordt over het project. Ook bleken de contacten en de samenwerking met de zorgaanbieders (ondermeer in de denktank Telesenior) essentieel om het telecaredienstenaanbod bekend te maken en de rekruteringsacties te ondersteunen. Bij de bepaling van welke doelgroep in aanmerking komt voor welke telecarefuncties is het o.i. vooral belangrijk in te zien dat er op maat moet gewerkt worden: iedere specifieke doelgroep heeft immers nood aan een specifiek zorgaanbod en dus ook aan een specifiek telecare-aanbod. Dé telecaredoelgroep of dé markt voor telecare bestaat dus niet.

16 xvi 6.4 Betreffende de kosten-batenstudie De ontwikkelde methodologie inzake de kosten-effectiviteitsstudie is mits enkele aanpassingen ook bruikbaar voor de evaluatie van andere projecten. Zowel de hardware, software als het voor telecare noodzakelijk breedbandnetwerk blijken nu nog erg duur te zijn. Misschien dient de overheid voor de zorgsector specifieke projecten op te zetten met een subsidie van de breedbandlijnen naar analogie met de onderwijssector.

17 xvii LIJST VAN AFKORTINGEN ADL CAW DMW EMR ENRC EPRC GDT GPS GVO HRQOL HTA IADL ICAW ICT idtv LST Maf MHP Activiteiten va het Dagelijkse Leven Centrum voor algemeen welzijnswerk Dienst maatschappelijk werk (in de ziekenfondsen) Electronic medical record Electronic nursing record communication Electronic patient record communcation Geïntegreerde dienst voor thuisverzorging Global positioning system Gezondheidsvoorlichting en opvoeding Health-related quality of life Health Technology Assessment Instrumentele Activiteiten van het Dagelijkse Leven Ingebouwd centrum voor ambulant welzijnswerk Informatie en Communicatie Technologie interactieve Digitale Televisie Lokaal steunpunt thuiszorg Maximumfactuur Multimedia Home Platform

18 xviii MOS SF-36 NHP NHS NIS Medical Outcomes Study Short Form-36 Nottingham Health Profile National Health Services Nationaal Instituut voor de Statistiek NVKVV Nationaal verbond van katholieke verpleegkundigen en vroedvrouwen OCMW OESO PAS PGG QOL Riziv ROB RVT SIF Sel Sit VT VZW WGO WHO WIGW Ziv Openbaar centrum maatschappelijk welzijn Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling Personenalarmering Persoonsgegevens i.v.m. de gezondheid Quality of life Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering Rustoord voor bejaarde Rust- en verzorgingstehuis Sickness Impact Profile Samenwerkingsinitiatief eerstelijnsgezondheidszorg Samenwerkingsinitiatief thuiszorg Videotelefonie Vereniging zonder winstoogmerk Wereldgezondheidsorganisatie World Health Organisation Weduwen, invaliden, gehandicapten en wezen Ziekte- en invaliditeitsverzekering

19 xix LIJST VAN FIGUREN Figuur 1.1 Telesenior-cliënt in gesprek met hulpverlener van de Telesenior-centrale 6 Figuur 1.2 Hulpverlener Telesenior-centrale in gesprek met cliënt 6 Figuur 1.3 Set Top Box Telesenior 7 Figuur 1.4 Camera: Voor, zij- en achterzicht 8 Figuur 1.5 Thomson Universal Remote Control ROC130 8 Figuur 1.6 Philips Universal Remote Control SBC RU 110/00U 9 Figuur 2.1 Schematische voorstelling van het Telecare-concept 32 Figuur 2.2 Een mogelijk model voor de TeleCARE-infrastructuur 69 Figuur 2.3 Concrete mogelijkheden van de TeleCARE-dienst voor een cliënt 70 Figuur 2.4 Voorstelling van de zorgpoort in het geheel van de gezondheidszorg 80 Figuur 3.1 Evolutie van de ouderenbevolking in België naar leeftijd voor Figuur 3.2 Reëel (2000) en verwacht aantal ROB- en RVT-bewoners, volgens de huidige gebruikerspercentages, Vlaamse Gemeenschap, Figuur 3.3 De kans op het gebruik* van thuisverpleging op jaarbasis, volgens leeftijd in de Vlaamse Gemeenschap en België, Figuur 3.4 Het aantal patiënten dat gebruik maakt van thuisverpleging op jaarbasis, volgens leeftijd, Vlaamse Gemeenschap, België, Figuur 3.5 Evolutie van de aantrekkingskracht van de opleidingen tot HO-verpleegkundige, vroedvrouw en BSO-verpleegkundige ( ) tegenover het aantal 18-jarigen in de Vlaamse Gemeenschap 100 Figuur 3.6 Evolutie van het aantal eerstejaarsstudenten verpleegkunde (hoger onderwijs en aanvullend beroepssecundair onderwijs), vroedvrouwen en verzorgenden, Vlaamse Gemeenschap, Figuur 3.7 Het System Acceptability Model volgens Nielsen 107 Figuur 3.8 Typologie van het ICT-gebruik (in procent) bij zorgverleners in Europa 109 Figuur 3.9 Ideaaltypische weergave van de S-vormige diffusiecurve 112 Figuur 3.10 Algemene belangstelling voor zestien diensten en toepassingen via een vaste of draadloze telefoonverbinding bij Belgische internetgebruikers. 113 Figuur 3.11 Breedbandpenetratie in de Oeso-landen in juni 2002: aantal lijnen per 100 inwoners 115 Figuur 3.12 Het telecare-systeem met classificatie van de eindgebruikers 116 Figuur 5.1 Beslissingsmodel Telecare 178 Figuur 5.2 Alarmzender en alarmmelder 209

20

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102 Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102 Gefeliciteerd met uw keuze voor Optibel telefonie. We hopen dat u tevreden zult zijn met onze service en zien er naar uit de komende

Nadere informatie

Aan de slag. Onze werkmethode in 4 fases:

Aan de slag. Onze werkmethode in 4 fases: UCast UCast is een jong en innovatief multimedia integratiebedrijf. Multimedia integratie? Denk daarbij aan televisie, Internet en tablets. Toestellen communiceren met elkaar en generen interactie. Zo

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL I. INLEIDING...1

INHOUDSTAFEL I. INLEIDING...1 INHOUDSTAFEL I. INLEIDING...1 II. ENKELE STELLINGEN...4 A. Algemeen...4 B. In de consultatieplaats...5 C. Ondersteuning, gegevensbanken en protocollen...6 D. Veiligheid...7 E. Taak overheid/beroepsvereniging...7

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding . Gebruikershandleiding Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Wat is Citrix?... 3 1.2 Voordelen van Citrix... 3 1.3 Wat heeft u nodig om toegang te krijgen... 3 2 Systeemeisen... 4 2.1 Ondersteunde Web browsers...

Nadere informatie

Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8

Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8 Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8 2014, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: Augustus 2014 ISBN: 978-94-91998-03-4

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Installatiehandleiding voor de ODBC-driver

Installatiehandleiding. Installatiehandleiding voor de ODBC-driver Installatiehandleiding Installatiehandleiding voor de ODBC-driver van UNIT4 Multivers (Accounting) Online 8.1 Copyright 2013 UNIT4 Software B.V., Sliedrecht, The Netherlands Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Z o r g. Zorg op afstand. Realive by

Z o r g. Zorg op afstand. Realive by Z o r g Zorg op afstand Realive by Het concept Zorgdiensten Interactieve diensten Basis diensten Bouwstenen (infrastructuur) Basis producten Levensloop bestendig bouwen Ketenintegratie: onbeperkt groeipad

Nadere informatie

LexCom Home. Het meest flexibele huisnetwerk voor radio,tv, telefoon en data over één universele kabel

LexCom Home. Het meest flexibele huisnetwerk voor radio,tv, telefoon en data over één universele kabel LexCom Home Het meest flexibele huisnetwerk voor radio,tv, telefoon en data over één universele kabel LexCom Home: een flexibel netwerk dat het nuttige met het aangename combineert LexCom Home is het huisnetwerk

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Visio 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2012

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Visio 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2012 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Visio 2010 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2012 ISBN: 978-90-817910-1-4 Dit boek is gedrukt op een papiersoort die niet

Nadere informatie

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail Aan de slag in beroep en bedrijf Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel openbaar gemaakt

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen in het idtv-landschap. Katleen Deraymaeker 18 januari 2007 - Mechelen

Trends en ontwikkelingen in het idtv-landschap. Katleen Deraymaeker 18 januari 2007 - Mechelen Trends en ontwikkelingen in het idtv-landschap Katleen Deraymaeker 18 januari 2007 - Mechelen 1 Inhoud MediaCiti Trends en ontwikkelingen in het idtv-landschap & impact voor lokale besturen Conclusies

Nadere informatie

Antwerpen, Limburg, Nationaal, Oost-Vlaanderen, Vlaams-Brabant/Brussel, West-Vlaanderen

Antwerpen, Limburg, Nationaal, Oost-Vlaanderen, Vlaams-Brabant/Brussel, West-Vlaanderen Antwerpen, Limburg, Nationaal, Oost-Vlaanderen, Vlaams-Brabant/Brussel, West-Vlaanderen IT & Telecom 14-09-2006 Pag. 20 In Kortrijk kunnen een tiental senioren sinds gisteren,,beeldbellen'' met het OCMW

Nadere informatie

Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten

Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten Open toegang tot kwaliteitsverbindingen voor nieuwe diensten Telecom Technology Event 3 november 2011, Leusden 2 In deze presentatie Breedband is meer dan alleen bandbreedte kwaliteit, betrouwbaarheid

Nadere informatie

www.dubbelklik.nu Handleiding Homeplanner

www.dubbelklik.nu Handleiding Homeplanner www.dubbelklik.nu Handleiding Homeplanner Deze extra opdrachten zijn onderdeel van Dubbelklik, een lesmethode Technologie, ICT/ Loopbaanoriëntatie en Intersectoraal Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Panas Striensestraat 67 5241 AW Rosmalen 073 523 23 30 info@panas.nl www.panas.nl

Panas Striensestraat 67 5241 AW Rosmalen 073 523 23 30 info@panas.nl www.panas.nl Inhoudsopgave 1. Internet op Maat... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 (x)dsl- verbindingen... 3 1.2.1 ADSL... 3 1.2.2 VDSL... 4 1.2.3 SDSL... 4 1.3 Ethernet- Acces op basis van koper... 4 1.4 Glasvezel (Fiber

Nadere informatie

Vergrijzing Beleidsuitgangspunten Ontwikkelingen

Vergrijzing Beleidsuitgangspunten Ontwikkelingen Programma Ontstaansgeschiedenis probleemstelling / doelstelling gekozen concept Techniek demonstratie Resultaten tot nu toe huidige concept evaluatie gegevens nieuwe zorgconcepten telemedicine Vergrijzing

Nadere informatie

Yeshivath Sharashim. http://yeshivathsharashim.org. Hand- Users

Yeshivath Sharashim. http://yeshivathsharashim.org. Hand- Users Yeshivath Sharashim http://yeshivathsharashim.org Hand- Users leiding Guide Welkom bij http://yeshivathsharashim.org! We hopen dat deze handleiding u zal helpen kennis te maken met Yeshivath Sharashim

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: mei 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: mei 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners 2013 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: mei 2013 ISBN: 978-90-817910-8-3 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis s-gravenhage, 2015 Omslagfoto Het voorbereiden van renovatiewerkzaamheden

Nadere informatie

Manual e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Manual e-mail

Manual e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Manual e-mail Aan de slag in beroep en bedrijf Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel openbaar gemaakt

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 ISBN: 978-90-817910-7-6 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 UNIT4 Multivers is een product van: UNIT4 Software B.V. Telefoon 0184 444444 Postbus 102 Telefax 0184 444445 3360 AC Sliedrecht Supportlijn 0184 444555 Supportfax

Nadere informatie

SEFICA camerabewaking. Voor een beter zicht op uw toekomst

SEFICA camerabewaking. Voor een beter zicht op uw toekomst SEFICA camerabewaking Voor een beter zicht op uw toekomst Sefica, een professioneel en Belgisch kwaliteitsmerk De producten van Sefica zijn aanwezig in verschillende productlijnen (camerabewaking, inbraakdetectie,

Nadere informatie

Kostenefficiënt, flexibel en ultrabetrouwbaar bedrijfsvestigingen met elkaar verbinden

Kostenefficiënt, flexibel en ultrabetrouwbaar bedrijfsvestigingen met elkaar verbinden IP-VPN van Telenet Kostenefficiënt, flexibel en ultrabetrouwbaar bedrijfsvestigingen met elkaar verbinden De veelzijdigste VPN-oplossing om uw vestigingen te verbinden U wilt dat de verschillende vestigingen

Nadere informatie

STUDIE INZAKE DE ONTWIKKELING VAN EEN REGISTRATIE-INSTRUMENT VOOR PALLIATIEVE ZORG

STUDIE INZAKE DE ONTWIKKELING VAN EEN REGISTRATIE-INSTRUMENT VOOR PALLIATIEVE ZORG Directoraat-Generaal Organisatie Gezondheidszorgvoorzieningen Cel Chronische, Ouderen- en Palliatieve Zorg Victor Hortaplein 40, bus 10 1060 Brussel STUDIE INZAKE DE ONTWIKKELING VAN EEN REGISTRATIE-INSTRUMENT

Nadere informatie

Vlaamse Arbeidsrekening. Raming van het aantal jobs & vestigingen met personeel

Vlaamse Arbeidsrekening. Raming van het aantal jobs & vestigingen met personeel Vlaamse Arbeidsrekening. Raming van het aantal jobs & vestigingen met personeel Update 2011 Wouter Vanderbiesen November 2013 Methodologisch Rapport Steunpunt Werk en Sociale Economie Parkstraat 45 bus

Nadere informatie

SiteCam Webcam Hosting Services. Prijsstelling en Aanvraagformulier

SiteCam Webcam Hosting Services. Prijsstelling en Aanvraagformulier SiteCam Webcam Hosting Services Prijsstelling en Aanvraagformulier Introductie: SiteCam Hosting Services is ontwikkeld door WebcamCenter om onze klanten de mogelijkheid te bieden op een eenvoudige wijze

Nadere informatie

The testresultaten kunnen bekeken worden door alle gezondheidsprofessionals die toegang hebben tot het dossier van de patiënt.

The testresultaten kunnen bekeken worden door alle gezondheidsprofessionals die toegang hebben tot het dossier van de patiënt. 1 van 5 14/04/2014 21:51 Handleiding Inleiding Inleiding Terminologie Vereisten Inloggen Bestaande patiënt openen Afgedrukte vragenlijst Spartanova WiPaM (Wireless Patient Monitoring) is een telegeneeskunde

Nadere informatie

Dienstbeschrijving I AM Connect 1 Platform

Dienstbeschrijving I AM Connect 1 Platform CBG Connect B.V. Tel: +31228 56 60 70 Fax: +31228 56 60 79 Verkoop@cbgconnect.nl Dienstbeschrijving I AM Connect 1 Platform Versie: 1 Maand: juli 2015 Versie: 1.0 Maand: april 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding...

Nadere informatie

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine)

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag in beroep en bedrijf Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

Interactief, real time security management

Interactief, real time security management P2000 en P2000LE SECURITY MANAGEMENT SYSTEEM Interactief, real time security management P2000 Security Management Systeem Schaalbaar, intuïtief en eenvoudig in gebruik Het Johnson Controls P2000 security

Nadere informatie

De beste, mooiste en meest intelligente oplossing voor de automatisering en beveiliging van uw domein.

De beste, mooiste en meest intelligente oplossing voor de automatisering en beveiliging van uw domein. De beste, mooiste en meest intelligente oplossing voor de automatisering en beveiliging van uw domein. Fibaro is een complete en krachtige oplossing voor het monitoren, beheren en intelligent automatiseren

Nadere informatie

COMPUTEROPERATOR. 580 Lt. Kwalitatief onderwijs voor volwassenen in Aalst. TANERA

COMPUTEROPERATOR. 580 Lt. Kwalitatief onderwijs voor volwassenen in Aalst. TANERA TANERA Kwalitatief onderwijs voor volwassenen in Aalst. COMPUTEROPERATOR 580 Lt NETWERKTECHNICUS Computerbesturingssystemen 1 (60 LT) Deze module verzorgt het aanbrengen van de basiscompetenties voor

Nadere informatie

Handleiding MKG materiaalcalculator

Handleiding MKG materiaalcalculator Handleiding MKG materiaalcalculator Datum : 17-8-2010 Ontwerp: MKG Nederland B.V. Auteur: MKG Nederland B.V. Druk: Reerink B.V. MKG versie: V004018A00-00 2010, by MKG Nederland B.V. www.mkg.nl Niets uit

Nadere informatie

250 Algemene eigenschappen Catalogus

250 Algemene eigenschappen Catalogus MY HOME my home BEDIENING VANOP AFSTAND INHOUD 50 Algemene eigenschappen Catalogus 5 Toestellen voor bediening vanop afstand 49 Algemene professionele catalogus 009/010 Bediening vanop afstand Met MY HOME

Nadere informatie

Sectoren / paritaire comités Methodologie

Sectoren / paritaire comités Methodologie Sectoren / paritaire comités Methodologie Wouter Vanderbiesen Mei 2014 Methodologie Steunpunt Werk en Sociale Economie Parkstraat 45 bus 5303-3000 Leuven T:+32 (0)16 32 32 39 steunpuntwse@kuleuven.be www.steunpuntwse.be

Nadere informatie

Doelmatigheid van telemonitoring bij patiënten met chronische aandoeningen

Doelmatigheid van telemonitoring bij patiënten met chronische aandoeningen Doelmatigheid van telemonitoring bij patiënten met chronische aandoeningen Manda Broekhuis (Faculteit Economie en Management, RUG) Roelfien Erasmus (IPT Medical Services B.V.) Hans Wortmann (Faculteit

Nadere informatie

Handleiding Sonus Communicator voor Rion NL-22 - NL-32

Handleiding Sonus Communicator voor Rion NL-22 - NL-32 versie: V1.0 projectnummer: 04023 datum: oktober 2004 Postbus 468 3300 AL Dordrecht 078 631 21 02 2004, Dordrecht, The Netherlands Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

REGISTRATIE VAN VORMING EN EVALUATIE

REGISTRATIE VAN VORMING EN EVALUATIE REGISTRATIE VAN VORMING EN EVALUATIE I. WAT? Het hoofddoel van deze module is de registratie van vormings- en evaluatieresultaten. Wat vorming betreft, kunnen we de doelstelling verder specificeren tot

Nadere informatie

Helft zorgverzekerden komt niet rond

Helft zorgverzekerden komt niet rond Bijlage perstekst Helft zorgverzekerden komt niet rond 1. Het belang van de zorgverzekering Het HIVA onderzoek (2008) 1 bevestigt het nut van de Vlaamse zorgverzekering. Voor zorgerkenden maakt het wel

Nadere informatie

Zelftest Informatica-terminologie

Zelftest Informatica-terminologie Zelftest Informatica-terminologie Document: n0947test.fm 01/07/2015 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE Deze test is een zelf-test, waarmee u

Nadere informatie

Introduction VAN. (Value Added Netwerk) Release 2.0

Introduction VAN. (Value Added Netwerk) Release 2.0 Introduction VAN (Value Added Netwerk) Release 2.0 Inhoudstafel 1. Achtergrond... 3 2. Doelstelling... 3 3. Aanmelding nieuwe marktpartijen... 3 4. Nieuwe fysieke connectie... 3 5. Wijzigingsaanvragen...

Nadere informatie

VERZEKERING: 1. Premiebetaling : 25 euro per jaar* (WIGWE 10 euro) 2. Verzekerd risico : Niet-medische kosten die een zorgbehoevende persoon heeft.

VERZEKERING: 1. Premiebetaling : 25 euro per jaar* (WIGWE 10 euro) 2. Verzekerd risico : Niet-medische kosten die een zorgbehoevende persoon heeft. B.E.L.-PROFIELSCHAAL Basis - Eerste - Lijns - profielschaal VERZEKERING: 1. Premiebetaling : 25 euro per jaar* (WIGWE 10 euro) 2. Verzekerd risico : Niet-medische kosten die een zorgbehoevende persoon

Nadere informatie

Optimale bereikbaarheid Service verhogend Thuiswerken Flexibiliteit Eenvoudig beheer Toekomstvaste technologie Dé complete IP telefonie oplossing

Optimale bereikbaarheid Service verhogend Thuiswerken Flexibiliteit Eenvoudig beheer Toekomstvaste technologie Dé complete IP telefonie oplossing Optimale bereikbaarheid Service verhogend Thuiswerken Flexibiliteit Eenvoudig beheer Toekomstvaste technologie Dé complete IP telefonie oplossing Wat is SwyxWare? SwyxWare is de perfecte communicatieoplossing

Nadere informatie

Softphone Installatie Handleiding

Softphone Installatie Handleiding Softphone Installatie gids Softphone Installatie Handleiding Specifications subject to change without notice. This manual is based on Softphone version 02.041 and DaVo I en II software version 56.348 or

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 ISBN: 978-90-820856-9-3 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

INHOUD. Inhoud 5. Inleiding 13. Leeswijzer 15

INHOUD. Inhoud 5. Inleiding 13. Leeswijzer 15 INHOUD Inhoud 5 Inleiding 13 Leeswijzer 15 Hoofdstuk 1: Het concept kleinschalig genormaliseerd wonen 19 1. Wat is kleinschalig genormaliseerd wonen? 19 2. Wat zijn de kernprincipes van het concept kleinschalig

Nadere informatie

Project plan. Erwin Hannaart Sander Tegelaar 61849 62407

Project plan. Erwin Hannaart Sander Tegelaar 61849 62407 Project plan Erwin Hannaart Sander Tegelaar 61849 62407 I4C2 I4C1 1 Inhoudsopgave Doel en doelgroep van het project... 3 Beschrijving van het project... 4 Benodigde materialen... 5 Te verwachten resultaten,

Nadere informatie

uw ICT partner ADSL Home en Business

uw ICT partner ADSL Home en Business uw ICT partner ADSL Home en Business ADSL Home en Business Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 1.0 Introductie 2 1.1 Wat is DSL 2 1.2 Hoe werkt DSL 2 1.3 ADSL is de Asymmetrische variant van de DSL techniek

Nadere informatie

DB9714. Installatie gids. www.fasttel.be Db9714 versie 2.2.3 Pagina 1 of 9

DB9714. Installatie gids. www.fasttel.be Db9714 versie 2.2.3 Pagina 1 of 9 DB9714 Installatie gids Db9714 versie 2.2.3 Pagina 1 of 9 INLEIDING We stellen het zeer op prijs dat u hebt gekozen voor het systeem van video over PC. Er is voldoende aandacht besteed aan de erg eenvoudige

Nadere informatie

Op alle diensten van Verleeuw zijn deze algemene voorwaarden van kracht.

Op alle diensten van Verleeuw zijn deze algemene voorwaarden van kracht. Op alle diensten van Verleeuw zijn deze algemene voorwaarden van kracht. Afnemer: De natuurlijk persoon of rechtspersoon met wie Verleeuw een contract/overeenkomst mee heeft gesloten. Domeinnaam Naam van

Nadere informatie

BrabantConnect. van Diensten op afstand naar User generated content in Intelligente woningen. Frans Stravers Commercieel Directeur Mextal

BrabantConnect. van Diensten op afstand naar User generated content in Intelligente woningen. Frans Stravers Commercieel Directeur Mextal BrabantConnect van Diensten op afstand naar User generated content in Intelligente woningen Frans Stravers Commercieel Directeur Mextal Opzet van de presentatie 1. Historie en filosofie van de ontwikkelingen

Nadere informatie

Three Ships CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor Three Ships CDS

Three Ships CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor Three Ships CDS CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor CDS 1. Algemeen Dit document geeft een overzicht van een aantal mogelijke hardware configuraties voor het inrichten van een serveromgeving voor

Nadere informatie

Digital human measurement technology

Digital human measurement technology Digital human measurement technology Philip J. Wijers - 27-3-2002 Samenvatting Digital human measurement technology is sterk in opkomst in Japan. Zoals wel vaker het geval is bij de ontwikkeling van industriële

Nadere informatie

Gebruikershandleiding. Copyright 2013 Media Security Networks BV. All rights reserved.

Gebruikershandleiding. Copyright 2013 Media Security Networks BV. All rights reserved. Gebruikershandleiding NL - Revisie 3.7 YourSafetynet home Copyright 2013 Media Security Networks BV. All rights reserved. INHOUD 1 Inleiding... 3 2 YourSafetynet gebruiken... 3 2.1 Systeemvereisten...

Nadere informatie

Helpt het hulpmiddel?

Helpt het hulpmiddel? Helpt het hulpmiddel? Het belang van meten Zuyd, Lectoraat Autonomie en Participatie Faculteit Gezondheidszorg Dr. Ruth Dalemans, Prof. Sandra Beurskens 08-10-13 Doelstellingen van deze presentatie Inzicht

Nadere informatie

Remote Administration System PDA (RASmobile)

Remote Administration System PDA (RASmobile) Divitec Nederland BV 1 Xineron RAS Mobile RAS Mobile geeft u de mogelijkheid om toegang te krijgen tot externe sites en live video te bekijken met gebruik van een op Windows Mobile gebaseerde PDA op ieder

Nadere informatie

Enabling Mobile. Een whitepaper over het ontsluiten van data en systemen voor gebruik met en door mobiele applicaties

Enabling Mobile. Een whitepaper over het ontsluiten van data en systemen voor gebruik met en door mobiele applicaties Enabling Mobile Een whitepaper over het ontsluiten van data en systemen voor gebruik met en door mobiele applicaties Door Rutger van Iperen Mobile Developer bij AMIS Services Introductie Het gebruik van

Nadere informatie

TCP/IP module NPort 5110

TCP/IP module NPort 5110 LC-Products B.V. tel. +31 (0)88 8111000 email: info@lc-products.nl website: www.lc-products.nl LC-Products B.V. All rights reserved. No part of this publication may be reproduced in any form or by any

Nadere informatie

INSTALLATIE NIS UPDATE Q3-2014-03 Q3-2014-03

INSTALLATIE NIS UPDATE Q3-2014-03 Q3-2014-03 INSTALLATIE NIS UPDATE Q3-2014-03 Q3-2014-03 2014 Van Brug Software B.V. Hoewel deze handleiding met zeer veel zorg is samengesteld, aanvaardt Van Brug Software B.V. geen aansprakelijkheid voor enige schade

Nadere informatie

Groep voor de bescherming van personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens. Aanbeveling 1/99

Groep voor de bescherming van personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens. Aanbeveling 1/99 5093/98/NL/def. WP 17 Groep voor de bescherming van personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens Aanbeveling 1/99 inzake de onzichtbare en automatische verwerking van persoonsgegevens op

Nadere informatie

Videoconference starters gids. Het selecteren van uw videoconference systeem

Videoconference starters gids. Het selecteren van uw videoconference systeem Videoconference starters gids Het selecteren van uw videoconference systeem 2009 Inleiding Het huidige geopolitieke klimaat, een focus op toenemende productiviteit en kosten reductie en een algemene onwil

Nadere informatie

Samenvatting Hoofdstuk1

Samenvatting Hoofdstuk1 Samenvatting Hoofdstuk1 Software kun je sorteren in allerlei manieren zoals: - De geschreven taal van de software of de taak waarvoor de software geschreven is. - Het platform waarop de software moet draaien.

Nadere informatie

Business case Klant. Op basis van VoIP vanuit het DataCenter. Bodis HS Stef Boerhout s.boerhout@bodishs.nl. Revisie

Business case Klant. Op basis van VoIP vanuit het DataCenter. Bodis HS Stef Boerhout s.boerhout@bodishs.nl. Revisie Business case Op basis van VoIP vanuit het DataCenter Bodis HS Stef Boerhout s.boerhout@bodishs.nl Revisie Versie Datum Opmerking Auteur Status 01 2/25/2013 Business Case G.Dam V1.0 Inleiding 1 Dit document

Nadere informatie

Xampp Web Development omgeving opzetten onder Windows.

Xampp Web Development omgeving opzetten onder Windows. Xampp Web Development omgeving opzetten onder Windows. Inhoudsopgave 1. Lees dit eerst... 2 2. Inleiding... 2 3. Installatie Xampp... 3 1.1 Installatie Xampp Launcher... 7 1.2 Controle geïnstalleerde bestanden...

Nadere informatie

02/02/2001. 1. Aanwijzing van Belgacom Mobile NV als operator met een sterke marktpositie

02/02/2001. 1. Aanwijzing van Belgacom Mobile NV als operator met een sterke marktpositie ADVIES VAN HET BIPT OVER DE AANWIJZING VAN BELGACOM MOBILE NV ALS OPERATOR MET EEN STERKE POSITIE OP DE MARKT VOOR OPENBARE MOBIELE TELECOMMUNICATIENETWERKEN EN OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE

Nadere informatie

TradePoint Systems NCTS Oplossingen

TradePoint Systems NCTS Oplossingen TradePoint Systems NCTS Oplossingen Van overheidswege bent u vanaf 1 april 2004 verplicht om uw huidige transitdocumenten elektronisch aan te maken en te versturen. Indien uw organisatie niet beschikt

Nadere informatie

Case Study: Digitale KVM Matrix in dispatch ruimte

Case Study: Digitale KVM Matrix in dispatch ruimte Case Study: Digitale KVM Matrix in dispatch ruimte Een betrouwbare provider. Wie is Black Box? Black Box Network Services is een wereldwijde provider van datacommunicatie en netwerkinfrastructuur oplossingen.

Nadere informatie

MICROSOFT EDGE INTERNET

MICROSOFT EDGE INTERNET MICROSOFT EDGE INTERNET 2015 Computertraining voor 50-plussers PC50plus computertrainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Microsoft Edge Internet COMPUTERTRAINING

Nadere informatie

Demo applicatie. Functionele Beschrijving SPITS

Demo applicatie. Functionele Beschrijving SPITS Demo applicatie Aantonen functioneren LogiFlor systematiek Functionele Beschrijving SPITS Standaardisatie Project Informatievoorziening Transport Sierteelt onderwerp: Functionele beschrijving Demo applicatie

Nadere informatie

lokalebesturen.limburg.be Vergrijzing en zorgvraag in beeld gebracht

lokalebesturen.limburg.be Vergrijzing en zorgvraag in beeld gebracht Vergrijzing en zorgvraag in beeld gebracht Karolien Bloemen Voorstelling Ouder worden in je buurt 20 oktober 2014 Overzicht Vergrijzing en verzilvering Zorgvraag van ouderen Huidige zorgaanbod Provinciale

Nadere informatie

Outlook 2000 beginners

Outlook 2000 beginners Outlook 2000 beginners campinia media Roger Frans Frans, Roger Outlook 2000 - beginners / Roger Frans; Geel: Campinia Media vzw, 2000; 197 p; index; 29 cm; gelijmd. ISBN: 90.356.1137.3; NUGI 854; UDC 681.3.06

Nadere informatie

Dienstbeschrijving HIP (x)dsl Connect 1 Platform

Dienstbeschrijving HIP (x)dsl Connect 1 Platform CBG Connect B.V. Tel: +31228 56 60 70 Fax: +31228 56 60 79 Verkoop@cbgconnect.nl Dienstbeschrijving HIP (x)dsl Connect 1 Platform Versie: 1 Maand: Juli 2015 Versie: 1.0 Maand: april 2010 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Naast de mogelijkheden om uw programmatuur en gegevens bij Drie-O via Evy 2.0 in de cloud te hosten hebt u ook de mogelijkheid om uw ICT omgeving bij u

Nadere informatie

Customer Interface Technology. ExpressShipper Installatiehandleiding

Customer Interface Technology. ExpressShipper Installatiehandleiding Customer Interface Technology ExpressShipper Installatiehandleiding Revisie Historie Datum Versie Beschrijving Auteur 15 juli 2011 1.2 Def. versie FW Extern 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 1.1 Technische

Nadere informatie

Vlaams ICT beleid en de toekomstplannen van de Vlaamse overheid met betrekking tot e-health

Vlaams ICT beleid en de toekomstplannen van de Vlaamse overheid met betrekking tot e-health Vlaams ICT beleid en de toekomstplannen van de Vlaamse overheid met betrekking tot e-health Inleiding De maatschappij confronteert ons met nieuwe uitdagingen. Een van de antwoorden is de uitbouw van ICT

Nadere informatie

EEN NIEUWE INTERNET VERBINDING? IN DE CLOUD WERKEN? OVER OP VOIP? BENK GROEP HELPT U GRAAG VERDER

EEN NIEUWE INTERNET VERBINDING? IN DE CLOUD WERKEN? OVER OP VOIP? BENK GROEP HELPT U GRAAG VERDER KLAAR VOOR MORGEN EEN NIEUWE INTERNET VERBINDING? IN DE CLOUD WERKEN? OVER OP VOIP? BENK GROEP HELPT U GRAAG VERDER OVER BENK GROEP Wilt u over op glasvezel, bellen via VoIP, het netwerkbeheer uitbesteden

Nadere informatie

Vlaamse Arbeidsrekening. Raming van het aantal jobs & vestigingen met personeel

Vlaamse Arbeidsrekening. Raming van het aantal jobs & vestigingen met personeel Vlaamse Arbeidsrekening. Raming van het aantal jobs & vestigingen met personeel Update 2013 Wouter Vanderbiesen September 2015 Methodologie Steunpunt Werk en Sociale Economie Parkstraat 45 bus 5303-3000

Nadere informatie

BergOp 4.1 Handleiding voor gebruikers

BergOp 4.1 Handleiding voor gebruikers BergOp 4.1 Handleiding voor gebruikers Testversie 1 Praktikon B.V. Postbus 6909 6503 GK Nijmegen www.praktikon.nl tel. 024-3615480 praktikon@acsw.ru.nl fax. 024-3611152 www.bergop.info 2016 Praktikon B.V.

Nadere informatie

Stroomverbruik. Back to the Future?

Stroomverbruik. Back to the Future? Stroomverbruik Back to the Future? 1 2 Draad en Kabel Assemblage Kastenbouw en Paneelbouw Mechanische Assemblage Automatische Assemblage lijnen Tafelassemblage OEC Power Distribution Units 3 Power Distribution

Nadere informatie

NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING. Wit-Gele Kruis van Vlaanderen. Kristel De Vliegher. Oostende, 24 maart 2015

NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING. Wit-Gele Kruis van Vlaanderen. Kristel De Vliegher. Oostende, 24 maart 2015 NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING Oostende, 24 maart 2015 Wit-Gele Kruis van Vlaanderen Kristel De Vliegher OVERZICHT 1. Inleiding 2. Literatuurstudie 3. Onderzoek in de thuisverpleging

Nadere informatie

Geracc.Net Pre-requirements

Geracc.Net Pre-requirements Pre-requirements Inhoudstafel A. Algemeen... 3 B. Type installaties... 3 C. Hardware en software vereisten... 4 1. PC Clients... 4 2. Terminal Server Clients (Thin Clients)... 4 3. Server... 4 D. Operating

Nadere informatie

Handleiding Telewerken met Windows. Inleiding. Systeemvereisten. Inhoudsopgave

Handleiding Telewerken met Windows. Inleiding. Systeemvereisten. Inhoudsopgave Handleiding Telewerken met Windows Inhoudsopgave Inleiding Systeemvereisten Software installatie Inloggen op de portal Problemen voorkomen Probleemoplossingen Inleiding Voor medewerkers van de GGD is het

Nadere informatie

DE HEER SOFTWARE. Inhoudsopgave

DE HEER SOFTWARE. Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding... 2 De voorbereidingen... 3 Aan de slag met PlanCare Dossier Connect... 4 Rechten toekennen binnen PlanCare Dossier... 4 Activeren van knop op dossier... 5 Postbusbeheer en intern

Nadere informatie

VERENIGING VLAAMSE OCMW-SECRETARISSEN AFDELING WEST-VLAANDEREN

VERENIGING VLAAMSE OCMW-SECRETARISSEN AFDELING WEST-VLAANDEREN VERENIGING VLAAMSE OCMW-SECRETARISSEN AFDELING WEST-VLAANDEREN ALGEMENE VERGADERING TORHOUT 22 JANUARI 2015 1 www.desocialekaart.be wegwijs in welzijn en gezondheid 2 VOORSTELLING wat waar? door wie voor

Nadere informatie

INTERNET TELEFONIE FLEXIBELE CONFIGURATIE EN KOSTENGUNSTIG

INTERNET TELEFONIE FLEXIBELE CONFIGURATIE EN KOSTENGUNSTIG INTERNET TELEFONIE FLEXIBELE CONFIGURATIE EN KOSTENGUNSTIG Hosted IP Telefonie (HIP Telefonie) is een systeem waarbij U gebruikt kunt maken van een internetverbinding om te telefoneren. De telefooncentrale

Nadere informatie

SchoolNet. In samenwerking met de Vlaamse overheid. De complete internetoplossing voor uw school Ultraveilig. Ultrasnel. Ultrabetrouwbaar.

SchoolNet. In samenwerking met de Vlaamse overheid. De complete internetoplossing voor uw school Ultraveilig. Ultrasnel. Ultrabetrouwbaar. SchoolNet In samenwerking met de Vlaamse overheid De complete internetoplossing voor uw school Ultraveilig. Ultrasnel. Ultrabetrouwbaar. Schoolvriendelijk en professioneel SchoolNet is een set van flexibele

Nadere informatie

Productinformatie. SmartLink-(RM) Communicatie-interface (Remote+ module)

Productinformatie. SmartLink-(RM) Communicatie-interface (Remote+ module) Productinformatie Hotraco Agri BV Stationsstraat 142 5963 AC Hegelsom Tel +31 (0)77 327 50 20 Fax +31 (0)77 327 50 21 info@hotraco.com www.hotraco.com SmartLink-(RM) Communicatie-interface (Remote+ module)

Nadere informatie

BackupAgent Cloud Backup

BackupAgent Cloud Backup Vergroot uw toegevoegde waarde met een dienst voor veilige cloud backup en recovery Version 1.0 Disclaimer This document is compiled with the greatest possible care. However, errors might have been introduced

Nadere informatie

KITS NIEUW. KIT AUDIO 2-DRAADS Deurstation LINEA 2000 en deurtelefoon SWING kleur wit

KITS NIEUW. KIT AUDIO 2-DRAADS Deurstation LINEA 2000 en deurtelefoon SWING kleur wit KITS NIEUW KLEURENVIDEOKIT 2-DRAADS MET EXTERNE CAMERA VOOR EENGEZINSWONING Deurstation METAL en monitor POLYX VIDEO DISPLAY inclusief buitencamera 2-draads voor videocontrole KIT AUDIO 2-DRAADS Deurstation

Nadere informatie

SchoolNet. De complete internetoplossing voor uw school Ultraveilig. Ultrasnel. Ultrabetrouwbaar.

SchoolNet. De complete internetoplossing voor uw school Ultraveilig. Ultrasnel. Ultrabetrouwbaar. SchoolNet De complete internetoplossing voor uw school Ultraveilig. Ultrasnel. Ultrabetrouwbaar. Schoolvriendelijk en profes SchoolNet is een set van flexibele internetoplossingen voor scholen. Met het

Nadere informatie

Siemens workpoints en DHCP options

Siemens workpoints en DHCP options Siemens workpoints en DHCP options Dit document beschrijft de configuratie en werking van een Windows 2003 DHCP server in combinatie met Siemens optipoint en Siemens OpenStage toestellen (aangemeld op

Nadere informatie

Module I - Soorten Netten

Module I - Soorten Netten Module I - Soorten Netten Wanneer we spreken over de verspreiding van informatie via IP netwerken en de bereikbaarheid van deze gegevens, dan kunnen we de netwerken onderverdelen in drie belangrijke soorten.

Nadere informatie

Aan de slag. Handleiding Voorraadbeheer

Aan de slag. Handleiding Voorraadbeheer Aan de slag in beroep en bedrijf Handleiding Voorraadbeheer februari 2007 Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010

www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010 www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010 Deze handleiding is onderdeel van Dubbelklik, een lesmethode Technologie, ICT/ Loopbaanoriëntatie en Intersectoraal Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Installatiehandleiding voor de ODBC-driver van UNIT4 Multivers Online 8.1

Installatiehandleiding voor de ODBC-driver van UNIT4 Multivers Online 8.1 Installatiehandleiding voor de ODBC-driver van UNIT4 Multivers Online 8.1 De ODBC-driver wordt gebruikt in de volgende pakketversies: S(mall): M(edium): L(arge): XL (Extra large): Financieel, met Kostenplaatsen

Nadere informatie

Leidraad inbrengwaarde

Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde drs. ing. F.H. de Bruijne RT ir. ing. T.A. te Winkel RT ISBN: 978-90-78066-47-7 NUR 820-823 2010, Instituut voor Bouwrecht Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie