Ontwikkelingen in vraag en aanbod van rondhout in Nederland en aangrenzend gebied en mogelijke knelpunten en kansen voor de bos- en houtsector in de

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwikkelingen in vraag en aanbod van rondhout in Nederland en aangrenzend gebied en mogelijke knelpunten en kansen voor de bos- en houtsector in de"

Transcriptie

1 Ontwikkelingen in vraag en aanbod van rondhout in Nederland en aangrenzend gebied en mogelijke knelpunten en kansen voor de bos- en houtsector in de periode

2 In opdracht van Min. LNV 2 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

3 Ontwikkelingen in vraag en aanbod van rondhout in Nederland en aangrenzend gebied en mogelijke knelpunten en kansen voor de bos- en houtsector in de periode A. Oosterbaan, C.A. van den Berg en M.J. Schelhaas (Alterra, Wageningen UR) Alterra-Rapport HOUT (10).doc Alterra, Wageningen, 2007

4 REFERAAT Auteur(s), Titel; ondertitel. Wageningen, Alterra, Alterra-Rapport HOUT (6).doc. 97 blz.;... fig.;.. tab.;.. ref. In opdracht van het Ministerie voor LNV is een verkennende studie uitgevoerd naar de vraag en het aanbod van rondhout in de komende 20 jaar in ons land en het aangrenzende gebied van België, Nordrhein_Westfalen en Niedersachsen. Als eerste stap is gekeken naar ontwikkelingen in vraag en aanbod gedurende de afgelopen 20 jaar. Vervolgens zijn voor verschillende scenario s berekeningen gemaakt voor de te verwachten vraag en het te verwachten aanbod in de komende 20 jaar. De mogelijke kansen en knelpunten, die verschillen in verwachte vraag en aanbod kunnen opleveren voor zowel de bossector als de houtsector, worden besproken. Trefwoorden: rondhout, houtmarkt, vraag, aanbod, houtoogst, toekomst, zaaghout, papierhout, energiehout, houtplaten, grensstreek ISSN Dit rapport kunt u bestellen door 00,- over te maken op banknummer ten name van Alterra, Wageningen, onder vermelding van Alterra-Rapport HOUT (10).doc. Dit bedrag is inclusief BTW en verzendkosten Alterra Postbus 47; 6700 AA Wageningen; Nederland Tel.: (0317) ; fax: (0317) ; Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Alterra. Alterra aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen. 4 Alterra-Rapport HOUT (12).doc [Alterra-Rapport HOUT (9).doc/april/2007]

5 Inhoud Woord vooraf... 7 Samenvatting Inleiding 13 2 Methodiek en uitvoering van het onderzoek 14 3 Ontwikkeling van vraag en aanbod in de afgelopen 20 jaar Het potentiële aanbod van hout De oogst De vraag naar hout Het totale houtverbruik De rondhoutsector Trends in het buitenland Achtergronden van de trends Discussie Conclusies 49 4 Verwachte vraag en aanbod van rondhout in de komende 20 jaar De vraag Definiëring van de vraag Scenario s voor de vraag naar rondhout in de komende 20 jaar De verwachte vraag naar rondhout in Nederland De verwachte vraag naar rondhout in Nederland en de grensstreek Het aanbod Berekening Het verwachte aanbod Error! Bookmark not defined. 4.3 Vergelijking van vraag en aanbod Totale hoeveelheid rondhout Naaldhout en loofhout Soort en diameter 62 5 Kansen en knelpunten voor de houtsector en boseigenaren 74 6 Aanbevelingen 77 Literatuur 78 Bijlage 1 Bos (x 100 ha) met productiecomponent per eigendomscategorie en diameterklasse Bijlage 2 Ontwikkeling van de oppervlakte, voorraad en oogst (met schors) in vier perioden Bijlage 3 Overzicht van beplantingen buiten bosverband Bijlage 4 Data over Duitsland, Niedersachsen, NordRhein-Westfalen en België Bijlage 5 Bevraagde vertegenwoordigers uit de rondhout verwerkende sector... 90

6 Bijlage 6 Capaciteit van de Duitse zaagindustrie (bron: Sörgel, Mantau en Weimar 2006) Bijlage 7 Capaciteit van de papier- en pulpfabrieken in Duitsland (bron: Sörgel, Mantau en Weimar 2006) Bijlage 8 Overzicht van de vraag naar rondhout in de verschillende sectoren in het jaar Alterra-Rapport HOUT (12).doc

7 Woord vooraf De uitvoering van dit project, dat gefinancierd werd door het Ministerie van LNV, is begeleid door een klankbordgroep, bestaande uit de volgende personen: de heer C. Boon (namens PHN en OHH), de heer R. Jans (Unie van Bosgroepen) en de heer N. Leek (Probos). Namens de projectgroep wil ik hen hartelijk bedanken voor het kritisch meedenken bij deze pittige opgave om in een relatief kort tijdsbestek vraag en aanbod van Nederland en de grensstreek in beeld te krijgen, een voorspelling te geven van te verwachten ontwikkelingen hierin en vervolgens knelpunten en kansen voor de bosen houtsector te signaleren. Anne Oosterbaan (projectleider) Alterra-Rapport HOUT (12).doc 7

8

9 Samenvatting In dit rapport worden vraag en aanbod van rondhout uit het Nederlandse bos en het Duitse grensgebied en België tegen elkaar aan gelegd om na te gaan welke knelpunten en kansen voor boseigenaren en voor de houtverwerkende industrie daarbij op kunnen treden in de komende jaar. Als eerste stap is gekeken wat de ontwikkelingen in vraag en aanbod van het Nederlandse rondhout de afgelopen 20 jaar waren en welke achtergrondfactoren hierbij een rol speelden. Daarna zijn voor verschillende scenario s vraag en aanbod van rondhout uit Nederland en aangrenzend Duits gebied en België met elkaar vergeleken. Vervolgens zijn mogelijke knelpunten en kansen besproken. De houtvoorraad in het Nederlandse bos is de laatste 20 jaar fors toegenomen tot 60 miljoen m 3. Het aandeel loofhout hierin is groeiende. Ook neemt het aandeel dik hout toe. Het aandeel rechte, foutvrije stammen is i.h.a. laag. Naast het bos is ook een aanzienlijke voorraad (7-10 miljoen m 3 ) aanwezig in beplantingen buiten bosverband. In de negentiger jaren werd jaarlijks ongeveer 1,25 miljoen m 3 uit ons bos (grotendeels grove den, lariks en spar) geoogst, maar dat is sindsdien ongeveer met een vierde deel gedaald. De oogst is bij particuliere boseigenaren het sterkst gedaald. Belangrijkste oorzaken hiervan zijn vermoedelijk de weggevallen herbebossingsubsidie en de lage netto houtopbrengsten. Niet bekend is hoeveel hout uit beplantingen buiten bosverband wordt geoogst. Met het toenemen van de welvaart wordt steeds meer hout verbruikt, tegenwoordig ca. 16 miljoen m 3 (in rondhout equivalenten). Dit komt vooral door toepassingen waarbij houtvezels nodig zijn (papier en karton). De Nederlandse papierindustrie draait echter voornamelijk op oud papier en gebruikt ca m 3 hout (fijnspar en populier). De rondhoutverwerkende sector in ons land heeft het meest behoefte aan naaldhout (fijnspar, Douglas, grove den en lariks) voor zaaghout en plaatmateriaal (ca. 1 miljoen m 3 ). Daarnaast is er momenteel een sterk groeiende vraag naar hout voor bio-energie (nu reeds 0,5 miljoen m 3 ). Tenslotte is er een kleine markt voor specifieke producten. Zet men de tendensen in vraag en aanbod van de afgelopen jaar tegenover elkaar, dan komt als belangrijkste feit naar voren, dat de oogst is afgenomen, terwijl de vraag toenam. Het Nederlandse bos zou wel anderhalf tot twee keer zoveel hout kunnen leveren als het momenteel doet. Volgens de houtverwerkende sector is de kwaliteit van hout uit het Nederlandse bos hiervoor geen belemmering (uitgezonderd specifieke doeleinden). Desondanks kopen de Nederlandse rondhoutverwerkende bedrijven, om aan de vraag te voldoen, steeds meer grondstoffen in Duitsland en Alterra-Rapport HOUT (12).doc 9

10 België, maar ook in Luxemburg en Frankrijk. Deze bedrijven kunnen momenteel onvoldoende of niet snel genoeg hout uit het Nederlandse bos krijgen. Als oorzaken hiervan worden o.a. aangevoerd dat het bosbeheer in ons land teveel op natuur is gericht waardoor o.a. de oogstkosten toenemen, dat er door flora- en faunawetgeving moeilijker geoogst kan worden en dat het aanbod te versnipperd is. Door het gemiddeld ouder worden van het bos komt er steeds meer aanbod van dik hout. De vezelindustrie en de zagerijen, die naaldhout verwerken, vragen echter hout van hooguit 50 cm doorsnee. Populier mag iets dikker en voor eik en beuk maakt het niet veel uit. In Duitsland en België en veel andere Europese landen is de houtvoorraad ook aan het groeien en ook met een toenemend aandeel loofhout en dik hout. In Duitsland en Wallonië heeft fijnspar een groot aandeel in de voorraad. In Vlaanderen is een relatief grote voorraad aan grove den en populier. In Duitsland wordt ca. 37 miljoen m 3 rondhout, dat voor 98 % uit het eigen bos komt, verzaagd. De Duitse bedrijven verzagen hoofdzakelijk naaldhout (fijnspar, grove den, Abies, Douglas en lariks); slechts 7 % is loofhout (vooral beuk en eik). Voor de papier- en kartonproductie wordt ca. 6 miljoen ton hout verbruikt. In België wordt jaarlijks 2 miljoen m 3 naaldhout per jaar en ca m 3 loofhout ( m 3 populier, m 3 eik en m 3 beuk) verwerkt tot zaaghout. Voor de papierproductie wordt ca. 1,5 miljoen m 3 hout gebruikt, waarvan 1,3 miljoen loofhout en de rest naaldhout. Voorspelling van het aanbod in de komende 20 jaar van rondhout uit het Nederlandse bos levert het volgende beeld op. Plaatst men dit aanbod tegenover de vraag (hieronder wordt verstaan: de verwerkingscapaciteit van de rondhoutverwerkende bedrijven) De rondhoutverwerkende sector, die de laatste jaren al klaagt over tekort aan beschikbaar hout uit het Nederlandse bos, staat bij zowel een hoog als laag oogstscenario een blijvend tekort te verwachten. Bij een gelijkblijvend oogstpercentage en een stabiele vraag zijn aanbod en vraag in Nederland nog wel ongeveer in evenwicht. Maar bij het meer voor de hand liggende scenario voor een groeiende vraag zijn tekorten zowel voor Nederland als het aangrenzende gebied waarschijnlijker. Vooral voor populier en fijnspar worden flinke tekorten voorzien. Voor de Nederlandse boseigenaren geven de verwachte ontwikkelingen in vraag en aanbod de komende 20 jaar vooral kansen. Er is ruimschoots vraag en er lijken geen problemen te zijn met de kwaliteit voor de meest gevraagde toepassingen. Afzet over de grens zou een mogelijkheid kunnen zijn om gebruik te maken van de krapte in de markt. Voor de houtverwerkende industrie lijken vraag en aanbod de komende tijd vooral problemen op te leveren. De verwachte tekorten kunnen misschien deels opgevangen worden door andere soorten te gebruiken. Prijsstijgingen voor veel gevraagde soorten lijken logisch. Een krapte in aanbod kan gecompenseerd worden 10 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

11 door verhoogde import. Op de wat langere termijn is verplaatsing van de productiecapaciteit naar gebieden met voldoende aanbod een logische stap, vooral voor industrie waar veel hout omgezet wordt en de toegevoegde waarde laag is. De snelle ontwikkelingen in de energiemarkt kunnen de schaarste nog vergroten. Alterra-Rapport HOUT (12).doc 11

12

13 1 Inleiding LNV heeft, op basis van signalen uit de bos- en houtsector, vertegenwoordigd door Platform Hout Nederland en Overleggroep Houtproductie en Houtvoorziening (Visie voor de Houtoogst), Alterra verzocht een studie te verrichten naar de knelpunten en kansen in de te verwachten ontwikkelingen in vraag en aanbod gedurende de komende 10 tot 20 jaar. Het betreft een brede overall marktstudie voor alle houtsoorten, sortimenten en producten in de komende 10 tot 20 jaar. De vraag komt in het kort neer op een analyse van de houtmarkt: welke ontwikkelingen zijn er gaande en wat is er te verwachten kijkende naar het aanbod (soorten, afmetingen en kwaliteiten onder invloed van veranderend bos en bosbeheer) en de vraag (soorten en producten onder invloed van marktontwikkelingen) in ons land en in het aangrenzend gebied van Duitsland en België. En wat kunnen deze ontwikkelingen voor knelpunten of kansen opleveren voor de Nederlandse bos- en houtketen? In de eerste fase van dit project is een overzicht gemaakt van trends in aanbod en vraag over de afgelopen jaar op basis van bestaande gegevens en publicaties. Daarnaast is gekeken naar de onderliggende factoren en achtergronden, i.h.b. welke factoren bepalend zijn voor de huidige vraag en aanbod, hoe deze in de tijd zijn verlopen en hoe de huidige match is tussen vraag en aanbod. Hierbij is niet alleen gekeken naar ontwikkelingen in ons eigen land, maar ook naar het grensgebied in onze buurlanden, (ca. 200 km) neerkomend op de deelstaten NordRhein-Westfalen en Niedersachsen en België. In de tweede fase is voor verschillende scenario s een inschatting gemaakt van de te verwachten hoeveelheden en sortimenten rondhout die de komende 10 tot 20 jaar op de markt zullen worden gebracht. Deze worden vervolgens vergeleken met de ingeschatte vraag en hierbij wordt gekeken welke kansen en knelpunten voor de bosen houtsector verschillen tussen vraag en aanbod op kunnen leveren. Alterra-Rapport HOUT (12).doc 13

14 2 Methodiek en uitvoering van het onderzoek Vraag en aanbod in de afgelopen 20 jaar Voor het vaststellen van trends in aanbod en vraag over de afgelopen jaar zijn eerst op basis van bestaande publicaties en gegevens de relevante cijfers op een rij gezet. Eerst is gekeken naar het potentiële aanbod van hout uit ons bos. Hiermee wordt bedoeld de op basis van modellen berekende hoeveelheid hout die uit alle aanwezige bos (met uitsluiting van de bossen waar per definitie geen hout uit wordt gehaald (natuurbos e.d.)) geoogst zou kunnen worden, zonder de duurzaamheid geweld aan te doen, dus met de randvoorwaarde dat er niet meer dan de bijgroei wordt geoogst. Daarna is gekeken naar wat er daadwerkelijk geoogst is. Vervolgens is gekeken naar de vraag naar hout. Hierbij zijn cijfers gebruikt uit verschillende statistieken. Daarnaast zijn 7 telefonische gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers uit de verschillende segmenten (papier, karton, zaaghout en rondhout) van de houtverwerkende industrie. Hierbij is gevraagd naar hoeveel hout men verwerkt, hoeveel hiervan uit het Nederlandse bos komt, waar de rest vandaan komt, naar veranderingen die optreden, of men momenteel knelpunten ervaart, wat hiervan de oorzaken kunnen zijn en of men voor de nabije toekomst knelpunten ziet. Omdat vraag en aanbod in ons land mede samenhangen met wat er in de ons omringende landen gebeurt, is ook gekeken naar ontwikkelingen aldaar. Hierbij is vooral aandacht besteed aan het aangrenzende grondgebied van Duitsland en België. Tenslotte is gekeken naar de onderliggende factoren voor de geconstateerde tendensen. Hierbij is getracht te analyseren welke factoren bepalend zijn voor de tendensen in vraag en aanbod. Dit moet mede basis vormen voor het opstellen van verschillende scenario s voor een prognose van vraag en aanbod in de komende jaar. Vraag en aanbod in de komende 20 jaar Op basis van ontwikkelingen in de afgelopen 20 jaar en de onderliggende factoren zijn inschattingen gemaakt van de mogelijke toekomstige vraag en het mogelijk toekomstige aanbod. Voor de vraagzijde is een basisscenario en een groeiscenario aangehouden. Voor de aanbodzijde zijn er onvoldoende concrete gegevens beschikbaar, hooguit een toekomstig landelijk totaal oogstvolume (EFSOS). Dit probleem is aangepakt door een koppeling van bestaande gegevens (Meetnet Functievervulling (MFV), Bosstatistiek) met een simulatie model (ForGEM). Dit model geeft een projectie van de houtoogst en bosontwikkeling op opstandsschaal onder verschillende beheersscenario s. Een uitgebreide beschrijving van ForGEM is te vinden in Kramer (2004). Daarnaast is gebruik gemaakt van het simulatiemodel EFISCEN (Pussinen et al., 2001). Dit model rekent ontwikkelingen per bostype door op regionale of 14 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

15 nationale schaal. Voor Nederland is een nieuwe set gegevens gemaakt, gebaseerd op de resultaten van het MFV. Voor België, Nordrhein-Westfalen en Niedersachsen is gebruik gemaakt van bestaande gegevens en studies (Schelhaas et al., 2007). Knelpunten-kansen-analyse Tot slot zijn het aanbod en de vraag in de komende 20 jaar met elkaar vergeleken, en mede in relatie tot onderliggende factoren, verschillen en mogelijke knelpunten en kansen voor de bos- en houtsector op een rij gezet. Alterra-Rapport HOUT (12).doc 15

16 3 Ontwikkeling van vraag en aanbod in de afgelopen 20 jaar 3.1 Het potentiële aanbod van hout Bosareaal en boomsoorten Het potentiële aanbod van hout is o.a. afhankelijk van het areaal bos. De totale bosoppervlakte is de laatste 25 jaar toegenomen van naar ha. De uitbreiding was in de jaren gemiddeld meer (1.000 ha per jaar) dan in de jaren na 2000 (300 ha per jaar). Niet alle bos levert echter hout. Er zijn strikte bosreservaten, sommige bossen hebben hoofdzakelijk een natuurfunctie, er zijn parken enz. waar geen hout uit geoogst wordt. Volgens het CBS is de totale oppervlakte natuurbos ha (= 24%) waarvan ha (1%) strikt bosreservaat, ha (7%) nationaal park en ha (16%) overig beschermd bos. Het overige bos ( ha) is volgens het CBS grotendeels aan te merken als productiebos (CBS 2002). Omdat uit bijvoorbeeld de nationale parken wel hout wordt geoogst, is dit niet een sluitende definiëring voor bossen, die hout leveren. Volgens de laatste opname van Meetnet Functievervulling (Dirkse et al 2005) is de oppervlakte bos met productiecomponent nog kleiner, nl. ongeveer ha. Hierbij worden de volgende bossen niet meegerekend: - bossen met een duidelijke behoud -component (bijv. malebos, boombos, strubbenbos; - bossen met een component natuurontwikkeling (bijv. spontaan bos, struweel); - bos met een bijzondere beheersvorm (bijv. laan, houtwal, singel enz). Ook deze definitie dekt echter niet precies het bos, waar niet uit geoogst wordt. Een deel van bovenstaande categorieën zal wel bijdragen. Daarnaast is er binnen de categorie bos met productiecomponent aanzienlijk verschil in de mate waaraan houtoogst wordt bijgedragen. Hierbinnen zijn bossen waar nauwelijks uit geoogst wordt (hoofdfunctie natuur; veel kleine eigenaren) en bossen waar normaal uit geoogst wordt. Omdat niet precies bekend uit welke bossen wel/hoeveel en niet geoogst wordt, is de totale oppervlakte bos, dat meedoet aan daadwerkelijk houtaanbod niet exact aan te geven. Daarom wordt in deze oriënterende studie over de afgelopen jaar uitgegaan van de MFV-cijfers met de bijbehorende definities. Deze komen neer op ca ha bos, waar houtoogst in meerdere of minder mate aan de orde is of zal zijn (zie bijlage 1). Van deze oppervlakte is bekend hoe de soortenverdeling, de leeftijdsverdeling, de diameterverdeling en de verdeling over de eigenaarscategorieën zijn. Deze gegevens zullen, zoals in paragraaf 3.6 zal blijken, nodig zijn voor de berekening van het aanbod in de komende 20 jaar. 16 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

17 Tabel 3.1 geeft een overzicht van het areaal en aandeel opgaand bos per hoofdboomsoort op twee tijdstippen. Wat de boomsoorten betreft valt op dat de loofboomsoorten zomereik, berk, es, els en esdoorn fors zijn toegenomen. Van de naaldboomsoorten zijn grove den en spar sterk afgenomen, maar de oppervlakte van Douglas is nog aanzienlijk toegenomen (aandeel is wel afgenomen). De oppervlakte populier en wilg is ongeveer gelijk gebleven. De aanplant van nieuw bos, die voor een groot deel met loofboomsoorten plaatsvindt, is een van de factoren die heeft gezorgd voor de toename van de oppervlakte loofhout. Daarnaast speelt vermoedelijk in het bestaande bos de verschuivende aandacht van de eerder veel aangeplante naaldboomsoorten naar inheemse boomsoorten een rol. Tabel 3.1 Bosareaal naar hoofdboomsoort in 1982 en 2005 hoofdboomsoort Bosstatistiek 1984 MFV 2005 Areaal (ha) Aandeel Bos(%) Areaal (ha) Aandeel Bos(%) Grove den Overige den Douglas Lariks Spar Overig naald Eik Beuk Berk Es Esdoorn Els Ov.inh.loof Am.eik pop/wilg Ov.uith. loof Geen boomsoort TOTAAL Bron: CBS1985, MFV 2005 Eigendomscategorieën De laatste 20 jaar is er verschuiving opgetreden in eigendomscategorieën. LNV (waarvoor Staatsbosbeheer als beheerder optreedt) heeft meer bos gekregen (vooral nieuwe aanplant) en de particuliere natuurbeschermingsorganisaties hebben meer bos gekregen door overname van particuliere boseigenaren. Daarnaast is er ook Alterra-Rapport HOUT (12).doc 17

18 % bos overdracht van door LNV aangekochte EHS-gronden, waarop bos is aangelegd, naar de natuurbeschermingsorganisaties geweest. Particulieren hebben ongeveer een derde van het Nederlandse bos in bezit. Hun houtvoorraad bedraagt thans ongeveer 20 miljoen m 3. LNV (SBB) heeft 16.7 miljoen m 3, NM en de Provinciale landschappen samen 10 miljoen m 3 en de gemeenten 8 miljoen m 3 (Dirkse et al 2005). Leeftijd Het Nederlandse bos wordt gemiddeld steeds ouder. In figuur 3.1 staat de procentuele verdeling van het bos over de leeftijdsklassen. In 1980 (gem. leeftijd ca. 40 jaar) was de leeftijdsverdeling van het bos nog onevenwichtig met veel bos in de jonge leeftijdscategorieën. Ook in 2005 (gem. leeftijd ca. 55 jaar) is meer dan de helft van het Nederlandse bos nog jonger dan 60 jaar, maar zit er slechts weinig meer in de jongste leeftijdsklasse. Figuur 3.1 Verdeling leeftijd bossen naar leeftijdsklassen (%) >140 leeftijd bron: CBS 1985, Schoonderwoerd en Daamen 1999, MFV2005 Staande houtvoorraad De totale staande houtvoorraad is de laatste 20 jaar fors toegenomen tot ca. 60 miljoen m 3 (gemiddeld m 3 /ha). De staande houtvoorraad in de bossen tot 40 jaar is afgenomen en die van de bossen ouder dan 40 jaar is toegenomen. In figuur 3.2 is de totale staande voorraad per leeftijdsklasse weergegeven. 18 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

19 m3 X 1000 Staande voorraad per leeftijdklasse (m3 X 1000) > leeftijdsklasse Figuur 3.2 Staande voorraad per leeftijdsklasse (bron: CBS1985, HOSP, MFV2005) Afmetingen Met het toenemen van de leeftijd nemen ook de afmetingen van de stammen toe. In tabel 3.2, die de verdeling van het areaal over diameterklassen geeft, is te zien dat de oppervlakte in de hogere diameterklassen aanzienlijk is toegenomen. Tabel 3.2 Areaal bos per diameterklasse van de dikste boom in de periode Diam.klasse dikste boom cm cm > 60 cm Totaal met bomen > 40 cm Bron: CBS1985, Schoonderwoerd en Daamen 1999 en 2000 en MFV2005 Tabel 3.3 geeft een overzicht van de staande houtvoorraad per boomsoort en diameterklasse. Bij de Douglas, de beuk en de populier/wilg zit momenteel een relatief groot deel (ca. 50 %) van de staande voorraad in de hoogste diameterklassen (> 40 cm). Van de totale voorraad is 21 % dunner dan 20 cm en iets meer dan de helft (53 %) cm. Bijna een derde deel is den. Loofhout neemt bijna de helft (47 %) in van de totale houtvoorraad. Alterra-Rapport HOUT (12).doc 19

20 Tabel 3.3 Verdeling van de staande voorraad levend hout (1000 m 3 ) over de diameterklassen per 2005 Diameterklasse in cm < >60 Totaal Grove den Overige den Douglas Lariks Spar Overig naald Eik Beuk Pop/wilg Berk Es Els Ov.inh.loof Am.eik Esdoorn Ov.uith.loof Totaal Bron:MFV 2005 Kwaliteit Omdat geen landelijke gegevens voorhanden zijn over de kwaliteit van de stammen in het Nederlandse bos van jaar geleden, kan geen uitspraak worden gedaan over een tendens in de kwaliteit. Uit de resultaten van de opname van het Meetnet Functievervulling 2002 blijkt dat in het huidige bos de Douglas en lariks de beste kwaliteit hebben: ongeveer 40% van de stammen dikker dan 18 cm hebben een goede kwaliteit, d.w.z. hebben een rechte stam tot 6 m hoogte, zonder gebreken en met minder dan 3 takken of zichtbare noesten van dikker dan 2 cm. De kwaliteit van grove den is minder (20% goed). Het aandeel goede kwaliteitsstammen van eik is gering (ongeveer 10%). In figuur 3.3 is een procentuele verdeling gemaakt van de kwaliteit per boomsoortgroep (MFV). Figuur 3.3 Verdeling kwaliteitsklasse (goed = 6 m recht, zonder gebreken en met minder dan 3 takken of zichtbare noesten > 2 cm, matig = tusssengroep, slecht = krom, met gebreken en meer dan 5 takken of noesten) per boomsoortgroep (%) 20 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

21 Groveden Overige den Douglas Lariks Spar Overig naaldhout Eik Beuk Populier Overig inheems Overig uitheems Totaal % Verdeling voorraad naar boomsoort en zaaghoutkwaliteit 100% 80% 60% 40% Slecht Matig Goed 20% 0% Bron: MFV 2005 Duurzaam bosbeheer en hout In de jaren negentig is de certificering voor duurzaam bosbeheer begonnen. In 1999 hadden we al ha volgens FSC-certificeringsnormen beheerd bos (Kuiper en Jans 2001). In 2006 bedraagt de oppervlakte gecertificeerd bos in ons land reeds ha ( 2006), met SBB als grootste bosbeheerder( ha). Ruw gerekend staat in het Nederlandse bos een voorraad van 25 miljoen m 3 duurzaam geproduceerd hout. Er is dus ook een aanzienlijk potentieel aanbod van duurzaam hout. Ter vergelijk: in België is 6000 ha en in Duitsland ha bos FSC-gecertificeerd. Maar daarnaast is in België en Duitsland een grote oppervlakte PEFC-gecertificeerd (Programme for Endorsement of Forest Certification)., resp en 7,2 miljoen ha. Beplantingen buiten bosverband In ons land komt ook een aanzienlijke hoeveelheid beplantingen buiten bosverband voor; wegbeplantingen, kleine bosjes, boomrijen langs sloten en percelen, houtwallen, boomgroepen, solitaire bomen enz. Ook deze produceren hout. Bijlage 3 geeft een overzicht van aantallen. Lengtes en oppervlakten solitaire bomen, bomenrijen (weg- en perceelsbeplantingen), houtwallen, heggen en kleine bosjes In totaal gaat het volgens bestaande gegevens (Burger 1987, Dijkstra et al 2001) om een kwart miljoen solitaire bomen, km boomrijen, houtwallen en heggen en ha kleine bosjes (< 0,5 ha). Dit is exclusief het groen in de bebouwde kom en exclusief de erfbeplantingen in het landelijk gebied. Wanneer voor solitaire bomen en lijnvormige beplantingen 200 bomen per ha worden gerekend, gaat het met de kleine bosjes om een oppervlak van ha. Bij een gemiddelde voorraad van m 3 per ha betekent dit een voorraad van 7-10 miljoen m 3. Bij een gemiddelde groei van 7.5 m 3 per ha zou dit ook ongeveer een half miljoen m3 hout op kunnen leveren. Alterra-Rapport HOUT (12).doc 21

22 Conclusies In het potentiële aanbod van hout zitten enkele duidelijke trends. In de eerste plaats is de totale hoeveelheid hout in het bos de laatste 20 jaar fors toegenomen. De totale voorraad bedraagt thans ongeveer 60 miljoen m 3 (waarvan ongeveer een derde deel is FSCgecertificeerd ). Daarnaast staat 7-10 miljoen m 3 hout in beplantingen buiten bosverband. Jaarlijks groeit er ca. 2,5 miljoen m 3 hout bij. Een andere trend is dat het aandeel loofhout (oppervlakte en voorraad) in ons bos toeneemt. Verder neemt het aandeel dik hout in de staande voorraad toe. Het aandeel rechte, foutvrije stammen in het staande volume is i.h.a. laag. Veel hout valt daardoor in de kwaliteitklasse matig. LNV en de natuurbeschermingsorganisaties hebben de laatste jaren meer bos gekregen, particulieren minder. 22 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

23 3.2 De oogst Totaal In figuur 3.4 is voor de periode van 1995 tot 2004 de ontwikkeling van de staande voorraad weergegeven (volgens HOSP- en MFV-gegevens). Er is een duidelijke trend te bespeuren: de staande voorraad groeit jaarlijks met ongeveer 1 miljoen m 3. De totale bijgroei van het Nederlandse bos ligt op ca. 2 miljoen m 3 (MFV), dus er wordt maar ongeveer de helft van de bijgroei geoogst. In bijlage 2 is te zien dat in de periode vanuit de HOSP-gegevens al een daling van de totale houtoogst werd geconstateerd ten opzichte van de periode (Schoonderwoerd en Daamen 2000). Over het percentage dat van de bijgroei wordt geoogst zijn voor de laatste jaren alleen maar schattingen (op basis van door Probos uitgevoerde enquêteinventarisaties van door de industrie verwerkt inlands hout), omdat MFV geen oogsthoeveelheden registreert (zie bijlage 2). De door Probos geschatte percentages liggen met % lager dan die van de begin jaren negentig. Ook de oogstcijfers van particulieren laten een dalende tendens zien in wat er jaarlijks per ha geoogst wordt (zie figuur 3.5). Ook de LEI-bedrijfscijfers laten zien dat de oogst minder is geworden (LEI 2005). Dit verschijnsel doet zich overigens in veel Europese landen voor. Gemiddeld bedraagt het oogstpercentage in de EU-landen 55 % (Meuleman, Kuiper en Nabuurs 2005). Overigens is met het aantrekken van de economie de oogst in 2006 weer toegenomen (LEI 2006). Alterra-Rapport HOUT (12).doc 23

24 staande voorraad (x m3 % oogst staande voorraad % oogst 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 52 0% jaar Figuur 3.4 Ontwikkeling van de staande houtvoorraad en het percentage oogst (spilhout) van de bijgroei (Bron: Schoonderwoerd en Daamen 1999 en 2000, MFV, Bosdata en Probos) 24 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

25 m3 X 1000 m3 per ha bos jaar Figuur 3.5 Ontwikkeling van het geoogste volume hout per ha in particulier bos( Bron: Berger et al 2004) Boomsoorten Van het uit het Nederlandse bos geoogste hout bestaat ongeveer driekwart uit naaldhout en hiervan de helft uit grove den (Schoonderwoerd en Daamen 2000). Ontwikkeling van de hoeveelheid geoogst hout per boomsoort Lariks Douglas Spar Grove d zomereik populier Alterra-Rapport HOUT (12).doc 25

26 Figuur 3.6 De hoeveelheid geoogst hout per boomsoort (Bron: zie bijlage 2) De oogsthoeveelheden per boomsoort in de tijd zijn vermeld in bijlage 2. Omdat de cijfers zijn gebaseerd op verschillende opnamen zijn ook de oppervlakten erbij vermeld met de voorraden. De oogstcijfers vanaf 2000 zijn gebaseerd op de schatting die Probos doet aan de hand van een enquête onder de houtverwerkende bedrijven (Oldenburger 2005). Figuur 3.6 geeft voor de belangrijkste soorten de ontwikkeling van de jaarlijkse oogst weer. Er zijn trendverschillen tussen de soorten. Sinds 1990 is de geoogste hoeveelheid larikshout ongeveer gelijk gebleven, van Douglas is dit gestegen en nu vrij constant. Bij de spar treden grote fluctuaties op. De geoogste hoeveelheid grove den is eerst gestegen, maar daarna sterk afgenomen. De hoeveelheid geoogst zomereik lag ongeveer op m 3, maar is ook enorm gedaald. Populier is vrij constant gebleven. In tabel 3.4 is voor de belangrijkste soorten de gemiddelde jaarlijkse bijgroei weergegeven en het percentage dat hiervan is geoogst. Dit percentage is berekend aan de hand van de totale oogst per jaar, het aantal hectares in dat jaar en de gemiddelde bijgroei in dat jaar. Tabel 3.4 Ontwikkeling van de jaarlijkse bijgroei en de oogst in procenten van de bijgroei Gem bijgroei Gem bijgroei Gem bijgroei % oogst van de % oogst van de % oogst van de bijgroei (m 3 /ha) (m 3 /ha) (m 3 /ha) bijgroei bijgroei Lariks Douglas Spar Grove den Zomereik Populier Beuk Bron: Schoonderwoerd en Daamen 1999, 2000 Over het geheel zijn de oogstpercentages bij de naaldboomsoorten toegenomen en bij de loofboomsoorten afgenomen. Er zijn echter ook verschillen tussen de boomsoorten. Het percentage dat van de bijgroei wordt geoogst is bij lariks steeds redelijk hoog geweest. Bij spar was dit eind jaren tachtig nog laag terwijl het eind jaren negentig hoog is. Bij Douglas begon het ook relatief laag maar steeg het later. Bij grove den was het eerst 67% maar steeg in de jaren negentig tot % Bij de eik en de beuk ligt het oogstpercentage steeds laag. Bij de populier is het van boven de 80% gedaald naar ca. 65%. Het lage percentage bij de eik wordt mede veroorzaakt door de relatief grote oppervlakte jong bos; 80% van de eiken is nog dunner dan 30 cm (zie bijlage 1). Ook hier blijkt weer de enorme daling van de absolute oogsthoeveelheid van grove dennenhout. Dit is ook in de later jaren op een lager niveau gebleven (zie bijlage 2). 26 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

27 Diameters In figuur 3.7 wordt voor een aantal belangrijke soorten voor een aantal jaren (voor latere jaren is dit niet bekend) weergegeven welk deel van het geoogste hout in de grotere diameters (hiervoor is indertijd > 30 cm aangehouden) zit. Duidelijk is dat een steeds groter aandeel dik hout wordt geoogst. Omdat de oogst nu niet meer wordt opgenomen in het MFV, is landelijk niet precies bekend hoe de diameterverdeling van het geoogste hout is. Gezien de verdeling van de voorraad over de diameterklassen en het feit dat een groot deel zaaghout is, zal tegenwoordig naar schatting wel % van de oogst bestaan uit bomen dikker dan 30 cm. Figuur 3.7 Ontwikkeling oogstaandeel (% van het volume ) van de bomen met dbh>30 cm per boomsoort (bron: HOSP) Kwaliteit Over de kwaliteit van het geoogste hout is iets te zeggen in de zin van de gebruiksdoeleinden waarvoor het verkocht is. Hiervan kunnen slechts indicaties worden gegeven. Tabel 3.5 geeft een overzicht voor 2005 (tabel 7 geeft een volledig overzicht per soort). Dit is gebaseerd op schattingen aan de hand van de inventarisatie van de hoeveelheden hout die worden verwerkt tot verschillende producten, die Probos elk jaar uitvoert (Oldenburger 2005). Tabel 3.5 Verdeling van de houtoogst over de belangrijkste gebruiksdoeleinden (in 2005) gebruiksdoel hoeveelheid x 1000 m 3 % Zaaghout Plaat Papier 82 8 Palen 21 2 Heipalen 14 1 Alterra-Rapport HOUT (12).doc 27

28 oogstpercentage Klomp 13 1 Energie 10 1 verduurzaming TOTAAL Bron Probos Uit tabel 3.5 blijkt dat van het geoogste hout het grootste deel wordt verzaagd. In 2005 was dat iets meer dan de helft. Een derde deel werd verwerkt in de plaatindustrie en ongeveer een tiende deel voor papier. Een klein percentage wordt voor kleine palen, heipalen en klompen gebruikt. De laatste jaren wordt ook rondhout gebruikt voor energieopwekking. Eigendomscategorieën Het percentage dat van de bijgroei wordt geoogst verschilt voor de verschillende eigenaarscategorieën van het bos. Seubring (1997) vond dat de particuliere boseigenaren in de periode meer van de bijgroei oogstten dan SBB en overige eigenaren. In figuur 3.8 is het oogstpercentage voor 4 eigendomscategorieën voor die periode weergegeven. Ontwikkeling oogstpercentage per eigendomssituatie Particulier Natuurbeschermings organisatie SBB Lagere overheden 20 Ov. Staatseigendom jaar Figuur 3.8 Ontwikkeling oogstpercentage per eigenaarcategorie (Bron: Seubring 1997) Seubring vond toen dus nog geen afname van de oogst, bij particulieren zelfs nog toename. Volgens de LEI-cijfers is na de periode het oogstpercentage (als percentage van de bijgroei) bij particuliere boseigenaren afgenomen tot ca. 30 % in 2002 en in 2003 en 2004 is het weer iets toegenomen tot ca. 40 % (LEI 2005). Beplantingen buiten bosverband 28 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

29 Ook uit beplantingen buiten bosverband wordt hout geoogst. Om welke hoeveelheden het landelijk gaat is echter niet bekend. Op basis van de veronderstelling dat 20 % van de oogstbare bijgroei (zie bijlage 3) geoogst wordt, zou dit m 3 betekenen. Conclusies De totale oogsthoeveelheid is de laatste 15 jaar met ongeveer een kwart gedaald. Wordt de oogst gerelateerd aan de bijgroei en de staande voorraad, dan kan worden gesproken van een enorme daling. Vooral de hoeveelheid geoogste grove den is de laatste 10 jaar sterk gedaald. De oogst bestaat voor het grootste deel uit grove den, lariks en spar. Er wordt steeds meer dik hout geoogst. Van het geoogste hout wordt meer dan de helft verzaagd. De laatste jaren wordt ook steeds meer hout gebruikt voor bio-energie. In de eerste helft van de jaren negentig oogstten de particuliere boseigenaren meer dan de andere eigenaren, zoals SBB en NM. Daarna is de oogst bij particulieren sterk afgenomen (tot 40% of minde van de bijgroei). Alterra-Rapport HOUT (12).doc 29

30 3.3 De vraag naar hout Het totale houtverbruik Samenhangend o.a. met het verloop van de economie, zitten er aanzienlijke schommelingen in het houtverbruik (Kuiper en Jans 2001). In grote lijnen is het totale houtverbruik in ons land vanaf 1970 toegenomen van ongeveer 10 naar 14 miljoen m 3 rondhout equivalenten. Nederland importeert ca. 20 miljoen m 3, waarvan weer 7 miljoen m 3 wordt geëxporteerd en de eigen oogst bedraagt ongeveer 1 miljoen m 3. De laatste 4 jaar is, als gevolg van slechtere economie, sprake van afname van het totale verbruik). De grote toename sinds de jaren 70 komt vooral door het toegenomen verbruik van papier (naar bijna 8 miljoen m 3 ). Het verbruik van gezaagd hout is gemiddeld redelijk stabiel (totaal ca. 3.3 miljoen m 3 ), van spaan- en vezelplaat is toegenomen (naar ca. 1 miljoen m 3 ), triplex en fineer stabiel (0,6 miljoen m 3 ), papierpulp stabiel (0,7 miljoen ton) en tropisch hout stabiel (totaal ca. 1,5 miljoen m 3 ) (Kuiper en Jans 2001). Van de ca. 14 miljoen m 3 r.e. hout die in ons land worden verbruikt, wordt ongeveer de helft gebruikt voor de productie van papier en karton, 30% voor gezaagd hout, 15% voor diverse plaatmaterialen en 6% voor overige houtproducten. De bouw is in ons land een grote verbruiker van hout, met ca. 1,5 miljoen m 3 re. Daarnaast zijn de tuinsector en de pallets/emballage-industrie redelijk grote verbruikers met elk ca. 0,6 miljoen m 3 rondhout. Ook in de doe-het-zelf-sector wordt een aanzienlijke hoeveelheid hout verwerkt (ca. 0.3 miljoen m 3 ) en in de meubelindustrie en grond- en waterwerken elk ca. 0.2 miljoen m 3. De laatste jaren is er steeds meer hout nodig voor opwekking van energie. Om de vraag naar hout naar belangrijkste verwerkingscategorieën inzichtelijk te maken is in tabel 3.6 het verbruik weergegeven met daarnaast de huidige bronnen. (de cijfers zijn hierbij ruw afgerond). Zet men de eigen oogst af tegen het totale verbruik, dan valt op dat de eigen oogst slechts 1 % bijdraagt aan de eigen papier behoefte en voor ca. 20 % aan het verbruik van zaaghout en plaatmateriaal en fineer. Wat dit betreft zijn er voor alle categorieën mogelijkheden voor vergroting van de afzet, maar dit geldt met name voor papier. Tabel 3.6 Het verbruik van hout in ons land en de herkomst (x miljoen m 3 r.e.) categorie Totale verbruik import export *) eigen oogst ,05 Papier Zaaghout 3,3 3,3 0,5 0,6 Vezel- en 1 1,5 0,5 0,3 spaanplaat Triplex en 0,6?? 0,1 fineer Tropisch 1,5 1,5? 0 30 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

31 hout energiehout 0.8**??? TOTAAL 14, Bron: Kuiper en Jans 2001, data afgeleid van Probos-cijfers * van de export is een deel van eigen oogst ** hiervan komt slechts een beperkt deel uit het bos; het belangrijkste deel is resthout van zagerijen e.d De rondhoutsector Figuur 3.9 geeft een overzicht van de belangrijkste rondhout verwerkende bedrijven in ons land. Ze zijn hierbij ingedeeld naar hoofdproduct (gezaagd hout, papier- en karton, klompen en paalhout) en naar verwerkingscapaciteit. Hierbij gaat het om de totale verwerkingscapciateit, dus inclusief de verwerking van geïmporteerd hout. In de bijbehorende cijfers van tabel 3.7 is te zien welk deel van het verwerkt hout uit het Nederlandse bos afkomstig is. Alterra-Rapport HOUT (12).doc 31

32 Figuur 3.9 Overzicht van de rondhoutverwerkende bedrijven in ons land, ingedeeld naar verwerkingscapaciteit (Bron: Probos) 32 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

33 Tabel 3.7 Overzicht van het in ons land verwerkte rondhout in 2005 (m 3 ) Zagerijen Boomsoort Grootteklasse Grenen Vuren Lariks Douglas Eik Am. Eik Beuk Populier Es Overig Totaal <1000 NL bos*) Totaal NL bos Totaal NL bos Totaal NL bos Totaal NL bos Totaal >50000 NL bos Totaal Totaal NL bos Totaal , , Klompen Boomsoort Grootteklasse Populier Wilg Totaal <1000 NL bos Totaal NL bos Totaal NL bos Totaal Alterra-Rapport HOUT (12).doc 33

34 Totaal NL bos Totaal Papier Boomsoort Grootteklasse Vuren Populier Totaal >50000 NL bos Totaal Verduurzaamde en onbehandelde palen (incl. heipalen) Boomsoort Grootteklasse Grenen Vuren Douglas Lariks Eik Overig Totaal <1000 NL bos Totaal , NL bos ,124 Totaal NL bos Totaal Totaal NL bos Totaal *) dit is inclusief beplantingen buiten bosverband Bron: Probos Alterra-Rapport HOUT (12).doc

35

36 Uit tabel 3.7 is af te leiden dat de vraag van Nederlandse rondhoutverwerkende bedrijven vooral bestaat uit naaldhout. Hiervoor wordt fijnspar, grove den, Douglas en lariks gebruikt, in het algemeen met diameters tot 50 cm. Meer dan driekwart van de totale hoeveelheid rondhout dat door de bedrijven wordt verwerkt, bestaat hieruit. Ruim 60 % hiervan komt uit het Nederlandse bos. Een klein deel wordt tot klompen verwerkt. Hiervoor worden populieren en wilgen gebruikt. Hiervan komt slechts de helft uit Nederlandse opstanden. Voor de productie papier wordt tegenwoordig fijnspar en populier gebruikt (bij voorkeur tot een diameter van 50 cm, anders moeten de stammen voor verwerking worden gespleten). Het grootste deel van de m 3 komt uit Nederlands bos en Nederlandse beplantingen. Eerder werd ook grove den gebruikt voor de papierproductie. Dit deel, dat nu niet meer voor papier wordt gebruikt, is opgenomen in de productie van OSB-platen en pallets. Voor het produceren van palen is fijnspar de belangrijkste soort. Driekwart van het benodigde hout bestaat uit vuren. Slechts een kwart hiervan komt uit het Nederlandse bos. Uit gesprekken met vertegenwoordigers (zie bijlage 5) uit de belangrijkste delen van de rondhout verwerkende sector (rondhouthandel, zagerijen, papierindustrie, kartonindustrie) zijn enkele indicaties te halen over ontwikkelingen in de vraag. De rondhouthandel en zaaghoutverwerkers denken vooral naaldhout (de grootste rondhoutverwerker verwerkt alleen al m 3 per jaar) nodig te hebben, hoofdzakelijk grove den, Douglas, lariks en spar, maar ook populier. Daarnaast worden ook soorten als eik en es gevraagd. De kwaliteit van hout uit het Nederlandse bos acht men in het algemeen voldoende (voor speciale doeleinden, bijvoorbeeld constructies, heeft men specifieke kwaliteiten nodig, die elders gehaald moeten worden). Desondanks gebruiken de houtverwerkende bedrijven steeds minder hout uit het Nederlandse bos (sommigen nog 90 %, anderen slechts 10 % meer). Omdat men steeds meer moeite ondervindt om voldoende snel, voldoende hout in Nederland te krijgen, wordt steeds meer hout uit Duitsland en België, maar ook uit Luxemburg en Frankrijk gehaald. De vouwkartonindustrie gebruikt thans populier van cm met voldoende rechtheid. Er zijn plannen om ook fijnspar te gebruiken. De vraag van de Nederlandse papierindustrie is door de jaren heen enorm veranderd zowel in volume, als in boomsooort als in grondstof. Werd vroeger vooral hout gebruikt, tegenwoordig gebruikt de Nederlandse papierindustrie nu grotendeels oud papier. Voor het inbrengen van nieuwe vezels is ook nog steeds hout nodig. Hiervoor wordt tegenwoordig hout van de boomsoorten fijnspar en populier gebruikt, terwijl voorheen ook grove den werd gebruikt. 36 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

37 De houten pallet- en kistenindustrie en de tuinhoutmarkt hebben ook grote ontwikkelingen doorgemaakt. Voor pallets wordt vooral grenen, vuren en populier gebruikt. De bij de EPV aangesloten fabrikanten van nieuwe pallets en emballagemateriaal in hout (ca 80% van de totale markt) produceren jaarlijks ca. 17 miljoen pallets. Daarnaast nog kisten en kratten (voor groenten, fruit, wijn) en industriële en exportverpakkingen. De verpakkingsindustrie verbruikt in totaal ca m 3 hout. De bio-energiebedrijven vragen ook steeds meer hout. Er zijn slechts 2 biomassacentrales in ons land die op schoon hout draaien (Cuijk en Lelystad) hebben samen hout per jaar nodig. Essent verbruikt voor haar centrales in totaal ton per jaar. Dit wordt als chips of pellets aangevoerd en is voor 55 % afkomstig van afvalhout van de verwerkende industrie (zaagafvalstukken en zaagsel) en voor 45% afvalhout (tak- en dunningshout) uit bossen (mond. med. De heer M. Sinke, Commercial Biofuels Manager Global Commodities, Essent). Ook voor de andere centrales komt de grondstof voor een groot deel uit resthout van zagerijen en van groenresten uit stedelijk groen, landschappelijke beplantingen e.d. Welk deel uit bossen komt is niet exact bekend. Wel is bekend dat SBB de laatste jaren ca m 3 hout voor bio-energie ( levert. Het aandeel rondhout hierin is marginaal. Het energiehout is overwegend afkomstig uit regulier onderhoud of omvormingen van overige natuurterreinen en betreft: - hout dat vrijkomt bij landschapsbeheer (afzetten singels, overhangende takken - hakhoutachtigen)omvormingen (volgelopen heide, dus met vliegdennen en aanverwante artikelen) - hout dat vrijkomt bij het afzetten van lanen (afhankelijk van de houtsoort en -kwaliteit, volle boom of alleen het tak en tophout). Vanwege de kwaliteitseisen van de chips wordt er soms een beperkt aandeel rondhout (dat ook als brand- of vezelhout afgezet zou kunnen worden verwerkt in de chips. Een klein percentage energiehout komt direct uit bossen. Dit betreft: - eerste dunningen; hierbij wordt het rondhout separaat afgevoerd, maar soms wordt de aftopdiameter iets wordt verruimd om te kunnen voldoen aan de kwaliteitseisen die aan chips worden gesteld. - bos dat wordt omgevormd naar een ander terreintype en waarbij alle materiaal moet worden afgevoerd (hierbij gaat het dus om tak- en tophout) (mededeling H. Wanningen SBB). Geschat wordt dat er hooguit m 3 rondhout direct vanuit het bos voor het opwekken van energie wordt gebruikt. Er wordt ook rondhout verstookt door particulieren in kachels en open haarden. Eén op de vijf huishoudens heeft een houtkachel of open haard (Sinkels e.a. 2005, Er is niet precies bekend hoeveel hout wordt verstookt. Wanneer in de helft 1m 3 hout per jaar verstookt wordt, betekent dit een totale hoeveelheid van m 3. Wanneer hiervan 10 % rondhout is, betekent dit dat er m 3 rondhout wordt verstookt. Alterra-Rapport HOUT (12).doc 37

38 Verder vinden op lokale/regionale schaal soms kleinere, vraagspecifieke ontwikkelingen plaats. Het kan hierbij ook gaan om innovatieve aspecten, die wellicht later ook landelijk hun invloed laten gelden in de markt. Voorbeelden hiervan zijn: - de ontwikkeling van kleine bio-energie-installaties, waarvoor houtsnippers (of chunks of pellets) kunnen worden gebruikt - zagerijen voor specifieke doeleinden, bijvoorbeeld gewaterd grenen in zagerij Twickel, iepen in zaagmolen De Rat in IJlst (SHR 2005) - productie en gebruik van duurzame houtsoorten voor specifieke doeleinden, bijv. inlands eiken voor hekwerk. Conclusies Het totale verbruik van hout in ons land vertoont vanaf 1970 een stijgende lijn. De laatste jaren was sprake van afname, in 2006 is met de aantrekkende economie weer sprake van toename. In de rondhoutverwerkende sector is er veel behoefte aan naaldhout voor zaaghout, palen en plaatmateriaal. Verder is er momenteel een groeiende vraag naar hout voor de productie van bioenergie. STROOM NEDERLANDS RONDHOUT (m3) B O S V O O R R A A D naaldhout grd fs la dgl loofhout pop eik beplantingen buiten bosverband zagerijen platenindustrie palen (incl. verdz.) papier/karton klompen energie zaaghout resthout platen (hei)palen papier, karton klompen resthout energie 38 Alterra-Rapport HOUT (12).doc

39 3.3.3 Trends in het buitenland Duitsland In Duitsland wordt jaarlijks 69 miljoen m3 rondhout verwerkt (Ochs e.a. 2007). Ca bedrijven verzagen gezamenlijk ca. 37 miljoen m 3 rondhout, dat voor 98 % uit het eigen bos komt (Sörgel, Mantau en Weimar 2006). Er zijn veel kleine zagerijen; 60 bedrijven hebben een capaciteit van meer m 3 per jaar. In de bedrijfskolom zit veel dynamiek (Sörgel en Mantau 2006). De Duitse bedrijven verzagen hoofdzakelijk naaldhout (fijnspar, grove den, Abies, Douglas en lariks); slechts 7 % is loofhout (vooral beuk en eik). Het belangrijkste product van de zaagindustrie bestaat uit balken, planken, latten enz. die ingezet worden voor huizenbouw, trappen, deuren, meubelen enz. Hiervan werd in 2005 in Duitsland ca. 22 miljoen m 3 gezaagd hout geproduceerd (20,8 miljoen m 3 naaldhout en 1.3 miljoen m 3 loofhout). Tweederde deel wordt afgenomen door de bouwondernemingen. Voorts staat Duitsland met een productie van meer dan 21 miljoen ton, vijfde (na VS, China, Japan en Canada) op de lijst van papier- en kartonproducenten. Hiervan wordt 9,7 miljoen ton geëxporteerd, waarvan 6,6 miljoen ton naar West-Europese landen. Voor de papier- en kartonproductie wordt vooral oud papier ingezet (14,4 miljoen ton), maar ook 1,7 miljoen ton hout ( In Duitsland is de bio-energie-industrie, met name de industrie van houtpellets voor verwarming de laatste jaren enorm gegroeid. Deze draait nu hoofdzakelijk op resthout van zagerijen en secundaire houtverwerkende industrie, maar er wordt ook al hout direct uit het bos voor gebruikt ( Voor energie ca. 16 miljoen ton nodig, waarvan 3,6 miljoen m3 industriehout en resthout uit bos (Ochs e.a. 2007). In de aan ons land grenzende deelstaten van Duitsland Niedersachsen en Nordrhein- Westfalen ligt 2 miljoen ha bos (zie tabel 3.8). Hiervan is bijna een derde deel fijnspar. De houtvoorraad van beide deelstaten tezamen bedraagt 500 miljoen m 3. Hiervan maken naald- en loofhout elk ongeveer de helft uit. De beuk en eik samen ongeveer een derde. In beide Duitse deelstaten is de bosoppervlakte de laatste 20 jaar uitgebreid; in Niedersachsen met ha. Ook is in beide deelstaten de houtvoorraad per ha toegenomen; tot ca. 160 m 3 per ha in Niedersachsen en 220 m 3 per ha in Nordrhein- Westfalen.Verder is ook daar een verschuiving in de richting van loofhout aan de gang, waarbij vooral de fijnspar terrein verliest. Er wordt in beide deelstaten tezamen per jaar ongeveer 9,5 miljoen m 3 hout geoogst. De oogstpercentages liggen met % van de bijgroei op ongeveer hetzelfde niveau als in ons land. De rondhoutverwerkende industrie bestaat in beide deelstaten hoofdzakelijk uit zagerijen en papierfabrieken. In Nordrhein-Westfalen staan 283 en in Niedersachsen 91 zagerijen, in totaal met een capaciteit van meer dan 3 miljoen m 3. In Nordhein- Alterra-Rapport HOUT (12).doc 39

5 Kansen en knelpunten voor de houtsector en boseigenaren

5 Kansen en knelpunten voor de houtsector en boseigenaren 5 Kansen en knelpunten voor de houtsector en boseigenaren In dit hoofdstuk wordt de vergelijking van vraag en aanbod samengevat en gekeken welke kansen en knelpunten er gesignaleerd kunnen worden voor

Nadere informatie

A. Oosterbaan C.A. van den Berg M.J. Schelhaas. Alterra-rapport 1510, ISSN

A. Oosterbaan C.A. van den Berg M.J. Schelhaas. Alterra-rapport 1510, ISSN Ontwikkelingen in vraag en aanbod van rondhout in Nederland en aangrenzend gebied en mogelijke knelpunten en kansen voor de bos- en houtsector in de periode 25-225 A. Oosterbaan C.A. van den Berg M.J.

Nadere informatie

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland Kerngegevens Bos en Hout in Nederland November 2004 STICHTING PROBOS Werkt aan een duurzame houtketen Stichting Probos zet zich in voor duurzaam bosbeheer en een duurzame houtsector. Deze zijn onlosmakelijk

Nadere informatie

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland Kerngegevens Bos en Hout in Nederland November 2005 STICHTING PROBOS Werkt aan een duurzame houtketen Stichting Probos zet zich in voor duurzaam bosbeheer en een duurzame houtsector. Deze zijn onlosmakelijk

Nadere informatie

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland Kerngegevens Bos en Hout in Nederland December 2014 STICHTING PROBOS Werkt aan een duurzame houtketen Stichting Probos zet zich in voor duurzaam bosbeheer en een duurzame houtsector. Deze zijn onlosmakelijk

Nadere informatie

Dik hout vraagt kwaliteitsbeheer

Dik hout vraagt kwaliteitsbeheer Dik hout vraagt kwaliteitsbeheer Veranderingen in het Nederlandse bos Ontwikkelingen in de boomsoortaandelen binnen de oppervlakte opgaand bos tussen de 4de bosstatistiek (1980-1983) en het Meetnet functievervulling

Nadere informatie

Het Nederlandse bos in cijfers

Het Nederlandse bos in cijfers Het Nederlandse bos in cijfers Resultaten van de 6e Nederlandse Bosinventarisatie - Mart-Jan Schelhaas en Sandra Clerkx (Alterra) In 2012 is begonnen met de metingen van de 6e Nederlandse Bosinventarisatie.

Nadere informatie

Te Dik Hout? Een onderzoek naar het toekomstige aanbod van dik hout in relatie tot de verwerking

Te Dik Hout? Een onderzoek naar het toekomstige aanbod van dik hout in relatie tot de verwerking Te Dik Hout? Een onderzoek naar het toekomstige aanbod van dik hout in relatie tot de verwerking Jan Oldenburger Annemieke Winterink Mark Vonk Nico Leek Wageningen, januari 2008 Te Dik Hout? Een onderzoek

Nadere informatie

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland Kerngegevens Bos en Hout in Nederland December 2008 STICHTING PROBOS Werkt aan een duurzame houtketen Stichting Probos zet zich in voor duurzaam bosbeheer en een duurzame houtsector. Deze zijn onlosmakelijk

Nadere informatie

Staatsbosbeheer - hout en biomassa-

Staatsbosbeheer - hout en biomassa- Staatsbosbeheer - hout en biomassa- Henk Wanningen Programmamanager Biomassa en Klimaat Directie SBB Concern Staf Regio Noord Regio Oost Regio Zuid Regio West Staatsbosbeheer Dienstverlening 1 Staatsbosbeheer

Nadere informatie

De markt voor houtige biomassa

De markt voor houtige biomassa De markt voor houtige biomassa Jan Oldenburger Ede, 1 november 2016 Inhoud Houtige biomassa Gebruik van hout in Nederland Biomassa potentieel en benutting Biomassatoepassing en -markt Markt voor chips

Nadere informatie

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland Kerngegevens Bos en Hout in Nederland December 2010 STICHTING PROBOS Werkt aan een duurzame houtketen Stichting Probos zet zich in voor duurzaam bosbeheer en een duurzame houtsector. Deze zijn onlosmakelijk

Nadere informatie

Hoeveel houtige biomassa komt er (in potentie) uit bos, landschap en de bebouwde omgeving?

Hoeveel houtige biomassa komt er (in potentie) uit bos, landschap en de bebouwde omgeving? Hoeveel houtige biomassa komt er (in potentie) uit bos, landschap en de bebouwde omgeving? Martijn Boosten Demonstratie oogst en verwerking biomassa 3 juli 2014, Rosmalen Stichting Probos Kennisinstituut

Nadere informatie

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland Kerngegevens Bos en Hout in Nederland December 2013 STICHTING PROBOS Werkt aan een duurzame houtketen Stichting Probos zet zich in voor duurzaam bosbeheer en een duurzame houtsector. Deze zijn onlosmakelijk

Nadere informatie

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland

Kerngegevens Bos en Hout in Nederland Kerngegevens Bos en Hout in Nederland December 2012 STICHTING PROBOS Werkt aan een duurzame houtketen Stichting Probos zet zich in voor duurzaam bosbeheer en een duurzame houtsector. Deze zijn onlosmakelijk

Nadere informatie

Biomassaverbruik en beschikbaarheid in Nederland

Biomassaverbruik en beschikbaarheid in Nederland Biomassaverbruik en beschikbaarheid in Nederland Martijn Boosten (Zwolle, 30 maart 2017) Hernieuwbare energie en houtige biomassa Situatie in 2015: 5,8% van NL energieverbruik kwam uit hernieuwbare bronnen

Nadere informatie

Nederlands bos. Nederlands bos: hoeveel bos is er?

Nederlands bos. Nederlands bos: hoeveel bos is er? Nederlands bos In het dichtbevolkte Nederland heeft bos meerdere functies. Naast de productie van hout zijn de natuur-, landschap- en recreatiefunctie van groot belang. Boswet, bosbeleid en regelgeving

Nadere informatie

Kennisdag eco2eco vraag en aanbod op de houtmarkt Welkom

Kennisdag eco2eco vraag en aanbod op de houtmarkt Welkom Kennisdag eco2eco vraag en aanbod op de houtmarkt Welkom 29/06/2017 Opglabbeek Eric Peyskens ANB Bert De Somviele BOS+ Introductie Stuurgroep 4 situering deelpakket 3 binnen het project eco2eco Doel: Vlaamse

Nadere informatie

Houtige biomassa: markt, kenmerken en aandachtspunten

Houtige biomassa: markt, kenmerken en aandachtspunten Houtige biomassa: markt, kenmerken en aandachtspunten Jan Oldenburger Inhoud Houtige biomassa? Kwaliteitsaspecten De markt Omvang Nederlandse markt Typering Prijzen Houtige biomassa? Houtige biomassa?

Nadere informatie

DE VERWERKING VAN RONDHOUT IN NEDERLAND

DE VERWERKING VAN RONDHOUT IN NEDERLAND TICHTING BO EN HOUT 1990, nr. 10 BO E N HOU T BERICHTEN DE RWERKING VAN RONDHOUT IN NEDERLAND De vraag naar hout van Nederlandse bodem neemt toe en de verwachting is dat deze nog verder zal gaan toenemen.

Nadere informatie

Biomassa uit natuur en landschap Wat is het potentieel?

Biomassa uit natuur en landschap Wat is het potentieel? Biomassa uit natuur en landschap Wat is het potentieel? 19 maart 2008 Joop Spijker Alterra, Wageningen UR Conferentie regionale kansen voor biomassa en waterstof Opbouw presentatie Inleiding Huidig gebruik

Nadere informatie

HOUTOOGST: VAN PLAN TOT PLANK

HOUTOOGST: VAN PLAN TOT PLANK HOUTOOGST: VAN PLAN TOT PLANK beheerplan Om te bepalen welke functies in een bos van belang zijn en welke werkzaamheden er worden uitgevoerd maakt de boseigenaar een beheerplan. In het beheerplan staan

Nadere informatie

Visie op de houtoogst. Platform Hout in Nederland

Visie op de houtoogst. Platform Hout in Nederland Visie op de houtoogst Platform Hout in Nederland Multifunctionaliteit in balans Visie op de houtoogst Platform Hout Nederland en Ministerie van LNV, Directie Natuur INHOUD VOORWOORD SAMENVATTING 1 1. INLEIDING

Nadere informatie

Bos en Hout Berichten

Bos en Hout Berichten Bos en Hout Berichten Stichting Bos en Hout 1985, nr. 10 Bosrandweg 5, postbus 253 6700AG Wageningen Bos en hout in Spanje en Portugal Op 1 januari 1986 wordt onze Europese Gemeenschap uitgebreid met twee

Nadere informatie

Nederlands bosbeheer in Europese context

Nederlands bosbeheer in Europese context Nederlands bosbeheer in Europese context Gert-Jan Nabuurs Studiedag, 24 september 2004 Met dank aan: European Forest Institute, CLUE model groep, Mart-Jan Schelhaas, Toon Helmink Gebaseerd op diverse projecten

Nadere informatie

Bosbeheerplanning in Vlaanderen

Bosbeheerplanning in Vlaanderen Achtergrond 2 typen Doel/Voordelen/Procedure Case Meerdaalwoud,Heverleebos & Egenhovenbos Achtergrond Bosbeheer in Vlaanderen = bevoegdheid Vlaamse Overheid Bos in Vlaanderen: 10,8% bos = ca. 146.000 ha

Nadere informatie

Afzetmarkten van gezaagd hout en plaatmateriaal op de Nederlandse markt in 2013

Afzetmarkten van gezaagd hout en plaatmateriaal op de Nederlandse markt in 2013 1 Afzetmarkten van gezaagd hout en plaatmateriaal op de Nederlandse markt in 2013 Jan Oldenburger & Casper de Groot Wageningen, januari 2015 Afzetmarkten van gezaagd hout en plaatmateriaal op de Nederlandse

Nadere informatie

Nederlandse rondhoutvervverking in 1991

Nederlandse rondhoutvervverking in 1991 Bos en Hou t Berichten IUH 1992/ nr. 1 Stichting Bos en Hout 3 Nederlandse rondhoutvervverking in 1991 Opnieuw is de vraag naar populieren en vuren in Nederland veel hoger dan de binnenlandse oogst. Dit

Nadere informatie

Kostenefficiënte en verantwoorde oogst van tak- en tophout

Kostenefficiënte en verantwoorde oogst van tak- en tophout Kostenefficiënte en verantwoorde oogst van tak- en tophout Martijn Boosten Oogstdemonstratie tak- en tophout 27 februari 2014, Vierhouten Tak- en tophout uit bossen Naar schatting jaarlijks 36.000 ton

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Houtoogst in relatie tot nutriëntenvoorraden in bossen op droge zandgronden

Houtoogst in relatie tot nutriëntenvoorraden in bossen op droge zandgronden Houtoogst in relatie tot nutriëntenvoorraden in bossen op droge zandgronden Anjo de Jong, Wim de Vries, Hans Kros and Joop Spijker Inhoud Achtergrond: zorg over verarming van de bodem door oogst tak- en

Nadere informatie

De betekenis van de bedrijfskolom bos- en hout voor de Nederlandse economie

De betekenis van de bedrijfskolom bos- en hout voor de Nederlandse economie H. D. Schouten, Bosschap De betekenis van de bedrijfskolom bos- en hout voor de Nederlandse economie Bossen vervullen diverse functies. Daarvan is de houtproductiefunctie voor zowel de economie van het

Nadere informatie

METEN = WETEN Onderbouwing Duurzaam Bosbeheer

METEN = WETEN Onderbouwing Duurzaam Bosbeheer Peter Stouten 21 april 2016 METEN = WETEN Onderbouwing Duurzaam Bosbeheer Inhoud presentatie Oculaire inventarisatie Meten, hoe doe je dat? Wat kun je ermee? Oculaire inventarisatie Beoordeling op het

Nadere informatie

De ontwikkeling van massatabellen voor eik, beuk, es en berk

De ontwikkeling van massatabellen voor eik, beuk, es en berk H. Schoonderwoerd en J.P.G. de Klein, Maatschap Daamen, Schoonderwoerd, Miedema & De Klein, Maurik en J.N. van der Schee, firma Houtmoet, Velp De ontwikkeling van eik, beuk, es en berk Massatabellen worden

Nadere informatie

Gecertificeerd hout op de Belgische markt in 2008. Jan Oldenburger Nico Leek Lut Draye (De&D Consult)

Gecertificeerd hout op de Belgische markt in 2008. Jan Oldenburger Nico Leek Lut Draye (De&D Consult) Gecertificeerd hout op de Belgische markt in 2008 Jan Oldenburger Nico Leek Lut Draye (De&D Consult) Wageningen, 30 juni 2009 Gecertificeerd hout op de Belgische markt in 2008 Jan Oldenburger Nico Leek

Nadere informatie

Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen

Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen Ondergetekenden: 1. De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, mevrouw G. Verburg, handelend als bestuursorgaan, hierna

Nadere informatie

Nederlandse houtstromen in beeld. Jan Oldenburger, Casper de Groot en Annemieke Winterink

Nederlandse houtstromen in beeld. Jan Oldenburger, Casper de Groot en Annemieke Winterink Nederlandse houtstromen in beeld Jan Oldenburger, Casper de Groot en Annemieke Winterink Wageningen, december 2012 Nederlandse houtstromen in beeld Jan Oldenburger, Casper de Groot en Annemieke Winterink

Nadere informatie

Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in 2008. Jan Oldenburger Annemieke Winterink Nico Leek

Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in 2008. Jan Oldenburger Annemieke Winterink Nico Leek Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in 2008 Jan Oldenburger Annemieke Winterink Nico Leek Wageningen, april 2010 Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in 2008 Dit onderzoek

Nadere informatie

Telen van Kwaliteitshout Wouter Bax, Parenco hout. Parenco hout Wat is kwaliteitshout Welke factoren zijn van belang

Telen van Kwaliteitshout Wouter Bax, Parenco hout. Parenco hout Wat is kwaliteitshout Welke factoren zijn van belang Telen van Kwaliteitshout Wouter Bax, Parenco hout Inhoud Parenco hout Wat is kwaliteitshout Welke factoren zijn van belang Markt Terreinomstandigheden Partijkenmerken De kwaliteit Beschrijving per houtsoort

Nadere informatie

Potentieel van houtige biomassa in Gelderland

Potentieel van houtige biomassa in Gelderland 1 Potentieel van houtige biomassa in Gelderland Quick scan van het verantwoord te oogsten potentieel biomassa uit bos, landschap en bebouwde omgeving Jan Oldenburger en Martijn Boosten (Stichting Probos)

Nadere informatie

Algemene Vereniging Inlands Hout

Algemene Vereniging Inlands Hout Algemene Vereniging Inlands Hout Algemene Vereniging Inlands Hout: vereniging van ondernemers in bos en hout Typen ondernemers bij de AVIH: adviesbureau bosbouwaannemer (exploiterende) rondhouthandel rondhoutverwerkende

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

Potentieel van houtige biomassa in Gelderland

Potentieel van houtige biomassa in Gelderland Ing. 27 maart 2017 PS2017-182 2017-005195 PS 24 mei 2017 1 Potentieel van houtige biomassa in Gelderland Quick scan van het potentieel verantwoord te oogsten biomassa uit bos, landschap en bebouwde omgeving

Nadere informatie

FSC-boscertificering in Vlaanderen: stand van zaken eind 2014

FSC-boscertificering in Vlaanderen: stand van zaken eind 2014 FSC-boscertificering in Vlaanderen: stand van zaken eind 2014 Tim Audenaert Meerdaalwoud (Tim Audenaert ) Situering Onder de vorm van een beknopte update wordt jaarlijks een stand van zaken weergegeven

Nadere informatie

BINNENLANDS BIOMASSAPOTENTIEEL

BINNENLANDS BIOMASSAPOTENTIEEL Ecofys BV P.O. Box 8408 NL-3503 RK Utrecht Kanaalweg 16-G NL-3526 KL Utrecht The Netherlands www.ecofys.nl T +31 (0)30 280 83 00 F +31 (0)30 280 83 01 E info@ecofys.nl BINNENLANDS BIOMASSAPOTENTIEEL BIOMASSA

Nadere informatie

Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in Jan Oldenburger Nico Leek

Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in Jan Oldenburger Nico Leek Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in 2005 Jan Oldenburger Nico Leek Wageningen, december 2006 Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in 2005 Jan Oldenburger Nico Leek Wageningen,

Nadere informatie

In dit boekje komt u alles te weten over

In dit boekje komt u alles te weten over hout 100 0/ 0 duurzaam In dit boekje komt u alles te weten over 4 Voordelen van hout Duurzaam bosbeheer Redenen om duurzaam geproduceerd hout te kopen Het kopen en verkopen van miljard hectare van de

Nadere informatie

Meet- en rekenprincipes

Meet- en rekenprincipes 2 Meet- en rekenprincipes MEET- EN REKENPRINCIPES HOOFDSTUK 2 2.1 Algemene inhoudsberekening Illustratie 2.a: Inhoudsberekening van een cilinder = oppervlakte x lengte. De inhoud van een object zoals een

Nadere informatie

Resultaten VVNH monitoring rapportageformulier geheel 2014

Resultaten VVNH monitoring rapportageformulier geheel 2014 Resultaten VVNH monitoring rapportageformulier geheel 214 Deze rapportage is gebaseerd op respons van de VVNH-leden op het rapportageverzoek over zowel de eerste als de tweede helft van 214. Naast de import

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Evolutie van de Belgische voorraden

Evolutie van de Belgische voorraden Evolutie van de Belgische voorraden 2015-2016 V. De Blauwer (Inagro), D. Florins (FIWAP), P. Lebrun (FIWAP) Samenvatting Jaarlijks houden FIWAP, CARAH, PCA en Inagro een enquête om de evolutie van de aardappelvoorraden

Nadere informatie

Aantoonbaar duurzaam geproduceerd hout op de Belgische markt in 2012

Aantoonbaar duurzaam geproduceerd hout op de Belgische markt in 2012 Aantoonbaar duurzaam geproduceerd hout op de Belgische markt in 2012 Casper de Groot, Jan Oldenburger, Annemieke Winterink, Mark van Benthem, Lut Draye (De&D Consult) & Sophie Vos (De&D Consult) Wageningen,

Nadere informatie

Structuuronderzoek 22 Samenvatting. De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2004 2013

Structuuronderzoek 22 Samenvatting. De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2004 2013 Structuuronderzoek 22 Samenvatting De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2004 2013 1. Inleiding De Nederlandse Vereniging van Leveranciers van Bouwgrondstoffen "NVLB"

Nadere informatie

Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in 2013

Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in 2013 1 Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in 2013 Jan Oldenburger, Casper de Groot, Annemieke Winterink en Mark van Benthem Wageningen, februari 2015 Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2010

De agrarische handel van Nederland in 2010 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Wereldhandel in agrarische producten daalde in met ruim 10%, maar vertoont in weer herstel Nederlandse agrarische export groeit in naar

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2014

De agrarische handel van Nederland in 2014 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale Nederlandse handelsoverschot is in gelijk gebleven aan het niveau van ( 47,6 mld.); handelsoverschot agrarische producten komt

Nadere informatie

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Aantal vooraanmeldingen voor 2 e graads opleiding stijgt, 1 e graads daalt en pabo blijft gelijk juni 2010 Inleiding Om de (toekomstige) leraartekorten

Nadere informatie

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Aanmelding voor opleidingen tot vo docent steeds vroeger, pabo trekt steeds minder late aanmelders juni 2009 Inleiding Om de (toekomstige) leraartekorten

Nadere informatie

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media hebben in onze samenleving een belangrijke rol verworven. Het gebruik van sociale media is groot en dynamisch. Voor de vierde

Nadere informatie

WMO-huishoudelijke hulp in natura Ontwikkelingen in Nijmegen. Analyse en vooruitblik

WMO-huishoudelijke hulp in natura Ontwikkelingen in Nijmegen. Analyse en vooruitblik WMO-huishoudelijke hulp in natura Ontwikkelingen in Nijmegen Analyse en vooruitblik Afdeling Onderzoek en Statistiek 8 maart 2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Ontwikkeling 2008-2011, de cijfers...

Nadere informatie

5.6 Het Nederlands hoger onderwijs in internationaal perspectief

5.6 Het Nederlands hoger onderwijs in internationaal perspectief 5.6 Het s hoger onderwijs in internationaal perspectief In de meeste landen van de is de vraag naar hoger onderwijs tussen 1995 en 2002 fors gegroeid. Ook in gaat een steeds groter deel van de bevolking

Nadere informatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14 Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd

Nadere informatie

www.houtcompagnie.nl

www.houtcompagnie.nl www.houtcompagnie.nl Houtinkoop voor bijzondere afmetingen: Wie en wat zijn wij: Nick Faber, ik ben Directeur/eigenaar van Houtcompagnie Almenum BV in Harlingen. Wij zijn een houthandel/zagerij. Ik ben

Nadere informatie

Structuuronderzoek 23 Samenvatting. De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2005 2014

Structuuronderzoek 23 Samenvatting. De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2005 2014 Structuuronderzoek 23 Samenvatting De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2005 2014 1. Inleiding De Nederlandse Vereniging van Leveranciers van Bouwgrondstoffen "NVLB"

Nadere informatie

Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000. Rienk-Jan Bijlsma

Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000. Rienk-Jan Bijlsma Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000 Rienk-Jan Bijlsma Onderwerpen Habitatkaart bossen Veluwe Kwaliteitsverbetering habitattypen bos Oppervlaktevergroting habitattypen bos Habitatkaart: typen en criteria

Nadere informatie

Beuk in perspectief. Ervaringen met beuk in het beheer op. Kroondomein Het Loo

Beuk in perspectief. Ervaringen met beuk in het beheer op. Kroondomein Het Loo Beuk in perspectief Ervaringen met beuk in het beheer op Kroondomein Het Loo René Olthof beheerder boswachterij Hoog Soeren, 3000ha 2180ha bos 394 ha beuk (18%) Verloofing Vestiging berk, beuk en eik in

Nadere informatie

Prijslijst Douglashout

Prijslijst Douglashout Prijslijst Douglashout Belangrijk! Vergelijk geen appels met peren: Ons Douglas hout is van de hoogste constructiekwaliteit en komt uit Frankrijk. De Douglasspar (naaldboom/dennenfamilie) groeit daar gelijkmatiger

Nadere informatie

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport 4e kwartaal 215 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 3 Aantal verkocht 25 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 1e kwartaal

Nadere informatie

Commissienotitie Reg. nr : Comm. : RZ Datum :

Commissienotitie Reg. nr : Comm. : RZ Datum : Onderwerp Kennisgeving van het beheerplan Sparrenrijk 2010-2019 en bijbehorende financiering. Status informerend Voorstel Kennis te nemen van het beheerplan Sparrenrijk 2010-2019 en de daarbij behorende

Nadere informatie

Verkenning biomassaketens Moubeek- Vloethemveld

Verkenning biomassaketens Moubeek- Vloethemveld Pieter Verdonckt T 051/ 27 33 82 pieter.verdonckt@inagro.be Expert houtige biomassa Inagro vzw Maatschappij en Leefomgeving Willem Boeve T 051/27 33 79 willem.boeve@inagro.be Expert valorisatie maaisel

Nadere informatie

Nederland: Industriële verwerking van verse groente en fruit in 2011

Nederland: Industriële verwerking van verse groente en fruit in 2011 Nederland: Industriële verwerking van verse groente en fruit in 2011 PT 2012-17 Augustus 2012 - Peter van der Salm/Ed Slagboom Productschap Tuinbouw, Markt & Innovatie Nederland: Industriële verwerking

Nadere informatie

FSC-gecertificeerde producten van SCA

FSC-gecertificeerde producten van SCA FSC-gecertificeerde producten van SCA Wat is FSC? Forest Stewardship Council (FSC) is een onafhankelijke internationale organisatie die verantwoord bosbeheer stimuleert. FSC weegt de verschillende belangen

Nadere informatie

MVO lijkt onbelangrijk bij houten pallets en verpakkingen

MVO lijkt onbelangrijk bij houten pallets en verpakkingen Blog / Expertartikel 25-septmeber-2012 MVO lijkt onbelangrijk bij houten pallets en verpakkingen Mark van Benthem Functie: Expert duurzame logistiek Mark van Benthem is senior adviseur bosbeheer en houtketen.

Nadere informatie

Energie besparingsmonitor 2010-2011

Energie besparingsmonitor 2010-2011 Energie besparingsmonitor 2010-2011 Inleiding In het kader van het monitoren van het Meer Met Minder convenant is er informatie verzameld onder de leveranciers van isolatiemateriaal in Nederland, Vereniging

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 2013 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in 2013

Nadere informatie

Huishoudensprognose : belangrijkste uitkomsten

Huishoudensprognose : belangrijkste uitkomsten Huishoudensprognose 26 2: belangrijkste uitkomsten Elma van Agtmaal-Wobma en Coen van Duin Het aantal huishoudens blijft de komende decennia toenemen, van 7,2 miljoen in 26 tot 8,1 miljoen in 23. Daarna

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2012

De agrarische handel van Nederland in 2012 De agrarische handel van Nederland in 2012 1. Opvallende ontwikkelingen Totale wereldhandel in agrarische producten groeit voor tweede opeenvolgende jaar met ruim 10% Nederlandse agrarische export groeit

Nadere informatie

Meetnet Functievervulling bos Het Nederlandse bos G.M. Dirkse W.P. Daamen H. Schoonderwoerd J.M. Paasman

Meetnet Functievervulling bos Het Nederlandse bos G.M. Dirkse W.P. Daamen H. Schoonderwoerd J.M. Paasman Meetnet Functievervulling bos Het Nederlandse bos 2001-2002 G.M. Dirkse W.P. Daamen H. Schoonderwoerd J.M. Paasman Expertisecentrum LNV, september 2003 2003 Expertisecentrum LNV, Ministerie van Landbouw,

Nadere informatie

Werkhoutvolumetabellen

Werkhoutvolumetabellen Bijlage 4 Werkhoutvolumetabellen In deze bijlage zijn enkele werkhoutvolumetabellen opgenomen. Voor de populier is gebruik gemaakt van het orschkamp rapport 590: e schatting van volumes en werkhoutlengten

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

Vincent Kint Studiedag over houtbevoorrading in Vlaanderen 12 Oktober 2011

Vincent Kint Studiedag over houtbevoorrading in Vlaanderen 12 Oktober 2011 Houtbeschikbaarheid in Vlaanderen nu en in de toekomst Vincent Kint Studiedag over houtbevoorrading in Vlaanderen 12 Oktober 2011 Actuele bossituatie Bosoppervlakte 4 miljard ha bos wereldwijd (BI 31%)

Nadere informatie

Het Houtconvenant. Biorenewables Business Platform

Het Houtconvenant. Biorenewables Business Platform Biorenewables Business Platform Het Houtconvenant Een groot aantal organisaties die zich bezig houden met duurzame biomassa willen in Nederland samenwerken om twee doelen na te streven. Namelijk te komen

Nadere informatie

Ontwikkeling leerlingaantallen

Ontwikkeling leerlingaantallen Ontwikkeling leerlingaantallen Elk jaar wordt op 1 oktober het leerlingaantal van elke basisschool geregistreerd door de Dienst Uitvoering Onderwijs (). Op basis van deze leerlingtelling wordt de bekostiging

Nadere informatie

Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in 2015

Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in 2015 Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt in 2015 Jan Oldenburger, Fons Voncken, Joyce Penninkhof en Mark van Benthem Wageningen, november 2016 Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt

Nadere informatie

Betere verwerking en afzet van inheems loofhout. Dr. R.K.W.M. Klaassen Ir. J.G.M. Creemers

Betere verwerking en afzet van inheems loofhout. Dr. R.K.W.M. Klaassen Ir. J.G.M. Creemers Betere verwerking en afzet van inheems loofhout Dr. R.K.W.M. Klaassen Ir. J.G.M. Creemers Directie Kennis, mei 29 29 Directie Kennis, Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Rapport DK nr.

Nadere informatie

Biomassapotentieel en de rol van lokale ketens. 1 december 2016 David Borgman

Biomassapotentieel en de rol van lokale ketens. 1 december 2016 David Borgman Biomassapotentieel en de rol van lokale ketens 1 december 2016 David Borgman Biomassapotentieel in NL Lokale ketenprojecten Gemene deler in projecten Uitgelicht: Biomassalland Lokale ketens voor glastuinbouw

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2014

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2014 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris hernieuwbare energiebronnen Vlaanderen 2005-2014, Vito, januari 2016 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2014 bedraagt 5,7 % Figuur 1 groene stroom uit bio-energie

Nadere informatie

Winst uit eigen woud Hout oogsten, bewaren en stoken

Winst uit eigen woud Hout oogsten, bewaren en stoken Winst uit eigen woud Hout oogsten, bewaren en stoken Heeft u ooit geweten dat 2,5 kg hout net zoveel energie levert als 1 liter stookolie of 1 m³ gas? Wat doet u eigenlijk met dat kap- en snoeihout op

Nadere informatie

Bijlage 1 Groene kaart

Bijlage 1 Groene kaart Bijlage 1 Groene kaart Bron: www.leiden.nl Bijlage 2 Resultaten bomeninventarisatie Overzicht: - Overzichtskaart van deelkaarten - Kaart 1 - Kaart 2 - Kaart 3 - Kaart 4 - Kaart 5 - Tabel met resultaten

Nadere informatie

Titre. Duurzaam gebruik van energiehout in de Benelux

Titre. Duurzaam gebruik van energiehout in de Benelux Titre Duurzaam gebruik van energiehout in de Benelux Een gezamenlijk product van de Benelux werkgroep «Bossen & Hout» Conferentie «Bossen & Klimaat» van 30/09/2011 ALGEMEEN KADER De Benelux ondersteunt

Nadere informatie

Boswet en kapvergunningen

Boswet en kapvergunningen Boswet en kapvergunningen Veranderingen in de nieuwe wet Natuurbescherming Gerrit-Jan van Herwaarden en Eibert Jongsma Wat is LandschappenNL? Faciliteert provinciale Landschapsbeheer organisaties en provinciale

Nadere informatie

Winst uit eigen woud Hout oogsten, bewaren en stoken

Winst uit eigen woud Hout oogsten, bewaren en stoken Winst uit eigen woud Hout oogsten, bewaren en stoken Heeft u ooit geweten dat 2,5 kg hout net zoveel energie levert als 1 liter stookolie of 1 m³ gas? Wat doet u eigenlijk met dat kap- en snoeihout op

Nadere informatie

Enkele uitkomsten uit de integrale inventarisatie van de Vierde Bosstatistiek

Enkele uitkomsten uit de integrale inventarisatie van de Vierde Bosstatistiek , I '" 1 I" r ", ' 905 (492) Enkele uitkomsten uit de integrale inventarisatie van de Vierde Bosstatistiek T. M. Ritskes') en L. Bunschoten') 1 Inleiding Voor de formulering van het bosbeleid maar ook

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in opnieuw

Nadere informatie

Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015

Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015 Resultaten conjunctuurenquête 1 e halfjaar 2015 Inleiding Chris M. Jager In mei en juni 2015 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) een groot aantal bedrijven benaderd met vragenlijsten. Doel

Nadere informatie

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam Woningmarktrapport 3e kwartaal 215 Gemeente Rotterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 9 Aantal verkocht 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e kwartaal

Nadere informatie

Emmer Erfscheidenveen Meetnet 2015

Emmer Erfscheidenveen Meetnet 2015 Emmer Erfscheidenveen Meetnet 2015 Landschapsbeheer Drenthe Nijend 18a, 9465 TR, Anderen Inhoudsopgave Inventarisatiegebied Emmer-Erfscheidenveen... 3 Overzicht alle waarnemingen... 3 Type elementen...

Nadere informatie

Actoren op de agrarische grondmarkt

Actoren op de agrarische grondmarkt Actoren op de agrarische grondmarkt Maart 2016 Huib Silvis en Martien Voskuilen, m.m.v. Paul Peter Kuiper (Kadaster) Nederland heeft nog ruim 2 miljoen hectare landbouwgrond. Ongeveer 85% is van natuurlijke

Nadere informatie

Energieprijzen in vergelijk

Energieprijzen in vergelijk CE CE Oplossingen voor Oplossingen milieu, economie voor milieu, en technologie economie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 611 HH Delft 611 HH Delft tel: tel: 015 015 150 150 150 150 fax: fax:

Nadere informatie