ntwoorden inleiding Antwoorden handboek 1

Save this PDF as:
Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ntwoorden inleiding Antwoorden handboek 1"

Transcriptie

1 ntwoorden inleiding Opdracht 1.1 a. Natuurkunde, scheikunde, biologie, geneeskunde. b. Natuurkunde: theorie van het licht, ballistiek (kogelbanen), microscopie. Scheikunde: eigenschappen van stoffen vaststellen, chromatografie, reacties om DNA te isoleren. Biologie: opbouw van de cellen, chromosomen, DNA. Geneeskunde: vaststellen tijdstip van overlijden, doodsoorzaak bepalen, bloedonderzoek. c. Nederlands Forensisch Instituut. Politielaboratoria. d. Je kunt aan forensisch onderzoek meedoen op allerlei niveaus. Er zijn vacatures op mbo- hbo- en wo-niveau. Opleidingen o.a. aan de Hogeschool van Amsterdam Zie ook: onderzoek/ Vraag 3 a. Aanwijzingen hiervoor zijn: het zijn de enige voetsporen en ze gaan langs de dode, ze kunnen dus niet van de dode zijn. b. Het lijkt er op. Er is steeds in de richting van het pad, dus in de richting van het vluchtende slachtoffer, geschoten. c. Van de voetafdrukken is alleen de voorzool zichtbaar en niet de hak. Dit wijst op rennen. Opdracht 4 Situatie om 00.25: Temperatuur uur: 35,4 0C Omgevingstemperatuur: 11 0C. Het waaide. Lijkstijfheid en Livor Mortis zijn licht ontwikkeld. Situatie op 11 oktober 8.00 uur: Paarse vlekken van de Livor Mortis op buik zichtbaar. Op grond van de gegevens van de opgegeven website (zie figuur hieronder) is de verstreken tijd sinds uur: tussen 0,5 uur en 6,1 uur. Dit geeft: Het tijdstip van de dood: 10 oktober tussen uur en uur. De geschatte (gemiddelde) verstreken tijd: 3,3 uur (3 uur;18 min): tijdstip dat dood intrad: uur. Het tijdstip dat de schoten zijn gehoord: uur 5 min = uur ligt binnen genoemde grenzen. Antwoorden handboek 1 Opdracht 5 er ontstaat een vingerafdruk doordat de papillairlijnen een zachte ondergrond indrukken, zoals in zachte klei bij een stoffige of vuile ondergrond wordt een deel van het stof of vuil, als vingerafdruk, weggenomen een metalen ondergrond kan geëtst worden door zuren aanwezig in het huidvet een vuile of met bloed besmeurde vinger kan een afdruk achterlaten op een voorwerp de in het huidvet aanwezige aminozuren kunnen in een ondergrond zoals papier

2 trekken. Opdracht 6 Argentoraatpoeder, ninhydrine, magnabrush, cyanoacrylaat. Zie website (URL4 leerlingenmateriaal) /zichtbaar maken. Vraag 8 Gewicht, lengte, haarkleur, oogkleur, huidskleur, geslacht etc. Vraag 9 Rangschikken, ordenen, indelen. Hier bij vingerafdrukken: het groeperen van vingerafdrukken in hoofdgroepen op grond van de hoofdpatronen. Opdracht 10 Voorbeelden van hoofdpatronen zijn: bogen, lussen, ringen en kernen van meerdere huidlijnen. Zie website (URL4 leerlingenmateriaal)/patronen. Opdracht 11 Voorbeelden van typica zijn: lijnunit, lijnfragment, bifurcatie, oog, haak en beginnende of eindigende papillairlijn. Zie website (URL4 leerlingenmateriaal)/benaming typica. Vraag 12 1 en 2: beginnende of eindigende papillairlijn; 3: oog; 4, 8 en 9: bifurcatie; 5 en 12: haak; 6 en 10: lijnfragment; 7: tussenlijn; 11: lijnunit. Opdracht 13 a. Vanuit A: 4 verbindingslijnen naar B,C,D en E. Over vanuit B: 3lijnen naar C,D en E. Over vanuit C: 2 lijnen naar D en E. Over vanuit D: 1 lijn naar E. Over vanuit E: 0 lijnen. Dus totaal: = 10 verbindingslijnen. b. Algemene formule bij N punten: op dezelfde manier: N-1. Dit is een rekenkundige reeks, waarvan de som: ½N(t1+tN)= ½N(0 + N-1)= ½ N(N-1) t en tn zijn de eerste en laatste (Ne) term. (Voor N=5 klopt dit: som is 10.) c. Voor N=13: som = ½ x 13 x 12 = 78 verbindingslijnen. Antwoorden handboek 3 Opdracht 18 Er geldt G = H A/l of H = G.l/A de eenhedenvergelijking is dan eenheid H = S.m/m2 = S/m Opdracht 19 a. De elektrische weerstand R van de opstelling is R = U/I = (5,0 V)/(3, A) De geleidbaarheid G = 1/R = (3, A)/ = (5,0 V) = 6, S b. Soortelijke geleidbaarheid H = G.l/A = (6, S)(0,10 m)/(0,03 m x 0,04 m) = 0,04 S

3 Antwoorden handboek 4 Vraag 23 De stof smelten en de temperatuur meten: een zuivere stof heeft een smeltpunt en een mengsel heeft een smelttraject. Vraag 24.1 a. Door destillatie. b. Ligging van het kookpunt (voor water hoger dan voor methanol). Vraag 24.2 a. Stap 1: ethanol toevoegen en filtreren: alleen jood lost op, keukenzout en krijt blijven achter. Stap 2: indampen oplossing geeft jood. Stap 3: water toevoegen en filtreren: alleen keukenzout lost op, alleen krijt blijft achter. Stap 4: indampen oplossing geeft keukenzout. b. Deze scheidingsmethode berust op de eigenschap oplosbaarheid. Vraag 24.3 a. Water toevoegen en filtreren: alleen NaNO3lost op, alleen CaCO3 blijft achter Indampen oplossing geeft keukenzout. b. Deze scheidingsmethode berust op de eigenschap oplosbaarheid. Vraag 24.4 a. Adsorptie. b. Verschil in aanhechtingsvermogen. Vraag 24.5 a. Afschenken van de olie die op het water drijft. b. Oplosbaarheid en dichtheid: olie en water lossen niet in elkaar op; olie heeft drijft op het water door zijn lagere dichtheid. Opdracht 25.1 Ethanol: C2H5OH Molecuulmassa: 2x12,0 + 6x1,0 + 1X16,0 = 46,0 Methanol: CH3OH Molecuulmassa: 1x12,0 + 4x1,0 + 1x16,0 = 32,0 Opdracht 25.2 a. destillatie b. destillatieopstelling Opdracht 26 Opdracht 28.2 Drie manieren om suiker voor 100% te identificeren: reactie van Fehling infraroodspectroscopie specifieke draaiing van polarisatievlak van opgeloste suikers in polarimeter.

4 Antwoorden handboek 5 Vraag 29 a. Respectievelijk het (chromatografie-)papier en de (loop-)vloeistof. b. Lost het beste op in loopvloeistof en adsorbeert het minst aan papier. c. Lost het slechtst op in loopvloeistof en adsorbeert het meest aan papier. Vraag 30 a. Meet voor elke component met een liniaal de afstand (a) tussen de component en de basislijn. Meet de afstand (A) tussen de basislijn en het vloeistoffront. Rf = a / A. b. De Rf-waarde ligt tussen 0 en 1. c. onderste vlek Rf = 0,2; middelste vlek Rf = 0,5; bovenste vlek Rf = 0,8. Opdracht 32.1 a. Leerlingen doen dit zelf. b. Beter is om beide inkten naast elkaar op één stuk papier aan te brengen en te scheiden. Zo worden de omstandigheden zo gelijk mogelijk gehouden en kunnen de vlekken makkelijker vergeleken worden. Daarnaast kunnen beide inkten op elkaar aangebracht worden waarna ze gezamenlijk gescheiden worden. Als het dezelfde inkt betreft dan zal hetzelfde vlekkenpatroon te zien zijn. Bij twee verschillende inkten, waarbij de Rf-waarden van de componenten toevallig dicht bij elkaar liggen, zal er hoogstwaarschijnlijk splitsing van één of meerdere vlekken te zien zijn door het niet helemaal gelijk zijn van de Rf-waarden. Afhankelijk van de beschikbare tijd kan er door de leerlingen nog een (beter) chromatogram worden gemaakt of kan er op voorhand al door verschillende groepjes op een andere manier de chromatogrammen gemaakt worden. Antwoorden handboek 6 Vraag 33 a. De massa (m) van de kogel: m = 40x 64,8 mg = 2, mg = 2,592 g = 2, kg. Invullen in de formule voor de kinetische energie geeft: (2, )(340 / ) 149,8 2 2 kin E = mv = - kg m s = J b. Als de verbrandingsenergie van buskruit geheel zou worden omgezet in de kinetische energie van de kogel, geldt: kin verbranding E = E of 149,8J = m.( J / kg) Daaruit volgt voor de massa van het verbrande buskruit: ,8 3, , / J m kg mg J kg = = - =

5 c. De verbrandingsenergie van buskruit wordt niet alleen omgezet in kinetische energie, maar ook in warmte. Vraag 34 Er geldt 0 kin kin kin W = DE = E - = E Ook geldt: _ W = F Ds. Voor de gemiddelde kracht die door de verbrandingsgassen in de geweerloop op de kogel wordt uitgeoefend geldt: _ 3 149,8 1, ,12 kin E J F N s m = = = D Vraag 35 a. Er geldt ,15.10 (0, 295)( ) (1,3 / )(340 / ) 0, lw w m F c Ar v p kg m m s N - = = = b. Ja, door de wrijvingskracht neemt de snelheid v van de kogel af. De wrijvingskracht hangt van v2 af en zal dus ook afnemen. Alleen, het is waarschijnlijk een klein effect. c. Door de arbeid Wlw van de luchtwrijvingskracht op de kogel neemt de bewegingsenergie af. ( 0,25 ).(1 ) 0,25 lw lw W = F s = - N m = - J d. Er geldt: lw kin kin,2 kin,1 W = DE = E - E, waarin Ekin,1 de begin-kinetische energie van de kogel is en Ekin,2 die na de vertraging. Nu is: 2 3 2,1 1 1 (2, )(340 / ) 149,8 2 2 kin E = mv = - kg m s = J Invullen geeft:,2,1 149,8 0,25 149,6 kin kin lw E = E +W = J - J = J Dus vrijwel geen verandering. Percentage verandering is: ,25 1, , ,8 kin lw kin kin E W J E E J

6 D - = = = = Vraag 37 a. De revolverkogel heeft zowel een hogere initiele vervormingenergie: door zijn punt zal de kogel niet zo snel vervormen, als een hogere vervormingconstante: als hij vervormt, zal dat door zijn punt maar gering zijn. Hij dringt verder in het materiaal door. (Bekend zijn de dumdumkogels, waarbij de punt van de kogel is afgevijld.) Doordat zij heel sterk vervormen en daardoor afstoppen, wordt alle bewegingsenergie in een beperkt deel van het lichaam afgestaan. Zij richten daardoor in het lichaam grote schade aan. Ze zijn daarom op grond van internationale afspraken verboden. b. Er geldt: kin 0 v E - E = c Ds, waarin E0 = 14,8 J en Os = 0 (nog net), zodat kin 0 E = E, dus kin E = mv = E, zodat ,8 2,1.10 / 0,7.10 E v m s m = = = Vraag 38 a. 0 8,1 (8,3 / ).(17 ) 149,2 kin v E = E + c Ds = J + J cm cm = J b. Bij de dood van Vermeer ging het om 40-punts munitie (zie vraag 32) dus: c. m = 40x 64,8 mg = 2, mg = 2,592 g = 2, kg , / 2, kin E v m s m - = = = d. Nu wordt: , (200 / ) 51,8 2 2 kin E = mv = - kg m s = J. Invullen in: kin 0 v E - E = c Ds of 0 51,8 8,1 5,3 8,3 / kin v E E J J s cm

7 c J cm D = - = - = Vraag 39 a. In het politiedossier worden twee kogelinslagen in bomen genoemd: kogel01 op 1,05 m hoogte en aan alle zijde evenveel beschadigd, kogel02 op 0,90 m hoogte in vrijwel horizontale stand. Dit zijn aanwijzingen dat de derde fatale kogel ook van ongeveer 1 m hoogte is geschoten. b. Bij het verlaten van de loop heeft de kogel een kinetische energie: Ekin = 149,8 J (zie vraag 32a). Direct voor de inslag: Ekin = 149,2 J (zie vraag 37a), Zodat de kinetische energievermindering door de luchtwrijving 149,8 149,6 0,6 kin DE = J - J = J Dit is gelijk aan de arbeid Wlw door de luchtwrijvingskracht Flw. Per meter is deze arbeid: 0,25 J/m (zie vraag 34a). 0,6 (0,25 / ). lw kin W = DE = J = J m Ds, zodat 0,6 2,4 2 0, 25 / J s m m J m D = =». Deze afstand is niet erg betrouwbaar vanwege de onbetrouwbaarheid in de 0,6 J. Het schot is in ieder geval van dichtbij afgeschoten. c. Dat zou heel goed kunnen. Antwoorden handboek 7 Opdracht 43 a. De reactie tussen luminol en waterstofperoxide is bijzonder traag. Het is niet erg als je beide vlak voor de proef met elkaar mengt. b. A en C als het goed is. c. De aanwezigheid van: micro-organismen (denk hierbij aan schimmels en bacteriën) joodionen en chloorionen, bijvoorbeeld in schoonmaakmiddelen formalineoplossing (ook wel 'sterk water' genoemd) peroxidasen in planten zoals vooral voorkomen in citrusvruchten, bananen, watermeloenen en talloze groentesoorten een groot aantal verfsoorten. Antwoorden handboek 8 Opdracht 44 Mogelijk antwoord: a. Het eerste paar op de tweede rij. b. Een man met (afhankelijk van het aantal X-chromosomen) meer of minder vrouwelijke kenmerken (o.a. borstvorming, kleine testikels, ) Opdracht 45.2

8 a. Bloed, speeksel, sperma, haar, huischilfers. b. Alle lichaamscellen bevatten hetzelfde DNA. Opdracht 45.3 Niet-coderend DNA bevat geen genen en dus geen informatie over erfelijke eigenschappen. Opdracht 46 In de tekening moet duidelijk worden dat het aantal herhalingen van een repeterende sequentie kan verschillen per persoon. Opdracht 47.1 Dit is een zelfinstruerende site, waar de antwoorden te vinden zijn. Opdracht 47.2 Het DNA-onderzoek kent de volgende stappen: Isoleren van het DNA met als doel het vaststellen van het DNA-profiel. Dit is beschrijving DNA-kenmerken (aantal herhalingen) op verschillende loci van het DNA. Vermeerderen met PCR: DNA van de specifieke loci. FNI gebruikt 10 loci op 10 verschillende chromosomenparen. Piekenanalyse met DNA-analyse apparatuur: elke locus laat 1 of 2 pieken zien: de plaats van de piek geeft het DNA-kenmerk (aantal herhalingen). De twee pieken zijn afkomstig van de DNA-kenmerken op beide chromosomen van een paar. Bij 1 piek hebben beide chromosomen hetzelfde DNA-kenmerk Opdracht 47.3 a. Short tandem repeat: korte stukjes sequentie bestaande uit 2 tot 7 bouwstenen die een aantal malen in tandem gerepeteerd worden. b. Locus: een door een code bepaalde plaats op een DNA molecuul. c. DNA-kenmerk: het aantal herhalingen van een kort stukje DNA op een zekere locus. d. DNA-profiel: de DNA-kenmerken van een aantal loci. Als je van tien loci de kenmerken hebt, spreek je van een volledig DNA-profiel. Opdracht 48.2 a. PCR-apparaat geïsoleerd DNA polymerase nucleotiden 2 primers. b. Met de PCR-techniek kun je van een kleine hoeveelheid DNA heel veel kopieën maken zodat je genoeg hebt om het in een chromatografiekolom te analyseren. Uit het totale DNA kun je met de PCR-techniek de hypervariabele gebieden uitkiezen en de rest van het DNA niet bestuderen. Opdracht 49 a. Bovenste stip 8 herhalingen (want die fragmenten zijn groter, dus langzamer), onderste stip 6 herhalingen. b. Vanaf t=0 een rechte lijn, vervolgens een piek bij t= 10 s en een piek bij t=12 s, daarna weer een echte lijn (er komt geen DNA meer van de kolom).

9 Opdracht 50 Vanaf t=0 een rechte lijn, een piek bij t=12 s, die twee keer zo hoog is als de piek van de vorige opdracht. Vraag 51 Andere primers. Opdracht 52 De uitvoering van de PCR-reactie is precies hetzelfde, alleen voeg je nu 11 primersets (voor elke locus één primerset) toe in plaats van één. Voor de duidelijkheid: een primerset bestaat uit 2 primers. Opdracht 53.1 Samenvatting: De kans dat het DNA-profiel van twee verschillende personen hetzelfde zijn, is kleiner dan een miljard. De kans wordt berekend als het product van de voorkomensfrequenties van de DNA-kenmerken op de 10 loci. Voor verwanten ligt de kans hoger. Bewijswaarde: geen absolute uitspraak bij matching spoor en persoon, wel uitsluiting bij niet-matching. Onvolledige DNA-profielen: DNA-kenmerken ontbreken op een of meer loci: kans op willekeurige matching wordt groter, maar blijft extreem laag. Het heeft grote bewijswaarde. DNA mengprofielen geven per locus maximaal 4 pieken (bij 2 personen). Vaak is identificatie mogelijk door verschil in hoeveelheid DNA per persoon. Dit geeft hoogteverschillen in de pieken. Matching met bekende DNA-profielen blijft ook mogelijk. DNA-databank mag alleen DNA-profielen opnemen als gevolg van strafzaken. Opdracht 53.2 Locus DNA-kenmerk in spoor D3S / 21 D3S / 17 FGA 21 / 25 D8S / 10 TH01 7 / 9,3 VWA 15 / 15 D16S / 12 D18S51 15 / 16 D19S / 15 D21S11 31 / 33,2 XY XY Opdracht 53.3 In dat geval zijn niet alle chromosomen (in voldoende hoeveelheid) aanwezig om als startpunt voor de PCR-reactie te dienen. Als de primers hun hechtingsplaats niet vinden, zal er geen product gemaakt worden. Het geïsoleerde DNA is dus niet compleet. Opdracht 53.4

10 Er zijn dan bij een aantal DNA-kenmerken meer dan twee pieken te zien. Opdracht 53.5 Tijdens de meiose, waarin de chromosomen over de spermacellen verdeeld worden, krijgt elke cel willekeurig een van de twee homologe chromosomen. Als er genoeg spermacellen in het spoor aanwezig zijn, zullen dus in totaal alle chromosomen van die persoon in het spoor zitten. Opdracht 54 a. Nee, er is mogelijk een fout opgetreden in de PCR-techniek. Je kunt dit DNA-kenmerk laten vervallen en het profiel beschouwen als een gedeeltelijk profiel. Is de berekende frequentie dan nog steeds hoog genoeg? Mogelijk kan een herhaling van de techniek aantonen of er wel of geen sprake van een match. b. Van elke locus heb je één DNA-kenmerk van je vader en één van je moeder. De frequentie van een bepaald DNA-kenmerk binnen de familie is daardoor veel hoger dan in de gehele populatie Opdracht 55 a. 0,076 (7,6%) b. 1 (=100%) Dit zijn alle frequenties die voorkomen in Nederland, dus 100%. Vraag 56 a. 17 / 17: 0,203 x 0,203 = 0,0412 (niet x2!) b. 18 / 18: 0,076 x 0,076 = 0,00449 (niet x2!) Vraag 57 Locus VWA heeft het kenmerk 15 / 15. De PCR-fragmenten van beide chromosomen zijn even groot (15 repeats) en komen dus exact tegelijk van de kolom. De hoeveelheid DNA is echter twee keer zo groot als wanneer er sprake is van twee verschillende DNAkenmerken, bijvoorbeeld 15 / 17 Vraag 58 Man, kenmerken X en Y. Vraag 59 a. Totale frequentie: 0,0694 x 0,0612 x 0,0942 x 0,123 = 4, Kans is dus 1 op (in Nederland lopen er dus nog bijna 800 mensen met dit profiel rond). b. Weinig betrouwbaar. Opdracht 60.1 Locus DNA-kenmerk in spoor Frequentie DNA-kenmerken combinatie per locus D2S1338 D3S1358

11 FGA D8S1179 TH01 5/10 0,006x0,006 x 2 = 7, VWA 19/20 0,110x0,013x2= 2, D16S539 D18S51 D19S4 33 D21S11 28/30 0,180x0,271x2= 9, XY Berekende frequentie DNAprofiel: 2, a. In tabel ingevuld. b. 16 miljoen x 2, = 0,34 Opdracht 60.2 Locus Margot Adriaan Johanna Bas Jos Maaike Pieter D2S / / / / /19 27 / / 20 D3S / / / / / / /17 FGA 20 / / / / / / / 24 D8S / /13 9 / 12 9 / / 15 8/17 9/17 TH01 9 / 9,3 8 / 9,3 8/9 5 / 9,3 6 / 8 8 / 10 8 / 9.3 VWA 15 / / / / / / / 17 D16S539 9 / 13 9 / 11 11/ 14 9 / / 14 12/13 13/14 D18S51 16 / / / / / / 13 13/15 D19S / 14 14/15,2 14/15,2 14/15,2 12 / / 15 13/ 15 D21S11 29 / 29 28/ / 30 29/ / / / 31 X of Y XX XY XX XY XY XX XY Locus Arianne Jan Anne Arnoud Dragomir Robert D2S / / / / / / 24 D3S / / / / / / 18 FGA 22.2 / / / / / / 28 D8S / / / / 13 17/18 12 / 14 TH01 7 / 9 5 / 10 6 / 8 8 / 9,3 5 / 10 6 / 10 VWA 19 / / / / 17 19/ / 16 D16S539 11/ / 11 9 / / / / 13 D18S51 12 / / / / 19 9 / / 17 D19S /16,2 13 / / / 13 9 / / 16 D21S11 28/32,2 28/ 30 31/31,2 28 / 30 28/ 30 30/31.2 X of Y XX XY XX XY XY XY a. Dragomir. b. Door de geringe voorkomensfrequentie in Nederland, zou het een buitenlander kunnen zijn. c. Adriaan, Johanna en Bas zijn broers en zus. Ze hebben overeenkomende DNAkenmerken. Ook Maaike en Pieter hebben veel overeenkomende DNA-kenmerken. d. Dat ze veel DNA-kenmerken gemeenschappelijk hebben. e.

12 f. De match met Dragomir is zeer groot. De match met Jan ook aardig groot. g.

Antwoorden op de opdrachten

Antwoorden op de opdrachten Antwoorden door een scholier 2584 woorden 17 maart 2018 7,1 17 keer beoordeeld Vak NLT Antwoorden op de opdrachten Opdracht 0.1 Natuurkunde, scheikunde, biologie, geneeskunde. Natuurkunde: theorie van

Nadere informatie

naar sporen Forensisch expert worden

naar sporen Forensisch expert worden Speuren B naar sporen Forensisch expert worden 3. Vaststellen identiteit Deze les ga je je verdiepen in één specifiek forensisch onderzoeksgebied. Je wordt als het ware zelf een beetje forensisch expert.

Nadere informatie

Samenvatting NLT Forensisch onderzoek

Samenvatting NLT Forensisch onderzoek Samenvatting NLT Forensisch onderzoek Samenvatting door Jet 1472 woorden 14 maart 2018 9,1 6 keer beoordeeld Vak NLT NLT Samenvatting Forensisch onderzoek NFI = Nederlands Forensisch Instituut Vingerafdrukken

Nadere informatie

TCATTCATTCAT: Short Tandem Repeats

TCATTCATTCAT: Short Tandem Repeats TCATTCATTCAT: Short Tandem Repeats In het practicum Puzzelen met pieken heb je kennis gemaakt met forensisch DNA-onderzoek. In het practicum heb je onder andere gehoord over short tandem repeats (STR s).

Nadere informatie

Samenvatting NLT Forensisch onderzoek

Samenvatting NLT Forensisch onderzoek Samenvatting NLT Forensisch onderzoek Samenvatting door L. 2097 woorden 15 december 2014 5,3 46 keer beoordeeld Vak NLT 1: inleiding Forensisch onderzoek is wetenschappelijk onderzoek. Het doel van forensisch

Nadere informatie

Het DNA-profiel HOOFDSTUK 6. De berekende frequentie van voorkomen van DNA-profielen van tien of meer loci is altijd kleiner dan één op één miljard.

Het DNA-profiel HOOFDSTUK 6. De berekende frequentie van voorkomen van DNA-profielen van tien of meer loci is altijd kleiner dan één op één miljard. Het DNA-profiel HOOFDSTUK 6 De berekende frequentie van voorkomen van DNA-profielen van tien of meer loci is altijd kleiner dan één op één miljard. 135 136 13 Inhoudsopgave DNA 139 Elke cel hetzelfde DNA

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Afsluitende module TCATTCATTCAT: Short Tandem Repeats Ontwikkeld door het Forensic Genomics Consortium Netherlands (opgeheven in 2013) in samenwerking met Its Academy en de Faculteit

Nadere informatie

H. DNA-vingerafdrukken. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

H. DNA-vingerafdrukken. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteurs Its Academy Laatst gewijzigd Licentie Webadres 08 May 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/40624 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Verslag NLT Einddossier Forensisch Onderzoek

Verslag NLT Einddossier Forensisch Onderzoek Verslag NLT Einddossier Forensisch Onderzoek Verslag door een scholier 2048 woorden 4 december 2017 5,5 10 keer beoordeeld Vak NLT Rechtbankdossier Geschreven door Inge de Reuver, V5B oktober 17 docenten:

Nadere informatie

Lief Dagboek, 11 augustus Harry kwam opeens opdagen en ik liet hem het eiland zien. Hij is zo lief en begripvol. Ik kon het niet helpen en

Lief Dagboek, 11 augustus Harry kwam opeens opdagen en ik liet hem het eiland zien. Hij is zo lief en begripvol. Ik kon het niet helpen en Wie van de drie? Introductie De twintigjarige Sophie weet niet wie haar vader is. Het enige dat ze over haar vader weet, is dat het een zomerliefde van haar moeder Donna was en dat hij weg was voordat

Nadere informatie

Uitwerkingen Basischemie hoofdstuk 1

Uitwerkingen Basischemie hoofdstuk 1 Uitwerkingen Basischemie hoofdstuk 1 Opgave 1.1 Opgave 1.2 Opgave 1.3 Opgave 1.4 Stofeigenschappen en zintuigen Noem 4 stofeigenschappen die je met je zintuigen kunt waarnemen? Fysische constanten a. Methaan

Nadere informatie

EDERLA DSFORE SISCHIN TITUUT

EDERLA DSFORE SISCHIN TITUUT EDERL DSFORE SISHIN IUU De Essenties van forensisch DN-onderzoek 5 Het DN-profiel 2006 Nederlands Forensisch Instituut lle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Scheidingsmethoden en mengsels

Scheidingsmethoden en mengsels Je speelt dit spel door het blokje met het opgavenummer te leggen op het vakje met het juiste antwoordnummer. Het blokje leg je met het opgavenummer naar boven zodat je dat blijft zien. 1 Hoe heet de scheidingsmethode

Nadere informatie

Antwoorden hoofdstuk 3

Antwoorden hoofdstuk 3 Antwoorden hoofdstuk 3 1. Drie voorbeelden van een verbinding zijn water, een zout en bijvoorbeeld ammoniak. 2. Kaliumbromide een zuivere stof omdat kalium en broom in een verbinding zitten. 3. Hier vind

Nadere informatie

Opdracht NLT forensisch onderzoek handboek 1,3,4

Opdracht NLT forensisch onderzoek handboek 1,3,4 Opdracht NLT forensisch onderzoek handboek 1,3,4 Opdracht door een scholier 566 woorden 10 maart 2016 4,8 16 keer beoordeeld Vak NLT Handboek 1 Vraag a. biologie, scheikunde, wiskunde en natuurkunde. b.

Nadere informatie

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 5 Het DNA-profiel

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 5 Het DNA-profiel EDERL DSFORE SISHIN IUU De Essenties van forensisch DN-onderzoek 5 Het DN-profiel 2007 Nederlands Forensisch Instituut lle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Samenvatting Scheikunde Scheikunde Chemie overal H1 3 vwo

Samenvatting Scheikunde Scheikunde Chemie overal H1 3 vwo Samenvatting Scheikunde Scheikunde Chemie overal H1 3 vwo Samenvatting door een scholier 1193 woorden 30 oktober 2012 5,8 23 keer beoordeeld Vak Methode Scheikunde Chemie overal Samenvatting Scheikunde

Nadere informatie

Naamgeving en reactievergelijkingen

Naamgeving en reactievergelijkingen Je speelt dit spel door het blokje met het opgavenummer te leggen op het vakje met het juiste antwoordnummer. Het blokje leg je met het opgavenummer naar boven zodat je dat blijft zien. 1 Wat is de formule

Nadere informatie

7.1 Het deeltjesmodel

7.1 Het deeltjesmodel Samenvatting door Mira 1711 woorden 24 juni 2017 10 3 keer beoordeeld Vak NaSk 7.1 Het deeltjesmodel Een model van een stof Elke stof heeft zijn eigen soort moleculen. Aangezien je niet kunt zien hoe een

Nadere informatie

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. Samenvatting interpretatie DNA-bewijs

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. Samenvatting interpretatie DNA-bewijs EDERLA DSFORE SISCHIN TITUUT De Essenties van forensisch DNA-onderzoek Samenvatting interpretatie DNA-bewijs 2007 Nederlands Forensisch Instituut Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1 + 2

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1 + 2 Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1 + 2 Samenvatting door T. 1440 woorden 1 oktober 2014 4,7 4 keer beoordeeld Vak Scheikunde Hoofdstuk 1 1.2 Zuivere stoffen en mengsels Er bestaan tientallen miljoenen

Nadere informatie

4.5 Het dossier 82 Handboek 5 Chromatografie 84 5.1 Gelijk of ongelijk? 84 5.2 De stift en de cheque 84 5.3 Chromatografie 85 5.4 Dossier 89 Handboek

4.5 Het dossier 82 Handboek 5 Chromatografie 84 5.1 Gelijk of ongelijk? 84 5.2 De stift en de cheque 84 5.3 Chromatografie 85 5.4 Dossier 89 Handboek Inhoudsopgave Inleiding Forensisch onderzoek 6 De moord op T. Thijssen 6 Werken in een groep 7 Voorkennis en vaardigheden 8 Opbouw van de module 9 Doelstellingen van de module 9 Dossier 10 Het politiedossier

Nadere informatie

DNA-lab dag. 9 maart 2012. Forensisch DNA-onderzoek: Puzzelen met pieken

DNA-lab dag. 9 maart 2012. Forensisch DNA-onderzoek: Puzzelen met pieken DNA-lab dag 9 maart 2012 Forensisch DNA-onderzoek: Puzzelen met pieken Forensisch DNA-onderzoek: puzzelen met pieken Niveau Vak Leerdoelen Aansluitend bij Benodigde voorkennis indien apart gebruikt Bovenbouw

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Inleidende les + werkbladen Forensisch DNA-onderzoek: Puzzelen met pieken Ontwikkeld door het Forensic Genomics Consortium Netherlands in samenwerking met Its Academy Tekst Gerrianne

Nadere informatie

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal Antwoorden deel 1 Scheikunde Chemie overal Huiswerk 2. a. Zuivere berglucht is scheikundig gezien geen zuivere stof omdat er in lucht verschillende moleculen zitten (zuurstof, stikstof enz.) b. Niet vervuild

Nadere informatie

Basisscheikunde voor het hbo ISBN e druk Uitgeverij Syntax media Hoofdstuk 1 Stoffen bladzijde 1

Basisscheikunde voor het hbo ISBN e druk Uitgeverij Syntax media Hoofdstuk 1 Stoffen bladzijde 1 Hoofdstuk 1 Stoffen bladzijde 1 Opgave 1 Hoe groot zijn de smelt- en kookpunten van onderstaande stoffen (zoek op)? smeltpunt kookpunt (sublimatiepunt) a 195 K (-78 O C); 240 K (-33 O C) b 159 K (-114

Nadere informatie

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 2

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 2 Samenvatting door S. 580 woorden 27 januari 2014 5,5 3 keer beoordeeld Vak Methode Scheikunde Chemie overal Samenvatting Rep Hfst. 2 Water is bijzonder, dat komt door

Nadere informatie

3 Rundveefokkerij Melkproductiecontrole Selectie Fokwaardeschatting Inseminatieplannnen 69 3.

3 Rundveefokkerij Melkproductiecontrole Selectie Fokwaardeschatting Inseminatieplannnen 69 3. Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Veiligheidsvoorschriften 9 1.1 Genen en hun vererving 9 1.2 Genotype en fenotype 14 1.3 Erfelijke gebreken 18 1.4 Genfrequenties 25 1.5 Afsluiting 27 2 Fokmethoden 28 2.1

Nadere informatie

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1 + 2

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1 + 2 Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1 + 2 Samenvatting door K. 1077 woorden 22 maart 2016 6,1 9 keer beoordeeld Vak Scheikunde Impact 3 vwo Scheikunde hoofdstuk 1 + 2 Paragraaf 1: Stoffen bijv. Glas en hout,

Nadere informatie

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1, 2, 3

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1, 2, 3 Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1, 2, 3 4 Samenvatting door Syb 1176 woorden 4 keer beoordeeld 4 maart 2018 Vak Scheikunde Methode Chemie overal Scheikunde H1/H2/H3 Samenvatting PARAGRAAF 1.1 Een stof

Nadere informatie

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal Antwoorden deel 1 Scheikunde Chemie overal Huiswerk 2. a. Zuivere berglucht is scheikundig gezien geen zuivere stof omdat er in lucht verschillende moleculen zitten (zuurstof, stikstof enz.) b. Niet vervuild

Nadere informatie

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering.

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering. 1 Warmteleer. 1 De soortelijke warmte is de warmte die je moet toevoeren om 1 kg van een stof 1 0 C op te warmen. Deze warmte moet je ook weer afvoeren om 1 kg van die stof 1 0 C af te koelen. 2 Om 2 kg

Nadere informatie

DNA onderzoek in Gerechtszaken 1 oktober 2008

DNA onderzoek in Gerechtszaken 1 oktober 2008 DNA onderzoek in Gerechtszaken 1 oktober 2008 Jean-Jacques Cassiman Leuvens Instituut voor Forensische Geneeskunde UZ Leuven Kern DNA CME 06 mrna: 3% of the DNA Protein ncrna:? % of the DNA Gene regulation

Nadere informatie

2 Leg uit hoe de verschillende subtypes van Chlamydia trachomatis zijn ontstaan. Beschrijf de rol van antibioticagebruik hierin.

2 Leg uit hoe de verschillende subtypes van Chlamydia trachomatis zijn ontstaan. Beschrijf de rol van antibioticagebruik hierin. Examentrainer Vragen Nieuwe DNA-test voor chlamydia Chlamydia is de meest voorkomende seksueel overdraagbare aandoening (soa) en kan onder meer leiden tot onvruchtbaarheid. In Nederland worden jaarlijks

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Erfelijkheid NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie

DNA-onderzoek van minimale biologische sporen; gevoelige problematiek

DNA-onderzoek van minimale biologische sporen; gevoelige problematiek PROF. DR. A.D. KLOOSTERMAN EN DRS. A.J. MEULENBROEK * DNA-onderzoek van minimale biologische sporen; gevoelige problematiek Het standaard forensisch DNA-onderzoek is één van de meest onderzochte, robuuste

Nadere informatie

Mitose is een ander woord voor gewone celdeling. Door gewone celdeling blijft het aantal chromosomen in lichaamscellen gelijk (46 chromosomen).

Mitose is een ander woord voor gewone celdeling. Door gewone celdeling blijft het aantal chromosomen in lichaamscellen gelijk (46 chromosomen). Samenvatting door M. 1493 woorden 28 februari 2014 5 5 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Genotype en fenotype Veel eigenschappen zijne erfelijk. Je hebt deze eigenschappen geërfd van

Nadere informatie

V6 Oefenopgaven oktober 2009

V6 Oefenopgaven oktober 2009 V6 Oefenopgaven oktober 2009 Fitness Met fitness wordt in de biologie bedoeld het vermogen van genotypen om hun allelen naar de volgende generatie over te dragen. De fitness wordt uitgedrukt in een getal

Nadere informatie

vrijdag 28 oktober :40:59 Nederland-tijd Moleculaire stoffen 4havo hoofdstuk 2; Chemie Overal

vrijdag 28 oktober :40:59 Nederland-tijd Moleculaire stoffen 4havo hoofdstuk 2; Chemie Overal + Moleculaire stoffen 4havo hoofdstuk 2; Chemie Overal + 2.2 Elektrisch geleidingsvermogen Demo 2.1 Geleidt stroom als vaste stof: ja / nee Geleidt stroom als vloeistof: ja/nee Opgebouwd uit welke atoomsoorten?

Nadere informatie

Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2)

Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2) Theorie: Snelheid (Herhaling klas 2) Snelheid en gemiddelde snelheid Met de grootheid snelheid geef je aan welke afstand een voorwerp in een bepaalde tijd aflegt. Over een langere periode is de snelheid

Nadere informatie

Klinische Genetica. Autosomaal recessieve overerving

Klinische Genetica. Autosomaal recessieve overerving Klinische Genetica Autosomaal recessieve overerving Klinische Genetica U of uw kind is doorverwezen naar de polikliniek Klinische Genetica. Tijdens de afspraak legt een klinisch geneticus of een genetisch

Nadere informatie

Botsingen. N.G. Schultheiss

Botsingen. N.G. Schultheiss 1 Botsingen N.G. Schultheiss 1 Inleiding In de natuur oefenen voorwerpen krachten op elkaar uit. Dit kan bijvoorbeeld doordat twee voorwerpen met elkaar botsen. We kunnen hier denken aan grote samengestelde

Nadere informatie

Massa Volume en Dichtheid. Over Betuwe College 2011 Pagina 1

Massa Volume en Dichtheid. Over Betuwe College 2011 Pagina 1 Massa Volume en Dichtheid Over Betuwe College 2011 Pagina 1 Inhoudsopgave 1 Het volume... 3 1.1 Het volume berekenen.... 3 1.2 Volume 2... 5 1.3 Symbolen en omrekenen... 5 2 Massa... 6 3 Dichtheid... 7

Nadere informatie

Opgave 1 Millenniumbrug

Opgave 1 Millenniumbrug Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt scorepunt toegekend. Opgave Millenniumbrug maximumscore antwoord: resonantie maximumscore uitkomst: v =, 6 0 m s voorbeeld van een berekening: Er geldt:

Nadere informatie

H7+8 kort les.notebook June 05, 2018

H7+8 kort les.notebook June 05, 2018 H78 kort les.notebook June 05, 2018 Hoofdstuk 7 en Materie We gaan eens goed naar die stoffen kijken. We gaan steeds een niveau dieper. Stoffen bijv. limonade (mengsel) Hoofdstuk 8 Straling Moleculen water

Nadere informatie

Het leven duurt niet eeuwig

Het leven duurt niet eeuwig Het leven duurt niet eeuwig Alle levende wezens verouderen en vroeg of laat sterven ze. Sterven kan door een natuurlijke dood, opgegeten worden of een andere gebeurtenis. Doorheen de evolutie hebben alle

Nadere informatie

Inhoud. Scheidingsmethoden (onder- en bovenbouw)... 2 Massaspectrometrie(bovenbouw)... 3

Inhoud. Scheidingsmethoden (onder- en bovenbouw)... 2 Massaspectrometrie(bovenbouw)... 3 Scheidingsmethoden Samenvattingen Je kunt bij een onderwerp komen door op de gewenste rubriek in de inhoud te klikken. Wil je vanuit een rubriek terug naar de inhoud, klik dan op de tekst van de rubriek

Nadere informatie

naar sporen Zelf casussen oplossen

naar sporen Zelf casussen oplossen Speuren C naar sporen Zelf casussen oplossen 1. Een dode dokter Mevrouw P. is huisarts. Op zondagavond 11 januari wordt mevr. P. dood aangetroffen in de slaapkamer van haar huis. Ze heeft twee wonden aan

Nadere informatie

Samenvatting Natuurkunde Hoofdstuk 3 Materialen

Samenvatting Natuurkunde Hoofdstuk 3 Materialen Samenvatting Natuurkunde Hoofdstuk 3 Materi Samenvatting door een scholier 1210 woorden 6 april 2015 6,9 35 keer beoordeeld Vak Natuurkunde Hoofdstuk 3: Materi Eigenschappen van moleculen: -Ze verschillen

Nadere informatie

5 a de gele vlam wappert, is minder heet en geeft roet af b vlak boven de kern c met de gasregelknop d de brander is dan moeilijk aan te steken

5 a de gele vlam wappert, is minder heet en geeft roet af b vlak boven de kern c met de gasregelknop d de brander is dan moeilijk aan te steken 3HV Antwoorden samenvatting onderouw scheikunde 1.6 Scheidingsmethoden 1 a stofnaam voorwerp c voorwerp d stofnaam e voorwerp f stofnaam 2 a goed slecht c goed d slecht e slecht f matig (zuurstof) tot

Nadere informatie

DNA-profiling. ir. H.J.T. Janssen Gerechtelijk Laboratorium van het Ministerie van Justitie, Rijswijk

DNA-profiling. ir. H.J.T. Janssen Gerechtelijk Laboratorium van het Ministerie van Justitie, Rijswijk 127 1 DNA-profiling ir. H.J.T. Janssen Gerechtelijk Laboratorium van het Ministerie van Justitie, Rijswijk 1. Inleiding 127 3 2. DNA-eigenschappen 127 3 3. DNA-vermeerderingstechniek (PCR) 127 4 4. Analyse

Nadere informatie

Forensische Statistiek

Forensische Statistiek Korteweg-de Vries Instituut voor Wiskunde Universiteit van Amsterdam Wiskunde D-dag 1 juni 2011 Outline Misdrijf 1 Misdrijf 2 3 4 Outline Misdrijf 1 Misdrijf 2 3 4 Forum Romanum Forensisch Forum = markt

Nadere informatie

8,6. Samenvatting door Jasmijn 2032 woorden 9 januari keer beoordeeld. Biologie voor jou. Biologie samenvatting hoofdstuk 4 Genetica

8,6. Samenvatting door Jasmijn 2032 woorden 9 januari keer beoordeeld. Biologie voor jou. Biologie samenvatting hoofdstuk 4 Genetica Samenvatting door Jasmijn 2032 woorden 9 januari 2018 8,6 5 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Biologie samenvatting hoofdstuk 4 Genetica 2 Fenotype, genotype en epigenetica Erfelijke

Nadere informatie

Samenvatting NaSk Hoofdstuk 6: Stoffen en Moleculen

Samenvatting NaSk Hoofdstuk 6: Stoffen en Moleculen Samenvatting NaSk Hoofdstuk 6: Stoffen en Mol Samenvatting door een scholier 1296 woorden 9 november 2017 7,6 34 keer beoordeeld Vak Methode NaSk Natuur/scheikunde overal Paragraaf 6.1: stoffen herkennen

Nadere informatie

Nieuw DNA-onderzoek Nicky Verstappen. Uw hulp is onmisbaar bij het oplossen van dit misdrijf

Nieuw DNA-onderzoek Nicky Verstappen. Uw hulp is onmisbaar bij het oplossen van dit misdrijf Nieuw DNA-onderzoek Nicky Verstappen Uw hulp is onmisbaar bij het oplossen van dit misdrijf 1 Het mysterie rond de dood van Nicky Verstappen In de nacht van zondag 9 op maandag 10 augustus 1998 verdween

Nadere informatie

Module F: Van wie zijn de vingerafdrukken op het wapen?

Module F: Van wie zijn de vingerafdrukken op het wapen? Module F: Van wie zijn de vingerafdrukken op het wapen? Situatieschets Bij het onderzoek door de politie is gebleken dat er op de dolk die bij het lichaam van Willem lag, een vingerafdruk is gevonden.

Nadere informatie

Scheidingsmethoden methode principe voorbeeld. destilleren verschil in kookpunt wijn whiskey. filtreren verschil in deeltjesgrootte koffie

Scheidingsmethoden methode principe voorbeeld. destilleren verschil in kookpunt wijn whiskey. filtreren verschil in deeltjesgrootte koffie 1.2 Twee of meer atoomsoorten samen vormen een molecuul : bouwsteen die bestaat uit twee of meer atomen Atoom : bouwsteen van een molecuul Stoffen Zuivere stoffen Elementen: stoffen waarvan de bouwstenen

Nadere informatie

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte.

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte. 1 Materie en warmte Onderwerpen - Temperatuur en warmte. - Verschillende temperatuurschalen - Berekening hoeveelheid warmte t.o.v. bepaalde temperatuur. - Thermische geleidbaarheid van een stof. - Warmteweerstand

Nadere informatie

Uitwerkingen van de opgaven in Basisboek Natuurkunde

Uitwerkingen van de opgaven in Basisboek Natuurkunde opgave (blz 4) Uitwerkingen van de opgaven in Basisboek Natuurkunde De zwaarte-energie wordt gegeven door de formule W zwaarte = m g h In de opgave is de massa m = 0(kg) en de energie W zwaarte = 270(Joule)

Nadere informatie

Concept cartoons zijn meerkeuzevragen in de vorm van een dialoog met plaatje. Dat ziet er bijvoorbeeld zo uit:

Concept cartoons zijn meerkeuzevragen in de vorm van een dialoog met plaatje. Dat ziet er bijvoorbeeld zo uit: Concept cartoons Concept cartoons zijn meerkeuzevragen in de vorm van een dialoog met plaatje. Dat ziet er bijvoorbeeld zo uit: Over de dialoog De uitspraken die de figuren doen, zijn gebaseerd op wetenschappelijk

Nadere informatie

Antwoorden. 3 Leg uit dat er in het zout twee soorten ijzerionen aanwezig moeten zijn.

Antwoorden. 3 Leg uit dat er in het zout twee soorten ijzerionen aanwezig moeten zijn. Antwoorden 1 Hoeveel protonen, elektronen en neutronen heeft een ion Fe 3+? 26 protonen, 23 elektronen, 30 neutronen 2 Geef de scheikundige namen van Fe 2 S 3 en FeCO 3. ijzer(iii)sulfide en ijzer(ii)carbonaat

Nadere informatie

3.1. 1. In een reactieschema staan de beginstoffen en de reactieproducten van een chemische reactie.

3.1. 1. In een reactieschema staan de beginstoffen en de reactieproducten van een chemische reactie. 3.1 1. In een reactieschema staan de beginstoffen en de reactieproducten van een chemische reactie. 2. De pijl in een reactieschema (bijvoorbeeld: A + B C) betekent: - A en B reageren tot C of - Er vindt

Nadere informatie

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster Vragen en opdrachten bij de poster Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster 3 vwo Probleem: Zuur gas T1 Waterstofsulfide ontstaat bij de afbraak van zwavelhoudende organische stoffen.

Nadere informatie

NATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE. Eindronde practicumtoets A. 10 juni beschikbare tijd: 2x2 uur

NATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE. Eindronde practicumtoets A. 10 juni beschikbare tijd: 2x2 uur NATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE Eindronde practicumtoets A 10 juni 2006 beschikbare tijd: 2x2 uur Bepaling van de gemiddelde grootte van poriën in een filter Inleiding Als je een koffiefilter in water

Nadere informatie

Dialogen voor conceptcartoons. Verband genotype/fenotype, dominant/recessief

Dialogen voor conceptcartoons. Verband genotype/fenotype, dominant/recessief Dialogen voor conceptcartoons Verband genotype/fenotype, dominant/recessief 1 Is dit ons kind? (Zie conceptcartoon Horst Wolter op deze site.) Leermoeilijkheid (misconcept): Uiterlijke eigenschappen weerspiegelen

Nadere informatie

Onderzoeksthema: DNA extractie uit levende cellen (kiwi) (6 jaar) C. Schramme

Onderzoeksthema: DNA extractie uit levende cellen (kiwi) (6 jaar) C. Schramme Onderzoeksthema: DNA extractie uit levende cellen (kiwi) (6 jaar) C. Schramme Bij dit onderzoekje wordt het accent in hoofdzaak gelegd op het leren ontwikkelen van een onderzoeksmethode, een werkwijze,

Nadere informatie

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 10 Begrippen

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 10 Begrippen EDERLA DSFORE SISCHIN TITUUT De Essenties van forensisch DNA-onderzoek 10 Begrippen 2007 Nederlands Forensisch Instituut Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Complexe DNA-profielen

Complexe DNA-profielen Complexe DNA-profielen Inleiding Bij een DNA-onderzoek worden DNA-profielen bepaald en met elkaar vergeleken. Bij forensisch DNA-onderzoek wordt bijvoorbeeld een DNA-profiel van een verdachte vergeleken

Nadere informatie

Samenvatting Erfelijkheid Vmbo 3a Biologie voor Jou. Erfelijke informatie ligt in de celkern in de chromosomen. Chromosomen bestaan weer uit DNA.

Samenvatting Erfelijkheid Vmbo 3a Biologie voor Jou. Erfelijke informatie ligt in de celkern in de chromosomen. Chromosomen bestaan weer uit DNA. Samenvatting Erfelijkheid Vmbo 3a Biologie voor Jou 4.1 Fenotype Genotype = waarneembare eigenschappen van een individu = de erfelijke informatie in het DNA Genotype + milieufactoren = fenotype Erfelijke

Nadere informatie

Een stof heeft altijd stofeigenschappen. Door hier gebruik van te maken, kun je stoffen makkelijk scheiden.

Een stof heeft altijd stofeigenschappen. Door hier gebruik van te maken, kun je stoffen makkelijk scheiden. Stoffen scheiden Schrijf bij elke proef steeds je waarnemingen in je schrift. Bij het doen van experimenten is het belangrijk dat je goed opschrijft wat je hebt gedaan, zodat andere mensen jouw experiment

Nadere informatie

Klinische Genetica. Autosomaal dominante overerving

Klinische Genetica. Autosomaal dominante overerving Klinische Genetica Autosomaal dominante overerving Klinische Genetica U bent (of uw kind is) doorverwezen naar de polikliniek Klinische Genetica. Tijdens de eerste afspraak legt een klinisch geneticus

Nadere informatie

5,7. Samenvatting door L woorden 14 januari keer beoordeeld. Natuurkunde

5,7. Samenvatting door L woorden 14 januari keer beoordeeld. Natuurkunde Samenvatting door L. 2352 woorden 14 januari 2012 5,7 16 keer beoordeeld Vak Natuurkunde Natuurkunde hst 4 krachten 1 verrichten van krachten Als je fietst verbruik je energie, die vul je weer aan door

Nadere informatie

Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN

Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN vwo Massaspectrometrie en IR-spectrometrie OPGAVE 1 MTBE is een stof die aan benzine wordt toegevoegd voor een betere verbranding (de klopvastheid wordt vergroot). Door middel

Nadere informatie

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1. Par1 Nieuwe stoffen, nieuwe materialen

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1. Par1 Nieuwe stoffen, nieuwe materialen Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1 Samenvatting door C. 1158 woorden 24 juni 2016 8,1 45 keer beoordeeld Vak Methode Scheikunde Nova Scheikunde H1 Par1 Nieuwe stoffen, nieuwe materialen Oude materialen

Nadere informatie

Klinische Genetica. Geslachtsgebonden (X-chromosoom gebonden) recessieve overerving

Klinische Genetica. Geslachtsgebonden (X-chromosoom gebonden) recessieve overerving Klinische Genetica Geslachtsgebonden (X-chromosoom gebonden) recessieve overerving Klinische Genetica Bij uw bezoek aan de polikliniek Klinische Genetica heeft de klinisch geneticus of een genetisch consulent

Nadere informatie

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5)

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) 2.1 Inleiding 1. a) Warmte b) Magnetische Energie c) Bewegingsenergie en Warmte d) Licht (stralingsenergie) en warmte e) Stralingsenergie 2. a) Spanning (Volt),

Nadere informatie

Oefenvragen Hoofdstuk 2 Scheidingsmethoden antwoorden

Oefenvragen Hoofdstuk 2 Scheidingsmethoden antwoorden Oefenvragen Hoofdstuk 2 Scheidingsmethoden antwoorden Vraag 1 Zet een kruisje in de tabel bij de juiste scheidingsmethode(n). Er kan meer dan één antwoord per stelling goed zijn. De component met de grootste

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Scheidingsmethoden. J.A.W. Faes (2019)

Hoofdstuk 2. Scheidingsmethoden. J.A.W. Faes (2019) Hoofdstuk 2 Scheidingsmethoden J.A.W. Faes (2019) Hoofdstuk 2 Scheidingsmethoden Paragrafen 2.1 Soorten mengsels 2.2 Scheiden van mengsels 2.3 Indampen en destilleren 2.4 Rekenen aan oplossingen Practica

Nadere informatie

Antwoorden Scheikunde Hoofdstuk 7, Gezond aan tafel

Antwoorden Scheikunde Hoofdstuk 7, Gezond aan tafel Antwoorden Scheikunde Hoofdstuk 7, Gezond aan tafel Antwoorden door een scholier 2028 woorden 17 juni 2010 6,2 33 keer beoordeeld Vak Methode Scheikunde Pulsar chemie 7 Gezond aan tafel 7.1 Eten en de

Nadere informatie

Inleiding. Achtergrond van het DNA-onderzoek

Inleiding. Achtergrond van het DNA-onderzoek 6 Inleiding naar biologisch vaderschap, moederschap, ouderschap of andere familierelaties kan worden uitgevoerd wanneer er verschil van mening of twijfel bestaat omtrent de biologische verwantschap. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Foutenberekeningen. Inhoudsopgave

Foutenberekeningen. Inhoudsopgave Inhoudsopgave Leerdoelen :... 3 1. Inleiding.... 4 2. De absolute fout... 5 3. De KOW-methode... 7 4. Grootheden optellen of aftrekken.... 8 5. De relatieve fout...10 6. grootheden vermenigvuldigen en

Nadere informatie

Uit de definitie van arbeid volgt dat de eenheid van arbeid newton * meter is, afgekort [W] = Nm.

Uit de definitie van arbeid volgt dat de eenheid van arbeid newton * meter is, afgekort [W] = Nm. Samenvatting door C. 1902 woorden 28 februari 2013 5,7 13 keer beoordeeld Vak Methode Natuurkunde Systematische natuurkunde Het verrichten van arbeid Als je fietst verbruik je energie. Dit voel je na het

Nadere informatie

over Darwin en genomics

over Darwin en genomics C C. Veranderingen in DNA Je gaat nu zelf onderzoek doen op basis van gegevens van het Forensisch Laboratorium voor DNA Onderzoek. Prof. dr. Peter de Knijff, die als geneticus bij dat laboratorium werkt,

Nadere informatie

T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen

T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen 2008 Voorbeeld toets dinsdag 29 februari 60 minuten NASK 2, 2(3) VMBO-TGK, DEEL B. H5: VERBRANDEN EN ONTLEDEN 3(4) VMBO-TGK,

Nadere informatie

Samenvattingen. Samenvatting Thema 4: Erfelijkheid. Basisstof 1. Basisstof 2. Erfelijke eigenschappen:

Samenvattingen. Samenvatting Thema 4: Erfelijkheid. Basisstof 1. Basisstof 2. Erfelijke eigenschappen: Samenvatting Thema 4: Erfelijkheid Basisstof 1 Erfelijke eigenschappen: - Genotype: o genen liggen op de chromosomen in kernen van alle cellen o wordt bepaald op moment van de bevruchting - Fenotype: o

Nadere informatie

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1 Scheikunde 3 havo

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1 Scheikunde 3 havo Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1 Scheikunde 3 havo Samenvatting door een scholier 1366 woorden 12 november 2012 6,2 17 keer beoordeeld Vak Methode Scheikunde Chemie overal 1.1 Bij scheikunde hou je

Nadere informatie

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 2 stoffen en reacties

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 2 stoffen en reacties Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 2 stoffen en reacties Samenvatting door F. 1622 woorden 22 mei 2015 6,1 40 keer beoordeeld Vak Methode Scheikunde Nova Paragraaf 1 Gloeien, smelten en verdampen Als je

Nadere informatie

EXAMEN VWO SCHEIKUNDE 1980, TWEEDE TIJDVAK, opgaven

EXAMEN VWO SCHEIKUNDE 1980, TWEEDE TIJDVAK, opgaven EXAMEN VWO SCHEIKUNDE 1980, TWEEDE TIJDVAK, opgaven Jood en propanon 1980-II(I) Jood lost goed op in een oplossing van kaliumjodide in water. De verkregen oplossing noemt men joodwater. In zuur milieu

Nadere informatie

H C H. 4-amino-2-pentanon propylmethanoaat 4-hydroxy-2-methyl-2-buteenzuur. 2,3-dihydroxypropanal

H C H. 4-amino-2-pentanon propylmethanoaat 4-hydroxy-2-methyl-2-buteenzuur. 2,3-dihydroxypropanal efenopgaven hoofdstuk 12 1 pgave 1 Geef de systematische naam van de volgende stoffen: 2 2 2 4-amino-2-pentanon propylmethanoaat 4-hydroxy-2-methyl-2-buteenzuur 2 2 -methoxycycolpentaancarbonzuur de ester

Nadere informatie

Leerlinghandleiding. Afsluitende module. Wie van de drie?

Leerlinghandleiding. Afsluitende module. Wie van de drie? Leerlinghandleiding Afsluitende module Wie van de drie? Ontwikkeld door het Forensic Genomics Consortium Netherlands in samenwerking met Its Academy Tekst Gerrianne Koeman - van der Velde, Dianne Hamerpagt,

Nadere informatie

Welke combinatie van twee celorganellen en hun respectievelijke functies is correct?

Welke combinatie van twee celorganellen en hun respectievelijke functies is correct? Biologie Vraag 1 Welke combinatie van twee celorganellen en hun respectievelijke functies is correct? ribosoom en synthese van eiwitten kern en fotosynthese mitochondrion en fotosynthese ribosoom

Nadere informatie

mengsels onderscheiden van zuivere stoffen aan de hand van gegeven of van waargenomen fysische eigenschappen;

mengsels onderscheiden van zuivere stoffen aan de hand van gegeven of van waargenomen fysische eigenschappen; Leergebied: zuivere stoffen Leerplannen LP Chemie 2e gr KSO GO 1.4.5 - mengsels onderscheiden van zuivere stoffen aan de hand van gegeven of van waargenomen fysische eigenschappen; 2.3 - een verzameling

Nadere informatie

Samenvatting scheikunde hoofdstuk 1 stoffen 1 tm 7 (hele hoofdstuk) + aantekeningen h3a 1.1 zwart goud (herhaling) Fossiele

Samenvatting scheikunde hoofdstuk 1 stoffen 1 tm 7 (hele hoofdstuk) + aantekeningen h3a 1.1 zwart goud (herhaling) Fossiele Samenvatting scheikunde hoofdstuk 1 stoffen 1 tm 7 (hele hoofdstuk) + aantekeningen h3a 1.1 zwart goud (herhaling) Fossiele Aardgas, aardolie en steenkool heten ook wel fossiele brandstoffen brandstoffen

Nadere informatie

Augustus blauw Fysica Vraag 1

Augustus blauw Fysica Vraag 1 Fysica Vraag 1 We lanceren in het zwaartekrachtveld van de aarde een knikker met een horizontale snelheid v = 1,5 m/s op de hoogste trede van een trap (zie figuur). Elke trede van de trap heeft een lengte

Nadere informatie

Augustus geel Fysica Vraag 1

Augustus geel Fysica Vraag 1 Fysica Vraag 1 We lanceren in het zwaartekrachtveld van de aarde een knikker met een horizontale snelheid v = 1,5 m/s op de hoogste trede van een trap (zie figuur). Elke trede van de trap heeft een lengte

Nadere informatie

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1 + 2

Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1 + 2 Samenvatting Scheikunde Hoofdstuk 1 + 2 Samenvatting door A. 4666 woorden 27 oktober 2014 6,3 6 keer beoordeeld Vak Methode Scheikunde Chemie overal 1-2 Zuivere stof -Een soort moleculen -Element: een

Nadere informatie

HERKANSINGSTENTAMEN Moleculaire Biologie deel 2, 5 Jan 2007

HERKANSINGSTENTAMEN Moleculaire Biologie deel 2, 5 Jan 2007 HERKANSINGSTENTAMEN Moleculaire Biologie deel 2, 5 Jan 2007 NAAM: STUDENTNUMMER: CONTROLEER OF DIT TENTAMEN 14 PAGINA S BEVAT. Veel succes! o Je mag de achterkant van het papier ook zo nodig gebruiken,

Nadere informatie

Figuur 1. Foto van de gevonden jas.

Figuur 1. Foto van de gevonden jas. Stille getuigen Introductie In het practicum Puzzelen met pieken heb je kennis gemaakt met verschillende forensische technieken tijdens het oplossen van een overval. In deze les ga je aan de slag met een

Nadere informatie

2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington

2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington 2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington Erfelijkheid Erfelijk materiaal in de 46 chromosomen De mens heeft in de kern van elke lichaamscel 46 chromosomen: het gaat om 22 paar lichaamsbepalende chromosomen

Nadere informatie

Leidraad en praktische handvatten voor de jurist bij het doorgronden van conclusies forensisch DNA-onderzoek

Leidraad en praktische handvatten voor de jurist bij het doorgronden van conclusies forensisch DNA-onderzoek Drs. A.J. Meulenbroek* Leidraad en praktische handvatten voor de jurist bij het doorgronden van conclusies forensisch DNA-onderzoek Met de onverminderd snelle ontwikkelingen in de DNA-technologie nemen

Nadere informatie