DNA-lab dag. 9 maart Forensisch DNA-onderzoek: Puzzelen met pieken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DNA-lab dag. 9 maart 2012. Forensisch DNA-onderzoek: Puzzelen met pieken"

Transcriptie

1 DNA-lab dag 9 maart 2012 Forensisch DNA-onderzoek: Puzzelen met pieken

2 Forensisch DNA-onderzoek: puzzelen met pieken Niveau Vak Leerdoelen Aansluitend bij Benodigde voorkennis indien apart gebruikt Bovenbouw havo/vwo Natuur, Leven en Technologie (NLT) & Biologie Inhoudelijke leerdoelen Na afloop van de lesmodule kunnen leerlingen begrijpen dat elke cel hetzelfde DNA heeft. Kunnen leerlingen uitleggen dat sommige plaatsen op het nietcoderende DNA sterk verschillen per persoon. Kunnen leerlingen uitleggen dat deze hypervariabele gebieden bestaan uit Short Tandem Repeats (STR s). Kunnen leerlingen uitleggen dat hypervariabele gebieden in het DNA de basis vormen voor identificatie van biologisch sporenmateriaal bij het forensisch onderzoek. Kunnen leerlingen begrijpen welke informatie je uit een DNAprofiel kunt halen. Kunnen leerlingen uitleggen dat ieder persoon een uniek DNAprofiel heeft. Kunnen leerlingen concluderen dat interpretatie van het DNAprofiel één van de belangrijkste en moeilijkste stappen in het forensisch DNA-onderzoek. Kunnen leerlingen begrijpen dat bloedverwanten een grotere kans hebben op een gelijk DNA-profiel. Praktische leerdoelen Na afloop van de lesmodule Kunnen leerlingen uitleggen welke technieken gebruikt worden bij het zoeken en identificeren van sporen op bewijsstukken. De handelingen hiervoor kunnen ze zelf uitvoeren. Kunnen leerlingen uitleggen dat DNA isolatie noodzakelijk is als je het DNA wilt bestuderen. Kunnen leerlingen uitleggen dat PCR gebruikt wordt om een specifiek stukje op het DNA te vermeerderen om het te kunnen vergelijken of te gebruiken voor experimenten. De handelingen hiervoor kunnen ze zelf uitvoeren. Kunnen leerlingen uitleggen dat gel-electroforese een techniek is om stukjes DNA na PCR zichtbaar te maken en te vergelijken op hoeveelheid en grootte. De handelingen hiervoor kunnen ze zelf uitvoeren. Kunnen leerlingen de verschillen en overeenkomsten uitleggen tussen gel-eletroforese en capillair elektroforese. Kunnen leerlingen eenvoudige DNA-profielen begrijpen en interpreteren. Biologie en module Forensisch Onderzoek van NLT Genen en DNA DNA bevat erfelijke informatie bij een menselijke cel ligt het DNA opgeslagen in de kern elke cel van een organisme bevat hetzelfde DNA en dezelfde genen DNA bevat een aantal genen die informatie bevatten voor het goed functioneren van een cel menselijk DNA bevat ongeveer genen verdeeld over 23 chromosomen bij bevruchting levert elke ouder 23 chromosomen

3 (geslachtscellen bevatten dus 23 chromosomen en lichaamscellen 46) de geslachtschromosomen zijn de chromosomen die het geslacht bepalen. Een vrouw heeft XX, een man heeft XY als een organisme voor een bepaald gen twee gelijke allelen heeft, dan noemt men dit een homozygoot organisme. Als het twee verschillende allelen heeft, noemt men het organisme heterozygoot. - bij celdeling wordt het DNA verdubbeld (replicatie) en vervolgens gelijk verdeeld over de twee dochtercellen (mitose) ieder mens heeft een unieke genetische code Benodigde lestijd Op deze module kan worden aangesloten met Ontwikkeld door Meer informatie? De moleculaire structuur van DNA een DNA molecuul heeft een dubbele helixvorm DNA is opgebouwd uit 4 basen (A, T, G, C) een basepaar wordt gevormd door A/T of C/G een nucleotide is opgebouwd uit een suiker, fosfaat en een base Inleidende les (30 50 minuten), practicum (180 minuten) TCATTCATTCAT Short tandem repeats (inhoudelijke verdieping) Wie van de drie? (inhoudelijke verdieping) Kruiswoordraadsel (afsluiting en beoordeling practicum) Puzzelen met pieken PLUS (inhoudelijke verdieping)* De reizende rechter (meningsvormende module) PO en toetsvragen (toetsing) * in ontwikkeling Forensic Genomics Consortium Netherlands, in samenwerking met Centre for Society and Genomics Dit DNA-lab is te volgen aan de Its Academy, Universiteit van Amsterdam Neem contact op met de ontwikkelaar en coördinator: Gerrianne van der Velde

4 DNA-lab dag Workshop Forensisch DNA-onderzoek: puzzelen met pieken Casus: overval op supermarkt In het practicum gaan jullie aan de slag als forensisch DNA-experts met de volgende zaak: Geweldadige overval op supermarkt KOOTWIJKERBROEK - 11 november 2009 Woensdag 11 november, rond uur, overvallen drie mannen een kleine supermarkt in het Gelderse Kootwijkerbroek. Net na opening van de winkel betreden twee mannen de winkel. De derde persoon, vermoedelijk ook een man, blijft op de uitzicht staan net buiten de supermarkt. De drie mannen dragen een bivakmuts om niet herkend te worden. Meteen na binnenkomst gaat een van de overvallers naar de caissière toe en gaat achter haar staan. Hij pakt haar ruw vast en dwingt haar geld af te staan. De caissière raakt door het geweld licht gewond aan De haar Officier lip. De van cassiere Justitie opent heeft besloten de kassalade verder in te opdracht gaan tot van vervolgonderzoek overvallers. De om drie vast overvallers te stellen of gaan de er verdachten vervolgens inderdaad met een nog de overvallers onbekend geldbedrag zijn. Jullie, de en DNA-experts een hele lading van sigaretten het NFI, ontvangen vandoor in daarom een rode een auto. politierapport De caissière en blijft een beduusd benoeming achter van en de belt Officier vervolgens van Justitie de politie. met een opdracht tot DNA-onderzoek. Lees het politierapport en de benoeming van de Officier van Justitie op de volgende Mede door pagina een goed signalement dat werd afgegeven door de caissière en door camerabeelden in en buiten de supermarkt hield de politie nog geen 40 minuten later twee verdachten aan in de buurt van de supermarkt. De derde verdachte wordt nog gezocht. De Officier van Justitie heeft besloten verder te gaan tot vervolgonderzoek om vast te stellen of de verdachten inderdaad de overvallers zijn. Jullie, de DNA-experts van het NFI, ontvangen daarom een politierapport en een benoeming van de Officier van Justitie met een opdracht tot DNA-onderzoek. Lees het politierapport en de benoeming van de Officier van Justitie op de volgende pagina Ontdek de nieuwe wereld van genomics

5 DNA-lab dag Workshop Forensisch DNA-onderzoek: puzzelen met pieken Onderzoeksaanvraag forensisch DNA-onderzoek Regio: Politie Gelderland Naam aanvrager: Dhr. T.W. van Dalen Datum aanvraag: 16 november 2009 Referentienummer: Prioriteit: Laag Omschrijving van het misdrijf Korte omschrijving misdrijf: Deze zaak gaat om een overval van drie overvallers op een supermarkt aan de schoolstraat in Kootwijkerbroek. De overval vond plaats rondom uur s morgens. De overvallers dwingen de cassieres met geweld geld af te staan. Twee verdachten worden rondom uur opgepakt in de buurt van de supermarkt. Na een zoekactie wordt er een bivakmuts gevonden in de buurt van de supermarkt. Deze bivakmuts lijkt op de bivakmuts die werd omschreven door het slachtoffer en lijkt op de bivakmuts die te zien is op camerabeelden van de supermarkt. Datum delict: 11 november 2009 Wetsartikelen: Artikel 312 lid 1 SR / diefstal met geweld Te onderzoeken sporenmateriaal: Bivakmuts, gevonden in prullenbak op nog geen 500 meter van de supermarkt te Kootwijkerbroek. Deze bivakmuts lijkt op de bivakmuts die werk omschreven door het slachtoffer en lijkt op de bivakmuts die te zien is op de camerabeelden. Referentiemonster wangslijmvlies van slachtoffer Referentiemonster wangslijmvlies van verdachte 1 Referentiemonster wangslijmvlies van verdachte 2 Opdracht Officier van Justitie De Officier van Justitie benoemt jullie klas tot forensisch DNA-experts. De vraagstelling luidt: Van elk van de stukken van overtuiging dient indien mogelijk celmateriaal te worden afgenomen ter vaststelling van het bijbehorende DNA-profiel, waarna het verkregen profiel dient te worden vergeleken met dat van aangehouden of nog aan te houden verdachten en van derdebetrokkenen (slachtoffer) in dit onderzoek. Indien geen overeenkomsten worden gevonden dient het profiel te worden opgeslagen in de DNA-databank en te worden vergeleken met de daar aanwezige profielen. Ontdek de nieuwe wereld van genomics

6 DNA-lab dag Workshop Forensisch DNA-onderzoek: puzzelen met pieken Waarnemingenblad Onderzoek bivakmuts Schrijf hier op welke onderdelen je van het stuk van overtuiging (SVO), in dit geval de bivakmuts, hebt bemonsterd. Schrijf ook op waarom je juist deze sporen hebt bemonsterd. Bloedtest Teken hier het resultaat van de bloedtest. Beschrijf hiernaast welke conclusie je hier uit kunt trekken. Speekseltest Teken hier het resultaat van de speekseltest. Beschrijf ook welke conclusie je hieruit kunt trekken. Ontdek de nieuwe wereld van genomics

7 DNA-lab dag Workshop Forensisch DNA-onderzoek: puzzelen met pieken DNA-profielen Vul in onderstaande tabel de DNA-kenmerken in van jullie monster. Vul de tabel aan met de resultaten van je klasgenoten. Geslachtskenmerk TH01 D18S51 FGA D8S1179 Slachtoffer: Verdachte 1: Verdachte 2: Speekselspoor : Bloedspoor: Welke conclusie kun je hieruit trekken? Zeldzaamheidswaarde Van welk van de gevonden DNA-profielen wil je de zeldzaamheidswaarde weten? Waarom is het belangrijk om de zeldzaamheidswaarde van dit DNA-profiel te weten? Berekenen zeldzaamheidswaarde Frequentie TH01:. Frequentie D18S51:. Frequentie FGA:... Frequentie D8S1179:.. Frequentie van het volledige profiel = freq.th01 x freq.d18s51 x freq.fga x freq. D8S1179 =. Het matchende DNA-profiel heeft een zeldzaamheidswaarde van 1 op... Ontdek de nieuwe wereld van genomics

8 DNA-lab dag Workshop Forensisch DNA-onderzoek: puzzelen met pieken Rapportage Rapporteer hier je bevindingen. Dit rapport gaat naar de Officier van Justitie. Ontdek de nieuwe wereld van genomics

9 Forensisch DNA-onderzoek: puzzelen met pieken Waarom forensisch DNA-onderzoek? Forensisch DNA-onderzoek is hot! In het nieuws (zie filmpje) Crime Scene Investigation DNA-lab dag 9 maart 2012 Kim van den Bogaert & Michelle Claushuis Practicum Puzzelen met pieken Jongste DNA-lab (sinds maart 2010) Reizende variant Its Lab, te volgen op lokatie Science Park, Amsterdam Uit te breiden met extra onderdelen, zoals videoconferencing met experts van het NFI Te combineren met andere Its Labs neem contact op met coördinator Gerrianne van der Velde Aansluiting bij Natuur, Leven en Technologie Verdieping van hoofdstuk forensisch DNAonderzoek (bijna) alle belangrijke concepten komen in het practicum terug Theorie praktijk Op deze manier krijg je naast de theoretische kennis ook goede praktijkkennis Het is toepassen van de module met moderne apparatuur Het was uitgebreider dan de module, wat het interessanter maakte Casus: overval op supermarkt Benoeming door Officier van Justitie Officier van Justitie benoemt jullie tot deskundigen voor het DNA-onderzoek Tot jullie beschikking krijgen jullie: Bivakmuts Referentiemateriaal Slachtoffer Verdachte 1 Verdachte 2 1

10 Stappen in forensisch DNA-onderzoek Onderzoek naar biologische sporen op bivakmuts DNA-profiel maken uit sporen gevonden op bivakmuts Vergelijkend DNA-onderzoek DNA-databank Rapportage aan officier van justitie DNA-profiel maken van referentiemonsters Werken in een forensisch lab Beschermende kleding Altijd iemand die je handelingen controleert Zeer nauwkeurig en netjes werken Niet eten of drinken Goed nadenken over wat je doet/ziet Vragen als je iets niet weet! Pipetteren 50 µl 20 µl 5 µl Op zoek naar sporen op bivakmuts Gebruik altijd een nieuwe pipetpunt Pipet altijd rechtop houden Gebruikte pipetpunten in afvalbakje (deksel) Beschermende kleding aan! Bril meenemen Speekseltest (deel 1) VERGEET NIET EEN PIPETPUNT OP JE PIPET TE GEBRUIKEN! GEBRUIKTE PIPETPUNTEN IN JE AFVALBAK (DEKSEL BAKJE) Oefen eerst met water uit het blauwe epje (W) Probeer 5 µl (rode pipet), 20 µl (gele pipet) en 50 µl (blauwe pipet) water te pipetteren Voeg 200 µl extractie buffer (E) uit het groene epje toe aan het roze epje met je monster (stukje bivakmuts) Zorg dat je monster goed in de buffer zit (je kunt met een losse pipetpunt je monster in de vloeistof duwen) Zet het epje met monster in je rekje Voer de bloedtest uit (vraag de assistenten om de benodigdheden en uitleg) Speekseltest (deel 2) Pipetteer 50 µl van de extractiebuffer uit je roze epje (epje met monster) in een leeg geel epje Pipetteer 50 µl van de running buffer (R) uit het paarse epje hierbij Pipetteer de vloeistof (100 µl) in het onderste gaatje van de RSID-speeksel (saliva) strip (haal deze uit het witte pakketje) Vul de resultaten in op je werkbladen achterin je werkboekje 2

11 Bloedtest Werking speekseltest Tetrabase (kleurloos) + peroxide Test ongeldig Geen speeksel aanwezig Speeksel aanwezig Katalysator: hemoglobine Blauw gekleurd product + water Reageert de test op eiwitten of DNA? Theorie: short tandem repeats DNA Elke cel van 1 individu heeft hetzelfde DNA Waarom is dit belangrijk voor forensisch DNA-onderzoek? Coderend vs. niet-coderend DNA Menselijk DNA is voor een deel coderend Minder dan 2 % van het DNA Genen overgrote deel van DNA is niet coderend Meer dan 98 % van het DNA O.a. short tandem repeats 3

12 Short tandem repeats STRs op verschillende chromosomen Basis van forensisch DNA-onderzoek 4 basen steeds herhaald (bv. GCAC-GCAC-GCAC) Aantal herhalingen = DNA-kenmerk Weergeven met cijfer Aantal herhalingen van short tandem repeat voor ieder individu verschillend Short tandem repeats zeggen niets over uiterlijke kenmerken, ziektes, etc. Bron: 'De Essenties van forensisch biologisch onderzoek; Humane biologische sporen en DNA' en/of A.J. Meulenbroek. Homozygoot Heterozygoot Standaard forensisch DNA-onderzoek: 15 loci + geslacht 98% van het DNA is niet coderend 15 loci Per locus 2 DNA-kenmerken Technieken forensisch DNAonderzoek DNA-kenmerken gelijk of verschillend; weergegeven met cijfer(s) 4

13 DNA-isolatie op het forensisch lab DNA-isolatie Monster lyseren om cellen kapot te maken Gelyseerde monster op kolom brengen alleen DNA bindt aan membraan in kolom Wassen met buffer om restjes weg te wassen DNA blijft gebonden aan kolom DNA van kolom losmaken met elutie-buffer Je hebt nu gezuiverd DNA! Team 1: geïsoleerd DNA van slachtoffer Team 2: geïsoleerd DNA van verdachte 1 Team 3: geïsoleerd DNA van verdachte 2 Team 4: geïsoleerd DNA van speekselspoor Team 5: geïsoleerd DNA van bloedspoor Polymerase kettingreactie (PCR) Filmpje PCR Voor- en nadelen PCR Voordelen Heel veel specifieke stukjes DNA door kopieren Snel Mogelijk om met kleine hoeveelheden te werken Minder arbeidsintensief dan eerder gebruikte methodes Nadeel Zeer gevoelig (kans op contaminatie groter) Multiplex PCR In forensisch DNA-onderzoek niet één, maar meerdere stukjes DNA vermeerderen = multiplex PCR 5 STRs op verschillende chromosomen Amelogenine (X/Y) TH01 D18S51 FGA D8S1179 Hoeveel primers nodig? 5

14 Multiplex PCR Teamnummers Team 1: geïsoleerd DNA van slachtoffer Team 2: geïsoleerd DNA van verdachte 1 Team 3: geïsoleerd DNA van verdachte 2 Team 4: geïsoleerd DNA van speekselspoor Team 5: geïsoleerd DNA van bloedspoor Klaarmaken monsters voor maken van DNA-profielen Label een leeg pcr-epje met je groepsnummer Pipetteer 5 µl van je sample (het pcr-epje met je groepsnummer) in het lege pcr-epje Pipetteer 5 µl van de capillaire gelelektroforesemix (p) erbij Breng je epje naar het QIAxcel-apparaat (capillaire gel-elektroforese) Starten capillaire gel-elektroforese Gel-elektroforese Capillaire gel-elektroforese Tijd (t) 6

15 Hoeveel pieken verwacht je? Bekijken resultaat capillaire gel-elektroforese Interpreteren resultaten Wat kunnen we hieruit concluderen? Grootte van het fragment bp = baseparen D8S1179 Grootte Freq.NL Aantal hh. (bp) Locus: Amel TH01 D18S51 FGA D8S1179 Slachtoffer: X/X 9/9 13/ /26 10/12 Verdachte 1: X/Y 9/9.3 13/16 21/24 10/13 Verdachte 2: X/Y 9/10 10/14 24/25 13/15 Speekselspoor: X/Y 9/10 10/14 24/25 13/15 Bloedspoor: X/Y 9/10 12/13 19/19 8/13 Wetenschappelijke bewijswaarde Wetenschappelijke bewijswaarde Hoe groot is de kans dat de DNA-profielen bij toeval matchen? Alleen berekenen bij match waarom? D8S1179 Grootte Freq.NL Aantal hh. (bp) zeldzaamheid locus D8 = * * 2= Kans dat iemand deze combinatie heeft voor dit locus is 5,4% 7

16 Rapportage match Welke DNA-profielen wel/niet matchen Waar deze DNA-profielen vandaan komen Berekende frequentie van matchende profiel DNA-profiel van 10 of meer loci: frequentie altijd kleiner dan 1 op 1 miljard NB De kans dat een broer van deze verdachte dit DNAprofiel heeft is veel groter (ongeveer één op tienduizend). Evt. resultaten door zoeken in DNA-databank Waarom geen absolute herkomstuitspraak? Extreem zeldzaam betekent niet uniek Eeneiige twee- of meerlingen Kans dat broer/zus matcht is groter dan een willekeurig gekozen persoon Kans op fouten Meer informatie? Gerrianne van der Velde, MSc. Ontwikkelaar en coördinator Puzzelen met pieken Vragen? T: Science Park 904, kamer C XH Amsterdam 8

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Inleidende les + werkbladen Forensisch DNA-onderzoek: Puzzelen met pieken Ontwikkeld door het Forensic Genomics Consortium Netherlands in samenwerking met Its Academy Tekst Gerrianne

Nadere informatie

naar sporen Forensisch expert worden

naar sporen Forensisch expert worden Speuren B naar sporen Forensisch expert worden 3. Vaststellen identiteit Deze les ga je je verdiepen in één specifiek forensisch onderzoeksgebied. Je wordt als het ware zelf een beetje forensisch expert.

Nadere informatie

Leerlinghandleiding. Afsluitende module. TCATTCATTCAT: Short Tandem Repeats

Leerlinghandleiding. Afsluitende module. TCATTCATTCAT: Short Tandem Repeats Leerlinghandleiding Afsluitende module TCATTCATTCAT: Short Tandem Repeats Ontwikkeld door het Forensic Genomics Consortium Netherlands in samenwerking met Its Academy Tekst Gerrianne van der Velde, Dianne

Nadere informatie

TCATTCATTCAT: Short Tandem Repeats

TCATTCATTCAT: Short Tandem Repeats TCATTCATTCAT: Short Tandem Repeats In het practicum Puzzelen met pieken heb je kennis gemaakt met forensisch DNA-onderzoek. In het practicum heb je onder andere gehoord over short tandem repeats (STR s).

Nadere informatie

Honden en Katten als Stille Getuigen. Daniëlle Hoogmoed, MSc.

Honden en Katten als Stille Getuigen. Daniëlle Hoogmoed, MSc. Honden en Katten als Stille Getuigen Daniëlle Hoogmoed, MSc. State of Washington versus Kenneth Leuluaialii and George Tuilefano, 1996 Een echtpaar en hun hond dood aangetroffen in de woning. De politie

Nadere informatie

Leerlinghandleiding. Afsluitende module. Wie van de drie?

Leerlinghandleiding. Afsluitende module. Wie van de drie? Leerlinghandleiding Afsluitende module Wie van de drie? Ontwikkeld door het Forensic Genomics Consortium Netherlands in samenwerking met Its Academy Tekst Gerrianne Koeman - van der Velde, Dianne Hamerpagt,

Nadere informatie

Lief Dagboek, 11 augustus Harry kwam opeens opdagen en ik liet hem het eiland zien. Hij is zo lief en begripvol. Ik kon het niet helpen en

Lief Dagboek, 11 augustus Harry kwam opeens opdagen en ik liet hem het eiland zien. Hij is zo lief en begripvol. Ik kon het niet helpen en Wie van de drie? Introductie De twintigjarige Sophie weet niet wie haar vader is. Het enige dat ze over haar vader weet, is dat het een zomerliefde van haar moeder Donna was en dat hij weg was voordat

Nadere informatie

Complexe DNA-profielen

Complexe DNA-profielen Complexe DNA-profielen Inleiding Bij een DNA-onderzoek worden DNA-profielen bepaald en met elkaar vergeleken. Bij forensisch DNA-onderzoek wordt bijvoorbeeld een DNA-profiel van een verdachte vergeleken

Nadere informatie

FORENSISCH DNA-ONDERZOEK HET PRACTICUM

FORENSISCH DNA-ONDERZOEK HET PRACTICUM FORENSISCH DNA-ONDERZOEK HET PRACTICUM Melanie Rosenhart werkt bij het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). Bij het NFI werken wetenschappers die allerlei vragen proberen te beantwoorden die met strafrecht

Nadere informatie

Het DNA-profiel HOOFDSTUK 6. De berekende frequentie van voorkomen van DNA-profielen van tien of meer loci is altijd kleiner dan één op één miljard.

Het DNA-profiel HOOFDSTUK 6. De berekende frequentie van voorkomen van DNA-profielen van tien of meer loci is altijd kleiner dan één op één miljard. Het DNA-profiel HOOFDSTUK 6 De berekende frequentie van voorkomen van DNA-profielen van tien of meer loci is altijd kleiner dan één op één miljard. 135 136 13 Inhoudsopgave DNA 139 Elke cel hetzelfde DNA

Nadere informatie

FORENSISCH DNA-ONDERZOEK VOORBEREIDENDE LES

FORENSISCH DNA-ONDERZOEK VOORBEREIDENDE LES FORENSISCH DNA-ONDERZOEK VOORBEREIDENDE LES Melanie Rosenhart werkt bij het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). Bij het NFI werken wetenschappers die allerlei vragen proberen te beantwoorden die met

Nadere informatie

De Reizende DNA-labs. 2-3 uur practicum met inleidende en afsluitende lessen voor docent

De Reizende DNA-labs. 2-3 uur practicum met inleidende en afsluitende lessen voor docent De Reizende DNA-labs 2-3 uur practicum met inleidende en afsluitende lessen voor docent Brug tussen biologie en scheikunde op school en de life sciences Leerlingen gaan zelf aan de slag met de nieuwste

Nadere informatie

H. DNA-vingerafdrukken. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

H. DNA-vingerafdrukken. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteurs Its Academy Laatst gewijzigd Licentie Webadres 08 May 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/40624 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

W18 Zelf aan de slag met de leskist DNA. Caspar Geraedts (De Praktijk / VU)

W18 Zelf aan de slag met de leskist DNA. Caspar Geraedts (De Praktijk / VU) W18 Zelf aan de slag met de leskist DNA Caspar Geraedts (De Praktijk / VU) IK DOELEN Aan het eind van de workshop weet je wat je moet regelen om bij jou op school met de leskist DNA te kunnen werken, weet

Nadere informatie

EDERLA DSFORE SISCHIN TITUUT

EDERLA DSFORE SISCHIN TITUUT EDERL DSFORE SISHIN IUU De Essenties van forensisch DN-onderzoek 5 Het DN-profiel 2006 Nederlands Forensisch Instituut lle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Figuur 1. Foto van de gevonden jas.

Figuur 1. Foto van de gevonden jas. Stille getuigen Introductie In het practicum Puzzelen met pieken heb je kennis gemaakt met verschillende forensische technieken tijdens het oplossen van een overval. In deze les ga je aan de slag met een

Nadere informatie

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 5 Het DNA-profiel

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 5 Het DNA-profiel EDERL DSFORE SISHIN IUU De Essenties van forensisch DN-onderzoek 5 Het DN-profiel 2007 Nederlands Forensisch Instituut lle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

DNA-profiling. ir. H.J.T. Janssen Gerechtelijk Laboratorium van het Ministerie van Justitie, Rijswijk

DNA-profiling. ir. H.J.T. Janssen Gerechtelijk Laboratorium van het Ministerie van Justitie, Rijswijk 127 1 DNA-profiling ir. H.J.T. Janssen Gerechtelijk Laboratorium van het Ministerie van Justitie, Rijswijk 1. Inleiding 127 3 2. DNA-eigenschappen 127 3 3. DNA-vermeerderingstechniek (PCR) 127 4 4. Analyse

Nadere informatie

Leidraad en praktische handvatten voor de jurist bij het doorgronden van conclusies forensisch DNA-onderzoek

Leidraad en praktische handvatten voor de jurist bij het doorgronden van conclusies forensisch DNA-onderzoek Drs. A.J. Meulenbroek* Leidraad en praktische handvatten voor de jurist bij het doorgronden van conclusies forensisch DNA-onderzoek Met de onverminderd snelle ontwikkelingen in de DNA-technologie nemen

Nadere informatie

DNA-onderzoek van minimale biologische sporen; gevoelige problematiek

DNA-onderzoek van minimale biologische sporen; gevoelige problematiek PROF. DR. A.D. KLOOSTERMAN EN DRS. A.J. MEULENBROEK * DNA-onderzoek van minimale biologische sporen; gevoelige problematiek Het standaard forensisch DNA-onderzoek is één van de meest onderzochte, robuuste

Nadere informatie

DNA onderzoek in Gerechtszaken 1 oktober 2008

DNA onderzoek in Gerechtszaken 1 oktober 2008 DNA onderzoek in Gerechtszaken 1 oktober 2008 Jean-Jacques Cassiman Leuvens Instituut voor Forensische Geneeskunde UZ Leuven Kern DNA CME 06 mrna: 3% of the DNA Protein ncrna:? % of the DNA Gene regulation

Nadere informatie

FORENSISCH DNA-ONDERZOEK

FORENSISCH DNA-ONDERZOEK FORENSISCH DNA-ONDERZOEK HANDLEIDING VOOR DOCENTEN Voor u ligt de docentenhandleiding bij het practicum forensisch DNA-onderzoek, onderdeel van de leskist DNA. De leskist DNA bestaat uit vier afzonderlijke

Nadere informatie

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 7 Interpretatie van DNA-bewijs II

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 7 Interpretatie van DNA-bewijs II EDERLA DSFORE SISCHIN TITUUT De Essenties van forensisch DNA-onderzoek 7 Interpretatie van DNA-bewijs II onvolledige DNA-profielen en DNA-mengprofielen 2007 Nederlands Forensisch Instituut Alle rechten

Nadere informatie

Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs

Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen luisteren naar een radiofragment van Goedemorgen Nederland en lezen een tekst uit dagblad Trouw over de bewijsvoering

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Afsluitende module. Op zoek naar een gen in een databank

Docentenhandleiding. Afsluitende module. Op zoek naar een gen in een databank Docentenhandleiding Afsluitende module Op zoek naar een gen in een databank Ontwikkeld door het Cancer Genomics Centre in samenwerking met het Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen

Nadere informatie

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 10 Begrippen

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 10 Begrippen EDERLA DSFORE SISCHIN TITUUT De Essenties van forensisch DNA-onderzoek 10 Begrippen 2007 Nederlands Forensisch Instituut Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

HERKANSINGSTENTAMEN Moleculaire Biologie deel 2, 5 Jan 2007

HERKANSINGSTENTAMEN Moleculaire Biologie deel 2, 5 Jan 2007 HERKANSINGSTENTAMEN Moleculaire Biologie deel 2, 5 Jan 2007 NAAM: STUDENTNUMMER: CONTROLEER OF DIT TENTAMEN 14 PAGINA S BEVAT. Veel succes! o Je mag de achterkant van het papier ook zo nodig gebruiken,

Nadere informatie

DNA practicum De modellenwereld van DNA

DNA practicum De modellenwereld van DNA DNA practicum De modellenwereld van DNA Inleiding Alle eigenschappen van een plant, zoals de grootte, de vorm van het blad, en de enzymen die nodig zijn voor de fotosynthese, liggen opgeslagen in het DNA.

Nadere informatie

2 Leg uit hoe de verschillende subtypes van Chlamydia trachomatis zijn ontstaan. Beschrijf de rol van antibioticagebruik hierin.

2 Leg uit hoe de verschillende subtypes van Chlamydia trachomatis zijn ontstaan. Beschrijf de rol van antibioticagebruik hierin. Examentrainer Vragen Nieuwe DNA-test voor chlamydia Chlamydia is de meest voorkomende seksueel overdraagbare aandoening (soa) en kan onder meer leiden tot onvruchtbaarheid. In Nederland worden jaarlijks

Nadere informatie

ZONDER CELDELING GEEN KANKER

ZONDER CELDELING GEEN KANKER DE GEMENE DELER ZONDER CELDELING GEEN KANKER Naam: Klas: Datum: ZONDER CELDELING GEEN KANKER HAVO Celdeling is cruciaal voor het leven van organismen, en wordt dan ook heel nauwkeurig gereguleerd. Wanneer

Nadere informatie

Inleiding. Achtergrond van het DNA-onderzoek

Inleiding. Achtergrond van het DNA-onderzoek 6 Inleiding naar biologisch vaderschap, moederschap, ouderschap of andere familierelaties kan worden uitgevoerd wanneer er verschil van mening of twijfel bestaat omtrent de biologische verwantschap. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

#VOS-039 versie 2.0. Handleiding Gelelektroforese kennismaking dye kit (VOS-039)

#VOS-039 versie 2.0. Handleiding Gelelektroforese kennismaking dye kit (VOS-039) #VOS-039 versie 2.0 Handleiding Gelelektroforese kennismaking dye kit (VOS-039) Inhoudsopgave 1. Beschrijving experiment... 3 1.1 Inhoud kit:... 3 1.2 Benodigdheden:... 3 2. Achtergrond... 4 2.1 DNA fingerprinting...

Nadere informatie

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 6 Interpretatie van DNA-bewijs I

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 6 Interpretatie van DNA-bewijs I EDERLA DSFORE SISCHIN TITUUT De Essenties van forensisch DNA-onderzoek 6 Interpretatie van DNA-bewijs I match en berekende frequentie 2007 Nederlands Forensisch Instituut Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

V6 Oefenopgaven oktober 2009

V6 Oefenopgaven oktober 2009 V6 Oefenopgaven oktober 2009 Fitness Met fitness wordt in de biologie bedoeld het vermogen van genotypen om hun allelen naar de volgende generatie over te dragen. De fitness wordt uitgedrukt in een getal

Nadere informatie

Het menselijk genoom. Inleiding Medisch Technische Wetenschappen. Bioinformatica Deel 2. Gevouwen chromosoom. X chromosoom DNA.

Het menselijk genoom. Inleiding Medisch Technische Wetenschappen. Bioinformatica Deel 2. Gevouwen chromosoom. X chromosoom DNA. Het menselijk genoom Het menselijk genoom (DN) bestaat uit: Mega Basenparen (MB),,, C,. Inleiding Medisch echnische Wetenschappen Bioinformatica Deel Michael Egmont-Petersen Het menselijk DN is ingedeeld

Nadere informatie

Handleiding Wie is de dader? Realtime gelektroforese DNA kit (VOS-038)

Handleiding Wie is de dader? Realtime gelektroforese DNA kit (VOS-038) Handleiding Wie is de dader? Realtime gelektroforese DNA kit (VOS-038) #VOS-038 versie 3.2 Inhoudsopgave 1. Beschrijving experiment... 3 1.1 Samenstelling kit... 3 1.2 Benodigdheden... 3 2. Achtergrond...

Nadere informatie

2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington

2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington 2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington Erfelijkheid Erfelijk materiaal in de 46 chromosomen De mens heeft in de kern van elke lichaamscel 46 chromosomen: het gaat om 22 paar lichaamsbepalende chromosomen

Nadere informatie

Lijk in koffer, Ro-erdam 1927

Lijk in koffer, Ro-erdam 1927 Lijk in koffer, Ro-erdam 1927 Prof. Dr. Peter de Knijff Forensisch Laboratorium voor DNA Onderzoek (FLDO) Afdeling Humane GeneNca LUMC en het Forensisch Genomisch ConsorNum Nederland (FGCN) het begin van

Nadere informatie

Klinische Genetica. Autosomaal dominante overerving

Klinische Genetica. Autosomaal dominante overerving Klinische Genetica Autosomaal dominante overerving Klinische Genetica U bent (of uw kind is) doorverwezen naar de polikliniek Klinische Genetica. Tijdens de eerste afspraak legt een klinisch geneticus

Nadere informatie

GENOMISCH KOOKBOEK LEERLINGENHANDLEIDING

GENOMISCH KOOKBOEK LEERLINGENHANDLEIDING GENOMISCH KOOKBOEK LEERLINGENHANDLEIDING LEERLINGENHANDLEIDING GENOMISCH KOOKBOEK 1 HOOFDSTUK 1 DNA EN DE ROL VAN RNA BIJ TRANSCRIPTIE 1.1 Hieronder zie je een vak met daarin de begrippen DNA en RNA. Maak

Nadere informatie

Docentenhandleiding 6x5 Daderprofiel DNA kit

Docentenhandleiding 6x5 Daderprofiel DNA kit Docentenhandleiding 6x5 Daderprofiel DNA kit #VOS-038A versie 2.0 Inhoud kit: 6 x 5 DNA profielen 6 x Dader profiel 6 x 200µl loading dye (kleurloze vloeistof) 4 g agarose 400µl gel dye (1000x) 100ml elektroforese

Nadere informatie

28 Testkruising testkruising = een kruising om te achterhalen of een organisme homozygoot of heterozygoot is. Voorbeeld van een testkruising om te bepalen of een organisme homozygoot of heterozygoot is

Nadere informatie

Simulatie van een DNA-vaderschapstest

Simulatie van een DNA-vaderschapstest Simulatie van een DNA-vaderschapstest Concreet voorbeeld (Art. Lode Ramaekers Het belang van Limburg do. 24/01/02) Manu (fictieve naam) wil zekerheid, klaarheid over het biologische vaderschap van het

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Zelfstandige module Op zoek naar een gen in een databank Op zoek naar een gen in een databank Met behulp van databanken kun je informatie opzoeken over genen. Een databank is een

Nadere informatie

DNA-verwantschapsonderzoek in de strafrechtpraktijk

DNA-verwantschapsonderzoek in de strafrechtpraktijk Drs. A.J. Meulenbroek, dr. K. Slooten, mr. D.J.C. Aben, drs. C. van Kooten en dr. A.J. Kal* DNA-verwantschapsonderzoek in de strafrechtpraktijk Op 1 april 2012 is nieuwe DNA-wetgeving in het strafrecht

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Niveau: expert. Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus

Docentenhandleiding. Niveau: expert. Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus Docentenhandleiding Niveau: expert Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus Ontwikkeld door het Cancer Genomics Centre in samenwerking met het Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen

Nadere informatie

Docentenhandleiding 2x15 Daderprofiel DNA kit

Docentenhandleiding 2x15 Daderprofiel DNA kit Docentenhandleiding 2x15 Daderprofiel DNA kit #VOS-038 versie 2.1 Inhoud kit: 2 x 15 DNA profielen 2 x Dader profiel 2 x 1 ml loading dye (kleurloze vloeistof) 3 g agarose 400 µl blauwe gel dye (1000x)

Nadere informatie

3 Rundveefokkerij Melkproductiecontrole Selectie Fokwaardeschatting Inseminatieplannnen 69 3.

3 Rundveefokkerij Melkproductiecontrole Selectie Fokwaardeschatting Inseminatieplannnen 69 3. Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Veiligheidsvoorschriften 9 1.1 Genen en hun vererving 9 1.2 Genotype en fenotype 14 1.3 Erfelijke gebreken 18 1.4 Genfrequenties 25 1.5 Afsluiting 27 2 Fokmethoden 28 2.1

Nadere informatie

Handleiding Realtime gelelektroforese DNA groepjes kit (VOS-038A)

Handleiding Realtime gelelektroforese DNA groepjes kit (VOS-038A) Handleiding Realtime gelelektroforese DNA groepjes kit (VOS-038A) #VOS-038A versie 3.0 Inhoudsopgave 1. Beschrijving experiment... 3 1.1 Inhoud kit... 3 1.2 Benodigdheden... 3 2. Achtergrond... 4 2.1 DNA

Nadere informatie

GENEXPRESSIE VOORBEREIDENDE LES

GENEXPRESSIE VOORBEREIDENDE LES GENEXPRESSIE VOORBEREIDENDE LES Alle organismen op aarde zijn opgebouwd uit cellen. Ook jouw eigen lichaam bestaat uit cellen. Die cellen zien er niet allemaal hetzelfde uit. Zo is een huidcel heel compact,

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Afsluitende module Op zoek naar een gen in een databank Op zoek naar een gen in een databank Tijdens het DNA-lab Lees de taal van de tumor hebben jullie drie genen onderzocht. Welke

Nadere informatie

Tentamen Genetica 22-10-2004 Studentnr:

Tentamen Genetica 22-10-2004 Studentnr: CONTROLEER OF DIT TENTAMEN 11 PAGINA S BEVAT. Veel succes! Je mag de achterkant van het papier ook zo nodig gebruiken, maar beantwoord vragen 1-6 niet op blaadjes van vraag 7 en de daarop volgende. 1.

Nadere informatie

Jongetje of meisje? hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Jongetje of meisje? hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 24 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62534 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Klinische Genetica. Geslachtsgebonden (X-chromosoom gebonden) recessieve overerving

Klinische Genetica. Geslachtsgebonden (X-chromosoom gebonden) recessieve overerving Klinische Genetica Geslachtsgebonden (X-chromosoom gebonden) recessieve overerving Klinische Genetica Bij uw bezoek aan de polikliniek Klinische Genetica heeft de klinisch geneticus of een genetisch consulent

Nadere informatie

Vaststellen van de identiteit van een Nomen Nescio

Vaststellen van de identiteit van een Nomen Nescio Vaststellen van de identiteit van een Nomen Nescio Laatste kans op identificatie Als het graf van een onbekende (Nomen Nescio, of NN er) wordt geruimd, dan is dit de laatste kans om de identiteit vast

Nadere informatie

Welke combinatie van twee celorganellen en hun respectievelijke functies is correct?

Welke combinatie van twee celorganellen en hun respectievelijke functies is correct? Biologie Vraag 1 Welke combinatie van twee celorganellen en hun respectievelijke functies is correct? ribosoom en synthese van eiwitten kern en fotosynthese mitochondrion en fotosynthese ribosoom

Nadere informatie

DNA & eiwitsynthese Oefen- en zelftoetsmodule behorende bij hoofdstuk 16 en 17 van Campbell, 7 e druk December 2008

DNA & eiwitsynthese Oefen- en zelftoetsmodule behorende bij hoofdstuk 16 en 17 van Campbell, 7 e druk December 2008 DNA & eiwitsynthese Oefen- en zelftoetsmodule behorende bij hoofdstuk 16 en 17 van Campbell, 7 e druk December 2008 DNA 1. Hieronder zie je de schematische weergave van een dubbelstrengs DNA-keten. Een

Nadere informatie

Samenvatting Erfelijkheid Vmbo 3a Biologie voor Jou. Erfelijke informatie ligt in de celkern in de chromosomen. Chromosomen bestaan weer uit DNA.

Samenvatting Erfelijkheid Vmbo 3a Biologie voor Jou. Erfelijke informatie ligt in de celkern in de chromosomen. Chromosomen bestaan weer uit DNA. Samenvatting Erfelijkheid Vmbo 3a Biologie voor Jou 4.1 Fenotype Genotype = waarneembare eigenschappen van een individu = de erfelijke informatie in het DNA Genotype + milieufactoren = fenotype Erfelijke

Nadere informatie

DNA-onderzoek bij veroordeelden

DNA-onderzoek bij veroordeelden Regelingen en voorzieningen CODE 6.5.2.3 DNA-onderzoek bij veroordeelden algemene informatie bronnen ministerie van Veiligheid en Justitie: www.rijksoverheid.nl, januari 2011 brochure de wet DNA-onderzoek

Nadere informatie

GENEXPRESSIE HET PRACTICUM

GENEXPRESSIE HET PRACTICUM GENEXPRESSIE HET PRACTICUM Alle organismen op aarde zijn opgebouwd uit cellen. Ook jouw eigen lichaam bestaat uit cellen. Die cellen zien er niet allemaal hetzelfde uit. Zo is een huidcel heel compact,

Nadere informatie

Proteomics. Waarom DNA alleen niet genoeg is

Proteomics. Waarom DNA alleen niet genoeg is Proteomics Waarom DNA alleen niet genoeg is Reinout Raijmakers Netherlands Proteomics Centre Universiteit Utrecht, Biomolecular Mass Spectrometry and Proteomics Group Van DNA naar organisme Eiwitten zijn

Nadere informatie

Genetische Selectie. Eindwerk: hondenfokker 2 de jaar. Sabine Spiltijns

Genetische Selectie. Eindwerk: hondenfokker 2 de jaar. Sabine Spiltijns Genetische Selectie Eindwerk: hondenfokker 2 de jaar Sabine Spiltijns 2010-2011 0 We kunnen aan de hand van een genetische selectie ongeveer voorspellen hoe de puppy s van onze hondjes er gaan uitzien.

Nadere informatie

#VOS-043 versie 1.1. Leerlingenhandleiding

#VOS-043 versie 1.1. Leerlingenhandleiding #VOS-043 versie 1.1 Leerlingenhandleiding Het eerste deel van de proef bestaat uit het isoleren van het eigen DNA uit wangslijmvlies en het inzetten van de PCR. De analyse van de PCR producten middels

Nadere informatie

De Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden

De Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden De Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden Inhoud Inleiding 2 DNA-onderzoek 2 De Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden 3 Voor wie? 4 Waar? 6 De afname 7 Hoe lang blijven gegevens bewaard? 7 Voordelen 8 Bezwaar

Nadere informatie

Informatiebrochure. Over DNA-onderzoek. 10 jaar Forensisch DNA-laboratorium UZA

Informatiebrochure. Over DNA-onderzoek. 10 jaar Forensisch DNA-laboratorium UZA Informatiebrochure Over DNA-onderzoek 10 jaar Forensisch DNA-laboratorium UZA 1. DNA in ons lichaam...4 1.1 Erfelijk materiaal...4 1.2 Uniek voor alle wezens...4 1.3 Identiek in alle cellen...4 2. DNA

Nadere informatie

over Darwin en genomics

over Darwin en genomics C C. Veranderingen in DNA Je gaat nu zelf onderzoek doen op basis van gegevens van het Forensisch Laboratorium voor DNA Onderzoek. Prof. dr. Peter de Knijff, die als geneticus bij dat laboratorium werkt,

Nadere informatie

Development of RNA Profiling Tools and the Implementation in Forensic Casework P.A. Lindenbergh

Development of RNA Profiling Tools and the Implementation in Forensic Casework P.A. Lindenbergh Development of RNA Profiling Tools and the Implementation in Forensic Casework P.A. Lindenbergh Nederlandse Samenvatting Binnen het huidige forensische onderzoek wordt genetische informatie in toenemende

Nadere informatie

Out of Africa: mtdna en Y chromosoom. Jean-Jacques Cassiman KuLeuven

Out of Africa: mtdna en Y chromosoom. Jean-Jacques Cassiman KuLeuven Out of Africa: mtdna en Y chromosoom Jean-Jacques Cassiman KuLeuven 12.05.2007 Kern DNA CME 06 CME 06 CME 06 Start in 2007: twee zonen per generatie (25j) In 2258 (10 generaties of 250 jaar) zullen er

Nadere informatie

#VOS-043 versie 2.0. Docentenhandleiding

#VOS-043 versie 2.0. Docentenhandleiding #VOS-043 versie 2.0 Docentenhandleiding 1 Inhoudsopgave 1. Beschrijving experiment:... 3 1.1 Samenstelling kit:... 3 1.2 Benodigdheden:... 3 2. Achtergrond... 5 2.1 Fenylthiocarbamide... 5 2.2 Het gen

Nadere informatie

DNA in de forensische diagnostiek

DNA in de forensische diagnostiek DNA in de forensische diagnostiek Ate Kloosterman 22 maart 2012 Rotterdam de Doelen NFI Humane Biologische Sporen (HBS) & WISK UvA Forensische Biologie 2 Welkom De impact van forensisch DNA! Puttense moordzaak

Nadere informatie

Van mens tot Cel oefenvragen 1. De celdeling bestaat uit verschillende fasen. Hoe heten de G1, S en de G2 fase samen?

Van mens tot Cel oefenvragen 1. De celdeling bestaat uit verschillende fasen. Hoe heten de G1, S en de G2 fase samen? Van mens tot Cel oefenvragen 1. De celdeling bestaat uit verschillende fasen. Hoe heten de G1, S en de G2 fase samen? A: interfase B: profase C: anafase D: cytokinese 2. Een SNP (single nucleotide polymorphism)

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Afsluitende module. De tumor als evolutieproces

Docentenhandleiding. Afsluitende module. De tumor als evolutieproces Docentenhandleiding Afsluitende module De tumor als evolutieproces Ontwikkeld door het Cancer Genomics Centre in samenwerking met het Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen

Nadere informatie

Erfelijkheid van de ziekte van Huntington

Erfelijkheid van de ziekte van Huntington Erfelijkheid van de ziekte van Huntington In de kern van iedere cel van het menselijk lichaam is uniek erfelijk materiaal opgeslagen. Dit erfelijk materiaal wordt ook wel DNA (Desoxyribonucleïnezuur) genoemd.

Nadere informatie

3 H3. Geslachtscellen maken? CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

3 H3. Geslachtscellen maken? CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Its Academy Laatst gewijzigd Licentie Webadres 08 May 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/51181 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 3 Morfologisch en DNA-onderzoek van haren

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 3 Morfologisch en DNA-onderzoek van haren EDERLA DSFORE SISCHIN TITUUT De Essenties van forensisch DNA-onderzoek 3 Morfologisch en DNA-onderzoek van haren 2007 Nederlands Forensisch Instituut Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag

Nadere informatie

Genetica. Marvin Tersluijsen. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Genetica. Marvin Tersluijsen. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marvin Tersluijsen 08 April 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74428 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Toepassingsgebieden van DNA-profiling

Toepassingsgebieden van DNA-profiling Toepassingsgebieden van DNA-profiling Het gebruik van DNA-profielen bij het oplossen van misdaden Bij gewelddaden als moord of verkrachting komt het er op aan om een individu aan te wijzen op basis van

Nadere informatie

De Minister van Justitie

De Minister van Justitie = POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 E-MAIL info@cbpweb.nl INTERNET www.cbpweb.nl AAN De Minister van Justitie DATUM

Nadere informatie

Docentenhandleiding 2x16 Daderprofiel Dye kit

Docentenhandleiding 2x16 Daderprofiel Dye kit Docentenhandleiding 2x16 Daderprofiel Dye kit #VOS-039 versie 1.0 Inhoud kit: 2 x 15 Dye profielen 2 x Daderprofiel 3 g agarose 20 ml TAE 100x Benodigdheden: Electroforese opstelling inclusief voeding

Nadere informatie

Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Benjamin Cummings

Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Benjamin Cummings De meeste organismen hebben een twee sets chromosomen, met daarop informatie voor alle eigenschappen van dat organisme (diploid) Deze erfelijke informatie noemen we het genotype Hoe deze erfelijke informatie

Nadere informatie

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 4 Forensisch onderzoek en bewijswaarde van biologische contactsporen

De Essenties van forensisch DNA-onderzoek. 4 Forensisch onderzoek en bewijswaarde van biologische contactsporen EDERLA DSFORE SISCHIN TITUUT De Essenties van forensisch DNA-onderzoek 4 Forensisch onderzoek en bewijswaarde van biologische contactsporen 2007 Nederlands Forensisch Instituut Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

ntwoorden inleiding Antwoorden handboek 1

ntwoorden inleiding Antwoorden handboek 1 ntwoorden inleiding Opdracht 1.1 a. Natuurkunde, scheikunde, biologie, geneeskunde. b. Natuurkunde: theorie van het licht, ballistiek (kogelbanen), microscopie. Scheikunde: eigenschappen van stoffen vaststellen,

Nadere informatie

Rol van automatisering bij DNA-onderzoek ter identificatie van slachtoffers van de MH17 ramp. Sander Kneppers Hoofd DNA Profileringslaboratorium

Rol van automatisering bij DNA-onderzoek ter identificatie van slachtoffers van de MH17 ramp. Sander Kneppers Hoofd DNA Profileringslaboratorium Rol van automatisering bij DNA-onderzoek ter identificatie van slachtoffers van de MH17 ramp Sander Kneppers Hoofd DNA Profileringslaboratorium 20 31 februari maart 2015 2014 MH17 Nationaliteit slachtoffers

Nadere informatie

Het gen van de ziekte van Huntington, twintig jaar verder.

Het gen van de ziekte van Huntington, twintig jaar verder. Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Kan een nieuwe techniek het genetisch testen van de ZvH drastisch

Nadere informatie

humaan mitochondriaal DNA-onderzoek

humaan mitochondriaal DNA-onderzoek Vakbijlage Inhoudsopgave 1. De vakbijlage algemeen 2. Wanneer is mt een optie? 3. Introductie mtdna 4. Hoe ziet een mtdna-profiel eruit? 5. De begrippen haplotype en haplogroep 6. Een voorbeeld van een

Nadere informatie

BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE B HAVO. klok. www. bio. .nl

BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE B HAVO. klok. www. bio. .nl BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE B HAVO www. bio klok.nl BIOKLOK MODULE B HAVO VERSTOORDE CHRONOTYPES INLEIDING Als het goed is, heb je een vragenlijst ingevuld om te testen of je een ochtendmens

Nadere informatie

Practicum: het maken van een DNA-profiel

Practicum: het maken van een DNA-profiel Practicum: het maken van een DNA-profiel (Met dank aan Jo Bloemen voor zijn basisversie van dit practicum en aan Brigitte Vanacken voor de technische uitwerking) Achtergrondinformatie Met welk genoom wordt

Nadere informatie

waarneembare persoonskenmerken van het onbekende slachtoffer en de regeling van enige andere voorwerpen

waarneembare persoonskenmerken van het onbekende slachtoffer en de regeling van enige andere voorwerpen Aan de minister van Justitie Dr. E.M.H. Hirsch Ballin Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG datum 17 december 2008 van Kabinet & Communicatie doorkiesnummer 070-361 9721 e-mail Voorlichting@rechtspraak.nl onderwerp

Nadere informatie

Celdeling vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Celdeling vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 14 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62460 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Newsletter April 2013

Newsletter April 2013 1. Inleiding Met het thema van deze nieuwsbrief willen we ons richten op de fundamenten van het fokken: de basisgenetica. Want of je het nu wil of niet. dit is ook de basis voor een succesvolle fok! Misschien

Nadere informatie

Tweede klas Techniek met een biologisch tintje

Tweede klas Techniek met een biologisch tintje Genetisch licht Tweede klas Techniek met een biologisch tintje Door genetische eigenschappen te vertalen naar een kleur, krijg je niet alleen een esthetisch mooie lamp, maar deze vertelt je ook iets over

Nadere informatie

5 plaatsen vingerafdrukken; laptop weg, mobiele telefoon weg, auto weg.

5 plaatsen vingerafdrukken; laptop weg, mobiele telefoon weg, auto weg. PD 1: 5 plaatsen vingerafdrukken; laptop weg, mobiele telefoon weg, auto weg. 12 vingerafdrukken 4 verschillende afdrukken. 1: Huiseigenaar (2 goeie vingerafdrukken) 2: Schoonmaakster (2 goeie vingerafdrukken)

Nadere informatie

Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland. Biologie. Trainingsmateriaal. De slimste bijbaan van Nederland! lyceo.

Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland. Biologie. Trainingsmateriaal. De slimste bijbaan van Nederland! lyceo. Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland Biologie Trainingsmateriaal De slimste bijbaan van Nederland! lyceo.nl Traininingsmateriaal Biologie Lyceo-trainingsdag 2015 Jij staat op het

Nadere informatie

naar sporen Over speurders en sporen

naar sporen Over speurders en sporen A Speuren naar sporen Over speurders en sporen Je hebt misschien wel eens een aflevering van CSI gezien. In deze serie zie je forensisch onderzoekers aan het werk, die op allerlei manieren proberen om

Nadere informatie

2 Voortplanten met organen Bouw en werking van geslachtsorganen Werking van geslachtshormonen Afsluiting 31

2 Voortplanten met organen Bouw en werking van geslachtsorganen Werking van geslachtshormonen Afsluiting 31 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Voortplanten van genen 9 1.1 Genetica 9 1.2 Kruisingen 13 1.3 Crossing-over en mutatie 16 1.4 Erfelijkheid en praktijk 17 1.5 Inteelt en inteeltdepressie 21 1.6 Afsluiting

Nadere informatie

ERFELIJKHEID. 1 N i e t a l l e m a a l h e t z e l f d e Afbeelding 17-2

ERFELIJKHEID. 1 N i e t a l l e m a a l h e t z e l f d e Afbeelding 17-2 ERFELIJKHEID 1 N i e t a l l e m a a l h e t z e l f d e Afbeelding 17-2 Afbeelding 17-1 Mensen uit elkaar houden vind je vast makkelijker. Toch hebben ook mensen veel meer overeenkomsten dan verschillen.

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR DOCENTEN Versie september 2011

HANDLEIDING VOOR DOCENTEN Versie september 2011 HANDLEIDING VOOR DOCENTEN Versie september 2011 DNAbAND is aanvankelijk ontwikkeld voor 1 e jaars modules moleculaire biologie binnen de unit Life Sciences and Technology, een samenwerking tussen Hogeschool

Nadere informatie

ZONDER CELDELING GEEN KANKER

ZONDER CELDELING GEEN KANKER DE GEMENE DELER ZONDER CELDELING GEEN KANKER Naam: Klas: Datum: ZONDER CELDELING GEEN KANKER VWO Celdeling is cruciaal voor het leven van organismen, en wordt dan ook heel nauwkeurig gereguleerd. Wanneer

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding Vaccinatie practicum, 2015 1

Leerlingenhandleiding Vaccinatie practicum, 2015 1 Leerlingenhandleiding Vaccinatie practicum, 2015 1 Kopiëren van (delen van) deze handleiding is alleen toegestaan voor gebruik in de klas. Leerlingenhandleiding Vaccinatie practicum, 2015 2 Introductie

Nadere informatie