Hogeschool-Universiteit Brussel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hogeschool-Universiteit Brussel"

Transcriptie

1 Hogeschool-Universiteit Brussel Campus Stormstraat Stormstraat Brussel Faculteit Economie en Management Studiegebied Handelswetenschappen en bedrijfskunde Opleiding: Handelsingenieur Islam en economie Hicham CHAMMOUR Master Handelsingenieur Academiejaar

2 Samenvatting 1. Probleemstelling en onderzoeksvraag De titel islam en economie is zeer breed. Het islamitisch financieren is wereldwijd aan het groeien. Islamitische financiële instellingen moeten ook voldoen aan internationaal geldende standaarden. Doordat islamitische banken een verschillende organisatiestructuur hebben van conventionele banken brengt dit problemen met zich mee. Deze meesterproef tracht meer bepaald een antwoord te bieden op de vraag wat de specifieke risico s zijn die islamitische banken lopen en hoe een islamitische bank het Bazel II akkoord kan implementeren. 2. Onderzoeksmethode a. Verantwoording onderzoeksmethode Dit is een meesterproef gebaseerd op literatuur. Er is heel wat literatuur terug te vinden over dit onderwerp. Het ontbreekt niet aan studies en academische werken rond het onderwerp. De meeste literatuur is in het Engels en afkomstig van Arabische auteurs. Doordat het onderwerp ook aan interesse wint in Europese landen en Noord-Amerika zijn er nu meer en meer boeken te vinden van westerse auteurs over dit onderwerp. b. Verzameling en verwerking van de gegevens Er bestaan 2 organisaties die een reeks werken hebben uitgebracht over het functioneren van islamitische financiële instellingen. De IFSB en de AAOIFI trachten internationale standaarden te ontwikkelen voor het islamitisch financieren. Ze bestuderen op een gedetailleerde manier de werking van islamitische financiële instellingen. Deze organisaties bespreken ook alternatieve manieren om te voldoen aan de conventionele eisen van financiële instellingen. De C.E.R.E.I. (Cercle d Etudes et de Recherche en Economie Islamique) zet zich in om het islamitisch financieren te promoten in België. Het is een vereniging professionelen die het islamitisch financieren en de toepassing ervan in België en Europa bestuderen. Ze stellen hun kennis, ervaring en databanken ten dienste van de mensen die geïnteresseerd zijn in dit onderwerp. Door de verwerking van deze verschillende bronnen wordt getracht om de implementatie van het Bazel II akkoord in een islamitische bank te onderzoeken. 3. Bevindingen en besluiten In het eerste deel werden de drie pijlers van het Bazel II akkoord besproken. De eerste pijler geeft aanbevelingen om de minimale kapitaalvereiste voor krediet-, markt-, en operationele risico s te berekenen. De tweede pijler geeft aanbevelingen voor de toezicht van financiële instellingen. De derde pijler moet de twee eerste pijlers aanvullen en handelt over de marktdiscipline. Pijler drie moet transparantie en stabiliteit bevorderen. Vervolgens werden de basisprincipes van het islamitisch financieren en de financieringsproducten van islamitische banken besproken. De vier basisprincipes van het islamitisch financieren zijn: het verbod op riba, het verbod op gharar, zakat en het verbod op onzedelijke activiteiten. Op basis van deze principes worden er islamitische financieringsproducten ontwikkeld die in drie categorieën worden ingedeeld: 2

3 partnerschapscontracten, ruilcontracten en andere. Partnerschapcontracten worden gekenmerkt door het feit dat winsten en verliezen worden gedeeld door bank en klant. Islamitische banken moeten net zoals conventionele banken rekening houden met krediet-, markt-, liquiditeits-, en operationele risico s. Toch verschilt het risicoprofiel van islamitische banken. Islamitische banken beschikken niet over een hedgingtechnieken of over een goed ontwikkelde secundaire markt. Verder zijn islamitische banken onderhevig aan het rate of return risico, displaced commercial risico, sharia risico en fiduciair risico. Wat betreft de eerste pijler van het Bazel II akkoord en de formule voor kapitaalgeschiktheid werden door de IFSB en de AAOIFI een aantal voorstellen gedaan die rekening houden met de specificiteit van de islamitische banken. Deze voorstellen houden rekening met algemene en specifieke investeringsrekeningen en met specifieke risico s van islamitische banken. De meeste aanbevelingen van het Bazelakkoord in verband met de tweede pijler zijn toepasbaar op islamitische banken. Er moet wel extra aandacht geschonken worden aan de liquiditeitsmanagement bij islamitische banken. De derde pijler brengt ook problemen met zich mee voor islamitische banken omdat er geen uniforme rapportering is. 3

4 Inhoudsopgave 1 Inleiding Probleemstelling Onderzoeksvragen Methodologie Bazel II akkoord Achtergrond Bazel I akkoord Bazel II akkoord Pijler 1: minimale kapitaalvereisten Pijler 2: werking van het toezicht Pijler 3: marktdiscipline Methodes om kredietrisico te berekenen Standaardmethode Internal rating based method of IRB Advanced rating based method Gevolgen van het Bazel II akkoord Kritiek op het Bazel II akkoord Islamitisch financieren Achtergrond Basisprincipes van het islamitisch financieren Verbod op riba Verbod op gharar Verbod op investering in onzedelijke activiteiten Zakat Opmerkingen Islamitische bank Achtergrond Toezicht door de Sharia-raad Contracten Ruilcontracten Partnershapcontracten Andere contracten Rekeningen Transactiedeposito s Investeringsrekeningen Reserverekeningen

5 4.5 Balans van een islamitische bank Belang van aangepaste standaarden Balans van een islamitische bank Risico s in een islamitische bank Achtergrond Kredietrisico Marktrisico Rate of return risico Equity price (aandelenprijs) risico Commodity (basisproduct, grondstof)risico FX rate risico Liquiditeitsrisico Operationeel risico Risico s eigen aan een islamitische bank Displaced commercial risico Fiduciair (vertrouwens) risico Sharia risico Opmerkingen Bazel II in een islamitische bank Instellingen Knelpunten Pijler 1: minimale kapitaalvereisten Kapitaal: Tier 1 en Tier IFSB standaard AAOIFI standaard Andere voorstellen Pijler 2: werking van het toezicht Pijler 3: marktdiscipline Methodes om kredietrisico te berekenen Besluit Referentielijst

6 Figuren Figuur 1: 3 pijlers van het Bazel II akkoord...14 Figuur 2: aandeel financieringsproducten van de nationale bank van Maleisië eind Figuur 3: verschillende islamitische contracten...32 Figuur 4: murabaha-model...33 Figuur 5: ijara-model...34 Figuur 6: salam-model...35 Figuur 7: mudaraba-model...36 Figuur 8: musharaka-model...37 Figuur 9: vier types marktrisico in verschillende islamitische financieringsproducten...47 Tabellen Tabel 1: cijfervoorbeeld Bazel I...12 Tabel 2: risicogewichten standaardmethode...16 Tabel 3: cijfervoorbeeld Bazel II..14 Tabel 4: samenvatting van de verschillende methodes inzake kredietrisico...19 Tabel 5: balans van een islamitische bank...42 Tabel 6: risicoprofiel van een conventionele bank vs. Islamitische bank

7 1 Inleiding De recente ontwikkelingen van het islamitisch financieren hebben de aandacht gewekt van heel wat internationale organisaties, nationale autoriteiten, beleidsmakers en academici. De sector van het islamitisch financieren is aan het groeien. De islamitische financiële instellingen moeten voldoen aan internationaal geldende standaarden. Islam en economie is een breed onderwerp. In dit werk bekijken we hoe een islamitische bank het Bazel II akkoord kan toepassen. Het islamitisch financieren is een alternatief op een conventioneel financieel systeem. De kenmerken van het islamitisch financieren zijn duidelijk niet gelijk aan de kenmerken van het conventionele systeem. Het islamitisch financieren is gebaseerd op vier basisprincipes. Deze basisprincipes vloeien voort uit de sharia. De sharia, of islamitische wetgeving, is een set van regels die culturele, economische, sociale en politieke aspecten van de islamitische samenleving regelt. De vier basisprincipes zijn het verbod op rente (riba), het verbod op exploitatie van onzekerheid (gharar), religieuze belasting (zakat) en het verbod op onzedelijke activiteiten. In niet-islamitische landen is het ongebruikelijk om te werken zonder rente. De gehele werking van het conventioneel systeem is gebaseerd op rente. De markt van het islamitisch financieren is wereldwijd spectaculair aan het groeien. De activa zijn in 2006 met 30% gestegen en vertegenwoordigen miljard dollar. Volgens onderzoeksbureau Mc Kinsey komt de waarde van de totale markt binnen 2 jaar uit op miljard dollar. Er wordt verwacht dat het aantal niet-moslims dat gebruik maakt van deze vorm van financieren ook groeit. De stijging van het aantal niet-moslims zal niet te wijten zijn aan het geloof, maar wel aan de gunstige en ethische voorwaarden. Het islamitisch financieren groeit van een nichemarkt naar een globale markt. De eerste islamitische banken werden geïntroduceerd in de moslimlanden in het begin van de jaren De belangrijkste centra liggen natuurlijk nog in het Midden-Oosten en Azië, maar Europa lonkt. We vinden Britse banken als HSBC en Lloyds TSB als koplopers. De groeiende moslimgemeenschap in Europa en Noord-Amerika zorgt ervoor dat het islamitisch financieren ook in het Westen aan aandacht wint. In Groot-Brittannië is de eerste islamitische bank geopend in The Islamic Bank of Britain heeft plannen om uit te breiden naar andere Europese landen. Nog in Groot-Brittannië heeft accountantskantoor Deloitte een Sharia-geleerde in dienst genomen in verband met de groei in islamitische financiële instellingen en producten. Verdere ontwikkeling van islamitische financiële producten wordt evenwel belemmerd door de huidige belastingwetgeving in Engeland. Wettelijke belemmeringen komen ook in België voor. In Frankrijk en Nederland bieden sommige banken islamitische diensten aan hun klanten aan. 1.1 Probleemstelling De islamitische financiële instellingen moeten ook voldoen aan internationaal geldende standaarden. Door de eigenheid van het islamitisch financieren gebeurt de toepassing van deze internationale standaarden anders. In dit werk bespreken we de toepassing van het Bazel II akkoord in islamitische banken. Het Bazel II akkoord is een internationale standaard 7

8 voor bankentoezicht. De Bazelcommissie voor Bankentoezicht werd opgericht in 1975 om de standaarden voor het internationaal bankieren te verbeteren en de kansen op een systeemcrisis te verkleinen. Door het feit dat de islamitische banken gebaseerd zijn op andere principes is de organisatiestructuur van een islamitische bank verschillend van die van een conventionele bank. Uit de praktijk blijkt dat bij de verschillende islamitische financieringsproducten de markt-, krediet- en operationele risico s verschillen van die van de conventionele financieringsproducten. Daarnaast zijn er andere risico s die specifiek zijn voor islamitische financiële instellingen. 1.2 Onderzoeksvragen In deze eindverhandeling bekijken we hoe een islamitische bank het Bazel II akkoord kan toepassen. Hiervoor proberen we een antwoord te vinden op een aantal onderzoeksvragen. Omdat conventionele banken verschillen van islamitische banken is het interessant om volgende vraag te stellen : Op welke punten is de implementatie van Bazel II in een islamitische bank verschillend van die van een conventionele bank en wat zijn de oplossingen hiervoor? Verder zijn de risico s die islamitische banken lopen verschillend van die van conventionele banken. Een tweede vraag luidt : Welke zijn de risico s eigen aan een islamitische bank en hoe kan Bazel II geïmplementeerd worden rekening houdend met deze risico s? Om een antwoord te vinden op de onderzoeksvragen worden twee deelonderzoeksvragen geformuleerd. De eerste vraag betreft de werking van het Bazelakkoord. Daarna bespreken we de basisprincipes van het islamitisch financieren en de werking van een islamitische bank. Op welke basisprincipes steunt het islamitisch financieren en welke financieringsproducten worden door islamitisch banken gebruikt? 1.3 Methodologie Om de onderzoeksvragen te beantwoorden, maken we gebruik van de bestaande literatuur. Wat betreft de literatuur omtrent Bazel II zijn een reeks interessante boeken voorhanden. Verder kan je op de site van The Bank for International Settlement (BIS) de publicaties over het Bazel II akkoord raadplegen. Het islamitisch financieren wint ook in België aan belang. De C.E.R.E.I. (Cercle d Etudes et de Recherche en Economie Islamique) is een denktank die zich inzet om het islamitisch financieren te promoten in België. Het is een vereniging professionelen die het islamitisch financieren en de toepassing ervan in België en Europa bestuderen. Ze stellen hun kennis, ervaring en databanken ten dienste van de mensen die geïnteresseerd zijn in dit onderwerp. In de moslimwereld bestaan er verschillende organisaties die een reeks werken hebben uitgebracht over het functioneren van islamitische financiële instellingen. De twee belangrijkste zijn de Islamic Financial Services Board (IFSB) en de Accounting and Auditing Organisation for Islamic Fianancial Institutions (AAOIFI). De IFSB en de AAOIFI trachten internationale standaarden te ontwikkelen voor het islamitisch financieren. De publicaties van de IFSB zijn te raadplegen op hun site. De AAOIFI en de IFSB bestuderen op een gedetailleerde manier de werking van islamitische financiële 8

9 instellingen. Deze organisaties bespreken ook alternatieve manieren om te voldoen aan de conventionele eisen van financiële instellingen. De internationale regelgevingen houden geen rekening met de specificiteit van islamitische financiële transacties. Hierop trachten deze gespecialiseerde organisaties een gepast antwoord te vinden. Door een grondige studie van deze verschillende bronnen wordt getracht om de implementatie van het Bazel II akkoord in een islamitische bank te bespreken. Concreet wordt de eindverhandeling als volgt ingedeeld. In het eerste hoofdstuk bespreken we het Bazel II akkoord zodat we een duidelijk idee krijgen van wat dit verdrag inhoudt. In het tweede hoofdstuk bespreken we de basisprincipes van het islamitisch financieren. Dit is belangrijk om de werking van een islamitische bank te begrijpen. In het derde hoofdstuk wordt de werking van een islamitische bank uitgelegd. Hierbij worden de verschillende financieringsproducten besproken die door islamitische banken worden gebruikt. Het vierde hoofdstuk handelt over de risico s waaraan islamitische banken worden blootgesteld. Het vijfde en laatste hoofdstuk bespreekt de implementatie van het Bazel II akkoord in een islamitische bank. 9

10 2 Bazel II akkoord 2.1 Achtergrond Het Bazelcomité op bankentoezicht werd opgericht in 1974 door de centrale bankbestuurders van de G10 (de groep van 10 rijkste landen). De G10, die ondanks de latere toetreding van Zwitserland de naam bleef behouden, wordt vertegenwoordigd door elf industriële landen: België, Nederland, Frankrijk, Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Italië, Zwitserland, Zweden, Canada, Japan en de Verenigde Staten. Aan deze landen heeft het Bazelcomité nog Spanje en Luxemburg toegevoegd. Deze landen hebben een overeenkomst gesloten om elkaar leningen te verstrekken indien de middelen van het Internationaal Monetair Fonds ontoereikend zijn. De leden van de G10 worden vertegenwoordigd door de centrale banken en toezichtorganen van hun land. Voor België zetelen in het Bazelcomité een vertegenwoordiger van de Nationale Bank en een vertegenwoordiger van de Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen (CBFA). De rol van het Bazelcomité is, volgens Aernoudt (2005), het bevorderen van de solvabiliteit en de stabiliteit van de financiële sector. De centrale banken van de G10 overleggen en werken samen inzake economische, monetaire en financiële aangelegenheden. Het Bazelcomité wordt belast met toezicht op de gezondheid van de banken. De aanbevelingen van het Bazelcomité zijn juridisch niet bindend. Ze hebben eerder een regelgevend karakter. In vele landen worden deze algemene richtlijnen in wettelijke normen vertaald. Ook de Europese Commissie laat zich inspireren door deze aanbevelingen. De akkoorden worden meestal vertaald in Europese richtlijnen. 2.2 Bazel I akkoord Het Bazelcomité gaat ervan uit dat het kredietrisico één van de belangrijkste risico s is waarmee financiële instellingen worden geconfronteerd. Het publiceerde in 1988 een reglementering op het gebied van kapitaalvereisten voor internationale banken. Deze reglementering werd bekend als het Bazel I akkoord. Het basisidee was dat de banken een kapitaalbuffer moesten aanhouden. Het eigen vermogen dat wordt aangehouden is gelijk aan 8% van de risicogewogen activa. Dit staat bekend als de Cooke-ratio. De Cooke-ratio is een internationaal solventieratio die de verhouding weergeeft tussen het eigen vermogen en de activa. De activa worden gewogen naar hun risico. 10

11 Aernoudt (2005, p.33) bespreekt de verschillende soorten kapitaal onder het Bazel II akkoord. Om het eigen vermogen te definiëren, maakt Bazel I een onderscheid tussen Tier 1 (kernkapitaal) en Tier 2 (suppletoire kapitaal) kapitaal. Tot de eerste categorie behoren aandelen en reserves. In het akkoord wordt niettemin gestipuleerd dat het Tier 1 kapitaal 4% van het risicogewogen actief moet bedragen. Tot de tweede categorie behoren verborgen reserves en herwaarderingsmeerwaarden. Vaak worden daar algemene provisies, hybride kapitaalinstrumenten en achtergestelde schulden aan toegevoegd. Het totale kapitaal (Tier 1 + Tier 2) moet 8% van de gewogen activa bedragen en het Tier 2 kapitaal mag nooit groter zijn dan het Tier 1 kapitaal. Voor de activa worden wegingen toegekend aan de verschillende categorieën. Men gaat niet aan alle activa hetzelfde gewicht toekennen, want sommige verrichtingen zijn risicovoller dan andere. De activa worden onderverdeeld in vier verschillende categorieën: Voor kredieten aan de overheid is er geen risico en is de wegingscoëfficiënt gelijk aan 0%. Kredieten aan banken krijgen een wegingscoëfficiënt van 20%. Ze zijn risicovoller dan kredieten aan de overheid en minder risicovol dan kredieten aan privéinstellingen. Door hypotheek gewaardeerde kredieten worden gewogen aan 50%. Kredieten aan privé-instellingen krijgen een wegingscoëfficiënt van 100%. De Cooke-ratio kan als volgt worden weergegeven: Tier 1 + Tier 2 = > 8% RWA Met RWA: Risico Weighted Assets of risicogewogen actief Ter illustratie wordt een cijfervoorbeeld gegeven: Eigen vermogen van de bank: Tier 1 kapitaal: 400 miljoen Tier 2 kapitaal: 200 miljoen Activa van de bank: Kredieten aan overheid Interbancaire kredieten Hypotheek Krediet aan privé-instellingen : 4000 miljoen : 3000 miljoen : 2000 miljoen : 5000 miljoen Met een totaal vermogen van 600 miljoen heeft de bank een uitstaand vermogen van 14 miljard. Op het eerste zicht lijkt de Cooke-ratio gelijk aan 4,3%. Maar de activa moeten nog gewogen worden. Dit wordt verder uitgewerkt in onderstaande tabel. 11

12 Tabel 1: cijfervoorbeeld Bazel I uitstaand (in miljoenen) wegingscoëffiënt gewogen activa Kredieten aan overheid Interbancaire kredieten Hypotheek Krediet aan privéinstellingen totaal Na weging van de activa bedraagt de ratio 9,09%. De minimumnorm van 8% wordt behaald. Aan de eis voor het kernkapitaal wordt ook voldaan. Het Bazel I akkoord moest de stabiliteit en de gezondheid van financiële instellingen garanderen. Door een gestandaardiseerde aanpak toe te passen op alle internationale banken werden de concurrentiële ongelijkheden tot een minimum beperkt. Het Bazel I akkoord groeide in meer dan 100 landen uit tot referentie. De regelgeving werd omgezet in nationale wetgevingen. In alle landen van de Europese Unie werd het akkoord toegepast. Het werd zelfs uitgebreid naar alle kredietinstellingen en was niet enkel van toepassing op internationaal actieve banken. De voornaamste reden voor het succes van dit akkoord was te wijten aan haar eenvoud: er werd enkel rekening gehouden met het kredietrisico en de weging van de activa was gemakkelijk te berekenen. Volgens Aernoudt (2005, p.38) evolueerde de gemiddelde Cooke-ratio van 9,8% naar 11,2%. Het doel van het Bazelakkoord werd bereikt, namelijk de gezondheid en de stabiliteit van de banksector verhogen. Ondanks het succes kende het Bazel I akkoord heel wat kritiek. Ten eerste werd de overdreven vereenvoudiging van de risicocategorieën bekritiseerd. Er kwamen opmerkingen op het feit dat het akkoord geen rekening hield met de solvabiliteit van de kredietaanvrager. Alle bedrijven krijgen eenzelfde risicogewicht, terwijl sommige ondernemingen stabieler zijn dan andere. Zo moest een bank eenzelfde percentage eigen middelen reserveren voor de toekenning van een krediet aan een zwakke, weinig solvabele onderneming als aan een multinational met een rating AA waar de kans op niet-terugbetaling significant kleiner was. Ten tweede werd het Bazel I akkoord bekritiseerd omdat het enkel rekening hield met het kredietrisico. In 1996 werd het akkoord uitgebreid door het marktrisico te integreren. Hiertegen moest ook een bepaald kapitaal worden aangehouden. Banken konden onder strikte voorwaarden dat risico bepalen en wegen op basis van interne modellen. De hevigste kritiek werd geuit op de lineaire benadering van het risico. Het zette banken aan om meer risico s te nemen. Hogere risicokredieten hebben eenzelfde kost als het verlenen aan minder risicovolle ondernemingen, terwijl er hogere risicopremies en hogere rendementen uit kunnen voortvloeien. Dit betekent dat banken meer kredieten konden uitgeven aan risicovolle privéondernemingen. Het gewicht van die laatste in de 12

13 risicoportefeuille is even groot als dat van risicoloze ondernemingen. Als gevolg hiervan kon de rendabiliteit toenemen, maar tegelijkertijd kwam de gezondheid van het banksysteem in gevaar (De Cock, p.45). 2.3 Bazel II akkoord Als antwoord op de tekortkomingen van het Bazel I akkoord werd het Bazel II akkoord opgesteld. In dit akkoord wordt er ook aandacht geschonken aan operationele risico s. Bazel II is een internationaal akkoord tussen banken. Het akkoord regelt het solvabiliteitstoezicht op internationaal opererende banken en moet voorkomen dat banken in financiële problemen raken. De regels van Bazel II schrijven voor dat banken moeten kunnen aantonen dat zij voldoende kapitaal hebben om de risico s die zij lopen af te dekken. Het gaat hierbij om kapitaalreserves voor krediet-, markt- en operationele risico s. De reserves zijn een buffer van eigen vermogen voor de dekking van onverwachte verliezen. Verder wordt de kwaliteit van de klant weergegeven door een rating. Een grote en goed beheerde onderneming krijgt een betere rating als een meer risicovolle onderneming. We vatten de 3 belangrijkste categorieën van risico s samen. Deze risico s zijn uitermate belangrijk voor het Bazel II akkoord: Het marktrisico wordt gedefinieerd als de kans op verliezen in balans- en buitenbalansposten ten gevolge van beweging in de marktrisicofactoren. Deze factoren zijn vooral de rentevoeten, grondstoffen, aandelen en wisselkoersen. Het operationele risico is de kans op verliezen die kunnen ontstaan door het falen van interne controles, onderbreking of storing in de systemen en procedures, frauduleuze handelingen, menselijke fouten, brand, Banken moeten dus ook informatie verzamelen over hun interne processen. Het kredietrisico heeft betrekking op de niet-terugbetaling van de kredietnemer. Dit kan vermeden worden door een aangepaste kredietpolitiek toe te passen. Aernoudt (2005) onderscheidt nog een vierde categorie die van toepassing is op banken, namelijk het liquiditeitsrisico. Dit is het risico dat men loopt om zonder liquiditeiten te blijven. Het liquiditeitsrisico is het gevolg van de kredietpolitiek en wordt bestreden door een minimumkapitaalvereiste in te voeren. 13

14 Bazel II kapitaal akkoord Minimum kapitaaleisen Inschatting noodzakelijke regels Werking van het toezicht Interne inschatting van bank Marktdiscipline Inschatting door de markt Kapitaalbeslag voor : Kredietrisico Marktrisico Operationeel risico Beoordeling toezichthouder op alle vormen van risico Informatie vrijgeven en stabiliteit bevorderen Solvabiliteitseis Risico management Transparantie Figuur 1: 3 pijlers van het Bazel II akkoord Pijler 1: minimale kapitaalvereisten In de eerste pijler worden de minimale kapitaalvereisten voor de drie verschillende risico s bepaald: marktrisico, kredietrisico en operationele risico. Het Bazel II akkoord is nog steeds gebaseerd op het Cooke-ratio. Doordat er ook andere risico s in acht worden genomen bij het wegen van de activa spreekt men van McDonough ratio of BIS II ratio. Het BIS II ratio wordt als volgt berekend en moet steeds groter zijn dan 8%. Tier 1 + Tier 2 + Tier 3 = RWA + 12,5 Cmr + 12,5 Cor > 8% Met : Tier 1 kapitaal Tier 2 kapitaal Tier 3 kapitaal RWA Cmr Cor : hetzelfde als bij de Cooke-ratio : hetzelfde als bij de Cooke-ratio : achtergestelde leningen met een looptijd van 2 jaar, deze is gelimiteerd tot 250% van het Tier 1 kapitaal : Risico Weighted Assets of risicogewogen actief, dit blijft hetzelfde als bij de Cooke-ratio : kapitaalvereisten voor het marktrisico : kapitaalvereisten voor het operationeel risico De Bazel II-norm kan men dus zien als: Het maximum totaal volume risicogewogen activa wordt bepaald door de kapitaalsvereisten voor markt- en operationeel risico te 14

15 vermenigvuldigen met 12,5 en deze te tellen bij de risicogewogen activa voor kredietrisico (Aernoudt, 2005, blz. 43) Pijler 2: werking van het toezicht De tweede pijler handelt over de supervising review of de werking van het toezicht. De financiële instellingen moeten zorgen voor goede interne processen om de geschiktheid van het kapitaal te kunnen beoordelen op basis van een grondige evaluatie van de risico s. De instellingen moeten samen met de toezichthouders het gewenste kapitaalniveau bepalen voor de instelling. De bank zelf heeft de verantwoordelijkheid over de hoogte van het kapitaal. Toch wordt er een belangrijke rol weggelegd voor de toezichthouders. Deze is groter als de financiële instellingen gebruik maken van interne ratingmodellen. De toezichthouder kan overgaan tot een hogere kapitaalvereiste dan wat voorgeschreven wordt door het akkoord. Het is belangrijk dat er voldoende dialoog is tussen de instelling en de toezichthouder (Aernoudt, 2005, p.41). Binnen de tweede pijler werden door het Bazelcomité (2006) vier principes opgesteld: De toezichthouders moeten zo snel mogelijk ingrijpen als de hoeveelheid kapitaal onder de minimale kapitaalvereisten ligt. De banken moeten meer kapitaal aanhouden dan de wettelijke minimale kapitaalvereisten. De toezichthouders moeten de interne strategieën en procedures beoordelen. Banken moeten gebruik maken van geschikte methoden om risico s te bepalen en goede strategieën ontwikkelen om minimale kapitaalvereisten na te komen Pijler 3: marktdiscipline Het Bazel II akkoord integreert ook een geheel nieuw onderwerp, namelijk de marktdiscipline. Deze pijler moet zorgen voor transparantie en stabiliteit. Financiële instellingen moeten informatie vrijgeven die externe partijen toelaten om het risicoprofiel en kapitalisatieniveau van de banken te beoordelen. Het Bazelcomité geeft niet aan hoe de supervisor het vrijgeven van informatie moet aanmoedigen of wat de impact van de markt zal zijn op het risicoprofiel van de bank. Er bestaan verschillende vormen van marktdiscipline. Volgens De Cock (2007, p.9) volstaat marktdiscipline alleen niet om het bankwezen onder controle te houden. Toch kan het dienen als een nuttig complement bij het bankentoezicht. 2.4 Methodes om kredietrisico te berekenen Als antwoord op de kritiek op Bazel I worden de risicowegingen beter afgestemd op het risiconiveau van leningen en andere activa. Verder wordt de risicometing verfijnd en aangepast aan het risicoprofiel van de kredietnemer. 15

16 Er worden drie methoden voorgesteld om de minimale kapitaalvereisten voor kredietrisico te berekenen. Deze drie methoden worden kort toegelicht Standaardmethode Deze methode leunt het best aan bij het Bazel I akkoord. Voor deze methode maakt men gebruik van externe ratings. Op basis hiervan wordt de 8% minimale kapitaalvereiste aangepast aan het risicoprofiel van de kredietnemer. De externe rating gebeurt door gespecialiseerde bedrijven. De twee bekendste en belangrijkste Credit Rating Agencies (CRA) zijn Standard en Poor s en Moody s. Daarnaast bestaan nog kleinere CRA s zoals Fitch en een verzameling onbeduidende agencies. Hoewel rating onomstreden is, wordt die niet gespaard van kritiek. Een eerste kritiek is het feit dat ratings in Europa minder worden gebruikt dan in de Verenigde Staten. Waar geen externe ratings bestaan, blijft de risicoweging 100%. Het gevolg is dat uitermate kredietwaardige Europese ondernemingen ook 8% eigen vermogen moeten voorzien. Deze ondernemingen moeten overwegen of ze voor een externe rating opteren of niet. Hier ligt één van de zwaktes van Bazel II. Als de onderneming weet dat het een slechtere rating krijgt als het overgaat naar een externe rating, zal die niet opteren voor ratingbureaus. Zo wordt de kans verhoogd om een lening te verkrijgen. (De Cock, 2007, p.37) Boot (2005) beschrijft in zijn werk drie punten van kritiek op CRA s: CRA s hebben eigen belangen die mogelijk zwaar zullen doorwegen en tot ongewenst gedrag leiden. CRA s hebben een zekere exclusiviteit gekregen. CRA s kunnen ten onder gaan aan hun eigen succes en huiverig worden om ratings bij te sturen. Onderstaande tabel wordt gebruikt om de risicogewichten toe te kennen. Men leidt af uit de onderstaande tabel dat het voor ondernemingen met een rating lager dan B- gunstiger is om geen externe rating aan te vragen. De risicoweging daalt van 150% naar 100%. Tabel 2: Risicogewichten standaardmethode 16 lager dan B- AAA tot AA- A+ /m BBB+ t/m BB+ t/m B+ t/m zonder Categorie/rating A- BBB- BB- B- rating overheden banken banken(korte termijn;minder dan drie jaar) ondernemingen Bron: Aernoudt, 2005, p. 44

17 Voor kleine en middelgrote ondernemingen kan het gewicht verlaagd worden van 100% naar 75 %. Hiervoor moeten deze ondernemingen voldoen aan een aantal voorwaarden. Deze voorwaarden worden kort beschreven door Aernoudt (2005, p.47): Lage waarde van het uitstaand product: het geleend bedrag moet kleiner zijn dan EUR Oriëntatie: de kredietnemer is een KMO of een individuele persoon Granulariteit: de kredietportefeuille is voldoende gediversifieerd Product: de krediet moet opgenomen worden onder de vorm van een kredietlijn, een persoonlijke lening of een financiering Kredieten die gewaarborgd worden door een hypotheek op een residentieel goed dat wordt bewoond of verhuurd door de kredietnemer krijgen een lager gewicht gelijk aan 35%. In onderstaande tabel wordt een vereenvoudigd voorbeeld gegeven. We gaan verder op het voorbeeld gegeven voor het Bazel I akkoord. We nemen aan dat: Kredieten aan de overheid bestaan uit de helft AAA begunstigden en de andere helft minder kredietvaardige overheden (BB+BB-). Interbancaire kredieten zijn alle AAA. Hypotheek zijn op residentiële woningen. Krediet aan privé-instellingen waarvan 3500 milj. aan KMO s en retail waar geen rating beschikbaar is. Overige 1500 milj. Gecatalogeerd als A+A-. Kredieten overheid Interbancaire kredieten aan Tabel 3: cijfervoorbeeld Bazel II uitstaand (in miljoenen) rating wegingscoëffiënt gewogen activa 4000 waarvan overheid AAA 0 0 overheid BB+BB waarvan lange termijn 1500 AAA korte termijn 1500 AAA Hypotheek Krediet aan privéinstellingen 5000 waarvan KMO's corporate geen corporate geen corporate A+A totaal De ratio eigen vermogen bedraagt nu 8,60%. 17

18 2.4.2 Internal rating based method of IRB Voor de IRB ontwikkelen en gebruiken banken een eigen intern rating model. De modellen worden onderworpen aan een wettelijke toezichthouder. In België is dit de Bankcommissie (de CBFA). Het voorgesteld model moet goedgekeurd worden. De CBFA zal het interne ratingsysteem enkel goedkeuren als het risicoprofiel voldoende in kaart wordt gebracht en het intern ratingsysteem voldoende diversifieert in functie van de risicocategorie. Aan de hand van dit model wordt een risicogewicht toegekend. Om dergelijke modellen op te bouwen zijn er hoge ontwikkelingskosten nodig. Enkel grote banken kunnen dit systeem toepassen. Verder wordt een intern ratingsysteem enkel toegepast op financiële instellingen die beschikken over vijf jaar historische data om de probability of default (PD) in te schatten (Heffernan, 2005). De IRB toepassen is een motief om een zo geavanceerd mogelijk kredietwaardigheidsysteem op te bouwen. Anders kan het competitief voordeel verloren gaan aan de banken die in staat zijn om hun risico s beter te controleren en bijgevolg kapitaal te verminderen. Voor het bepalen van dit ratingsysteem wordt er rekening gehouden met de volgende vier elementen (Basle Committee on Banking Supervision, 2006): PD De Probability of Default (PD) is de kans op faling. De kans op faling wordt uitgedrukt als een percentage en wordt weergegeven door de rating van de tegenpartij, de looptijd van het krediet en de economische toestand. Deze percentage geeft weer hoe groot de kans is dat de tegenpartij failliet gaat. De PD is groter als de looptijd lang is, als de rating slecht is en als we in een periode van economische recessie zitten. Per kredietnemer zal er een schatting gemaakt worden van de kans op niet-terugbetaling. Dit is het belangrijkste element van de IRB. LGD LGD staat voor Loss Given Default. Dit is het verlies bij faling. Hierbij verstaan we de grootte van het waarschijnlijke verlies op de lening uitgedrukt in een percentage van de lening. De bank berekent het economisch verlies op de betreffende lening. Hierbij wordt rekening gehouden met de zekerheden en de kosten die worden gemaakt om het verloren geld te recupereren. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen een bevoorrecht krediet (senior credit) en een ondergeschikt krediet (subordinated credit). De omvang van het verlies op het bevoorrechte krediet wordt geschat op 45% van het uitstaande bedrag. Voor een ondergeschikt krediet wordt die geschat op 75%. Bij de basis IRB-methode wordt de LGD bepaald door de toezichthouders. 18

19 EAD EAD is de afkorting voor Exposure At Default. Dit is het totale kredietbedrag uitgedrukt in de relevante munteenheid op het ogenblik van faling. De omvang van de uitstaande vordering wordt bepaald aan de hand van de grootte en de looptijd van het krediet. Ook de EAD wordt in de basis IRB-methode bepaald door de toezichthouders. In de meeste gevallen is de omvang van de EAD gelijk aan de nominale waarde van de kredietfaciliteit. Maturity Het vierde element is de maturity of looptijd. De resterende looptijd wordt in rekening gebracht. Deze wordt net zoals de LGD en EAD door de toezichthouders bepaald. Het minimum vereiste kapitaal wordt bepaald door deze 4 elementen. Aangezien enkel de probability of default door de bank moet worden bepaald, maakt men voor de andere elementen gebruik van een benchmark. Vereist kapitaal= PD Bench (EAD,LGD,M) Advanced rating based method De advanced rating based methode of de geavanceerde IRB-methode is een variante op de basisversie. De financiële instellingen maken gebruik van een intern ratingsysteem met als grootste verschil dat naast de PD ook de andere risicofactoren door de bank zelf worden bepaald. De financiële instelling moet dus de probability of default, de loss given default, de exposure at default en de maturity zelf bepalen. Als de banken deze methode willen gebruiken, moeten ze voor de inschatting van LGD en EAD minstens over zeven jaar historische data beschikken (Heffernan, 2005). Tabel 4: Samenvatting van de verschillende methodes inzake kredietrisico Methode Standaardbenadering IRB Geavanceerde IRB Rating Extern Intern Intern PD schatting Geen Eigen schatting Eigen schatting EAD schatting Geen Toezichthouder Toezichthouder LGD schatting Geen Toezichthouder Eigen schatting Looptijd Niet relevant Toezichthouder Eigen schatting Bron: Aernoudt, 2005, p Gevolgen van het Bazel II akkoord Men kan de exacte gevolgen van de invoering van dit akkoord niet onmiddellijk aangeven. Het impact zal pas binnen tien jaar duidelijk worden. Voor exacte besprekingen moeten we dus wachten tot Er moet echter worden op gewezen dat Bazel II niet losgezien mag worden van andere factoren van de veranderende financiële landschap. 19

20 De belangrijkste vraag die wordt gesteld is of het nu moeilijker of gemakkelijker wordt voor individuele ondernemingen om een krediet te verkrijgen? Grote, solvabele ondernemingen met een hogere rating zullen gemakkelijker aan kredieten geraken. Dit betekent niet dat er geen leningen meer worden toegekend aan KMO s of starters. De markt verplicht immers de banken om flexibel te zijn. Wat duidelijk is, is dat het risicoprofiel van ondernemingen zeer belangrijk wordt. Het bepaalt niet enkel of er een krediet wordt toegekend, maar vooral aan welke voorwaarden het wordt toegekend. Een onderneming die een hoge rating heeft, kan gemakkelijker de gewenste kredieten krijgen tegen marktgunstige voorwaarden. Het Bazelakkoord is niet de enige factor die een rol speelt bij het volume van kredieten aan ondernemingen. De vraagzijde, die wordt bepaald door de conjunctuur en aanbod in alternatieve financieringsvormen, mogen we niet verwaarlozen. Door het feit dat kleinere banken een beroep doen op de standaardmethode, zou de kredietpolitiek van grotere banken kunnen verschillen van die van kleinere banken. De grotere banken worden door de markt gedwongen om over te gaan tot de IRB-methode. Dit kan zorgen voor een grotere impact van het Bazelkader. (Aernoudt, 2005, p.72) Verder stelt Aernoudt (2005, p.68) dat de impact op de minimale kapitaalvereiste afhangt van de gebruikte methode om het kredietrisico in rekening te brengen. Hij bespreekt de derde impactstudie van het Bazelcomité. Hierin wordt gesteld dat de minimale kapitaalvereiste voor het kredietrisico daalt. De banken moeten nog rekening houden met een kapitaaleis voor het operationele risico. Echter deze extra kapitaaleis wordt voor grote banken bijna volledig gecompenseerd door de afname van de kapitaaleis voor kredietrisico. Voor kleinere banken wordt het zelfs meer dan volledig gecompenseerd. Een ander gevolg op het invoeren van het Bazel II akkoord is dat de relatie met de bankier of met de bankdirecteur niet kunnen worden geïntegreerd in het risicomodel. Het speelt dus geen dominante factor meer bij de kredietbeslissing. 2.6 Kritiek op het Bazel II akkoord Bazel II tracht een antwoord te bieden op de tekortkomingen van het eerste Bazelakkoord. Net zoals het Bazel I akkoord blijft het Bazel II akkoord niet gespaard van kritiek. In zijn werk beschrijft Hall (2004) een aantal kritieken op de 3 pijlers van het akkoord. Voor de eerste pijler houdt de gestandaardiseerde methode geen rekening met de correlatie tussen de verschillende risico s. Verder zou er blijvende onenigheid zijn voor het schatten van risico s voor bepaalde kredieten. Hall (2004) stelt dan weer dat de tweede pijler niet exhaustief genoeg is. Deze had ook informatie moeten bevatten over hoe men in een vroeg stadium dient in te grijpen en hoe de toezichthouders de doelstellingen kunnen behalen. Pijler 3 gaat volgens Hall (2004) niet ver genoeg. Marktdiscipline zal niet beginnen spelen door enkel vrijgeven van informatie. Het comité had de banken moeten verplichten om een zekere proportie achtergestelde schulden uit te geven. Dit zou zorgen voor onverzekerde bankcrediteurs, deze zullen een financiële motivatie hebben om banken in de gaten te houden en de kredietpolitiek aan banden te leggen. 20

NIBE-SVV, 2013 OEFENEXAMEN ALGEMENE OPLEIDING BANKBEDRIJF

NIBE-SVV, 2013 OEFENEXAMEN ALGEMENE OPLEIDING BANKBEDRIJF NIBE-SVV, 2013 OEFENEXAMEN ALGEMENE OPLEIDING BANKBEDRIJF 1. Bij welke activiteit handelt een bank NIET op de financiële markten? A. Bij activiteiten uit hoofde van de transformatiefunctie. B. Bij activiteiten

Nadere informatie

De solvabiliteitsratio van het Nederlandse bankwezen

De solvabiliteitsratio van het Nederlandse bankwezen De onrust op de financiële markten heeft tot verscherpte aandacht geleid voor de solvabiliteit van banken, de mate waarin hun vermogen de mogelijke verliezen op (risicogewogen) activa dekt en een voldoende

Nadere informatie

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt FEBRUARI 2016 www.dmfco.nl Met de toenemende beleggingen van Nederlandse pensioenfondsen in Nederlandse hypotheken kent de hypotheekmarkt nu drie

Nadere informatie

zorg financiering in 2014 en verder Anja van Balen Sector Banker Zorg ABNAMRO

zorg financiering in 2014 en verder Anja van Balen Sector Banker Zorg ABNAMRO zorg financiering in 2014 en verder Anja van Balen Sector Banker Zorg ABNAMRO Financiering in een reguliere bancaire omgeving Miti ganten Jaar verslag Basel 3 kosten van financiering Basel 3 Wat houdt

Nadere informatie

Ja, hier ben ik mee bekend. Voor mijn reactie op dit bericht verwijs ik naar de antwoorden op de onderstaande vragen.

Ja, hier ben ik mee bekend. Voor mijn reactie op dit bericht verwijs ik naar de antwoorden op de onderstaande vragen. 2015Z03278 Vragen van de leden Aukje de Vries en Van der Linde (beiden VVD) aan de ministers van Financiën en voor Wonen en Rijksdienst over het bericht "ABN AMRO CFO: Nieuwe kapitaalbodems kunnen buffer

Nadere informatie

Islamitisch bankieren en toezicht

Islamitisch bankieren en toezicht Islamitisch bankieren is een groeimarkt wereldwijd. Ook in Nederland neemt de potentiële vraag toe en hebben diverse financiële ondernemingen interesse getoond. Islamitisch bankieren voldoet aan de zogenoemde

Nadere informatie

bankfinanciering / bedrijfswaardering

bankfinanciering / bedrijfswaardering bankfinanciering / bedrijfswaardering Masterclass Internationaal ondernemen in de tuinbouw 4 November 2015 H.A.Rijken 1 MKB financiering: bankiersperspectief 1 Relatieve kredietwaardigheid in het MKB 2

Nadere informatie

De bank is zelf nog altijd het beste financieringsalternatief voor het MKB

De bank is zelf nog altijd het beste financieringsalternatief voor het MKB De bank is zelf nog altijd het beste financieringsalternatief voor het MKB Seminar alternatieve financieringsvormen MKB Modulair MBA Nyenrode ism LLTB 1 juli 2014, Breukelen H.A. Rijken Vrije Universiteit

Nadere informatie

De premies die de tijdelijke handelsvennootschap (THV) DIB-Ethias Lokale Contractanten ontvangt, worden op verscheidene manieren beschermd:

De premies die de tijdelijke handelsvennootschap (THV) DIB-Ethias Lokale Contractanten ontvangt, worden op verscheidene manieren beschermd: Welke zekerheden en garanties werden er ingebouwd in de groepsverzekering van de tweede pijler voor de contractuele personeelsleden van de lokale besturen? De premies die de tijdelijke handelsvennootschap

Nadere informatie

Krediet en risico. Risicoprofiel van de onderneming. 1. Wat is de betekenis van krediet? 2. Hoe komt een krediet tot stand? 3. Wat is kredietrisico?

Krediet en risico. Risicoprofiel van de onderneming. 1. Wat is de betekenis van krediet? 2. Hoe komt een krediet tot stand? 3. Wat is kredietrisico? Krediet en risico Risicoprofiel van de onderneming 1. Wat is de betekenis van krediet? Van Dale: krediet = vertrouwen dat gesteld wordt in het vermogen tot betalen van een persoon of een onderneming, bereidwilligheid

Nadere informatie

Onderzoek naar de hypothecaire kredietverstrekking en de erkenningsvoorwaarden bij een aantal erkende kredietmaatschappijen.

Onderzoek naar de hypothecaire kredietverstrekking en de erkenningsvoorwaarden bij een aantal erkende kredietmaatschappijen. Vlaamse overheid Inspectie RWO Afdeling Toezicht Financiële toezichthouders en cel Financiële controle Onderzoek naar de hypothecaire kredietverstrekking en de erkenningsvoorwaarden bij een aantal erkende

Nadere informatie

Implementatie Regeling beheerst beloningsbeleid Wft 2011 bij BNG

Implementatie Regeling beheerst beloningsbeleid Wft 2011 bij BNG Implementatie Regeling beheerst beloningsbeleid Wft 2011 bij BNG Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 070 3750 750 www.bng.nl Vastgesteld door de Raad van Bestuur op en goedgekeurd door de Raad van Commissarissen

Nadere informatie

STAAT VAN HET VRIJ VERMOGEN

STAAT VAN HET VRIJ VERMOGEN C.D.V. - D. 135/D/COR1 STAAT VAN HET VRIJ VERMOGEN Deze staat bevat de gegevens, bestemd voor de Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen (Belgische toezichthouder inzake verzekeringen) betreffende

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie. Financial Forum Gent, 29 mei 1

Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie. Financial Forum Gent, 29 mei 1 Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie Financial Forum Gent, 29 mei 1 Agenda 19.00u. Welkomstwoord 19.15u. Presentatie door Michel Vermaerke, Gedelegeerd Bestuurder Febelfin

Nadere informatie

GOF. Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen

GOF. Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen Voorwoord In februari 2007 ontwikkelden de Europese mobiele providers en content providers een gezamenlijke structuur voor

Nadere informatie

Basel III. nota. info

Basel III. nota. info info nota Basel III Basel Committee on Banking Supervision Wat? Het Baselcomité werd in 1974 opgericht door de gouverneurs van 10 centrale banken, waaronder de Belgische. Aanleiding was het faillissement

Nadere informatie

EUROPESE RICHTLIJN BETREFFENDE MARKTEN VOOR FINANCIËLE INSTRUMENTEN (MIFID)

EUROPESE RICHTLIJN BETREFFENDE MARKTEN VOOR FINANCIËLE INSTRUMENTEN (MIFID) EUROPESE RICHTLIJN BETREFFENDE MARKTEN VOOR FINANCIËLE INSTRUMENTEN (MIFID) EEN BETERE BESCHERMING VAN DE BELEGGER INHOUD MEER TRANSPARANTIE VOOR BELEGGINGSDIENSTEN 3 DE VOORNAAMSTE THEMA S 4 VOORDELEN

Nadere informatie

CONTROLEDIENST VOOR DE VERZEKERINGEN DE VOORZITTER

CONTROLEDIENST VOOR DE VERZEKERINGEN DE VOORZITTER CONTROLEDIENST VOOR DE VERZEKERINGEN DE VOORZITTER Brussel, 2 ê. J3. Dt O. ref. : Dienst Hypothecaire Kredieten / C A. Mettepenningen - S 02/737.07.63 Betreft : Wet van 4 augustus 1992 op het hypothecair

Nadere informatie

DOOHHQYRRU0RVOLPVEHVWHPG]RX]LMQ.(suggestie: zorg dat je bruto inkomen de komende jaren

DOOHHQYRRU0RVOLPVEHVWHPG]RX]LMQ.(suggestie: zorg dat je bruto inkomen de komende jaren 6XJJHVWLHVQDDUDDQOHLGLQJYDQGHYHUNHQQHQGHDQDO\VHdeel I: De Nederlandse Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) DNB hebben een verkennende analyse over Islamitisch financieren gepubliceerd.

Nadere informatie

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Stresstesting wordt door DNB al een aantal jaren gebruikt als instrument voor het financiële stabiliteitsbeleid en het prudentiële toezicht. Deze zomer is opnieuw

Nadere informatie

Syllabus. Leerdoelen voor de European Business Competence* Licence, EBC*L Niveau A

Syllabus. Leerdoelen voor de European Business Competence* Licence, EBC*L Niveau A Syllabus en voor de European Business Competence* Licence, EBC*L Niveau A Modules: Bedrijfsdoelstellingen & kengetallen Financiële administratie Kosten & prijzen Bedrijfsvorm & wetgeving EBC*L International,

Nadere informatie

De kosten van ongeborgde financiering voor woningcorporaties

De kosten van ongeborgde financiering voor woningcorporaties De kosten van ongeborgde financiering voor woningcorporaties Finance Ideas 24 november 2011 Nieuwe financiële realiteit voor woningcorporaties Woningcorporaties maken zich klaar voor een nieuwe realiteit

Nadere informatie

Corporate Governance Charter

Corporate Governance Charter Corporate Governance Charter Dealing Code Hoofdstuk Twee Euronav Corporate Governance Charter December 2005 13 1. Inleiding Op 9 december 2004 werd de Belgische Corporate Governance Code door de Belgische

Nadere informatie

ONTWERP 18.5.2006 MEDEDELING VAN DE COMMISSIE. over de herziening van de methode waarmee de referentiepercentages worden vastgesteld

ONTWERP 18.5.2006 MEDEDELING VAN DE COMMISSIE. over de herziening van de methode waarmee de referentiepercentages worden vastgesteld NL ONTWERP 18.5.2006 MEDEDELING VAN DE COMMISSIE over de herziening van de methode waarmee de referentiepercentages worden vastgesteld 1. REFERTIE- DISCONTERINGSPERCTAGES In het kader van het toezicht

Nadere informatie

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies drs. Roel van der Sar RC RV Manager Corporate Finance Debt Advisory Introductie drs. Roel van der Sar RC RV Senior Manager

Nadere informatie

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013 Strategische review 2013-2017 14 mei 2013 Samenvatting Duidelijke keuze voor positionering als gespecialiseerde, onafhankelijke wealth manager Ons doel is behoud en opbouw van vermogen voor klanten Wij

Nadere informatie

Nadere uitwerking van het treasurystatuut voor het verstrekken van leningen en garantie aan derden, inclusief toelichting (januari 2010).

Nadere uitwerking van het treasurystatuut voor het verstrekken van leningen en garantie aan derden, inclusief toelichting (januari 2010). Nadere uitwerking van het treasurystatuut voor het verstrekken van leningen en garantie aan derden, inclusief toelichting (januari 2010). 1. Algemeen 1.1 De gemeente Eindhoven gaat alleen over tot het

Nadere informatie

Effectenleningen en cessies-retrocessies van effecten

Effectenleningen en cessies-retrocessies van effecten Circulaire _2009_29 dd. 30 september 2009 Effectenleningen en cessies-retrocessies van effecten Toepassingsveld: Verzekeringsondernemingen onderworpen aan de wet van 9 juli 1975 betreffende de controle

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de omgang met markt- en tegenpartijrisico s in de standaardformule

Richtsnoeren voor de omgang met markt- en tegenpartijrisico s in de standaardformule EIOPA-BoS-14/174 NL Richtsnoeren voor de omgang met markt- en tegenpartijrisico s in de standaardformule EIOPA Westhafen Tower, Westhafenplatz 1-60327 Frankfurt Germany - Tel. + 49 69-951119-20; Fax. +

Nadere informatie

Delhaize Groep NV Osseghemstraat 53 1080 Brussel, België Rechtspersonenregister 0402.206.045 (Brussel) www.delhaizegroep.com

Delhaize Groep NV Osseghemstraat 53 1080 Brussel, België Rechtspersonenregister 0402.206.045 (Brussel) www.delhaizegroep.com Delhaize Groep NV Osseghemstraat 53 1080 Brussel, België Rechtspersonenregister 0402.206.045 (Brussel) www.delhaizegroep.com BIJZONDER VERSLAG VAN DE RAAD VAN BESTUUR OPGESTELD IN UITVOERING VAN DE ARTIKELEN

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen

Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen EIOPA-BoS-14/170 NL Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen EIOPA Westhafen Tower, Westhafenplatz 1-60327 Frankfurt Germany - Tel. + 49 69-951119-20; Fax. +

Nadere informatie

1. DOEL EN TOEPASSINGSBEREIK

1. DOEL EN TOEPASSINGSBEREIK EUROPESE COMMISSIE Directoraat-generaal Concurrentie Beleid en coördinatie inzake staatssteun Brussel, DG D(2004) COMMUNAUTAIRE KADERREGELING INZAKE STAATSSTEUN IN DE VORM VAN COMPENSATIES VOOR DE OPENBARE

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 14.3.2003 COM(2003) 114 definitief 2003/0050 (CNS) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de statistische gegevens die moeten worden gebruikt

Nadere informatie

Bazel II & De Gevolgen voor het Management van de Banken

Bazel II & De Gevolgen voor het Management van de Banken Bazel II & De Gevolgen voor het Management van de Banken Naam: Fatma Taytaş Begeleiders: Prof. Dr. H. E. Roosendaal Mr. Drs. Marc Harmsen Externe begeleider: A. Taytaş Datum: 23-01-08 Voorwoord 3 Samenvatting

Nadere informatie

Risico s en kenmerken van beleggen

Risico s en kenmerken van beleggen Risico s en kenmerken van beleggen 1. Risico s en kenmerken in het algemeen Beleggen brengt risico s met zich mee. Vaak geldt: hoe hoger het verwachte rendement, hoe meer risico s. Ook geldt dat in het

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

EMPEN C REDIT L INKED N OTE

EMPEN C REDIT L INKED N OTE EMPEN C REDIT L INKED N OTE per juli 2011 Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico De Europese rente staat momenteel op

Nadere informatie

Investeer nu in een duurzame toekomst.

Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer in de groei van Bij werkt uw geld aan een duurzame samenleving waarin levenskwaliteit centraal staat. U kunt daaraan bijdragen door certificaten van aandelen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 950 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Fiscale verzamelwet 2014) Nr. 4 NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen 12 juni 2014 Het

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Uw coupon neemt toe met de stijging van de rentevoeten

Uw coupon neemt toe met de stijging van de rentevoeten Crédit Agricole CIB (AA- / Aa) STRATeGIE p. Met Crédit Agricole CIB kan de belegger profiteren van een stijging van de langetermijnrente, via een jaarlijkse brutocoupon van minimum % en maximum 7%. Bruto

Nadere informatie

DACT Treasury Beurs 2009 Bankkrediet: de prijs van lenen

DACT Treasury Beurs 2009 Bankkrediet: de prijs van lenen DACT Treasury Beurs 2009 Bankkrediet: de prijs van lenen Inzicht in de dynamiek van de prijs van bankkrediet Charles Zondag Senior Manager 1 < > DACT Treasury Beurs 2009 Bankkrediet: de prijs van lenen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 32 013 Toekomst financiële sector Nr. 123 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Solvency II: Impact op Financiële instellingen

Solvency II: Impact op Financiële instellingen Solvency II: Impact op Financiële instellingen Op weg naar een risico georiënteerde financiële branche Eye on Insurance 9 December 2009 Niek Hoek Agenda Belang risico management voor financiële instellingen

Nadere informatie

Commissie economische en monetaire zaken ONTWERPVERSLAG. over betere toegang tot financiering voor kmo's (2012/2134(INI))

Commissie economische en monetaire zaken ONTWERPVERSLAG. over betere toegang tot financiering voor kmo's (2012/2134(INI)) EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie economische en monetaire zaken 2012/2134(INI) 19.9.2012 ONTWERPVERSLAG over betere toegang tot financiering voor kmo's (2012/2134(INI)) Commissie economische en monetaire

Nadere informatie

Resultaten flitsevaluatie kredietreclame. 1. Naleving van de regelgeving

Resultaten flitsevaluatie kredietreclame. 1. Naleving van de regelgeving Resultaten flitsevaluatie kredietreclame 1. Naleving van de regelgeving In de onderzoeksperiode is op twee momenten een aantal reclame-uitingen en kredietprospectussen inhoudelijk beoordeeld. Op het eerste

Nadere informatie

WERKPROGRAMMA KAPITAAL AANVRAAG EUROVERGUNNING

WERKPROGRAMMA KAPITAAL AANVRAAG EUROVERGUNNING 1 Werkprogramma bepaling minimaal aanwezig risicodragend kapitaal in nieuw op te richten ondernemingen of recent opgerichte ondernemingen van beroepsvervoerders 1. Regelgeving Op grond van de Wet wegvervoer

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

Circulaire. Brussel, 25 april 2016. Circulaire betreffende het aanvullend eigen vermogen NBB_2016_09. Kenmerk:

Circulaire. Brussel, 25 april 2016. Circulaire betreffende het aanvullend eigen vermogen NBB_2016_09. Kenmerk: de Berlaimontlaan 14 BE-1000 Brussel tel. +32 2 221 35 88 fax + 32 2 221 31 04 ondernemingsnummer: 0203.201.340 RPR Brussel www.nbb.be Circulaire Brussel, 25 april 2016 Kenmerk: NBB_2016_09 uw correspondent:

Nadere informatie

De impact van Bazel ii op Nederlandse banken

De impact van Bazel ii op Nederlandse banken De impact van Bazel ii op Nederlandse banken Op 1 januari 2007 wordt Bazel II in Nederland ingevoerd. Om de impact van Bazel II op het bankwezen te onderzoeken, heeft het Bazelse Comité een zogenoemde

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING

AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING I. Introductie 1. De toekenning van billijke genoegdoening is geen automatisch gevolg van de vaststelling door het Europees Hof voor

Nadere informatie

PROSPECTUS N 1 CONSUMENTENKREDIET

PROSPECTUS N 1 CONSUMENTENKREDIET PROSPECTUS N 1 CONSUMENTENKREDIET LENING OP AFBETALING VASTGELEGD BIJ AUTHENTIEKE AKTE LENING OP AFBETALING VAN TOEPASSING VANAF 01.06.2006 NV CREDIMO Weversstraat 6-8-10 1730 ASSE Tel. +32(0)2 454 10

Nadere informatie

FINANCIERINGEN PMV WEEK VAN DE BEDRIJFSOVERDRACHT 26 OKTOBER 2015

FINANCIERINGEN PMV WEEK VAN DE BEDRIJFSOVERDRACHT 26 OKTOBER 2015 FINANCIERINGEN PMV WEEK VAN DE BEDRIJFSOVERDRACHT 26 OKTOBER 2015 PLAATS VAN PMV IN HET VLAAMSE INVESTERINGSLANDSCHAP PUBLIEK & INSTITUTIONELE INVESTEERDERS VLAAMS GEWEST 100 % 100 % 100 % 2 VPM LRM GIMV

Nadere informatie

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE NL NL NL MEDEDELING VAN DE COMMISSIE TOT WIJZIGING VAN DE TIJDELIJKE COMMUNAUTAIRE KADERREGELING INZAKE STAATSSTEUN TER STIMULERING VAN DE TOEGANG TOT FINANCIERING IN DE HUIDIGE FINANCIËLE EN ECONOMISCHE

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N KMO beleid - BVBA Starter A04 Brussel, 22.10.2009 MH/MG/JDH ADVIES OP EIGEN INITIATIEF over EEN WETSONTWERP TOT WIJZIGING VAN HET WETBOEK VAN VENNOOTSCHAPPEN

Nadere informatie

TOELICHTEND INFORMATIEMEMORANDUM

TOELICHTEND INFORMATIEMEMORANDUM TOELICHTEND INFORMATIEMEMORANDUM met betrekking tot de Gecombineerde Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders (de"vergadering") van Insinger de Beaufort Umbrella Fund N.V. (de "Vennootschap")

Nadere informatie

SAMENVATTING. Toepasselijk recht. Op het aanbod is Nederlands recht van toepassing. Rechten verbonden aan de certificaten van aandelen

SAMENVATTING. Toepasselijk recht. Op het aanbod is Nederlands recht van toepassing. Rechten verbonden aan de certificaten van aandelen SAMENVATTING Dit hoofdstuk is een samenvatting (de Samenvatting) van de essentiële kenmerken en risico s met betrekking tot de Uitgevende instelling(stichting administratie kantoor aandelen Triodos Bank),

Nadere informatie

Richtsnoeren. Richtsnoeren met betrekking tot centrale begrippen van de AIFMD 13.08.2013 ESMA/2013/611

Richtsnoeren. Richtsnoeren met betrekking tot centrale begrippen van de AIFMD 13.08.2013 ESMA/2013/611 Richtsnoeren Richtsnoeren met betrekking tot centrale begrippen van de AIFMD 13.08.2013 ESMA/2013/611 Datum: 13.08.2013 ESMA/2013/611 Inhoud I. Toepassingsgebied 3 II. Definities 3 III. Doel 4 IV. Naleving

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Mededeling van de Commissie. van 16.12.2014

Mededeling van de Commissie. van 16.12.2014 EUROPESE COMMISSIE Straatsburg, 16.12.2014 C(2014) 9950 final Mededeling van de Commissie van 16.12.2014 Richtsnoerennota van de Commissie over de tenuitvoerlegging van een aantal bepalingen van Verordening

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Schiphol Nederland B.V. 2011 Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Jaarverslag 2011 Schiphol Nederland B.V. is onderdeel van de Schiphol Group (N.V. Luchthaven Schiphol voert Schiphol

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 2012 3 Enkelvoudige balans per 31 december 2012 6 Enkelvoudige winst- en verliesrekening over 2012 7 Overige gegevens

Nadere informatie

STUDIE (F)050908-CDC-455

STUDIE (F)050908-CDC-455 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. : 02/289.76.11 Fax : 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS STUDIE

Nadere informatie

KBC IFIMA Note op 5 jaar gelinkt aan de 5Y EUR CMS rente

KBC IFIMA Note op 5 jaar gelinkt aan de 5Y EUR CMS rente KBC IFIMA op 5 jaar gelinkt aan de 5Y EUR CMS rente De 5 jaar KBC IFIMA uitgifte gelinkt aan de 5Y EUR CMS rente is een uitgifte in euro ( EUR ) met een jaarlijkse coupon verbonden aan de 5Y EUR CMS rente.

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

Informatie voor financiële instellingen

Informatie voor financiële instellingen Informatie voor financiële Hoe werkt de Waarborgregeling? Figuur 1: mechanisme oproep Op voorstel van Waarborgbeheer nv doet de Vlaamse minister van Economie een oproep om te achterhalen welke financiële

Nadere informatie

Beroepsvereniging van het Krediet

Beroepsvereniging van het Krediet Beroepsvereniging van het Krediet Principes om op verantwoorde wijze consumenten- en hypothecair krediet aan te gaan en te verstrekken 1. Inleiding Kredieten geven de kredietnemer de mogelijkheid om goederen

Nadere informatie

Belfius. Gisteren, vandaag, morgen. Jos Clijsters, Voorzitter Raad van Bestuur Belfius. 18 december 2014

Belfius. Gisteren, vandaag, morgen. Jos Clijsters, Voorzitter Raad van Bestuur Belfius. 18 december 2014 Belfius Gisteren, vandaag, morgen. Jos Clijsters, Voorzitter Raad van Bestuur Belfius 18 december 2014 Wat was. 2008-2011 2008 2011 20,8 A+ 11,9 2002 2008 BBB- 2008 2011 ICELAND 30 A 12 2002 2008 Vertrouwen

Nadere informatie

IBUS FONDSEN BEHEER B.V. JAARVERSLAG 2011. Krijgsman 6 - Postbus 8010-1180 LA AMSTELVEEN Telefoon 020-7559000 - Fax 020-7559090

IBUS FONDSEN BEHEER B.V. JAARVERSLAG 2011. Krijgsman 6 - Postbus 8010-1180 LA AMSTELVEEN Telefoon 020-7559000 - Fax 020-7559090 IBUS FONDSEN BEHEER B.V. JAARVERSLAG 2011 Krijgsman 6 - Postbus 8010-1180 LA AMSTELVEEN Telefoon 020-7559000 - Fax 020-7559090 INHOUDSOPGAVE Pagina JAARVERSLAG 3 JAARREKENING Balans per 31 december 2011

Nadere informatie

Top Rendement Invest Pluk de vruchten van uw belegging! 4,67 % gemiddeld over de laatste 9 jaar 1!

Top Rendement Invest Pluk de vruchten van uw belegging! 4,67 % gemiddeld over de laatste 9 jaar 1! 4,67 % gemiddeld over de laatste 9 jaar 1! Top Rendement Invest Pluk de vruchten van uw belegging! Top Rendement Invest is een individuele levensverzekering (tak 21) van AG Insurance. Raadpleeg de Financiële

Nadere informatie

Marktrisico Non-life risico Tegenpartij kredietrisico Operationeel risico Correlatie effecten totaalniveau 500,0% 400,0% 300,0% 200,0% 100,0% 0,0%

Marktrisico Non-life risico Tegenpartij kredietrisico Operationeel risico Correlatie effecten totaalniveau 500,0% 400,0% 300,0% 200,0% 100,0% 0,0% Aan: Van: Directie, XYZ verzekeraar Arcturus Datum: 25 oktober 2010 Betreft: Rapportage QIS 5 op basis boekjaar 2009 (FICTIEF) Management Samenvatting DNB heeft in augustus 2010 verzekeraars gevraagd om

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

De Knab Participatie in het kort

De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort Let op! De Knab Participatie in het kort geeft antwoord op vragen die je mogelijk hebt over de participatie. Als je overweegt om de Knab

Nadere informatie

CE Credit Management III B.V.

CE Credit Management III B.V. CE Credit Management III B.V. (een besloten vennootschap naar Nederlands recht met statutaire zetel te Barendrecht) Supplement op het prospectus in verband met de aanbieding en uitgifte van maximaal 50.000

Nadere informatie

Doe veilig zaken het is gedekt!

Doe veilig zaken het is gedekt! Doe veilig zaken het is gedekt! Vooruitgang brengt altijd risico s met zich mee Frederick B. Wilcox Waar ligt u s nachts wakker van? Zorgen over niet betaald worden? Geen bankkrediet verkrijgen? Cashflow

Nadere informatie

1 Bent u bekend met de artikelen Banks in Spain, Italy Look for Relief in Accounting 1) en Zuid-Europese bankiers willen gunstigere regels?

1 Bent u bekend met de artikelen Banks in Spain, Italy Look for Relief in Accounting 1) en Zuid-Europese bankiers willen gunstigere regels? 2013Z17853 Vragen van het lid Nijboer (PvdA) aan de minister van Financiën over de creatieve wijze van kapitaalversterking door Spaanse en Italiaanse banken (Ingezonden 20 september 2013) 1 Bent u bekend

Nadere informatie

Resultaten 1H 2014. Versie 1 19 08 12:00. Informatie gebaseerd op niet-geauditeerde cijfers

Resultaten 1H 2014. Versie 1 19 08 12:00. Informatie gebaseerd op niet-geauditeerde cijfers Resultaten 1H 2014 Versie 1 19 08 12:00 Informatie gebaseerd op niet-geauditeerde cijfers Brussel, 10 september 2014 Trots op onze resultaten Vertrouwen in onze toekomst Brussel, 10 september 2014 Kernboodschappen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 4, vierde lid, van het Besluit marktmisbruik Wft;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 4, vierde lid, van het Besluit marktmisbruik Wft; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 8349 12 mei 2011 Regeling van de Minister van Financiën van 4 mei 2011, nr. FM/2011/8728M, tot aanwijzing van categorieën,

Nadere informatie

Inhoud WOORD VOORAF... 1 1. INLEIDING... 3

Inhoud WOORD VOORAF... 1 1. INLEIDING... 3 Inhoud WOORD VOORAF.......................................................... 1 1. INLEIDING............................................................. 3 2. PUBLICATIEVERPLICHTINGEN..........................................

Nadere informatie

Financiële Informatiefiche voor fiscale levensverzekering

Financiële Informatiefiche voor fiscale levensverzekering Financiële Informatiefiche voor fiscale levensverzekering Geldig vanaf 6/2/2015 DL Strategy Type Levensverzekering Levensverzekering met intrestvoet gewaarborgd door de verzekeringsmaatschappij (Tak 21).

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

VERSLAG AAN DE KONING

VERSLAG AAN DE KONING VERSLAG AAN DE KONING Sire, Het besluit dat wij de eer hebben aan de handtekening van Uwe Majesteit voor te leggen regelt de uitvoering van de wet van 24 maart 2003 tot wijziging van de wet van 12 juni

Nadere informatie

PLUK DE VRUCHTEN VAN 3 STERAANDELEN

PLUK DE VRUCHTEN VAN 3 STERAANDELEN beleggen Autocall Belgacom-ING-Total PLUK DE VRUCHTEN VAN 3 STERAANDELEN n Een coupon van 11% bruto bij een stijging of een daling tot -50% van Belgacom-ING-Total n Looptijd van 1 tot 4 jaar De voordelen

Nadere informatie

Bankieren met de menselijke maat. Jaarverslag 2015

Bankieren met de menselijke maat. Jaarverslag 2015 Bankieren met de menselijke maat Jaarverslag 2015 302 SNS Bank N.V. Jaarverslag 2015 > Aanvullende informatie Definities SNS Bank N.V. Jaarverslag 2015 > Aanvullende informatie 303 Begrip Advanced Internal

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 32 013 Toekomst financiële sector Nr. 76 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 1 juli 2014 De vaste commissie voor Financiën heeft een

Nadere informatie

STICHTING AKYAZILI NEDERLAND TE ROTTERDAM. Rapport inzake jaarstukken 2012

STICHTING AKYAZILI NEDERLAND TE ROTTERDAM. Rapport inzake jaarstukken 2012 STICHTING AKYAZILI NEDERLAND TE ROTTERDAM Rapport inzake jaarstukken 2012 INHOUDSOPGAVE Pagina ACCOUNTANTSVERSLAG 1 Algemeen 3 2 Samenstellingsverklaring 5 FINANCIEEL VERSLAG 1 Bestuursverslag over 2012

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de behandeling. van klachten door. verzekeringsondernemingen

Richtsnoeren voor de behandeling. van klachten door. verzekeringsondernemingen EIOPA-BoS-12/069 NL Richtsnoeren voor de behandeling van klachten door verzekeringsondernemingen 1/8 1. Richtsnoeren Inleiding 1. Artikel 16 van de Eiopa-verordening 1 (European Insurance and Occupational

Nadere informatie

http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_15-01-2015/afdrukken

http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_15-01-2015/afdrukken http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_/afdrukken Page 1 of 5 Wet financiering decentrale overheden (Tekst geldend op: ) Wet van 14 december 2000, houdende nieuwe bepalingen inzake het

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL. Beheersreglement (ref. : RG PFL + / N / 09-2010) V834NL 2

INHOUDSTAFEL. Beheersreglement (ref. : RG PFL + / N / 09-2010) V834NL 2 - V834NL INHOUDSTAFEL 1. BESCHRIJVING VAN DE BELEGGINGSFONDSEN... 3 1.1 Capital Secure... 3 1.2 Capital Balanced... 3 1.3 Capital Dynamic... 3 1.4 Capital Growth... 4 1.5 Capital Focus... 4 2. GEMEENSCHAPPELIJKE

Nadere informatie

Obligaties een financieringsinstrument en een beleggingscategorie

Obligaties een financieringsinstrument en een beleggingscategorie Obligaties een financieringsinstrument en een beleggingscategorie Mr A. van Dijk RBA 1 Inleiding Wat zijn obligaties? Kenmerken Rendement Risico Obligatiesoorten 2 Kenmerken van Obligaties Vordering Vaste

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 20 maart 2013 Betreft Beantwoording vragen lid Van Hijum

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 20 maart 2013 Betreft Beantwoording vragen lid Van Hijum > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie