Obligaties een financieringsinstrument en een beleggingscategorie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Obligaties een financieringsinstrument en een beleggingscategorie"

Transcriptie

1 Obligaties een financieringsinstrument en een beleggingscategorie Mr A. van Dijk RBA 1

2 Inleiding Wat zijn obligaties? Kenmerken Rendement Risico Obligatiesoorten 2

3 Kenmerken van Obligaties Vordering Vaste looptijd Rentevergoeding Verhandelbaarheid 3

4 Kenmerken van Obligaties D E M A N T E L 4

5 Kenmerken van Obligaties mantel couponblad 5

6 Rendement van Obligaties Couponrente hoogte van de rentestand bij de emissie looptijd van de obligatielening Kredietwaardigheid van de uitgevende instelling bij de emissie Koersresultaat het verschil tussen de aankoopprijs en de verkoopprijs 6

7 Rendement van Obligaties Effectief rendement = Couponrendement + Aflossingsrendement, NB: Het aflosrendement is koersrendement tot het moment, dat de obligatie wordt afgelost 7

8 Rendement van Obligaties Effectieve rendementen bij benadering : Staatsobligatie met coupon 8,25% 3% Looptijd van de obligatie tot 31/12/16 31/12/16 Koers per ,00% 97,00% Couponrendement per ,57%. Aflosrendement per /-3,00%. Effectief rendement bij benadering 4,57%. 8

9 Rendement van Obligaties Met behulp van de cash flow methode kan het effectief rendement nauwkeurig worden bepaald. Het effectief rendement (=I/YR) van een obligatie afhankelijk van de volgende variabelen: Looptijd Tussentijdse cash flows (=coupons) Finale cash flow (=aflossing) Koers n PMT FV PV 9

10 Rendement van Obligaties Volgens de cash flow methode is de koers van een obligatie gelijk aan de contante waarde van alle kasstromen van de obligatie : n Koers = Cash Flows / ( 1+i ) n t=1 Hierbij is het effectief rendement, de rentevoet waarmee de cash flows contant worden gemaakt 10

11 Rendement van Obligaties Indien het effectief rendement bekend is, kan met behulp van de cash flow methode de koers nauwkeurig berekend worden: 5% WKL 2011 per 2016 effectief rendement 6% per coupondatum in 2012, dus de resterende looptijd is 4 jaar aankoop uit emissie a pari 1.000,- dus 100% Koers = ( 50,-/1,06)+( 50,-/1,06 2 ) +( 50,-/1,06 3 )+( 1050,-/1,06 4 ) = 47, , , ,70 = 965,35 Koers van een obligatie wordt uitgedrukt in procenten: 96,54% 11

12 Rendement van Obligaties Kapitaalmarktrente = 7% Stijging rente met 1% Kapitaalmarktrente = 8% Uitgifte obligatie: 7% Nederland 2000/2010 Koers = 100% Uitgifte obligatie: 8% Nederland 2001/2010 Koers = 100% Wat is de invloed op koers van de 7% lening? 7% Nederland 2000/2010 Koers na rentestijging één jaar later bedraagt 93,75% Door een rentestijging van 1% is de koers van de 7% obligatielening met 6,25% gedaald 12

13 Rendement van Obligaties Hoe ontstaat een koersdaling van 6,25%? 7% Nederland 2000/2010 bij uitgifte a pari op 02/01/2000: % Nederland 2001/2010 bij uitgifte a pari op 02/01/2001: Verschil: Er wordt dus elk jaar 10 minder ontvangen dit veroorzaakt een koersdaling : 10* a 9 8 = 62,50 dit is de waardedaling van de obligatie van nominaal 1000,-- 13

14 Rendement van Obligaties Nu dezelfde berekening via de calculator met TVM-functie: Intoetsen: 9 jaar N = Looptijd 8 % I/YR = effectief rendement 70,- PMT = payments, hier coupons 1000,- FV = Future Value, eindwaarde De gezochte variabele is de huidige koers oftewel de Present Value Intoetsen: PV= Present Value antwoord volgt dan: 937,50 = 93,75% NB: De calculator op 1 maal per jaar rente bijschrijving zetten in plaats van 12 maal, het betreft hier natuurlijk eindwaarden! 14

15 Risico van Obligaties Renterisico Debiteurenrisico Koopkrachtrisico Valutarisico 15

16 Risico van Obligaties Renterisico van obligaties: Hoofdsomrisico : Het risico dat de koers van een obligatie daalt, of stijgt als gevolg het stijgen respectievelijk dalen van de kapitaalmarktrente Herbeleggingsrisico : Het risico dat de tussentijds vrijvallende cash flows van de coupons niet kunnen worden herbelegd tegen een even hoog rendement, als het effectieve rendement bij aanschaf van de obligatie 16

17 Risico van Obligaties Renterisico van obligaties: Hoofdsomrisico : Hoe langer de looptijd van de obligatie, hoe groter het hoofdsomrisico Herbeleggingsrisico : Hoe groter de coupon, hoe groter het herbeleggingsrisico Duration : Modified duration : Beide bovenstaande risico s worden samen uitgedrukt in duration, dit is de maatstaf van het renterisico van een obligatie Dit is de rentegevoeligheid van een obligatie 17

18 Risico van Obligaties Renterisico van obligaties: Duration : Modified duration : De duration is de gewogen gemiddelde looptijd van de cash flows, waarbij de omvang van de cash flows de wegingsfactoren zijn. De duration is een nauwkeuriger parameter voor het renterisico dan de looptijd van de obligatie. De duration is eenvoudig te berekenen met Excel Dit is de rentegevoeligheid van een obligatie Modified duration = Duration/1+i i=effectief rendement 18

19 Risico van Obligaties Renterisico van obligaties: Wat is nu het verband tussen de functies waarmee de koers van een obligatie en Modified Duration? n Koers Σ Cash Flows/(1+i) n t=1 n Modified duration Σ -n*cash Flows/(1+i) n+1 t=1 19

20 Risico van Obligaties n Duration= 1/k Σn*[CF/(1+i) n ] t=1 Waarbij: D K CF n i = duration = koers van de obligatie = cash flows hier dus de vrijvallende coupons = aantal betaalperiodes = aantal coupons = effectief rendement 20

21 Risico van Obligaties Duration: Voorbeeld Een obligatie kent een couponrente van 8% en een looptijd van 5 jaar. Het effectieve rendement is gelijk aan 8%. Dit betekent dus dat de obligatieprijs 100% is. De duration is dan : D x 1, x 1, x 1, x 1, x 5 1, ,312 21

22 Risico van Obligaties Debiteurenrisico: Dit risico speelt bij zogenaamde credit bonds, dit zijn obligaties die niet door de Nederlandse Staat zijn uitgegeven, maar door bedrijven. De omvang van het debiteurenrisico wordt vastgesteld door een rating bureau zoals Standard & Poor s, Moody s of Fitch. AAA AA A BBB BB B CCC Investment Grade Vanaf het niveau BB spreekt men van Junk bonds, vanwege de mindere kwaliteit van de debiteur 22

23 Risico van Obligaties Debiteurenrisico: Hoe hoger het debiteurenrisico, hoe hoger het rendement van de obligatie, want ter compensatie van dit risico wordt dan ook een hoge rente vergoed. Vandaar dat Junk bonds ook wel High Yielders worden genoemd Veel institutionele beleggers wensen zich te ontdoen van het toenemende debiteurenrisico bij conjuncturele neergang door middel van verkoop van de obligatie of een credit default (risk) swap Een belangrijk criterium tussen Investment Grade en Junk Bonds is de intrest coverage ratio. 23

24 Obligatiesoorten Bedrijfsobligaties zijn er in twee hoofdvormen voor wat betreft de kredietwaardigheid, Investment grade en Junk bonds. Een aantal relevante soorten zijn: Bank- en pandbrieven Covered bonds Zero-bonds Perpetuals 24

25 Obligatiesoorten Kenmerken van Bedrijfsobligaties: Financiering privaatrechtelijke instellingen In het algemeen vaste periodieke rentecoupon Vaak een vaste looptijd Lagere rating dan Nederlandse staatsobligaties Een hoger effectief rendement dan Nederlandse staatsobligaties 25

26 Obligatiesoorten Bank en pandbrieven Financiering van banken en hypotheekbanken Doorlopende uitgifte Bankbrieven van een bank worden aan haar eigen cliënten vaak uitgegeven zonder kosten Banken brengen vaak geen bewaarloon in rekening aan cliënten voor haar eigen bankbrieven 26

27 Obligatiesoorten Zerobonds: Financiering privaatrechtelijke instellingen Rentecoupon 0%, hierdoor geen uitbetaling van een coupon tijdens de looptijd Financieringslast komt pas in de cash flow tot uitdrukking bij de aflossing Vaste looptijd Uitgifte ver onder pari 27

28 Obligatiesoorten Perpetuals: Financiering privaatrechtelijke instellingen, vaak financiële instellingen of buitenlandse overheden Uitgifte à pari, dus tegen een koers van 100% Oneindige looptijd Een lange loptijd, dus een hoge duration en ook een hoge modified duration 28

29 Obligatiesoorten Covered Bonds Obligaties uitgegeven ter financiering van specifieke activa, waaraan een (hypothecaire) zekerheid of overheidsgarantie kleeft. Vaste rentecoupon Rente wordt periodiek uitgekeerd Vaste looptijd Uitgifte à pari 29

30 Samenvatting De koers van een obligatie is gelijk aan de contante waarde van alle kasstromen van de obligatie. Hierbij is het effectief rendement, de rentevoet waarmee de cash flows contant worden gemaakt. De duration is een nauwkeuriger parameter voor het renterisico dan de looptijd van de obligatie Het debiteurenrisico van een bedrijfsobligatie geeft weer de opslag van het effectieve rendement van de bedrijfsobligatie ten opzichte van Staatsleningen 30

Rentegevoeligheid en duration

Rentegevoeligheid en duration Rentegevoeligheid en duration Daling marktrente à stijging beurskoers (en v.v.) Maatstaf rentegevoeligheid: (modified) duration (mod.dur.) Berekenen duration stap 1: Macaulay duration (ook wel Economische

Nadere informatie

Oefenopgaven Hoofdstuk 5

Oefenopgaven Hoofdstuk 5 Oefenopgaven Hoofdstuk 5 Opgave 1 Leg uit waarom een bank in de regel bereid is een lening die gedekt is door een zekerheid, tegen een lagere rente te verstrekken dan een gelijkwaardige lening zonder zekerheid.

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief willen wij u graag informeren over onze visie op obligaties en dan in het bijzonder op bedrijfsobligaties.

In deze nieuwsbrief willen wij u graag informeren over onze visie op obligaties en dan in het bijzonder op bedrijfsobligaties. Nieuwsbrief Vooruitzichten obligaties In deze nieuwsbrief willen wij u graag informeren over onze visie op obligaties en dan in het bijzonder op bedrijfsobligaties. Sinds begin dit jaar zijn obligaties

Nadere informatie

Deutsche Bank. De obligaties stap voor stap

Deutsche Bank. De obligaties stap voor stap Deutsche Bank De obligaties stap voor stap De obligaties stap voor stap Definitie P. 3 Belangrijkste kenmerken P. 3-4 Waarom beleggen in obligaties? P. 4-5 De verhouding tussen risico en rendement P. 5

Nadere informatie

Risico s en kenmerken van beleggen

Risico s en kenmerken van beleggen Risico s en kenmerken van beleggen 1. Risico s en kenmerken in het algemeen Beleggen brengt risico s met zich mee. Vaak geldt: hoe hoger het verwachte rendement, hoe meer risico s. Ook geldt dat in het

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Procedure

Samenvatting. 1. Procedure Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 237 5 oktober 2011 (mr. J. Wortel, voorzitter, de heren G.J.P. Okkema en H. Mik RA, leden en mr. D.M.A. Gerdes, secretaris) Samenvatting Advies

Nadere informatie

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel FINANCE EN RISK MANAGEMENT DINSDAG 3 MAART UUR

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel FINANCE EN RISK MANAGEMENT DINSDAG 3 MAART UUR SPD Bedrijfsadministratie Correctiemodel FINANCE EN RISK MANAGEMENT DINSDAG 3 MAART 2015 08.45-11.15 UUR SPD Bedrijfsadministratie Finance en risk management Dinsdag 3 maart 2015 B / 6 2015 Stichting ENS

Nadere informatie

Obligaties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group

Obligaties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Wat is een obligatie? 3 Definitie 3 Verschillen tussen aandelen en obligaties

Nadere informatie

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten Levensverzekeringen worden in de regel voor een lange periode afgesloten. De rente speelt hierdoor voor levensverzekeraars een belangrijke rol. Bij een rentedaling daalt het eigen vermogen van deze sector

Nadere informatie

Nieuwsbrief. High Yield Obligaties

Nieuwsbrief. High Yield Obligaties Nieuwsbrief High Yield Obligaties Een onderdeel binnen de categorie obligaties waar men relatief weinig over hoort, is de high yield obligatie. High yield betekent niets anders dan hoog rendement. Hoewel

Nadere informatie

Minor Beleggen PSP. Hoofdstuk 3 Nominale titels

Minor Beleggen PSP. Hoofdstuk 3 Nominale titels Minor Beleggen PSP Hoofdstuk 3 Nominale titels 1 Beleggen en financiële markten Hoofdstuk 3 Nominale titels 3.1 Geldmarkttitels en kapitaalmarkttitels Geldmarkttitels Obligaties Converteerbare obligaties

Nadere informatie

Fixed Income, Zero-coupon rates en Duration

Fixed Income, Zero-coupon rates en Duration Hoofdstuk 5 Fixed Income, Zero-coupon rates en Duration Fixed income is de markt waarop fixed income securities ofwel vastrentende waarden worden verhandeld. Dit zijn verhandelbare schuldbekentenissen

Nadere informatie

Een tocht door het obligatielandschap

Een tocht door het obligatielandschap Een tocht door het obligatielandschap we hebben het voor u Een goed gespreide beleggingsportefeuille is evenwichtig verdeeld over de verschillende beleggingsvormen. Obligaties zijn één van die beleggingsvormen.

Nadere informatie

DWS Corporate Bonds 2017

DWS Corporate Bonds 2017 DWS Corporate Bonds 2017 Transparant en helder Interessante kansen voor wereldwijde bedrijfsobligaties De onrust die reeds enkele jaren aanhoudt op de financiele markten is inmiddels overgeslagen op de

Nadere informatie

0 6 NOV 2014. Onderwerp: Vermogensbeheer obligatieportefeuille per 30 september 2014

0 6 NOV 2014. Onderwerp: Vermogensbeheer obligatieportefeuille per 30 september 2014 h'k-v.vinciale ; - r.,rt YAr-iU/ERUS^L Provinciale Staten van Overj ssej r ^>^/g, 0 u /cjbs Dat. 0 6 NOV 2014 ontv.: Routing a.d. Bijl.: Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499

Nadere informatie

Oerend hard. 16 juni 2015

Oerend hard. 16 juni 2015 16 juni 2015 Oerend hard De laatste weken is de obligatierente in Europa en de VS hard op weg naar normaal. De lage rentegevoeligheid van de portefeuilles heeft de verliezen van obligaties beperkt gehouden

Nadere informatie

Hoofdstuk 8. Vreemd vermogen

Hoofdstuk 8. Vreemd vermogen Hoofdstuk 8 Vreemd vermogen Prijsvorming Vreemd vermogen Interest (rente) = vergoeding voor beschikbaar stellen geld. NB: rente is ook gelijkblijvend periodiek bedrag uit FRK 1. Tarief vraag en aanbod

Nadere informatie

BNG Variabele Lange Rente Obligatie 2

BNG Variabele Lange Rente Obligatie 2 BNG Variabele Lange Rente Obligatie 2 Rabobank. Een bank met ideeën. BNG Variabele Lange Rente Obligatie 2 De BNG Variabele Lange Rente Obligatie 2 (de "Obligatie") is een obligatie met een variabele rente

Nadere informatie

Klassiek Beheer en de lage rente

Klassiek Beheer en de lage rente Klassiek Beheer en de lage rente De lage rente en posities in euro-obligaties binnen Klassiek Beheer Ontwikkelingen in de markt Deze 0,2% rente is de nominale rente. Naast deze Wereldwijd bevindt de rente

Nadere informatie

Obligaties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Een onderneming van de KBC-groep. Gepubliceerd door KBC Securities

Obligaties. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Een onderneming van de KBC-groep. Gepubliceerd door KBC Securities Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities p. 2 Index 1. Wat is een obligatie? 3 Definitie 3 Verschillen tussen aandelen en obligaties 4 De belangrijkste eigenschappen

Nadere informatie

Wervingsdagen. Trainingsdagen. Wat organiseren wij nog meer? 44 trainingen 1 lezing. Bedrijvendagen Gesprekkendagen

Wervingsdagen. Trainingsdagen. Wat organiseren wij nog meer? 44 trainingen 1 lezing. Bedrijvendagen Gesprekkendagen Wervingsdagen Trainingsdagen 44 trainingen 1 lezing Wat organiseren wij nog meer? Bedrijvendagen Gesprekkendagen 4-1-2016 Bedrijvendagen Wat Beurs met 136 bedrijven Bedrijfspresentaties Speeddates Wanneer

Nadere informatie

ING Liric Eurozone oktober 2015

ING Liric Eurozone oktober 2015 ING Liric Eurozone oktober 2015 95% garantie van de nominale waarde op de einddatum Voor 104% participeren in de mogelijke stijging van een toonaangevende Europese aandelenindex Aflossingsdatum: 2 oktober

Nadere informatie

Kempen Deep Barrier Note

Kempen Deep Barrier Note Kempen Deep Barrier Note Meeprofiteren van een mogelijk stijgende rente met voorwa ardelijke k apita albescherming Gegarandeerd ieder jaar een coupon, gekoppeld aan de driemaands Euribor met een vaste

Nadere informatie

Bouw uw eigen beleggingsportefeuille

Bouw uw eigen beleggingsportefeuille Bouw uw eigen beleggingsportefeuille Joost van Leenders, oktober 2013 Bouw uw eigen beleggigsportefeuille I oktober 2013 I 2 Agenda Strategisch versus tactisch beleggingsbeleid Spreiding, waarom ook alweer?

Nadere informatie

Lees in ieder geval de volgende op deze website geplaatste informatie:

Lees in ieder geval de volgende op deze website geplaatste informatie: Deze brochure is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel FINANCE & RISKMANAGEMENT DINSDAG 8 MAART UUR. SPD Bedrijfsadministratie B / 8

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel FINANCE & RISKMANAGEMENT DINSDAG 8 MAART UUR. SPD Bedrijfsadministratie B / 8 SPD Bedrijfsadministratie Correctiemodel FINANCE & RISKMANAGEMENT DINSDAG 8 MAART 2016 08.45-11.15 UUR SPD Bedrijfsadministratie B / 8 2015 NGO-ENS B / 8 Opgave 1 (25 punten) Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3 Vraag

Nadere informatie

Deze examenopgave bestaat uit 11 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn.

Deze examenopgave bestaat uit 11 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn. SPD Bedrijfsadministratie Examenopgave EXAMEN FINANCE EN RISKMANAGEMENT DINSDAG 3 MAART 2015 08.45-11.15 UUR Belangrijke informatie Deze examenopgave bestaat uit 11 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer

Nadere informatie

Nederlandse Waterschapsbank. ('NWB') Variabele Lange Rente Obligatie

Nederlandse Waterschapsbank. ('NWB') Variabele Lange Rente Obligatie Nederlandse Waterschapsbank ('NWB') Variabele Lange Rente Obligatie Rabobank. Een bank met ideeën. Nederlandse Waterschapsbank Variabele Lange Rente Obligatie De Nederlandse Waterschapsbank ('NWB') Variabele

Nadere informatie

Rendement via crowdfinancing?

Rendement via crowdfinancing? Rendement via crowdfinancing? welkom bij kapitaalopmaat.nl Twitter: @kapitaalopmaat Monique van Holstein - monique@kapitaalopmaat.nl Pim van de Velde - pim@kapitaalopmaat.nl Ondernemers helpen is onze

Nadere informatie

Kempen Deep Barrier Note II

Kempen Deep Barrier Note II Structured products Kempen Deep Barrier Note II Meeprofiteren van een mogelijk stijgende kapitaalmarktrente met voorwaardelijke kapitaalbescherming 1 Belangrijke kenmerken van de Kempen Deep Barrier Note

Nadere informatie

PLUK DE VRUCHTEN VAN 3 STERAANDELEN

PLUK DE VRUCHTEN VAN 3 STERAANDELEN beleggen Autocall Belgacom-ING-Total PLUK DE VRUCHTEN VAN 3 STERAANDELEN n Een coupon van 11% bruto bij een stijging of een daling tot -50% van Belgacom-ING-Total n Looptijd van 1 tot 4 jaar De voordelen

Nadere informatie

Rabo Variabele Lange Rente Obligatie

Rabo Variabele Lange Rente Obligatie Dit prospectus is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

Koersrisico Het koersrisico is het risico dat uw beleggingen minder waard worden.

Koersrisico Het koersrisico is het risico dat uw beleggingen minder waard worden. KENMERKEN EN RISICO S VAN BELEGGINGEN INHOUDSOPGAVE 1. Kenmerken en risico s in het algemeen 2. Belangrijke risico s 3. Kenmerken en risico s per belegging 4. Overig 1. Kenmerken en risico s in het algemeen

Nadere informatie

3% Rente Protect Obligatie. 3% coupon op jaarbasis, of meer als de 3-maands rente hoger is

3% Rente Protect Obligatie. 3% coupon op jaarbasis, of meer als de 3-maands rente hoger is 3% Rente Protect Obligatie 3% coupon op jaarbasis, of meer als de 3-maands rente hoger is De spaarrentes dalen. U bent op zoek naar aantrekkelijke alternatieven. Wellicht is de 3% Rente Protect Obligatie

Nadere informatie

EMPEN C REDIT L INKED N OTE

EMPEN C REDIT L INKED N OTE EMPEN C REDIT L INKED N OTE per juli 2011 Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico De Europese rente staat momenteel op

Nadere informatie

Structured products. Juni 2015. Digital Coupon Notes

Structured products. Juni 2015. Digital Coupon Notes Structured products Juni 2015 Bij deze brochure hoort een Inlegvel over uw specifieke Note. Het Inlegvel wordt geacht deel uit te maken van deze brochure en geeft de voorwaarden van een specifieke Note.

Nadere informatie

Hoofdstuk 12. Vreemd vermogen op lange termijn. Een lening (schuld) met een looptijd van langer dan een jaar. We bespreken 3 verschillende leningen:

Hoofdstuk 12. Vreemd vermogen op lange termijn. Een lening (schuld) met een looptijd van langer dan een jaar. We bespreken 3 verschillende leningen: www.jooplengkeek.nl Vreemd vermogen op lange termijn Een lening (schuld) met een looptijd van langer dan een jaar. We bespreken 3 verschillende leningen: 1. Onderhandse lening. 2. Obligatie lening. 3.

Nadere informatie

S&V Reflector. Buy Low - Sell High. Praktische handvatten voor het beleggingsplan

S&V Reflector. Buy Low - Sell High. Praktische handvatten voor het beleggingsplan S&V Reflector Buy Low - Sell High Praktische handvatten voor het beleggingsplan Oktober 2015 Opmerkingen vooraf In deze reflector bespreken wij hoe een pensioenfonds de aantrekkelijkheid van beleggingscategorieën

Nadere informatie

Long Term Secured Notes: u wint over de gehele lijn

Long Term Secured Notes: u wint over de gehele lijn Long Term Secured Notes: u wint over de gehele lijn >> U zult beleggen in een obligatie met AAA-rating. >> Gedurende de eerste 10 jaar ontvangt u een van coupon van minimum 4% bruto. >> Vervolgens, tot

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Handboek Corporate Finance & Treasury Een verantwoording 15

Inhoud. Voorwoord. Handboek Corporate Finance & Treasury Een verantwoording 15 Inhoud Voorwoord Handboek Corporate Finance & Treasury Een verantwoording 15 deel a De interne en externe omgeving van Corporate Finance en Treasury 17 deel b Vermogenskosten 18 deel c Selectie van bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

UNIFORM HEREXAMEN HAVO 2015

UNIFORM HEREXAMEN HAVO 2015 MINISTERIE VAN ONDERWIJS, WETENSCHAP EN CULTUUR UNIFORM HEREXAMEN HAVO 2015 VAK : ECONOMIE II (BA en BR) DATUM : 27 juli 2015 TIJD : 07.45u 10.45u Aantal opgaven bij dit vak : 6 Aantal pagina s : 5 Hulpmiddelen

Nadere informatie

Juli 2014. Structured products. Index Garantie Notes. Index Garantie Notes

Juli 2014. Structured products. Index Garantie Notes. Index Garantie Notes Structured products Juli 2014 1 Bij deze brochure hoort een Inlegvel over uw specifieke Note. Het Inlegvel wordt geacht deel uit te maken van deze brochure en geeft de voorwaarden van een specifieke Note.

Nadere informatie

Wilgenhaege P7* Rendement en rust

Wilgenhaege P7* Rendement en rust Wilgenhaege P7* Rendement en rust Rente-certificaat gerelateerd aan de DJ EURO STOXX 50 looptijd 7 jaar Vaste rente van 7% in loopjaar 1 en 2 Jaarlijks 7% doelrente in loopjaar 3, 4, 5, 6 en 7 Doelrente

Nadere informatie

ING Liric Grondstoffen oktober 2015

ING Liric Grondstoffen oktober 2015 ING Liric Grondstoffen oktober 2015 95% garantie van de nominale waarde op de einddatum Voor 71% participeren in de mogelijke stijging van een toonaangevende grondstoffenindex Aflossingsdatum: 2 oktober

Nadere informatie

ABN AMRO floored floater note

ABN AMRO floored floater note ABN AMRO floored floater note 2,00% coupon of meer? 2 u wilt 2,00% of meer rente ontvangen U verwacht dat de 3-maands Amerikaanse dollar ( dollar ) rente 1 gaat stijgen en u wilt hier graag van profiteren?

Nadere informatie

10 dingen over rente die beleggers moeten weten

10 dingen over rente die beleggers moeten weten Online Seminar Beleggen 10 dingen over rente die beleggers moeten weten Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 13 augustus 2013

Nadere informatie

ABN AMRO double up certificaat

ABN AMRO double up certificaat ABN AMRO double up certificaat 2 Verwacht u dat een specifiek aandeel het komende jaar in waarde zal stijgen? Dan kunt u dubbel profiteren van deze stijging tot een vooraf vastgesteld plafond met het ABN

Nadere informatie

Outperformance Bonus Note II 2013-2018*

Outperformance Bonus Note II 2013-2018* Outperformance Bonus Note II 2013-2018* Best of Both Worlds II * De Outperformance Bonus Note II 2013-2018 is een beleggingsproduct. De waarde van uw belegging kan fluctueren. In het toekomst. verleden

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

Rabo Vast naar Variabele Coupon Obligatie 1

Rabo Vast naar Variabele Coupon Obligatie 1 Rabo Vast naar Variabele Coupon Obligatie 1 Rabobank. Een bank met ideeën. Rabo Vast naar Variabele Coupon Obligatie 1 De Rabo Vast naar Variabele Coupon Obligatie 1 ( de Obligatie ) is een beleggingsproduct

Nadere informatie

Rente Plus Notes Met een kredietobligatie profiteren van stijgende rente

Rente Plus Notes Met een kredietobligatie profiteren van stijgende rente Rente Plus Notes Met een kredietobligatie profiteren van stijgende rente Jaarlijks een minimale coupon en kans op meer Profiteren van een stijgende rente Dagelijks verhandelbaar via Euronext Amsterdam

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Procedure

Samenvatting. 1. Procedure Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 201-304 d.d. 30 oktober 2012 (mr. V. van den Brink, voorzitter, en de heren prof. drs. A.D. Bac RA en G.J.P. Okkema, leden en mr. D.M.A. Gerdes,

Nadere informatie

2.4 Paragraaf 4 Financiering en beleggingen

2.4 Paragraaf 4 Financiering en beleggingen 2.4 Paragraaf 4 Financiering en beleggingen Deze paragraaf gaat over het beheer van de financiële middelen (treasury). De kaders voor het op een verantwoorde manier beheren van de financiële middelen worden

Nadere informatie

1 november 2011 Examenhal (18:30 21:30)

1 november 2011 Examenhal (18:30 21:30) Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen Naam: Studentnummer: Tentamen Financiering voor Vastgoedkunde Antwoordsuggesties 1 november 2011 Examenhal (18:30 21:30) Omcirkel het meest juiste antwoord bij de Multiple

Nadere informatie

De kosten van ongeborgde financiering voor woningcorporaties

De kosten van ongeborgde financiering voor woningcorporaties De kosten van ongeborgde financiering voor woningcorporaties Finance Ideas 24 november 2011 Nieuwe financiële realiteit voor woningcorporaties Woningcorporaties maken zich klaar voor een nieuwe realiteit

Nadere informatie

Lees in ieder geval de volgende op deze website geplaatste informatie:

Lees in ieder geval de volgende op deze website geplaatste informatie: Deze brochure is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

Nood aan kalmte? Zet koers naar de Variable Secured Notes

Nood aan kalmte? Zet koers naar de Variable Secured Notes Nood aan kalmte? Zet koers naar de Variable Secured Notes Een uitgifte met de beste rating 5% gewaarborgd gedurende 2 jaar En daarna uitzicht op hoge coupons Een belegging recht door zee Welke kant zal

Nadere informatie

ABN AMRO Bank N.V. The Royal Bank of Scotland N.V. ABN AMRO Holding N.V. RBS Holdings N.V. ABN AMRO Bank N.V.

ABN AMRO Bank N.V. The Royal Bank of Scotland N.V. ABN AMRO Holding N.V. RBS Holdings N.V. ABN AMRO Bank N.V. De informatie opgenomen in dit document is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en dient als naslagwerk voor beleggers in het in dit document beschreven product. Dit document is niet bedoeld

Nadere informatie

Beleggen in leningen met meer risico

Beleggen in leningen met meer risico beleggingsfondsen Bed Tekst Koos Henning Voor high yield obligaties,ook wel junk bonds genoemd, zijn de mooiste jaren voorbij. Toch bieden deze obligaties flink hogere rente dan veilige staatsobligaties.

Nadere informatie

Structured products. Augustus Participatie Notes

Structured products. Augustus Participatie Notes Structured products Augustus 2015 Bij deze brochure hoort een Inlegvel over uw specifieke Note. Het Inlegvel wordt geacht deel uit te maken van deze brochure en geeft de voorwaarden van een specifieke

Nadere informatie

Structured products. mei Index Garantie Notes

Structured products. mei Index Garantie Notes Structured products mei 2016 Bij deze brochure hoort een Inlegvel over uw specifieke Note. Het Inlegvel wordt geacht deel uit te maken van deze brochure en geeft de voorwaarden van een specifieke Note.

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. VastNed Retail nv is een Nederlands vastgoedbeleggingsfonds dat met gelden

Nadere informatie

Rabo Variabele Coupon Obligatie 9

Rabo Variabele Coupon Obligatie 9 Rabo Variabele Coupon Obligatie 9 Rabobank. Een bank met ideeën. Rabo Variabele Coupon Obligatie 9 De Rabo Variabele Coupon Obligatie 9 (de 'Obligatie') is een beleggingsproduct met een variabele rente

Nadere informatie

Lees in ieder geval de volgende op deze website geplaatste informatie:

Lees in ieder geval de volgende op deze website geplaatste informatie: Deze brochure is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

Overdracht van effecten aan RBS plc krachtens Deel VII van de Britse Financial Services and Markets Act 2000 RBS plc Regeling krachtens Deel VII

Overdracht van effecten aan RBS plc krachtens Deel VII van de Britse Financial Services and Markets Act 2000 RBS plc Regeling krachtens Deel VII De informatie opgenomen in dit document is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en dient als naslagwerk voor beleggers in het in dit document beschreven product. Dit document geeft geen uitputtende

Nadere informatie

ABN AMRO 4,25% rentevast obligatie

ABN AMRO 4,25% rentevast obligatie ABN AMRO 4,25% rentevast obligatie 2 ABN AMRO 4,25% rentevast obligatie Zoekt u naar een belegging met vaste renteinkomsten? Wellicht is de 4,25% Rentevast Obligatie iets voor u. Deze Obligatie keert namelijk

Nadere informatie

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn))

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) www.jooplengkeek.nl Vermogensmarkt De markt: vraag en aanbod Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) Vermogen is een ruimer begrip dan geld. Een banksaldo is ook vermogen.

Nadere informatie

Supplement J Think iboxx AAA-AA Government Bond Tracker

Supplement J Think iboxx AAA-AA Government Bond Tracker Supplement J Think iboxx AAA-AA Government Bond Tracker Aandelen Serie J in ThinkCapital ETF s N.V. 15 oktober 2012 I. Belangrijke informatie Dit Supplement moet worden gelezen in samenhang met, en maakt

Nadere informatie

Blowing Bubbles: vastrentende beleggingen en risico

Blowing Bubbles: vastrentende beleggingen en risico Blowing Bubbles: vastrentende beleggingen en risico 1. In iedere beleggingsportefeuille horen vastrentende beleggingen. In zijn algemeenheid worden die gezien als laag risico beleggingen maar geen enkele

Nadere informatie

Rabo Variabele Coupon Obligatie 9

Rabo Variabele Coupon Obligatie 9 Rabo Variabele Coupon Obligatie 9 Rabobank. Een bank met ideeën. Rabo Variabele Coupon Obligatie 9 De Rabo Variabele Coupon Obligatie 9 (de 'Obligatie') is een beleggingsproduct met een variabele rente

Nadere informatie

Rabo Variabele Coupon Obligatie 5. Rabobank. Een bank met ideeën.

Rabo Variabele Coupon Obligatie 5. Rabobank. Een bank met ideeën. Rabo Variabele Coupon Obligatie 5 Rabobank. Een bank met ideeën. Rabo Variabele Coupon Obligatie 5 Een variabele rente over de nominale waarde van minimaal 3% en maximaal 6% én de garantie van de Rabobank

Nadere informatie

AANVULLEND PROSPECTUS HOF HOORNEMAN OBLIGATIE FONDS

AANVULLEND PROSPECTUS HOF HOORNEMAN OBLIGATIE FONDS AANVULLEND PROSPECTUS HOF HOORNEMAN OBLIGATIE FONDS Aandelenserie 4 in het kapitaal van Hof Hoorneman Investment Funds NV, een open-end beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal gevestigd te Gouda

Nadere informatie

Overdracht van effecten aan RBS plc krachtens Deel VII van de Britse Financial Services and Markets Act 2000 RBS plc Regeling krachtens Deel VII

Overdracht van effecten aan RBS plc krachtens Deel VII van de Britse Financial Services and Markets Act 2000 RBS plc Regeling krachtens Deel VII De informatie opgenomen in dit document is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en dient als naslagwerk voor beleggers in het in dit document beschreven product. Dit document geeft geen uitputtende

Nadere informatie

ABN AMRO 4,375% obligatie 2011-2015 in NOK

ABN AMRO 4,375% obligatie 2011-2015 in NOK ABN AMRO 4,375% obligatie 2011-2015 in NOK 2 Zoekt u naar een belegging met vaste rente-inkomsten? Wellicht is de ABN AMRO 4,375% Obligatie 2011-2015 in Noorse kronen iets voor u. Deze Obligatie keert

Nadere informatie

Rabo Variabele Coupon Obligatie 7

Rabo Variabele Coupon Obligatie 7 Rabo Variabele Coupon Obligatie 7 Rabobank. Een bank met ideeën. Rabo Variabele Coupon Obligatie 7 De Rabo Variabele Coupon Obligatie 7 (de Obligatie ) is een beleggingsproduct waarmee u een rente van

Nadere informatie

Groenbeleggen met de Rabobank

Groenbeleggen met de Rabobank Groenbeleggen met de Rabobank Zuinig zijn op het milieu. We weten allemaal hoe belangrijk dat is. Zeker tegenwoordig. Natuurlijk kunnen we zelf actief zorgen voor een betere leefomgeving. Alleen: vaak

Nadere informatie

Actief management betekent dat de fondsmanager vanuit zijn visie beslist welke aandelen te kopen om tot een beter resultaat te komen dan de index.

Actief management betekent dat de fondsmanager vanuit zijn visie beslist welke aandelen te kopen om tot een beter resultaat te komen dan de index. Accumulation Accumulation is de Engelse term voor een fonds dat geen dividend uitkeert, maar dit toevoegt aan het vermogen (een groeifonds). Het tegenovergestelde is een Income, ofwel een dividenduitkerend

Nadere informatie

Module 6 Stop! Geen risico!?

Module 6 Stop! Geen risico!? Module 6 Stop! Geen risico!? Risico = kans op * bedrag van Verwachte uitkering bij loterij = kans op lage uitkering * lage uitkering + kans op hoge uitkering*hoge uitkering Verwachte opbrengst = kans op

Nadere informatie

3% Rente Protect Obligatie

3% Rente Protect Obligatie 3% Rente Protect Obligatie 3% coupon op jaarbasis, of meer als de 3-maands rente hoger is Iedere drie maanden een variabele coupon van minimaal 3% op jaarbasis; Boven 3% op jaarbasis profiteren van een

Nadere informatie

Uitgevende Instelling: UBS AG (A / A2 / A) November 2015. Trigger Notes. Inlegvel UBS Trigger Certificaat Eurozone 15-20

Uitgevende Instelling: UBS AG (A / A2 / A) November 2015. Trigger Notes. Inlegvel UBS Trigger Certificaat Eurozone 15-20 Uitgevende Instelling: UBS AG (A / A2 / A) November 2015 Trigger Notes 2 De UBS Trigger Certificaat Eurozone 15-20 (de Certificaten ) wordt uitgegeven onder het Basis Prospectus voor de uitgifte van Structured

Nadere informatie

Rabo Variabele Coupon Obligatie

Rabo Variabele Coupon Obligatie Dit prospectus is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

TENTAMEN. HvA-HES ALGEMENE ECONOMIE

TENTAMEN. HvA-HES ALGEMENE ECONOMIE TENTAMEN HvA-HES ALGEMENE ECONOMIE 2012- H2 Onderwijseenheid : AECVS2FE01-1 & AECVS2FS01-1 Opleiding FRE & FSM 2 e jaars Datum : 5 juli 2012 Tijd : 17.15 19.15 uur VRJ NB Opgave 1, 2 en 3 moet door iedereen

Nadere informatie

In de Media. Overzicht publicaties RBS AEX Obligaties

In de Media. Overzicht publicaties RBS AEX Obligaties In de Media Overzicht publicaties RBS AEX Obligaties in de media Artikel overzicht artikel publicatie pag. RBS lanceert AEX-afhankelijke obligatie Fondsnieuws.nl 3 RBS AEX 340 10,00% Obligatie IEX.nl 4

Nadere informatie

Rabo Groen Obligaties. Rabobank. Een bank met ideeën.

Rabo Groen Obligaties. Rabobank. Een bank met ideeën. Rabo Groen Obligaties Rabobank. Een bank met ideeën. Groenbeleggen met de Rabobank Zuinig zijn op het milieu. We beseffen allemaal hoe belangrijk dat is. Zeker tegenwoordig. Natuurlijk kunnen we zelf actief

Nadere informatie

Multiple 6% Notes III

Multiple 6% Notes III beleggen Multiple 6% Notes III 2 x 6 % z e t t e n w e v o o r u g r a a g in de verf n 2 x 6% bruto gegarandeerd n 6% coupon als Euribor op 12 maanden onder 5,30% blijft n 100% kapitaalgarantie op vervaldag

Nadere informatie

Bijlage Beleggen. 1. Algemene risico s van beleggen. 1.3.. Wat is valutarisico? 1.1. Wat is koersrisico? 1.4.. Wat is marktrisico?

Bijlage Beleggen. 1. Algemene risico s van beleggen. 1.3.. Wat is valutarisico? 1.1. Wat is koersrisico? 1.4.. Wat is marktrisico? Bijlage Beleggen In deze bijlage bij de Voorwaarden Beleggen ABN AMRO leest u over: de algemene risico s van beleggen (hoofdstuk 1); en de kenmerken en risico s van soorten beleggingsproducten (hoofdstuk

Nadere informatie

Overdracht van effecten aan RBS plc krachtens Deel VII van de Britse Financial Services and Markets Act 2000 RBS plc Regeling krachtens Deel VII

Overdracht van effecten aan RBS plc krachtens Deel VII van de Britse Financial Services and Markets Act 2000 RBS plc Regeling krachtens Deel VII De informatie opgenomen in dit document is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en dient als naslagwerk voor beleggers in het in dit document beschreven product. Dit document geeft geen uitputtende

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 4 1 / 10

2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 4 1 / 10 Financiering niveau 4 Correctiemodel voorbeeldexamen 2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 4 1 / 10 Vraag 1 Toetsterm 1.1 - Beheersingsniveau: K - Aantal punten: 1 Wat is de

Nadere informatie

Uitgevende Instelling: F. Van Lanschot Bankiers N.V (BBB+ / A-) April 2015. Trigger Notes. Inlegvel VL Dutch Trigger Note 15-20

Uitgevende Instelling: F. Van Lanschot Bankiers N.V (BBB+ / A-) April 2015. Trigger Notes. Inlegvel VL Dutch Trigger Note 15-20 Uitgevende Instelling: F. Van Lanschot Bankiers N.V (BBB+ / A-) April 2015 Trigger Notes 2 De voorwaarden van de VL Dutch Trigger Note 15-20 (de Note ) zijn vermeld in de Definitieve Voorwaarden (de Final

Nadere informatie

Begrippenlijst. Algemeen Pensioenfonds 1 / 5. Aandeel

Begrippenlijst. Algemeen Pensioenfonds 1 / 5. Aandeel Begrippenlijst Aandeel Aandelenfonds Achtergestelde obligatie Actief beheer AFM Allocatie Bewijs van deelneming in het kapitaal van een vennootschap. Bezit van een aandeel geeft het recht om te delen in

Nadere informatie

Yes! Een crisis. Financiering

Yes! Een crisis. Financiering Yes! Een crisis Het is crisis! Een bankencrisis, financiële crisis, economische schuldencrisis, crisis op de Nederlandse woningmarkt. alle media hebben het wel over een vorm van crisis. De Nederlandse

Nadere informatie

ABN AMRO 5,125% obligatie 2011-2014 in AUD

ABN AMRO 5,125% obligatie 2011-2014 in AUD ABN AMRO 5,125% obligatie 2011-2014 in AUD 2 Zoekt u naar een belegging met vaste rente-inkomsten? Wellicht is de ABN AMRO 5,125% Obligatie 2011-2014 in Australische dollars iets voor u. Deze Obligatie

Nadere informatie

GLOBAL 90% PROTECTION NOTE

GLOBAL 90% PROTECTION NOTE GLOBAL 90% PROTECTION NOTE Bent u op zoek naar een belegging met gedeeltelijke garantie van de nominale waarde? Terwijl u wél kunt profiteren van mogelijk stijgende aandelenkoersen? Dan kan de Global 90%

Nadere informatie

Rabo Coupon Clicker 1

Rabo Coupon Clicker 1 Deze brochure is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie

Structured products. Van Lanschot Valuta Obligatie

Structured products. Van Lanschot Valuta Obligatie Structured products Van Lanschot Valuta Obligatie 1 De Van Lanschot Valuta Obligatie wordt uitgegeven onder het prospectus van het Debt Issuance Programme ter waarde van 5 miljard van F. van Lanschot Bankiers

Nadere informatie

Kempen Eurozone Trigger Note 13-18

Kempen Eurozone Trigger Note 13-18 Structured products 7 januari 2013 Kempen Eurozone Trigger Note 13-18 Kans op een aantrekkelijk rendement in een beweeglijke markt. Uitgevende instelling: ING Bank N.V. (A2 / A+) Kempen Eurozone Trigger

Nadere informatie

Lees in ieder geval de volgende op deze website geplaatste informatie:

Lees in ieder geval de volgende op deze website geplaatste informatie: Deze brochure is gemaakt voor de uitgifte van dit product en wordt daarna niet meer geactualiseerd. Als u in dit product wilt beleggen is het daarom belangrijk dat u ook alle informatie over dit product

Nadere informatie