Het Nieuwe Telen bij tomaat. Marcel Raaphorst, Wageningen UR Glastuinbouw

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het Nieuwe Telen bij tomaat. Marcel Raaphorst, Wageningen UR Glastuinbouw"

Transcriptie

1 Het Nieuwe Telen bij tomaat Marcel Raaphorst, Wageningen UR Glastuinbouw

2 Onderwerpen Gevolgen HNT op temperatuur en gewas Plantbelasting Assimilatenbalans Generatief en vegetatief gewas Bladrandjes en neusrot

3 Belangrijkste aspecten HNT op het gewas Meer schermgebruik minder uitstraling warmere kop Minder warme buizen minder warmtestraling koelere vruchten Beheerste luchtvochtigheid hogere RV: minder verdamping blad koelt minder luchtbeweging: meer verdamping blad koelt meer meer convectie blad neigt naar kastemperatuur

4 Warmte overdracht Straling ±50% van de buisverwarming Zonlicht Convectie ±50% van de buisverwarming Wordt hoger bij meer luchtbeweging Geleiding stilstaande lucht isoleert: geleiding 0

5 Wat doet straling met het blad? 100% 15% 5% 60% 10% 10%

6 Verschil blad en vrucht Straling geeft relatief hogere vruchttemperatuur Convectie geeft relatief hogere bladtemperatuur. Blad kan door verdamping kouder worden dan kaslucht Vruchttemperatuur loopt door straling hoger op dan bladtemperatuur. Door convectie neigen bladtemperatuur en vruchttemperatuur naar de kastemperatuur.

7 Invloed koptemperatuur op ontwikkelingssnelheid Ontwikkeling Uitgroeiduur Tros/10 stengels 1, ,2 120 Trossen per week 1,0 0,8 0,6 0, Uitgroeiduur (dagen) Tros per 10 stengels 0,2 20 0, Temperatuur ( C)

8 Invloed vruchttemperatuur op uitgroeiduur Net na zetting (wk 1 2) Veel celsplitsing Ontwikkeling (uitgroeiduur) afhankelijk van temperatuur Zwellingsfase (wk 3 6) Groei Temperatuur effect op grootte vrucht Temperatuur weinig effect op uitgroeiduur Afrijping Weinig assimilatenvraag Temperatuur grote invloed op afrijping (uitgroeiduur)

9 HNT Standaard

10 Invloed HNT op plantopbouw Warmere kop snellere trosontwikkeling (iets) snellere ontwikkeling jonge zetsels Koelere vruchten trekt minder assimilaten aan (kleinere vruchten) langere afrijpingsduur (grotere vruchten) Hogere plantbelasting Vegetatiever gewas

11 Nadelen Trage uitgroeiduur dus laat op de markt ½ week vertraging (± 1 kg/m 2 ) betekent ± 0,50 /m 2. Assimilatenbalans bij wisselend weer Hoge temperatuur + hoge plantbelasting: heel hoge sink

12 Wat te doen tegen hoge plantbelasting? Groeibuis breng de warmte bij de afrijpende vruchten Minder stengels aanhouden Trossnoei

13 Met het licht meetelen Veel licht hogere temperatuur Weinig licht lagere temperatuur gericht op assimilatenbalans (sink/source) ongelijkmatige plantbelasting en productie plantbalans (generatief/vegetatief)?

14 De strijd om de assimilaten Een unit tomaten (± 55 gram assimilaten) Drie bladeren (±22%) Een stuk stengel (±9%) Een tros (±65%) Wortels (±3%) Verhouding verandert door: aanleg (generatief/vegetatief) zetting (meer zaad grotere vruchten) temperatuurverhouding (blad, kop en vrucht) dunning (vruchten of bladeren)

15 Definitie generativiteit van het gewas Percentage van de assimilaten dat naar de generatieve delen van de plant gaat Percentage van de assimilaten dat naar de generatieve delen van de kop van de plant gaat

16 Kenmerken vegetatief of generatief gewas kopdikte (10 14 mm) bladafstand in de kop (?) bladlengte (30 50 cm) kleur van de kop (paars/lichtgroen) bloeihoogte (10 20 cm vd kop) gekruldheid van de tros (?) bloemgrootte en kleur (?)

17 Methoden om gewas generatief te krijgen Pest het gewas Temperatuurschommelingen Lage voornacht Verticale temperatuurgradiënt (koud substraat) Hoge EC / Minder N Lage RV CO 2 (?) lage stengeldichtheid (?)

18 Bladrandjes en neusrot Calcium voor stevigheid celwanden alleen opgenomen door jonge wortels stroomt met water naar verdampende plantdelen Worteldruk om calcium naar niet verdampende delen (groeipunt en vruchten) te transporteren heeft alleen betekenis bij weinig verdamping te veel worteldruk kan zwakke celwanden kapotmaken

19 Conclusies HNT geeft langere uitgroeiduur in de winter Langere uitgroeiduur geeft hoge plantbelasting Beheersing plantbalans is van belang Laat regelmatig enige worteldruk toe

20 Wageningen UR Glastuinbouw Innovaties vóór en mét de glastuinbouw Wageningen UR

De Meerwaarde van Diffuus Licht voor Gewas & Tuinder

De Meerwaarde van Diffuus Licht voor Gewas & Tuinder De Meerwaarde van Diffuus Licht voor Gewas & Tuinder Zicht op Licht, 29 oktober 2013, Wageningen Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Inleiding Natuurlijk zonlicht is gratis! Gratis licht voor groei,

Nadere informatie

Vocht gerelateerde problemen met Ca

Vocht gerelateerde problemen met Ca Vocht gerelateerde problemen met Ca Wim Voogt, Wageningen UR glastuinbouw Inhoud Wat is het probleem Fysiologische achtergrond van Ca Functie Ca Opname Relatie Ca en klimaat Oplossingsrichtingen Workshop

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen. Basis HNT. Wat is de kern van HNT? en CO 2. Natuurkundige principes oa: Plantfysiologie Plantbalans. Vochtbalans Energie balans

Het Nieuwe Telen. Basis HNT. Wat is de kern van HNT? en CO 2. Natuurkundige principes oa: Plantfysiologie Plantbalans. Vochtbalans Energie balans Het Nieuwe Telen en CO 2 Wat is de kern van HNT? Door Hans Pronk, 12/05/2016 1 Basis HNT Natuurkundige principes oa: Vochtbalans Energie balans Plantfysiologie Plantbalans Assimilatenbalans Vochtbalans

Nadere informatie

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Ons energiegebruik (warmte) Redenen om warmte in de kas te brengen 1. Setpoint verwarmen handhaven 2. Gewas

Nadere informatie

Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging. Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer

Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging. Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer Welke klimaatproblemen treden op onder een scherm? 1. Stilstaande luchtlagen door verminderde

Nadere informatie

Kanavaro. Teeltrichtlijnen. de kracht van Kanavaro de kracht van Enza Zaden

Kanavaro. Teeltrichtlijnen. de kracht van Kanavaro de kracht van Enza Zaden Teeltrichtlijnen Kanavaro Resistenties: HR: ToMV/Ff:A-E/Va:0/Vd:0/Fol:0,1/For IR: On/Ma/Mi/Mj Plantlengte: Normaal Kracht: Vrij sterk Planttype: Half open makkelijk bewerkbaar gewas Bladstand: Licht afhangend

Nadere informatie

Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato (opgesteld door Martien Duijndam)

Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato (opgesteld door Martien Duijndam) Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato (opgesteld door Martien Duijndam) Inleiding: Het project Lucht in de kas is uitgevoerd om de toepassing van de Climate Optimizer

Nadere informatie

Tomaten telen in een geconditioneerde kas:

Tomaten telen in een geconditioneerde kas: Tomaten telen in een geconditioneerde kas: groei, productie en onderliggende processen Tomaten Tomaten telen telen in in een een geconditioneerde geconditioneerde kas: kas: Tomaten telen in een geconditioneerde

Nadere informatie

CO 2, temperatuur en energiebesparing

CO 2, temperatuur en energiebesparing 2/14/29 CO 2, temperatuur en energiebesparing Wat komt er aan de orde? Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen UR: Leerstoelgroep Tuinbouwketens WUR Glastuinbouw Met medewerking van: Susana Carvalho, Anja

Nadere informatie

Teelt en energie van VenlowEnergy naar ID

Teelt en energie van VenlowEnergy naar ID Teelt en energie van VenlowEnergy naar ID Ervaringen en resultaten van de VenlowEnergy kas t/m 2014 en de eerste ervaringen van de ID kas 23 oktober 2014, Frank Kempkes Aanleiding van de VenlowEnergy HNT

Nadere informatie

Marletta (E20B.4541) Teeltrichtlijnen

Marletta (E20B.4541) Teeltrichtlijnen Teeltrichtlijnen Marletta (E20B.4541) Plantmateriaal uniform plantmateriaal niet gevoelig voor koploosheid geschikt voor alle gangbare zaaidata en teelt-/stengelsystemen resistentie: HR: Tm:0-3 open en

Nadere informatie

CO 2 : op zoek naar het optimum

CO 2 : op zoek naar het optimum 1/31/27 CO 2 : op zoek naar het optimum Wat komt er aan de orde? Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoelgroep Tuinbouwproductieketens Met medewerking van: Anja Dieleman, Tom

Nadere informatie

Systemen voor buitenluchttoevoer

Systemen voor buitenluchttoevoer Systemen voor buitenluchttoevoer Voor elk gewas en elke kas een oplossing Peter van Weel Wat willen we bereiken? 20-50% energiebesparing op warmte door het meer isoleren met schermdoeken Geen vochtafvoer

Nadere informatie

Luchtbeweging. Door : Rene Poldervaart, Tim Stolker, Jan en Pieter Reijm

Luchtbeweging. Door : Rene Poldervaart, Tim Stolker, Jan en Pieter Reijm Luchtbeweging Door : Rene Poldervaart, Tim Stolker, Jan en Pieter Reijm Het verloop van de Presentatie Luchtbeweging Wat weten we van luchtbeweging in de kas Luchtbeweging door winddruk en windsnelheid

Nadere informatie

Teeltbegeleiding geconditioneerde tomaat

Teeltbegeleiding geconditioneerde tomaat Teeltbegeleiding geconditioneerde tomaat Marcel Raaphorst Rapport GTB-1063 2011 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Wageningen UR Glastuinbouw Adres : Violierenweg 1, 2665 MV Bleiswijk : Postbus 20,

Nadere informatie

De ka(n)s voor energie: The Big Picture

De ka(n)s voor energie: The Big Picture De ka(n)s voor energie: The Big Picture Eric Poot, Wageningen UR Glastuinbouw eric.poot@wur.nl Toekomst Glastuinbouw 2 keer meer met 2 keer minder 1 De Ka(n)s voor energie Ondernemers Overheden Kennisinstellingen

Nadere informatie

Workshop: Telen op plantbalans

Workshop: Telen op plantbalans Energiek Event Licht op besparing. 7 april 2016. Plant Dynamics, Sander Pot Workshop: Telen op plantbalans DE BASISPRINCIPES VAN HET NIEUWE TELEN ir. P.A.M. Geelen Ir. J.O. Voogt ing. P.A. van Weel Ook

Nadere informatie

ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN

ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN Lezing door Barend Löbker VORTUS bv Programma: Klimaat Praktijkervaringen nieuwe telen Vragen/discussie Introductie Vortus BV: 2007 25 jaar geleden door Simon Voogt opgericht

Nadere informatie

Cappricia RZ. teelthandleiding

Cappricia RZ. teelthandleiding Cappricia RZ teelthandleiding Cappricia RZ is geschikt om te oogsten als trostomaat en ook om te oogsten als losse tomaat. In deze teelthandleiding gaan we uit van een trostomatenteelt. Raskenmerken Resistentie:

Nadere informatie

Bloem en vruchtvorming

Bloem en vruchtvorming //9 Bloem en vruchtvorming Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: Leerstoel Plantenteelt in energiezuinige kassen & WUR Glastuinbouw (Leo.Marcelis@wur.nl) Leerstoelgroep Tuinbouwketens (Ep.Heuvelink@wur.nl)

Nadere informatie

Als planten konden praten

Als planten konden praten 3/28/28 Als planten konden praten Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw (Leo.Marcelis@wur.nl) Leerstoelgroep Tuinbouwketens (Ep.Heuvelink@wur.nl) Met medewerking van: J. Bontsema,

Nadere informatie

Warmer of kouder? Sturen met de temperatuur

Warmer of kouder? Sturen met de temperatuur 17-12-7 Warmer of kouder? Sturen met de temperatuur Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen Universiteit, Tuinbouwproductieketens Wageningen UR Glastuinbouw Waarom dit verhaal? Temperatuur belangrijke klimaatfactor

Nadere informatie

Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant?

Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant? Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant? Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoel Tuinbouwproductieketens Met medewerking van: Peter van Weel, Hendrik Jan van

Nadere informatie

A. Teeltjaar : Inleiding:

A. Teeltjaar : Inleiding: Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato voor de teeltjaren 2008-2009 respectievelijk 2009-2010. (Martien Duijndam) A. Teeltjaar 2008-2009: Inleiding: Het project

Nadere informatie

CO 2 bij paprika: wanneer kan ik het beste doseren? Anja Dieleman, Wageningen UR Glastuinbouw

CO 2 bij paprika: wanneer kan ik het beste doseren? Anja Dieleman, Wageningen UR Glastuinbouw CO 2 bij paprika: wanneer kan ik het beste doseren? Anja Dieleman, Wageningen UR Glastuinbouw Wat komt er aan de orde? Resultaten enquêtes Fotosynthese Relaties CO 2, licht en temperatuur Effecten CO 2

Nadere informatie

Presentatie Toepassingsmogelijkheden voor Verti-fan en Enfan

Presentatie Toepassingsmogelijkheden voor Verti-fan en Enfan LTO Groeiservice Themabijeenkomst Energie - Het Nieuwe Telen Presentatie Toepassingsmogelijkheden voor Verti-fan en Enfan door Dennis Brom Van der Ende Pompen B.V. Enfan Horizontale recirculatie Horizontale

Nadere informatie

Bijlage (I t/m IV) Lichtkleuren onderzoek:

Bijlage (I t/m IV) Lichtkleuren onderzoek: Eindrapportage lichtkleurenonderzoek 2011-2012 Bijlage (I t/m IV) Lichtkleuren onderzoek: Wat is de ontbrekende schakel voor succesvolle productieverhoging? 1 Bijlage I Cijferbeoordeling BCO - tijdens

Nadere informatie

Het gewas centraal. Balans assimilatenaanmaak en gebruik (vraag) Wat komt er aan de orde? 11/14/2008. lichtonderschepping fotosynthese.

Het gewas centraal. Balans assimilatenaanmaak en gebruik (vraag) Wat komt er aan de orde? 11/14/2008. lichtonderschepping fotosynthese. 11/14/28 Het gewas centraal Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen UR: Leerstoelgroep Tuinbouwketens WUR Glastuinbouw Met medewerking van: Menno Bakker, Benno Burema, Anja Dieleman, Tom Dueck, Frank Maas,

Nadere informatie

Energiezuinig telen in de glastuinbouw. Cursus Klimaat 8/02/2012 Kris Goen

Energiezuinig telen in de glastuinbouw. Cursus Klimaat 8/02/2012 Kris Goen Energiezuinig telen in de glastuinbouw Cursus Klimaat 8/02/2012 Kris Goen Toelichting project Overzicht Invloed van verschillend E-besparende maatregelen: Schermen Variëren met plantdatum Zomerstookstop

Nadere informatie

de plant activiteit sensor Peter Stradiot Energie-InfoDag 12 maart 2009

de plant activiteit sensor Peter Stradiot Energie-InfoDag 12 maart 2009 de plant activiteit sensor Peter Stradiot Energie-InfoDag 12 maart 2009 www.innogreen.be Advies tomatenteelt in Noord en Zuid Proces management in internationale tuinbouwprojecten Internationale nieuwsbrief

Nadere informatie

The lessons learned 2009

The lessons learned 2009 58 Greenportkas: The lessons learned 29 Een belangrijk onderdeel van de Greenportkas is het onderzoek dat Wageningen UR Glastuinbouw uitvoert. Het doel is de teler te ondersteunen, o.a. door het nauwkeurig

Nadere informatie

Besparen op Groeilicht

Besparen op Groeilicht Besparen op Groeilicht Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Het Nieuwe Telen Optimaal, 13 juni 2013 N etto fotosynthese (µm ol m -2 s-1) Groeilicht: wat hebben wij geleerd? SON-T belichting Belichtingsintensiteit

Nadere informatie

Optimaal gebruik van CO 2

Optimaal gebruik van CO 2 Optimaal gebruik van CO 2 Energiek2020 Event, 17 maart 2011 Anja Dieleman Wageningen UR Glastuinbouw Onderwerpen Trends CO 2 balans van de kas Effecten van CO 2 op groei Fysiologisch effect van CO 2 :

Nadere informatie

Next Step HNT Aubergine

Next Step HNT Aubergine Eindverslag Next Step HNT Aubergine de teler aan zet voor HNT valorisatie Titel project Financiering : Next step HNT Aubergine : Kas als Energiebron, MinEZ, St.Programmafonds Glastuinbouw en de Auberginesector

Nadere informatie

peppernews Met de productiviteit van Gialte zit het wel goed

peppernews Met de productiviteit van Gialte zit het wel goed peppernews News from the Enza Zaden pepper crop team 15 juni 2017 Met de productiviteit van Gialte zit het wel goed Arthur Zwinkels en Frank van der Spek In Bleiswijk staat kwekerij De Hooge Woert. Daar

Nadere informatie

Licht, belichting & kwaliteit. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw KCB, 16 febr 2011

Licht, belichting & kwaliteit. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw KCB, 16 febr 2011 Licht, belichting & kwaliteit Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw KCB, 16 febr 2011 Licht en Belichting Waarom belichten wij? Jaarrond teelt Productieverhoging -> groeilicht Kwaliteitverbetering -> stuurlicht

Nadere informatie

Verticale temperatuurgradiënten in geconditioneerde kassen

Verticale temperatuurgradiënten in geconditioneerde kassen Verticale temperatuurgradiënten in geconditioneerde kassen Effecten op groei, ontwikkeling en onderliggende processen bij tomaat Anja Dieleman, Arie de Gelder, Jan Janse, Peter Lagas, Barbara Eveleens,

Nadere informatie

LED verlichting in kassen:

LED verlichting in kassen: LED verlichting in kassen: met minder energie meer bloemen en groenten van betere kwaliteit Leo Marcelis Hoogleraar Tuinbouw en Productfysiologie Glastuinbouw: Nederland is wereldleider. Teelt van groenten,

Nadere informatie

Effecten van verneveling op groei en ontwikkeling van tomaat

Effecten van verneveling op groei en ontwikkeling van tomaat Effecten van verneveling op groei en ontwikkeling van tomaat Teelt van eind april tot eind augustus Barbara Eveleens, Anja Dieleman, Arie de Gelder, Anne Elings, Jan Janse, Tian Qian, Peter Lagas & Johan

Nadere informatie

Praktijkproef Super FK in Paprika 2010 bij de start van de teelt.

Praktijkproef Super FK in Paprika 2010 bij de start van de teelt. Praktijkproef Super FK in Paprika 20 bij de start van de teelt. Inleiding: Het doseren van Super FK zorgt primair voor een actiever/vegetatiever gewas, een betere en vollere gewasstand, met een betere

Nadere informatie

Optimale teelt in de gesloten kas

Optimale teelt in de gesloten kas Optimale teelt in de gesloten kas Teeltkundig verslag van de gesloten kas bij Themato in 2004 Marcel Raaphorst Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Business Unit Glastuinbouw maart 2005 2005 Wageningen,

Nadere informatie

Praktijkonderzoek mobiele belichting bij paprika

Praktijkonderzoek mobiele belichting bij paprika Praktijkonderzoek mobiele belichting bij paprika Ruud Maaswinkel Marcel Raaphorst Leo van der Valk Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector Glastuinbouw December 23 Projectnummer 4174621 23 Wageningen,

Nadere informatie

Energiebewust belichten: een hele kunst

Energiebewust belichten: een hele kunst Energiebewust belichten: een hele kunst Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw 10 november, 2009 Belichting in Nederland Tuinbouw onder glas 10 500 ha Glastuinbouw met kunstlicht - 2000 ha (19%) + 1% op

Nadere informatie

Diffuus licht wat is de optimale lichtverstrooiing?

Diffuus licht wat is de optimale lichtverstrooiing? Diffuus licht wat is de optimale lichtverstrooiing? Th.A. Dueck, D. Poudel, J. Janse & S. Hemming Wageningen UR Glastuinbouw, Wageningen December 2009 Rapport 308 2009 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw

Nadere informatie

Belichting in de Glastuinbouw. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw energiek2020, 17 maart 2011

Belichting in de Glastuinbouw. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw energiek2020, 17 maart 2011 Belichting in de Glastuinbouw Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw energiek2020, 17 maart 2011 Eén integrale aanpak met 7 transitiepaden: Programma Kas als Energiebron Energie besparen Duurzame energiebronnen

Nadere informatie

19/01/2017. H o e h a a l j e m e e r u i t b e l i c h t e t o m a t e n? V a n t h e o r i e n a a r p r a k t i j k. Meer productie door:

19/01/2017. H o e h a a l j e m e e r u i t b e l i c h t e t o m a t e n? V a n t h e o r i e n a a r p r a k t i j k. Meer productie door: H o e h a a l j e m e e r u i t b e l i c h t e t o m a t e n? Stefaan Fabri 17/01/2017 V a n t h e o r i e n a a r p r a k t i j k Meer productie door: Stengeldichtheid Verhogen lichtniveau Lichtverdeling

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen van Paprika Monitoring bij Gubbels Siberië 2011-2013. LLTB Ontwikkeling

Het Nieuwe Telen van Paprika Monitoring bij Gubbels Siberië 2011-2013. LLTB Ontwikkeling Het Nieuwe Telen van Paprika Monitoring bij Gubbels Siberië 2011-2013 LLTB Ontwikkeling 1 PROJECT: Het Nieuwe Telen van Paprika; monitoring bij Gubbels Siberië Eindrapportage Verplichtingsnummer 1400007216

Nadere informatie

De sprekende plant: sensoren en modellen in de tuinbouw

De sprekende plant: sensoren en modellen in de tuinbouw De sprekende plant: sensoren en modellen in de tuinbouw Tom De Swaef tom.deswaef@ugent.be www.plantecology.ugent.be Sensoren: plantreactie op omgeving Omgeving: kasklimaat: straling, relatieve vochtigheid,

Nadere informatie

Effecten van luchtvochtigheid op groei en ontwikkeling van tomaat

Effecten van luchtvochtigheid op groei en ontwikkeling van tomaat Effecten van luchtvochtigheid op groei en ontwikkeling van tomaat Anja Dieleman Wageningen UR Glastuinbouw, Wageningen februari 2008 Nota 519 2008 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

De basis van de doordrager nader beschreven

De basis van de doordrager nader beschreven De basis van de doordrager nader beschreven Relatie tussen plantarchitectuur en fysiologie (review) Remco van Endschot Delphy Aardbeiendag 2017 Inhoud Inleiding Doordragers Bloemaanleg Rankaanleg Nachtonderbreking

Nadere informatie

1.1 Wat bepaalt de bladhoeveelheid aan een tomatenplant.

1.1 Wat bepaalt de bladhoeveelheid aan een tomatenplant. 1.1 Wat bepaalt de bladhoeveelheid aan een tomatenplant. Niets zo moeilijk als de hoeveelheid blad aan een tomatenplant omschrijven. Het gaat ook niet altijd om de bladhoeveelheid, maar ook over de afstand

Nadere informatie

3/22/ SaveEnergy kasdek. 2SaveEnergy kasdek. 2SaveEnergy kasdek. 2SaveEnergy kasdek. Energie besparing: Energie besparing:

3/22/ SaveEnergy kasdek. 2SaveEnergy kasdek. 2SaveEnergy kasdek. 2SaveEnergy kasdek. Energie besparing: Energie besparing: Energie besparing: Woningen - standaard dubbel glas Utiliteitsbouw - standaard dubbel glas Kassen - standaard enkel glas Energie besparing: Nadelen van dubbel glas als kasdek: - hoge prijs - grote lichtonderschepping

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen van Amaryllis Amazone Amaryllis 2011-2012

Het Nieuwe Telen van Amaryllis Amazone Amaryllis 2011-2012 Het Nieuwe Telen van Amaryllis Amazone Amaryllis 011-01 Deel 1 : plantmonitoring John van der Sande Certhon Peter Geelen Plantmonitoring.NL Het Nieuwe Telen Amaryllis : Deel 1 Plantmonitoring projectnummer

Nadere informatie

Paprikateelt in de gesloten kas

Paprikateelt in de gesloten kas Paprikateelt in de gesloten kas Resultaten bij Themato in 2006 Ir. A. de Gelder, ir. M. Raaphorst - Wageningen UR Glastuinbouw Ir. M. de Hoon - Groeiservice F. Breugem - Glastuinbouwadvies Wageningen UR

Nadere informatie

Verdamping: Hoe reageert mijn gewas? Meer behoefte aan kennis, inzicht in :

Verdamping: Hoe reageert mijn gewas? Meer behoefte aan kennis, inzicht in : Telen onder gewijzigde omstandigheden Het nieuwe telen Bron: Vakblad Groenten & Fruit Telen onder gewijzigde omstandigheden : Hoe reageert mijn gewas? Meer behoefte aan kennis, inzicht in : Invloed van

Nadere informatie

Precisie in de kas. meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren

Precisie in de kas. meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren Precisie in de kas meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Eldert van Henten, WU Agrarische bedrijfstechnologie Ontwikkelingen in de glastuinbouw Overschakeling

Nadere informatie

Begin van het moestuinseizoen

Begin van het moestuinseizoen Begin van het moestuinseizoen 1. Buiten Zaaien in volle grond Algemene regel : de hoeveelheid aarde waarmee je het zaadje bedekt, mag maximaal drie maal de breedte van het zaad zijn. Zaai periode : is

Nadere informatie

Het Nieuwe Gewas. Sturen van de plantvorm voor verhoogde lichtbenutting. Rapport GTB Arie de Gelder, Jan Janse en Mary Warmenhoven

Het Nieuwe Gewas. Sturen van de plantvorm voor verhoogde lichtbenutting. Rapport GTB Arie de Gelder, Jan Janse en Mary Warmenhoven Het Nieuwe Gewas Sturen van de plantvorm voor verhoogde lichtbenutting Arie de Gelder, Jan Janse en Mary Warmenhoven Rapport GTB-1407 Referaat In het project Het Nieuwe Gewas is Wageningen UR Glastuinbouw

Nadere informatie

Onderzoek naar onderstammen en overmatige wortelgroei bij Aubergine

Onderzoek naar onderstammen en overmatige wortelgroei bij Aubergine Onderzoek naar onderstammen en overmatige wortelgroei bij Aubergine Project PT: 14248 Bleiswijk 30 september 20 12 Onderzoek naar overmatige wortelgroei bij Aubergine PT Projectnummer 14248 LTO Groeiservice

Nadere informatie

en het nieuwe telen Tomaat

en het nieuwe telen Tomaat Gelimiteerd CO 2 en het nieuwe telen Tomaat Arie de Gelder 1, Mary Warmenhoven 1, Wanne Kromdijk 1, Esther Meinen 1, Feije de Zwart 1, Herbert Stolker 2 en Marc Grootscholten 3 1 Wageningen UR Glastuinbouw

Nadere informatie

Rentabiliteit geconditioneerd telen

Rentabiliteit geconditioneerd telen Rentabiliteit geconditioneerd telen 2 april 2008 Marcel Raaphorst (Wageningen UR Glastuinbouw) Marc Ruijs (LEI / Wageningen UR Glastuinbouw) Inhoud presentatie Achtergrond Systemen en technische uitvoeringen

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen Alstroemeria

Het Nieuwe Telen Alstroemeria Het Nieuwe Telen Alstroemeria praktijk-implementatie Frank van der Helm, Peter van Weel, Caroline Labrie en Feije de Zwart. Het Nieuwe Telen Even het geheugen opfrissen Ontwikkelen en toetsen energiezuinig

Nadere informatie

1 Gewassen en hun afwijkingen Kennismaking met de plant Afwijkingen in de teelt Afsluiting 24

1 Gewassen en hun afwijkingen Kennismaking met de plant Afwijkingen in de teelt Afsluiting 24 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Gewassen en hun afwijkingen 9 1.1 Kennismaking met de plant 10 1.2 Afwijkingen in de teelt 17 1.3 Afsluiting 24 2 Afwijkingen voorkomen en bestrijdingsmethoden 25 2.1 Niet-parasitaire

Nadere informatie

LED belichting en Het Nieuwe Telen bij tomaat

LED belichting en Het Nieuwe Telen bij tomaat LED belichting en Het Nieuwe Telen bij tomaat Proof of Principle Tom Dueck 1, Sjoerd Nieboer 2, Jan Janse 1, Willem Valstar 2, Barbara Eveleens 1 & Marc Grootscholten 2 1 Wageningen UR Glastuinbouw, 2

Nadere informatie

Het nieuwe telen biologisch

Het nieuwe telen biologisch Het nieuwe telen biologisch Monitoring van een energiezuinige biologische vruchtgroententeelt bij BioVerbeek Marcel Raaphorst Rapport GTB-1301 Referaat Op een biologisch glastuinbouwbedrijf wordt de luchtvochtigheid

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Inleiding 6

Inhoud. Voorwoord 5. Inleiding 6 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Koele en warme opslagruimten 9 1.1 Opslagcondities 9 1.2 De Warenwet en de opslag van artikelen 13 1.3 Afsluiting 15 2 Verpakking en kwaliteit van het product 17 2.1 Verpakkingen

Nadere informatie

Energiezuinig telen 10/3/2008. Verloop commodity gasprijs afgelopen 6 jaar. Wat komt er aan de orde? Aanleiding. Energie is heel duur geworden!

Energiezuinig telen 10/3/2008. Verloop commodity gasprijs afgelopen 6 jaar. Wat komt er aan de orde? Aanleiding. Energie is heel duur geworden! Aanleiding Energiezuinig telen Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoelgroep Tuinbouwketens Met medewerking van: M. Bakker, S. Bakker, F. Buwalda, J. Campen, A. Dieleman, T.

Nadere informatie

Eindverslag LED Proeven TTO 2010-2011

Eindverslag LED Proeven TTO 2010-2011 Eindverslag LED Proeven TTO 2010-2011 - Focus op energie - Peekstok T., Duyvesteijn R., Persoon S., Sanders J., de Jong A Juli 2011 Contactpersoon: Stefan Persoon Inno-Agro stefan@inno-agro.nl + 316 47366020

Nadere informatie

Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen

Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen Programma Kosten doublet Warmte aardwarmte berekening Warmtebalans aardwarmte

Nadere informatie

Verbranding bladranden Hortensia

Verbranding bladranden Hortensia Verbranding bladranden Hortensia Project 417.17033 Rapport fase 1 F. van Noort Praktijkonderzoek Plant en Omgeving H. Verberkt DLV-Facet Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector glastuinbouw december

Nadere informatie

Jaaroverzicht teeltinformatie

Jaaroverzicht teeltinformatie Jaaroverzicht teeltinformatie vleestomaten 2011 Inhoudsopgave Teeltinformatie 1 - week 3 Teeltinformatie 2 - week 14 Teeltinformatie 3 - week 22 Teeltinformatie 4 - week 35 Teeltinformatie 1 Week 3 2011

Nadere informatie

Licht effecten en plant responsen

Licht effecten en plant responsen Licht effecten en plant responsen Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Lezing DLV, Wageningen, 29 juni 2009 Wat is licht? Canadese noorderlicht Inhoud Wat is licht? Het spectrum (in de tijd) Invloeden

Nadere informatie

Invloed klimaat op planttemperatuur. toepassing warmtebeeldcamera. PT Projectnummer: 14266.01

Invloed klimaat op planttemperatuur. toepassing warmtebeeldcamera. PT Projectnummer: 14266.01 Invloed klimaat op planttemperatuur potplanten en toepassing warmtebeeldcamera DLV Plant Postbus 71 67 CA Wageningen Agro Business Park 65 678 PV Wageningen PT Projectnummer: 14266.1 Gefinancierd door

Nadere informatie

Wanneer planten, wanneer een teelt beëindigen?

Wanneer planten, wanneer een teelt beëindigen? Wanneer planten, wanneer een teelt beëindigen? Effecten van start- en eindtijdstip van de teelt van komkommer, paprika en tomaat op productie en energiegebruik Anja Dieleman, Frank Kempkes, Cecilia Stanghellini,

Nadere informatie

Assimilaten uit een komkommerblad: waar gaan ze heen?

Assimilaten uit een komkommerblad: waar gaan ze heen? Omslag_Nota422.qxp 07 01 1971 03:22 Page 1 Assimilaten uit een komkommerblad: waar gaan ze heen? Anja Dieleman, Johan Steenhuizen & Bert Meurs Nota 422 Assimilaten uit een komkommerblad: waar gaan ze

Nadere informatie

Notitie. Inleiding. Afgeronde onderzoeken. Betreft: Afgerond onderzoek

Notitie. Inleiding. Afgeronde onderzoeken. Betreft: Afgerond onderzoek Notitie Aan Sectorcommissie Energie Van Aat Dijkshoorn / Dennis Medema Kenmerk Behoort bij agendapunt 5c, vergadering d.d. 15 februari 2011 Totaal aantal pagina s 6 31 januari 2011 Betreft: Afgerond onderzoek

Nadere informatie

1 Water Water in de plant Soorten water en waterkwaliteit Verbeteren van de waterkwaliteit Afsluiting 27

1 Water Water in de plant Soorten water en waterkwaliteit Verbeteren van de waterkwaliteit Afsluiting 27 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Water 9 1.1 Water in de plant 9 1.2 Soorten water en waterkwaliteit 12 1.3 Verbeteren van de waterkwaliteit 18 1.4 Afsluiting 27 2 Watervoorziening 29 2.1 Watergeefsystemen

Nadere informatie

aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde

aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde Het klimaat GROEP 3-4 27 45 minuten 1, 42 en 43 De leerling: aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde landklimaat en zeeklimaat blauwe kleurpotloden Zorg voor de activiteit De

Nadere informatie

De Wandelende Klimaatbox

De Wandelende Klimaatbox De Wandelende Klimaatbox Draadloze sensornetwerken in de kas Jos Balendonck NVTL studiedag, 10 maart 2015, Hof van Wageningen Robuuste agroproductiesystemen techniek voor een weerbare agrosector Sectie

Nadere informatie

Grip op licht. Het Nieuwe Telen Potplanten: Meer energie besparing met meer natuurlijk licht en verbeterde monitoring

Grip op licht. Het Nieuwe Telen Potplanten: Meer energie besparing met meer natuurlijk licht en verbeterde monitoring Grip op licht Het Nieuwe Telen Potplanten: Meer energie besparing met meer natuurlijk licht en verbeterde monitoring Filip v Noort, Wageningen UR Glas Financiering Kas als Energiebron van het PT en EZ

Nadere informatie

Herkennen van ziekten en plagen in tomaat. Productschap Tuinbouw

Herkennen van ziekten en plagen in tomaat. Productschap Tuinbouw Herkennen van ziekten en plagen in tomaat Wageningen UR Glastuinbouw Wageningen UR Glastuinbouw Productschap Tuinbouw Virussen Pepinomozaïekvirus (PepMV) Tomatenbronsvlekkenvirus (TSWV) Tomatengeelkrulbladvirus

Nadere informatie

verwerking : wat is een bos?

verwerking : wat is een bos? verwerking : wat is een bos? Leven vestigt zich op plaatsen waar het goed is om te leven. Er zijn verschillende factoren die de leefomgeving vorm geven : levende factoren, niet-levende factoren en menselijke

Nadere informatie

Welkom op de Open Dag Tomaat!

Welkom op de Open Dag Tomaat! Welkom op de Open Dag Tomaat! PSKW 26/08/2014 Inhoud Chloraat, een nieuwe contaminant Alternatieven voor ethefon in de tomatenteelt (Bart Van Calenberge) Rassenproeven Onderstammenproeven Rebelski en Foundation

Nadere informatie

Luchtvochtigheid en temperatuur

Luchtvochtigheid en temperatuur Luchtvochtigheid en temperatuur Een plant moet groeien. Voor die groei heeft de plant onder meer voedingszouten en water nodig uit de bodem of het substraat. De opname van voedingszouten en water gebeurt

Nadere informatie

Energiezuinige optimalisatie van het microklimaat door luchtbeweging

Energiezuinige optimalisatie van het microklimaat door luchtbeweging Energiezuinige optimalisatie van het microklimaat door luchtbeweging J. Bontsema 1, J.O. Voogt 2, P.A. van Weel 1, J. van den Beukel 3, A. Zuijderwijk 4, C.W. Labrie 1, F.R. van Noort 1 & M.G.M. Raaphorst

Nadere informatie

1 Gras Bouw en leefwijze van planten Indeling van de grassen Mengselkeuze Kwaliteit van de graszode 17 1.

1 Gras Bouw en leefwijze van planten Indeling van de grassen Mengselkeuze Kwaliteit van de graszode 17 1. Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Gras 9 1.1 Bouw en leefwijze van planten 9 1.2 Indeling van de grassen 12 1.3 Mengselkeuze 14 1.4 Kwaliteit van de graszode 17 1.5 Afsluiting 18 2 Verbetering van grasland

Nadere informatie

Eindverslag LED Proeven TTO 2010-2011

Eindverslag LED Proeven TTO 2010-2011 Eindverslag LED Proeven TTO 2010-2011 - Focus op energie - Peekstok T., Duyvesteijn R., Persoon S., Sanders J., de Jong A Juli 2011 Contactpersoon: Stefan Persoon Inno-Agro stefan@inno-agro.nl + 316 47366020

Nadere informatie

Nieuw Kasdek voor Het Nieuwe Telen

Nieuw Kasdek voor Het Nieuwe Telen Nieuw Kasdek voor Het Nieuwe Telen Eric Poot, Frank Kempkes, Arie de Gelder, Jan Janse, Marcel Raaphorst Rapport GTB-1050 Referaat Nieuwe kasdekmaterialen hebben de potentie om het energiegebruik van komkommer

Nadere informatie

Energiezuinige teelt Alstroemeria

Energiezuinige teelt Alstroemeria Energiezuinige teelt Alstroemeria Metingen op bedrijven en energiezuinige teeltconcept Energiek 2020 Event 9 maart 2017, Nieves García Feije de Zwart, Peter van Weel, Johan Steenhuizen, Marco de Groot

Nadere informatie

Energiebesparing door lokale verwarming

Energiebesparing door lokale verwarming Energiebesparing door lokale verwarming Test op teelttafels bij Elstgeest Potplanten Marcel Raaphorst en Filip van Noort Rapport GTB-1439 Referaat Op een potplantenkwekerij zijn drie teelttafels voorzien

Nadere informatie

Keuzes voor het Nieuwe Telen Tomaat en paprika

Keuzes voor het Nieuwe Telen Tomaat en paprika Keuzes voor het Nieuwe Telen Tomaat en paprika C. Rappoldt en AHCM Schapendonk Juli 211 Keuzes voor Het Nieuwe Telen op basis van experimenten met tomaat en paprika In opdracht van het Productschap Tuinbouw

Nadere informatie

Status Groeimodel Gerbera

Status Groeimodel Gerbera Status Groeimodel Gerbera 20 november 2013 Pieter de Visser, Frank van der Helm, Fokke Buwalda (Wageningen UR Glastuinbouw) i.s.m. Floriconsult, DLV Plant, telers, LTO Groeiservice Opbouw presentatie Aanleiding

Nadere informatie

Rapportage Temperatuur- en RV-metingen

Rapportage Temperatuur- en RV-metingen Rapportage Temperatuur- en RV-metingen Meetadres Jamuflor B.V. Hoofdweg 141 1424 PE De Kwakel Uitgevoerd door: Hoofdweg 1236 2153 LR Nieuw-Vennep 24 februari 2015 5 x 6,4 m = 32 meter 5 x 6,4 m = 32 meter

Nadere informatie

Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid

Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid is. 1 Alswe kijkennaar de totaleenergiebalansvan een

Nadere informatie

CO 2. niet meer dan genoeg. Teelt van Tomaat in 2012 bij Improvement Centre met lichtafhankelijk doseren van CO 2

CO 2. niet meer dan genoeg. Teelt van Tomaat in 2012 bij Improvement Centre met lichtafhankelijk doseren van CO 2 CO 2 niet meer dan genoeg Teelt van Tomaat in 2012 bij Improvement Centre met lichtafhankelijk doseren van CO 2 Arie de Gelder 1, Mary Warmenhoven 1, Anja Dieleman 1, Peter Klapwijk 2 en Piet Hein van

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen Aubergine

Het Nieuwe Telen Aubergine Het Nieuwe Telen Aubergine Effecten van een nieuw teeltconcept op kasklimaat en energiegebruik Anja Dieleman, Frank Kempkes en Jan Janse Rapport GTB-1076 Referaat Met het teeltconcept Het Nieuwe Telen,

Nadere informatie

Near Infrared Radiation (NIR) reflectie:

Near Infrared Radiation (NIR) reflectie: Near Infrared Radiation (NIR) reflectie: Effect op kasklimaat en productie van rozen Frank Kempkes Wageningen UR Glastuinbouw Met dank aan Cecilia Stanghellini en Silke Hemming Eigenschappen van een kasdek

Nadere informatie

Aardbeien Nicole Gallace

Aardbeien Nicole Gallace Aardbeien 2016 Nicole Gallace Rassen junidragers Gewicht(g) Kleur vers Brix Stev vers (g/mm) StevNB (g/mm) Elsanta 25,9 5,6 7,0 345 225 Malling Centenary 27,36 (+5%) 5,3 6,8 386 242 Magnum 25,0 5,8 8,4

Nadere informatie

Voor elk seizoen een ander kasdek?

Voor elk seizoen een ander kasdek? Voor elk seizoen een ander kasdek? Energie innovatieve kasdekmaterialen d.m.v. coatings en oppervlaktebehandelingen Frank Kempkes, Wageningen UR Glastuinbouw Efficient Use of inputs in Protected HORticulture

Nadere informatie

Houdbaarheid Hydrangea

Houdbaarheid Hydrangea Houdbaarheid Hydrangea F. van Noort Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Business Unit Glastuinbouw December 2003 PPO 41704641 2003 Wageningen, Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie