CO 2, temperatuur en energiebesparing

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "CO 2, temperatuur en energiebesparing"

Transcriptie

1 2/14/29 CO 2, temperatuur en energiebesparing Wat komt er aan de orde? Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen UR: Leerstoelgroep Tuinbouwketens WUR Glastuinbouw Met medewerking van: Susana Carvalho, Anja Dieleman, Tom Dueck, Anne Elings, Arie de Gelder, Jan Janse, Eric Poot, Feije de Zwart CO 2 Trends Fysiologisch effect van CO 2 : fotosynthese Effecten van CO 2 op groei CO 2 balans van de kas Gebruik van temperatuur in gewassturing Welke processen beïnvloed? DIF, DROP en integratie Sturen op assimilatenbalans Energiebesparing: hoe doen we dat? Energiebalans van een kas Gebruik van schermen Tips/conclusies Groeibijeenkomst Westland Energie Services Zwolle, 12 februari 29 Trends in CO 2 Op meeste bedrijven is CO 2 dosering standaard Verschillende bronnen: ketel, WKK, OCAP, vloeibaar Steeds hogere concentraties in met name zomerhalfjaar Semi gesloten kas: hogere productie vooral door hogere CO 2 concentratie Effecten van CO 2 op de plant Meer fotosynthese, waardoor meer groei (15 3%), productie, zetting, vertakking, minder abortie Meeste planten: CO 2 is alleen overdag van belang. Mogelijke uitzondering zijn CAM planten (bijv. Phalaenopsis) Beetje sluiting huidmondjes (1%) In principe altijd meer groei door meer CO 2 tot max 8 1ppm; hoog CO 2 kan schade geven Dikker blad (meer gewichtsgroei, gelijke oppervlakte) Wees alert op verontreiniging rookgassen Bruto gewasfotosynthese (mg CO2 m -2 s -1 ) CO 2 : tot circa 8 ppm duidelijke verbetering fotosynthese; vooral bij veel licht en hoge temperatuur 3 2,5 2 1,5 1, Globale straling buiten (W m -2 ) co2-25 co2-3 co2-35 co2-4 co2-6 co2-7 Vuistregel effect van CO 2 : Per 1 ppm toename CO 2 is % toename in groei te berekenen als 15 1 CO 2 CO 2 Van 35 naar 45 ppm: 12% extra groei Van 6 naar 7 ppm: 4% extra groei Van 1 naar 11 ppm: 1.5% extra groei Maar: van 35 naar 25 ppm kost 19% groei!! Fotosynthese bij 25 C Naar Nederhoff 1

2 2/14/29 Bij hoge CO 2 concentratie ligt optimum temperatuur hoger CO 2 bij paprika: betere zetting hogere productie 3 Blad fotosynthese (µmol CO2 m -2 s -1 ) 1 ppm ppm Temperatuur ( o C) blad + stengel (g droge stof / plant) ppm 58 ppm 78 ppm Tijd (weken) Vruchten (g drogestof /plant) ppm 58 ppm 78 ppm Tijd (weken) Uit Dieleman et al. CO 2 gesloten kas 18 Berekening groeimodel (lijnen) en gemeten tomatenopbrengst CO2 concentratie (ppm) Open kas Gesloten kas Opbrenst tomaat (kg m -2 ) Gesloten Open Tijd na planten (weken) Dagnummer Meting en modelberekening: 16% hogere opbrengst door hoger CO 2 Themato Themato De CO 2 concentratie is een balans De CO 2 concentratie is een balans Ventilatieverlies 4 kg/(m² jaar) CO 2 opname verademing 5 kg/(m² jaar) 1 kg/(m² jaar) CO 2 dosering 45 kg/(m² jaar) 5 kg/(m² jaar) 2

3 2/14/29 De balans verschuift door het ventilatieverlies CO2%Optimizer Buitenconditie: 36 ppm, 5 W /m kg/ha/uur Doel: Zo efficiënt mogelijke inzet CO2%bronnen 126 kg/ha/uur Rekening houden met: 445 ppm 79 ppm 44 kg/ha/uur 54 kg/ha/uur Berekent continu extra kosten en extra opbrengsten van CO2 dosering (rookgas, OCAP, vloeibaar) optimale instelling voor CO2 regeling in klimaatcomputer Ontwikkeld door WUR Glastuinbouw en Hortimax 18 kg/ha/uur Ventilatievoud =4 Ventilatievoud =19 klimaatomstandigheden binnen/ buiten de kas buffercapaciteit en gas%/ocap contracten weersverwachting Er zijn rekenprogramma s voor optimalisatie CO2 Gebruik van temperatuur in de gewassturing Welke processen beïnvloedt temperatuur? relatie met andere factoren rasverschillen DIF, DROP, temperatuurintegratie Specifieke effecten op gewasdelen Sturen van de assimilatenbalans met temperatuur 2 1 µmol/m²/s 5 µmol/m²/s 1 25 µmol/m²/s 1 µmol/m²/s Temperatuur ( C) Lagere temperatuur: compacte planten en langere teeltduur Bruto% en netto fotosynthese CO2)flux (g CO2 m)2 d)1) Fotosynthese (µmol CO2 m s ) Temperatuureffect op fotosynthese: beperkt (Kalanchoe blossfeldiana) 1 Bruto Lichtniveau: 2 -mol.m)².s)1 8 Netto 6 4 Ademhaling Temperatuur Temperature (oc) Ademhaling neemt sterk toe met temperatuur oc:

4 2/14/29 Niet alle rassen reageren hetzelfde op temperatuur Temperatuurseffect op ontwikkeling en strekking Bladafsplitsing Lengte bloemtakken Afrijpingssnelheid 16 C 2 C Biaritz Chrysant 16 C 2 C Dublin Taklengte C 21 C 25 C Seizoensafhankelijke rassenkeuze?! Tijd na knopuitloop Invloed van temperatuurpatroon Temperatuur regime; DIF = Temp dag Temp nacht Bron: Theo Blom, Canada Bron: Frank Maas DIF DROP Temperatuurintegratie + DIF - DIF +DIF DIF Positieve DIF, meer strekking Plantlengte wordt bepaald door: Aantal internodia (afsplitsingssnelheid neemt toe met temperatuur) (snelle bloei inductie geeft ook minder internodia) Lengte van de internodia Knoop Knoop Knoop Stengel Blad Internodiumlengte (mm) DIF invloed op internodiumlengte chrysant DT: 16 ºC; 2 ºC; 24 ºC; 28ºC Voorbeeld DIF=; 4 combinaties D/N: 16/16, 2/2, 24/24 28/28 DIF ( C) DIFference (verschil) tussen dag en nachttemperatuur + DIF Internodium lengte; DIF Internodium lengte; gelijke DIF gelijke internode lengte 4

5 2/14/29 In ochtend meest gevoelig voor temperatuurverlaging Klimaatkamerproef: gedurende 4 uur temperatuurverlaging (2.5 C) Sturen op planttemperatuur 6 Lengte (cm) Is goed mogelijk Kop reageert bij uitstraling sneller dan meetbox Namiddag vochtsparen: let op de planttemperatuur Energiebesparing mogelijk 1 8:3 12:3 12: 16: 15:3 19:3 2:3 :3 Koptemperatuur belangrijkst????? Gewastemperatuur Groeipunt (kop) bepaalt ontwikkeling (bladafsplitsing, aanleg nieuwe bloemtrossen) Vruchten bepaalt uitgroeiduur, vruchtgrootte Wortels kan worteldruk beïnvloeden kan soms beetje compenseren voor lage luchttemperatuur moet niet te sterk afwijken van luchttemperatuur jong gewas: snelle beworteling onderzoek potplanten : er zijn gewasverschillen Assimilatenverdeling tussen plantendelen Neemt toe naar dat deel van plant dat warmer is Temperatuur versnelt groei komkommervrucht. Hogere vruchttemperatuur hogere trekkracht aan assimilaten Groeisnelheid (g d -1 ) C 25 C 2 C Temperatuursom vanaf bloei ( C d) Worteltemperatuur bij roos (jonge planten) Temperatuurintegratie Aantal grondscheuten Snellere scheutuitloop en vorming grondscheuten bij hogere worteltemperatuur <26 o C 12 o C 11 o C Tijd (dagen) Bovengronds drooggewicht (g) Luchttemperatuur was 2 o C Tijd (dagen) Gewas reageert op lange termijn gemiddelde temperatuur, en niet zozeer op preciese regime Kan alleen als reactie op temperatuur linear verloopt Dit geeft energiebesparingsmogelijkheden (dag -1 ) Ontwikkelingssnelheid (per dag) ( o C) Temperatuur ( o C) 5

6 2/14/29 Temperatuurintegratie paprika Balans assimilatenaanmaak en verbruik (vraag) Drooggewicht vruchten (g/plant) optimaal standaard Fotosynthese Assimilaten Ademhaling Groei Tijd (weken) Optimaal: zelfde gemiddelde temp.; fluctuatie 16 3 o C overdag minder ventileren hoger CO m 3 gas bespaard; zelfde vruchtzetting en productie Licht, CO2, temperatuur, RV Temperatuur, Sinks Conclusies: Effect van temperatuur Gering effect op fotosynthese (assimilatenaanmaak) Groot effect op assimilatenverbruik balans Toename van ademhaling snellere blad en bloemafsplitsing snellere groei vruchten, bloemen, bloemtakken of bladeren kleinere vruchten, bloemen, bloemtakken, bladeren Conclusies (2) Gemiddelde temperatuur meestal belangrijkst, behalve bij jonge planten (DIF en DROP effecten) Als het om het lange termijngemiddelde gaat kan er energie bespaard worden Optimale temperatuur neemt toe met licht en CO 2 Planttemperatuur belangrijker dan kastemperatuur Gesloten kas: Verhouding lucht plant temperatuur anders Temperatuurgradiënt anders Energiebesparing: het nieuwe telen Energiebalans kas tomatenteelt (referentie) Energiebalans kas Temperatuurintegratie (binnen etmaal, meerdaags) Vochtregeling, minimumbuis Gebruik van schermen Tips/conclusies Bron: Dueck et al. 6

7 2/14/29 Energiebalans kas tomatenteelt (temp. setpoint 2 o C omlaag) Energiebalans belichte teelt Zwaar belichte teelten met WKK: Vrijwel continu warmte overschot Nauwelijks energie te besparen door temperatuur of vochtregeling Als warmte op is, durf dan temperatuur te laten zakken! Bron: Dueck et al. Regeling kastemperatuur Temperatuurintegratie en compensatie Belangrijkste factor voor het energiegebruik (onbelichte teelt 75 9%) Energiegebruik afhankelijk van: Temperatuursetpoint Temperatuurintegratie Isolatie kas (isolatiewaarde kasdek/gevels, raamopening, scherm) Buitentemperatuur, wind, uitstraling Gewas reageert in veel gevallen op lange termijn gemiddelde temperatuur, en niet zozeer op preciese regime Gebruikmaken van de speelruimte voor temperatuur die de plant ons biedt: Via programma klimaatcomputer Handmatig Temperatuurintegratie en compensatie Resultaten energiebesparing freesia Binnen een etmaal Zon de kas overdag op laten warmen (gratis) en s nachts minder stoken overdag minder stoken en juist s nachts bij gesloten scherm meer stoken Meerdaagse integratie Scherm: Afhankelijk behandeling 775 tot 81 uur geschermd Energiebesparing bij gesloten scherm ca. 45% Gasverbruik in totale periode bij standaard 9,3 m 3, met scherm 7,5 m 3, besparing 1,8 m 3 (zo n 2%) Circa 35% minder vaak hoge pieken in gasverbruik Op dagen met veel wind of weinig zon lagere kastemperatuur accepteren ; later inhalen (niet altijd nodig!) ; rekening houden met buitentemperatuur heeft geen zin TI + scherm: Energiebesparing 45 tot 53%: = 4 tot bijna 5 m 3! Bron: J. Janse 7

8 2/14/29 Productie en kwaliteit freesia Schermen: Gelijke productie en kwaliteit Schermen +TI: Gelijk takaantal, taklengte en vroegheid, 8% hoger takgewicht (hoger CO 2 ) Schermen + TI, extra 6% minder takken, wel zwaardere takken (CO 2 +85ppm) Gelijke taklengte en vroegheid Eenmalig iets pokken Luchtvochtigheid Regeling kost 1 25% van het energiegebruik in kas Hogere RV toestaan: Verlaagd energiegebruik (3 12%) Nauwelijks effect op productie Risico op schimmelziekten Bron: J. Janse Energie efficiente schermregeling maximaal 4% opening Kleine stappen (.3%) en wachttijd 3 6% extra besparing vergeleken met proportionele of open/gesloten regeling Geen effect op productie en kwaliteit Schermen tomaat Later openen (bij 5 W/m 2 in plaats van 5 W/m 2 straling): Geen effect op gewasgroei en productie 3.5% extra energiebesparing Tweede scherm met hoge isolatiewaarde Buitenluchtaanzuiging tijdens schermen Conclusies Buitenlucht aanzuigen, langs warmtewisselaar Voorkomen van te hoge RV onder scherm Langer schermen, Geen schermkier nodig Minder Botrytis Energiebesparing van ca. 25% (tomaat) tot 5% (freesia, sla) is mogelijk zonder grote investering Al gerealiseerd door enkele telers Kenmerkend daarbij: Lage setpoints voor verwarming Hoge setpoints voor ventilatie Hoge relatieve luchtvochtigheid Veel uren schermgebruik Vloeiende overgangen in kasklimaatregeling 8

9 2/14/29 Energiebesparing tomaat: de cijfers op een rij Referentie: 4 m 3 a.e. per m 2 per jaar Later planten, kortere teelt: 2,5 m 3 Schermregeling (enkel): 1 m 3 Dubbel scherm: 3,7 m 3 Temperatuurregeling: 3,2 m 3 Vochtregeling: 2,5 m 3 Bevochtiging: efficiëntere warmte afvoer > hoger CO 2 Luchtcirculatie: voorkomen lokaal vocht Totale besparing 13 m 3 Warmtewisselaars+WP+aquifer: vervangen 11 m 3 gas door zonne energie Totaal: 16 m3 a.e. per m 2 per jaar nodig Praktijkproef het nieuwe telen (Wageningen UR Glastuinbouw en Improvement Centre, Bleiswijk) Doelstelling: 6 kg tomaten met 2 m 3 gas 8 kg komkommers met 25 m 3 gas Bron: Poot e.a. Tips/Conclusies Meer met buitenomstandigheden meebewegen Maak gebruik van flexibiliteit gewas: Temperatuurintegratie Geen minimumbuis Meer schermuren en twee energieschermen Vochtiger telen (maar voorkom condensatie) Later planten (met grotere planten) Bedankt voor uw aandacht Wageningen UR Met dank aan financiers onderzoek: 9

Energiezuinig telen 10/3/2008. Verloop commodity gasprijs afgelopen 6 jaar. Wat komt er aan de orde? Aanleiding. Energie is heel duur geworden!

Energiezuinig telen 10/3/2008. Verloop commodity gasprijs afgelopen 6 jaar. Wat komt er aan de orde? Aanleiding. Energie is heel duur geworden! Aanleiding Energiezuinig telen Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoelgroep Tuinbouwketens Met medewerking van: M. Bakker, S. Bakker, F. Buwalda, J. Campen, A. Dieleman, T.

Nadere informatie

CO 2 : op zoek naar het optimum

CO 2 : op zoek naar het optimum 1/31/27 CO 2 : op zoek naar het optimum Wat komt er aan de orde? Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoelgroep Tuinbouwproductieketens Met medewerking van: Anja Dieleman, Tom

Nadere informatie

Warmer of kouder? Sturen met de temperatuur

Warmer of kouder? Sturen met de temperatuur 17-12-7 Warmer of kouder? Sturen met de temperatuur Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen Universiteit, Tuinbouwproductieketens Wageningen UR Glastuinbouw Waarom dit verhaal? Temperatuur belangrijke klimaatfactor

Nadere informatie

CO 2 bij paprika: wanneer kan ik het beste doseren? Anja Dieleman, Wageningen UR Glastuinbouw

CO 2 bij paprika: wanneer kan ik het beste doseren? Anja Dieleman, Wageningen UR Glastuinbouw CO 2 bij paprika: wanneer kan ik het beste doseren? Anja Dieleman, Wageningen UR Glastuinbouw Wat komt er aan de orde? Resultaten enquêtes Fotosynthese Relaties CO 2, licht en temperatuur Effecten CO 2

Nadere informatie

Optimaal gebruik van CO 2

Optimaal gebruik van CO 2 Optimaal gebruik van CO 2 Energiek2020 Event, 17 maart 2011 Anja Dieleman Wageningen UR Glastuinbouw Onderwerpen Trends CO 2 balans van de kas Effecten van CO 2 op groei Fysiologisch effect van CO 2 :

Nadere informatie

Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant?

Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant? Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant? Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoel Tuinbouwproductieketens Met medewerking van: Peter van Weel, Hendrik Jan van

Nadere informatie

Belichting, CO 2 en rookgasschade

Belichting, CO 2 en rookgasschade 2/18/28 Belichting, CO 2 en rookgasschade Wat komt er aan de orde? Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoelgroep Tuinbouwproductieketens Met medewerking van: Anja Dieleman,

Nadere informatie

Bloem en vruchtvorming

Bloem en vruchtvorming //9 Bloem en vruchtvorming Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: Leerstoel Plantenteelt in energiezuinige kassen & WUR Glastuinbouw (Leo.Marcelis@wur.nl) Leerstoelgroep Tuinbouwketens (Ep.Heuvelink@wur.nl)

Nadere informatie

LED verlichting in kassen:

LED verlichting in kassen: LED verlichting in kassen: met minder energie meer bloemen en groenten van betere kwaliteit Leo Marcelis Hoogleraar Tuinbouw en Productfysiologie Glastuinbouw: Nederland is wereldleider. Teelt van groenten,

Nadere informatie

De Meerwaarde van Diffuus Licht voor Gewas & Tuinder

De Meerwaarde van Diffuus Licht voor Gewas & Tuinder De Meerwaarde van Diffuus Licht voor Gewas & Tuinder Zicht op Licht, 29 oktober 2013, Wageningen Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Inleiding Natuurlijk zonlicht is gratis! Gratis licht voor groei,

Nadere informatie

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Ons energiegebruik (warmte) Redenen om warmte in de kas te brengen 1. Setpoint verwarmen handhaven 2. Gewas

Nadere informatie

Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie?

Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Sander Pot (Plant Dynamics BV) i.s.m. Govert Trouwborst (Plant Lighting BV) Sander Hogewoning (Plant Lighting BV) Stefan Persoon (Inno Agro BV)

Nadere informatie

ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN

ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN Lezing door Barend Löbker VORTUS bv Programma: Klimaat Praktijkervaringen nieuwe telen Vragen/discussie Introductie Vortus BV: 2007 25 jaar geleden door Simon Voogt opgericht

Nadere informatie

Het gewas centraal. Balans assimilatenaanmaak en gebruik (vraag) Wat komt er aan de orde? 11/14/2008. lichtonderschepping fotosynthese.

Het gewas centraal. Balans assimilatenaanmaak en gebruik (vraag) Wat komt er aan de orde? 11/14/2008. lichtonderschepping fotosynthese. 11/14/28 Het gewas centraal Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen UR: Leerstoelgroep Tuinbouwketens WUR Glastuinbouw Met medewerking van: Menno Bakker, Benno Burema, Anja Dieleman, Tom Dueck, Frank Maas,

Nadere informatie

Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015

Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015 Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015 Plantmonitoring Doet mijn gewas het goed onder deze klimaatomstandigheden?

Nadere informatie

Energiebesparing in de broei van lelies

Energiebesparing in de broei van lelies Energiebesparing in de broei van lelies Hans Kok, Casper Slootweg en Jeroen Wildschut Door de hoge energiekosten zijn de kosten voor het broeien van lelies enorm gestegen. Bij een gelijkblijvende en soms

Nadere informatie

Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen

Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen Programma Kosten doublet Warmte aardwarmte berekening Warmtebalans aardwarmte

Nadere informatie

Belichting in de Glastuinbouw. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw energiek2020, 17 maart 2011

Belichting in de Glastuinbouw. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw energiek2020, 17 maart 2011 Belichting in de Glastuinbouw Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw energiek2020, 17 maart 2011 Eén integrale aanpak met 7 transitiepaden: Programma Kas als Energiebron Energie besparen Duurzame energiebronnen

Nadere informatie

Besparen op Groeilicht

Besparen op Groeilicht Besparen op Groeilicht Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Het Nieuwe Telen Optimaal, 13 juni 2013 N etto fotosynthese (µm ol m -2 s-1) Groeilicht: wat hebben wij geleerd? SON-T belichting Belichtingsintensiteit

Nadere informatie

Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen UR: Leerstoel Tuinbouwproductieketens WUR Glastuinbouw

Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen UR: Leerstoel Tuinbouwproductieketens WUR Glastuinbouw Haal meer uit licht! Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen UR: Leerstoel Tuinbouwproductieketens WUR Glastuinbouw Met medewerking van: Anja Dieleman, Tom Dueck, Sander Hogewoning, Govert Trouwborst Bijeenkomst

Nadere informatie

Inhoud. Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Intro fotosynthese: het belang van CO 2 Onderzoek luie bladeren Discussie

Inhoud. Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Intro fotosynthese: het belang van CO 2 Onderzoek luie bladeren Discussie Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Sander Hogewoning (Plant Lighting BV) i.s.m. Govert Trouwborst (Plant Lighting BV) Sander Pot (Plant Dynamics BV) Stefan Persoon (Inno Agro BV)

Nadere informatie

27/11/2015. Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Monitoren fotosynthese: wat is de status? Plantmonitoring.

27/11/2015. Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Monitoren fotosynthese: wat is de status? Plantmonitoring. Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt Masterclass 1 oktober 2015 InHolland Delft BOGO project Klimaat en energie: nieuwe low input teeltsystem in de tuinbouw Anja Dieleman, Wageningen

Nadere informatie

Energiezuinig telen in de glastuinbouw. Cursus Klimaat 8/02/2012 Kris Goen

Energiezuinig telen in de glastuinbouw. Cursus Klimaat 8/02/2012 Kris Goen Energiezuinig telen in de glastuinbouw Cursus Klimaat 8/02/2012 Kris Goen Toelichting project Overzicht Invloed van verschillend E-besparende maatregelen: Schermen Variëren met plantdatum Zomerstookstop

Nadere informatie

Tomaten telen in een geconditioneerde kas:

Tomaten telen in een geconditioneerde kas: Tomaten telen in een geconditioneerde kas: groei, productie en onderliggende processen Tomaten Tomaten telen telen in in een een geconditioneerde geconditioneerde kas: kas: Tomaten telen in een geconditioneerde

Nadere informatie

De ka(n)s voor energie: The Big Picture

De ka(n)s voor energie: The Big Picture De ka(n)s voor energie: The Big Picture Eric Poot, Wageningen UR Glastuinbouw eric.poot@wur.nl Toekomst Glastuinbouw 2 keer meer met 2 keer minder 1 De Ka(n)s voor energie Ondernemers Overheden Kennisinstellingen

Nadere informatie

Invloed klimaat op planttemperatuur. toepassing warmtebeeldcamera. PT Projectnummer: 14266.01

Invloed klimaat op planttemperatuur. toepassing warmtebeeldcamera. PT Projectnummer: 14266.01 Invloed klimaat op planttemperatuur potplanten en toepassing warmtebeeldcamera DLV Plant Postbus 71 67 CA Wageningen Agro Business Park 65 678 PV Wageningen PT Projectnummer: 14266.1 Gefinancierd door

Nadere informatie

Systemen voor buitenluchttoevoer

Systemen voor buitenluchttoevoer Systemen voor buitenluchttoevoer Voor elk gewas en elke kas een oplossing Peter van Weel Wat willen we bereiken? 20-50% energiebesparing op warmte door het meer isoleren met schermdoeken Geen vochtafvoer

Nadere informatie

Notitie. Inleiding. Afgeronde onderzoeken. Betreft: Afgerond onderzoek

Notitie. Inleiding. Afgeronde onderzoeken. Betreft: Afgerond onderzoek Notitie Aan Sectorcommissie Energie Van Aat Dijkshoorn / Dennis Medema Kenmerk Behoort bij agendapunt 5c, vergadering d.d. 15 februari 2011 Totaal aantal pagina s 6 31 januari 2011 Betreft: Afgerond onderzoek

Nadere informatie

50% energiebesparing door LEDverlichting. Leo Marcelis Hoogleraar Tuinbouw en Productfysiologie

50% energiebesparing door LEDverlichting. Leo Marcelis Hoogleraar Tuinbouw en Productfysiologie 50% energiebesparing door LEDverlichting Leo Marcelis Hoogleraar Tuinbouw en Productfysiologie Glastuinbouw Tuinbouwsector Wereldleider Economisch belangrijk Er is een probleem 10% van nationale gasverbruik

Nadere informatie

Invloed van Stuurlicht op het gewas. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Maart 26, 2015

Invloed van Stuurlicht op het gewas. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Maart 26, 2015 Invloed van Stuurlicht op het gewas Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Maart 26, 2015 Deze projecten zijn gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen. Het Nieuwe Telen. Wat kan ik er NU mee? Ing René Beerkens

Het Nieuwe Telen. Het Nieuwe Telen. Wat kan ik er NU mee? Ing René Beerkens Het Nieuwe Telen Het Nieuwe Telen Wat kan ik er NU mee? Ing René Beerkens Programma 19:00 Inventarisatie vragen en teeltsoorten Presentatie / discussie Vochtregeling Nieuwe technische toepassingen Adiabatische

Nadere informatie

Fotosynthese response op licht(kleur), CO 2 en T. Recente ontwikkelingen uit onderzoek.

Fotosynthese response op licht(kleur), CO 2 en T. Recente ontwikkelingen uit onderzoek. Fotosynthese response op licht(kleur), CO 2 en T. Recente ontwikkelingen uit onderzoek. Plant Dynamics B.V. Sander Pot Thema bijeenkomst Energie Bromelia en Potanthurium 12 mei 215 Financiering onderzoek

Nadere informatie

Licht: betekenis voor 1-jarige zomerbloeiers

Licht: betekenis voor 1-jarige zomerbloeiers Licht: betekenis voor 1-jarige zomerbloeiers Tom Dueck & Filip van Noort, WUR Glastuinbouw December 11, 2008 Inhoud Wat is licht? Licht en planten: groeilicht Licht en planten: stuurlicht LEDs: ervaringen,

Nadere informatie

Grip op licht. Het Nieuwe Telen Potplanten: Meer energie besparing met meer natuurlijk licht en verbeterde monitoring

Grip op licht. Het Nieuwe Telen Potplanten: Meer energie besparing met meer natuurlijk licht en verbeterde monitoring Grip op licht Het Nieuwe Telen Potplanten: Meer energie besparing met meer natuurlijk licht en verbeterde monitoring Filip v Noort, Wageningen UR Glas Financiering Kas als Energiebron van het PT en EZ

Nadere informatie

Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is!

Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is! Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is! Op lichtrijke dagen moet in de kas zoveel mogelijk van het fotosynthesepotentieel geprofiteerd worden. De

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen Alstroemeria

Het Nieuwe Telen Alstroemeria Het Nieuwe Telen Alstroemeria Energiezuinig teeltconcept snijbloemen met een lage warmtebehoefte Caroline Labrie, Feije de Zwart Rapport GTB-1031 2010 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten

Nadere informatie

Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld. 31-10-2014, Arie de Gelder

Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld. 31-10-2014, Arie de Gelder Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld 31-10-2014, Arie de Gelder Opmerkingen vooraf De genoemde punten staan open voor discussie Er is geen prioriteit in de volgorde Als

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen Ines 25-10-2012

Het Nieuwe Telen Ines 25-10-2012 Het Nieuwe Telen Ines 25-10-2012 Vereijken Kwekerijen BV 27 ha. cocktail tomaten waarvan cccc 27 ha. Tasty Tom 50 % groeilicht directie Gerard, Eric en Hans Vereijken Het Nieuwe Telen Algemeen Uitgangspunten

Nadere informatie

Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid

Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid is. 1 Alswe kijkennaar de totaleenergiebalansvan een

Nadere informatie

Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem

Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem http://glasreg.khk.be/ www.kvlt.be Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem Studiedag: Toekomst voor de glastuinbouw? 1 december 2006 Herman Marien Energieprobleem: van kennis tot besparing 1. Kennis

Nadere informatie

De Wandelende Klimaatbox

De Wandelende Klimaatbox De Wandelende Klimaatbox Draadloze sensornetwerken in de kas Jos Balendonck NVTL studiedag, 10 maart 2015, Hof van Wageningen Robuuste agroproductiesystemen techniek voor een weerbare agrosector Sectie

Nadere informatie

Aandacht voor bouw en techniek

Aandacht voor bouw en techniek Semigesloten kassen Aandacht voor bouw en techniek AVAG-projectgroep om knelpunten van de semigesloten kas op te lossen Wat zijn de knelpunten? Interview met telers met een semigesloten kas Waarom semigesloten

Nadere informatie

Praktijkonderzoek mobiele belichting bij paprika

Praktijkonderzoek mobiele belichting bij paprika Praktijkonderzoek mobiele belichting bij paprika Ruud Maaswinkel Marcel Raaphorst Leo van der Valk Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector Glastuinbouw December 23 Projectnummer 4174621 23 Wageningen,

Nadere informatie

Optimaal besturen van temperatuur en CO2 op basis van fotosynthese en energie

Optimaal besturen van temperatuur en CO2 op basis van fotosynthese en energie Optimaal besturen van temperatuur en CO2 op basis van fotosynthese en energie J.A. Dieleman (Plant Research International) H.F. de Zwart (Agrotechnology & Food Innovations) Plant Research International

Nadere informatie

Presentatie over kasluchtkwaliteit. Themabijeenkomst CO2 in Glasgroente ENVIRONMENTAL MONITORING SYSTEMS (EMS) B.V.

Presentatie over kasluchtkwaliteit. Themabijeenkomst CO2 in Glasgroente ENVIRONMENTAL MONITORING SYSTEMS (EMS) B.V. ENVIRONMENTAL MONITORING SYSTEMS (EMS) B.V. Presentatie over kasluchtkwaliteit Jan-Kees Boerman / Gertjan Bosman EMS B.V. Themabijeenkomst CO2 in Glasgroente 29-10-2014 Themabijeenkomst CO2 doseren in

Nadere informatie

Vocht gerelateerde problemen met Ca

Vocht gerelateerde problemen met Ca Vocht gerelateerde problemen met Ca Wim Voogt, Wageningen UR glastuinbouw Inhoud Wat is het probleem Fysiologische achtergrond van Ca Functie Ca Opname Relatie Ca en klimaat Oplossingsrichtingen Workshop

Nadere informatie

Nieuw Kasdek voor Het Nieuwe Telen

Nieuw Kasdek voor Het Nieuwe Telen Nieuw Kasdek voor Het Nieuwe Telen Eric Poot, Frank Kempkes, Arie de Gelder, Jan Janse, Marcel Raaphorst Rapport GTB-1050 Referaat Nieuwe kasdekmaterialen hebben de potentie om het energiegebruik van komkommer

Nadere informatie

Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging. Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer

Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging. Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer Welke klimaatproblemen treden op onder een scherm? 1. Stilstaande luchtlagen door verminderde

Nadere informatie

Benadering van Temperatuur grenzen bij Temperatuurintegratie

Benadering van Temperatuur grenzen bij Temperatuurintegratie Benadering van Temperatuur grenzen bij Temperatuurintegratie Arie de Gelder Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector Glastuinbouw oktober 2003 PPO 420027 2003 Wageningen, Praktijkonderzoek Plant

Nadere informatie

Richtinggevende beelden voor energiezuinig telen in semigesloten kassen

Richtinggevende beelden voor energiezuinig telen in semigesloten kassen Richtinggevende beelden voor energiezuinig telen in semigesloten kassen Eric Poot, Feije de Zwart, Sjaak Bakker, Gerard Bot, Anja Dieleman, Arie de Gelder, Leo Marcelis & Daan Kuiper Nota 568 Richtinggevende

Nadere informatie

Grenzen voor Luchtkwaliteit

Grenzen voor Luchtkwaliteit Grenzen voor Luchtkwaliteit Jolanda Heistek Projectmanager CropEye: KennisMakelaar, InnovatieRegisseur, NetwerkFacilitator T:06 13608752 Jolanda.heistek@cropeye.com Agenda Grenzen voor Luchtkwaliteit;

Nadere informatie

Energiebesparing in bio-glasteelten door intensief schermen en geavanceerd ventileren

Energiebesparing in bio-glasteelten door intensief schermen en geavanceerd ventileren Energiebesparing in bio-glasteelten door intensief schermen en geavanceerd ventileren Arie de Gelder, Peter van Weel, Elly Nederhoff Wageningen UR Glastuinbouw Rapportnummer: GTB-1011 2010 Wageningen,

Nadere informatie

Grenzen voor Luchtkwaliteit

Grenzen voor Luchtkwaliteit Grenzen voor Luchtkwaliteit Jolanda Heistek Projectmanager CropEye: KennisMakelaar, InnovatieRegisseur, NetwerkFacilitator T:06 13608752 Jolanda.heistek@cropeye.com Aanleiding Vragen van tuinbouwondernemers;

Nadere informatie

Energie in kengetallen: zoek naar een nieuwe balans

Energie in kengetallen: zoek naar een nieuwe balans Energie in kengetallen: zoek naar een nieuwe balans T. Dueck, A. Elings, F. Kempkes, P. Knies, N. van de Braak, N. Garcia, G. Heij, J. Janse, R. Kaarsemaker, P. Korsten, R. Maaswinkel, M. Ruijs, C. Reijnders

Nadere informatie

Ik ben Feije de Zwart en mij is gevraagd om wat te vertellen over schermen en ontvochtiging. Ik ben onderzoeker kasklimaat en energie.

Ik ben Feije de Zwart en mij is gevraagd om wat te vertellen over schermen en ontvochtiging. Ik ben onderzoeker kasklimaat en energie. Ik ben Feije de Zwart en mij is gevraagd om wat te vertellen over schermen en ontvochtiging. Ik ben onderzoeker kasklimaat en energie. Ik vul dit in door met behulp van simulatiemodellen te berekenen wat

Nadere informatie

Status Groeimodel Gerbera

Status Groeimodel Gerbera Status Groeimodel Gerbera 20 november 2013 Pieter de Visser, Frank van der Helm, Fokke Buwalda (Wageningen UR Glastuinbouw) i.s.m. Floriconsult, DLV Plant, telers, LTO Groeiservice Opbouw presentatie Aanleiding

Nadere informatie

Invloed diffuus scherm op klimaat en productie roos.

Invloed diffuus scherm op klimaat en productie roos. Invloed diffuus scherm op klimaat en productie roos. 12 december 2009 Uitvoering: Ing C.S. Pot Verslag: Ing C.S. Pot en Dr ir A.H.C.M. Schapendonk www.plant-dynamics.nl Englaan 8 6703EW Wageningen 06-21983129

Nadere informatie

BELICHTING EN ENERGIE 18/01/ januari 2017 Herman Marien. Wat krijgen we van de natuur?

BELICHTING EN ENERGIE 18/01/ januari 2017 Herman Marien. Wat krijgen we van de natuur? 18/1/217 BELICHTING EN ENERGIE 17 januari 217 Herman Marien Though it is pleasant weaving nets, it is wiser to make cages. (Thomas More 1478 1535) BELICHTING EN ENERGIE Wat krijgen we van de natuur? Hoeveel

Nadere informatie

Richtinggevende beelden voor energiezuinig telen in semigesloten kassen

Richtinggevende beelden voor energiezuinig telen in semigesloten kassen Richtinggevende beelden voor energiezuinig telen in semigesloten kassen Eric Poot, Feije de Zwart, Sjaak Bakker, Gerard Bot, Anja Dieleman, Arie de Gelder, Leo Marcelis 1 & Daan Kuiper 2 1 2 Wageningen

Nadere informatie

Tomatenteelt met een beperkte gasaansluitwaarde. Auteur M.H.Esmeijer

Tomatenteelt met een beperkte gasaansluitwaarde. Auteur M.H.Esmeijer Tomatenteelt met een beperkte gasaansluitwaarde Auteur M.H.Esmeijer Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Business Unit Glastuinbouw PPO nr. 41600011 Oktober 2004 2004 Wageningen, Praktijkonderzoek Plant

Nadere informatie

The lessons learned 2009

The lessons learned 2009 58 Greenportkas: The lessons learned 29 Een belangrijk onderdeel van de Greenportkas is het onderzoek dat Wageningen UR Glastuinbouw uitvoert. Het doel is de teler te ondersteunen, o.a. door het nauwkeurig

Nadere informatie

Temperatuurintegratie kleine gewassen

Temperatuurintegratie kleine gewassen Temperatuurintegratie kleine gewassen C. Grashoff, M.G.M. Raaphorst, J.W.M. Kempen, J. Janse, J.A. Dieleman & L.F.M. Marcelis Nota 307 Temperatuurintegratie kleine gewassen C. Grashoff 1, M.G.M. Raaphorst

Nadere informatie

Energie in kengetallen: op zoek naar een nieuwe balans

Energie in kengetallen: op zoek naar een nieuwe balans Energie in kengetallen: op zoek naar een nieuwe balans Basisdocument T. Dueck, A. Elings, F. Kempkes, P. Knies, N. van de Braak, N. Garcia, G. Heij, J. Janse, R. Kaarsemaker, P. Korsten, R. Maaswinkel,

Nadere informatie

CO2 doseren, meten en CO2 kwaliteit in de kas WWW.MACVIEW.INFO

CO2 doseren, meten en CO2 kwaliteit in de kas WWW.MACVIEW.INFO ENVIRONMENTAL MONITORING SYSTEMS (EMS) B.V. CO2 doseren, meten en CO2 kwaliteit in de kas Theorie en praktijk J.K. Boerman EMS B.V. 7 maart 2014 CO2 doseren, meten en CO2 kwaliteit in de kas Introductie

Nadere informatie

Nieuwe vormen van verwarming van gewas(delen)

Nieuwe vormen van verwarming van gewas(delen) Nieuwe vormen van verwarming van gewas(delen) R.E.E. Jongschaap, A. de Gelder, E. Heuvelink, F.L.K. Kempkes & C. Stanghellini Wageningen UR Glastuinbouw, Wageningen Februari 29 Nota 597 29 Wageningen,

Nadere informatie

Diffuus licht wat is de optimale lichtverstrooiing?

Diffuus licht wat is de optimale lichtverstrooiing? Diffuus licht wat is de optimale lichtverstrooiing? Th.A. Dueck, D. Poudel, J. Janse & S. Hemming Wageningen UR Glastuinbouw, Wageningen December 2009 Rapport 308 2009 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw

Nadere informatie

Verbranding bladranden Hortensia

Verbranding bladranden Hortensia Verbranding bladranden Hortensia Project 417.17033 Rapport fase 1 F. van Noort Praktijkonderzoek Plant en Omgeving H. Verberkt DLV-Facet Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector glastuinbouw december

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen van Paprika Monitoring bij Gubbels Siberië 2011-2013. LLTB Ontwikkeling

Het Nieuwe Telen van Paprika Monitoring bij Gubbels Siberië 2011-2013. LLTB Ontwikkeling Het Nieuwe Telen van Paprika Monitoring bij Gubbels Siberië 2011-2013 LLTB Ontwikkeling 1 PROJECT: Het Nieuwe Telen van Paprika; monitoring bij Gubbels Siberië Eindrapportage Verplichtingsnummer 1400007216

Nadere informatie

KENNISINVENTARISATIE. Peter Vogel HAS Den Bosch. Rijswijk, april In opdracht van: Landelijke Commissie Paprika LTO Groeiservice

KENNISINVENTARISATIE. Peter Vogel HAS Den Bosch. Rijswijk, april In opdracht van: Landelijke Commissie Paprika LTO Groeiservice KENNISINVENTARISATIE VOOR EEN OPTIMAAL TEELTCONCEPT VOOR PAPRIKA IN EEN GESLOTEN KAS Peter Vogel HAS Den Bosch Rijswijk, april 2005 In opdracht van: Landelijke Commissie Paprika LTO Groeiservice VOORWOORD

Nadere informatie

Wie een topprestatie wil leveren, moet bij de basis beginnen

Wie een topprestatie wil leveren, moet bij de basis beginnen Wie een topprestatie wil leveren, moet bij de basis beginnen Als teler bent u voortdurend bezig om uw gewas in topconditie te brengen en te houden. De basis van een topconditie begint bij de wortels. Een

Nadere informatie

Kennisuitwisseling belichte aardbeienteelt

Kennisuitwisseling belichte aardbeienteelt Kennisuitwisseling belichte aardbeienteelt April 2007 Gefinancieerd door Productschap Tuinbouw Uitgevoerd door: Ing. Bart Vromans Bart.vromans@lucel.nl INHOUDSOPGAVE Samenvatting Inleiding Plan van aanpak

Nadere informatie

De basisprincipes van de fotosynthese Hoe gaat een plant om met CO 2?

De basisprincipes van de fotosynthese Hoe gaat een plant om met CO 2? De basisprincipes van de fotosynthese Hoe gaat een plant om met CO 2? Govert Trouwborst (Plant Lighting BV) Masterclass CO 2 bij potplanten 12 mei 2016 Team: dr. ir. Sander Hogewoning, dr. ir. Govert Trouwborst

Nadere informatie

Praktijkproef Super FK in Paprika 2010 bij de start van de teelt.

Praktijkproef Super FK in Paprika 2010 bij de start van de teelt. Praktijkproef Super FK in Paprika 20 bij de start van de teelt. Inleiding: Het doseren van Super FK zorgt primair voor een actiever/vegetatiever gewas, een betere en vollere gewasstand, met een betere

Nadere informatie

Innovatie- en democentra (IDC s):

Innovatie- en democentra (IDC s): Innovatie- en democentra (IDC s): demonstratie van duurzame oplossingen voor de glastuinbouw sector Sjaak Bakker Start Innovatie- en democentrum (IDC) in 2007 Eerste Innovatie-en Democentrum opgericht

Nadere informatie

Precisie in de kas. meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren

Precisie in de kas. meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren Precisie in de kas meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Eldert van Henten, WU Agrarische bedrijfstechnologie Ontwikkelingen in de glastuinbouw Overschakeling

Nadere informatie

Ventilatievoud: De praktijk

Ventilatievoud: De praktijk Ventilatievoud: De praktijk J. Bontsema, J. Hemming, J. Budding 1, M. Steenbakkers 2, S. Rispens & H.J.J. Janssen 1 2 Priva B.V., De Lier Steenbakkers Tuinbouwadvies, Veghel Wageningen UR Glastuinbouw,

Nadere informatie

Workshops LichtEvent 9 december Door: André Flinterman

Workshops LichtEvent 9 december Door: André Flinterman Workshops LichtEvent 9 december 2015 Door: André Flinterman Optimalisatie huidige belichting Om de lichtoutput van de lampen te verhogen is onderhoud essentieel. Ook om problemen te voorkomen. Waar moet

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Teeltbegeleiding semi-gesloten Phalaenopsis

Teeltbegeleiding semi-gesloten Phalaenopsis Teeltbegeleiding semi-gesloten Phalaenopsis Marcel Raaphorst, Nieves Garcia, Arca Kromwijk en Frank Kempkes Rapport GTB-1062 2011 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Wageningen UR Glastuinbouw Adres

Nadere informatie

Conditioneren van chrysant. Marcel Raaphorst Arie de Gelder Paul de Veld (DLV)

Conditioneren van chrysant. Marcel Raaphorst Arie de Gelder Paul de Veld (DLV) Conditioneren van chrysant Marcel Raaphorst Arie de Gelder Paul de Veld (DLV) Wageningen UR Glastuinbouw. december 2006 2 2006 Wageningen, Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Relatie tussen toenemende kashoogte en het energieverbruik in de glastuinbouw

Relatie tussen toenemende kashoogte en het energieverbruik in de glastuinbouw Relatie tussen toenemende kashoogte en het energieverbruik in de glastuinbouw J.B. Campen J. Bontsema M. Ruijs Rapport nr. 2007 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Invloed van CO 2 -doseren op de productie en kwaliteit bij Alstroemeria

Invloed van CO 2 -doseren op de productie en kwaliteit bij Alstroemeria Invloed van CO 2 -doseren op de productie en kwaliteit bij Alstroemeria F. van Noort Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector glastuinbouw januari 2004 PPO 411724 2003 Wageningen, Praktijkonderzoek

Nadere informatie

Hybride belichting Chrysant

Hybride belichting Chrysant DLV Plant Postbus 7001 6700 CA Wageningen Agro Business Park 65 6708 PV Wageningen T 0317 49 15 78 Gefinancierd door Productschap Tuinbouw en Ministerie van Economische Zaken in het kader van het programma

Nadere informatie

CO 2. niet meer dan genoeg. Teelt van Tomaat in 2012 bij Improvement Centre met lichtafhankelijk doseren van CO 2

CO 2. niet meer dan genoeg. Teelt van Tomaat in 2012 bij Improvement Centre met lichtafhankelijk doseren van CO 2 CO 2 niet meer dan genoeg Teelt van Tomaat in 2012 bij Improvement Centre met lichtafhankelijk doseren van CO 2 Arie de Gelder 1, Mary Warmenhoven 1, Anja Dieleman 1, Peter Klapwijk 2 en Piet Hein van

Nadere informatie

Stuurlicht: Hoe werkt het en hoe reageren gewassen erop?

Stuurlicht: Hoe werkt het en hoe reageren gewassen erop? Stuurlicht: Hoe werkt het en hoe reageren gewassen erop? 1.Introductie: Licht en planten 2.Voorbeelden lichtkleur en plantsturing Sander Hogewoning Plant Lighting B.V. 09 December 2015 Team: dr. ir. Sander

Nadere informatie

1 Gewassen en hun afwijkingen Kennismaking met de plant Afwijkingen in de teelt Afsluiting 24

1 Gewassen en hun afwijkingen Kennismaking met de plant Afwijkingen in de teelt Afsluiting 24 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Gewassen en hun afwijkingen 9 1.1 Kennismaking met de plant 10 1.2 Afwijkingen in de teelt 17 1.3 Afsluiting 24 2 Afwijkingen voorkomen en bestrijdingsmethoden 25 2.1 Niet-parasitaire

Nadere informatie

De sprekende plant: sensoren en modellen in de tuinbouw

De sprekende plant: sensoren en modellen in de tuinbouw De sprekende plant: sensoren en modellen in de tuinbouw Tom De Swaef tom.deswaef@ugent.be www.plantecology.ugent.be Sensoren: plantreactie op omgeving Omgeving: kasklimaat: straling, relatieve vochtigheid,

Nadere informatie

Marletta (E20B.4541) Teeltrichtlijnen

Marletta (E20B.4541) Teeltrichtlijnen Teeltrichtlijnen Marletta (E20B.4541) Plantmateriaal uniform plantmateriaal niet gevoelig voor koploosheid geschikt voor alle gangbare zaaidata en teelt-/stengelsystemen resistentie: HR: Tm:0-3 open en

Nadere informatie

A. Teeltjaar : Inleiding:

A. Teeltjaar : Inleiding: Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato voor de teeltjaren 2008-2009 respectievelijk 2009-2010. (Martien Duijndam) A. Teeltjaar 2008-2009: Inleiding: Het project

Nadere informatie

Conditionering bij biologische vruchtgroenten

Conditionering bij biologische vruchtgroenten Conditionering bij biologische vruchtgroenten Technisch, teeltkundig en economisch onderzoek in de gesloten kas van BiJo te s-gravenzande Marcel Raaphorst Rapport GTB-161 Referaat BiJo is een biologisch

Nadere informatie

Effecten van luchtvochtigheid op groei en ontwikkeling van tomaat

Effecten van luchtvochtigheid op groei en ontwikkeling van tomaat Effecten van luchtvochtigheid op groei en ontwikkeling van tomaat Anja Dieleman Wageningen UR Glastuinbouw, Wageningen februari 2008 Nota 519 2008 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

NieuweTelenTulp. Energiezuinige teeltconcepten voor de broei van tulpen

NieuweTelenTulp. Energiezuinige teeltconcepten voor de broei van tulpen NieuweTelenTulp Energiezuinige teeltconcepten voor de broei van tulpen Inleiding Circa 650 bedrijven broeien jaarlijks meer dan twee miljard tulpen. Het gasverbruik hierbij is circa dertig miljoen m 3.

Nadere informatie

Sturing vorm en bloei Stuurlicht (Fotomorfogenese) Vorm: Lichtkleur (SON-T, LEDs, folies) Bloei: Daglengte

Sturing vorm en bloei Stuurlicht (Fotomorfogenese) Vorm: Lichtkleur (SON-T, LEDs, folies) Bloei: Daglengte Hendrik-Jan van Telgen 1 Groei Groeilicht (Fotosynthese) Lichtintensiteit Natuurlijk licht, assimilatielicht (SON-T, LEDs) Sturing vorm en bloei Stuurlicht (Fotomorfogenese) Vorm: Lichtkleur (SON-T, LEDs,

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2010 - I

Eindexamen m&o vwo 2010 - I Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 tot en met 9. Peter Steenbergen en Erik Koolwijk zijn de twee directeur-grootaandeelhouders van glastuinbouwbedrijf Rijkgroen bv. Het bedrijf heeft

Nadere informatie

Energie besparen met beperkte middelen

Energie besparen met beperkte middelen http://glasreg.khk.be/ www.kvlt.be Energie besparen met beperkte middelen Zuiderkempen Glastuinbouw 11 november 2006 Herman Marien Energiebeheer: van kennis tot besparing 1. Kennis energie Eenheden/prijzen/markt/...

Nadere informatie

Wat is stuurlicht? Wat kunnen we ermee?

Wat is stuurlicht? Wat kunnen we ermee? Wat is stuurlicht? Wat kunnen we ermee? Govert Trouwborst, Plant Lighting B.V. govert@plantlighting.nl www.plantlighting.nl 10 december 2014 Dr. ir. Sander Hogewoning & Dr. ir. Govert Trouwborst Expertise

Nadere informatie

Een ander kasdek op mijn kas? Komkommer commissie, 2 juni 2010

Een ander kasdek op mijn kas? Komkommer commissie, 2 juni 2010 Komkommer commissie, 2 juni 1 Programma Kas als Energiebron Eén integrale aanpak met 7 transitiepaden: www.energiek.nu Energie besparen Duurzame energiebronnen Fossiele energie efficiënt inzetten Overig

Nadere informatie

Minimale temperatuurgrenzen courgette

Minimale temperatuurgrenzen courgette Minimale temperatuurgrenzen courgette Onderzoek 2002 Jan Janse & Marcel Raaphorst Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector Glastuinbouw Projectnummer 415143 Januari 2003 Intern Rapportnummer GT 13058

Nadere informatie

Belichting bij sla. Economische haalbaarheidsstudie. Marcel Raaphorst Jan Janse

Belichting bij sla. Economische haalbaarheidsstudie. Marcel Raaphorst Jan Janse Belichting bij sla Economische haalbaarheidsstudie Marcel Raaphorst Jan Janse Wageningen UR Glastuinbouw, Bleiswijk juni 2007 Projectnummer: 3242000149 2007 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle

Nadere informatie