Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging. Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging. Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer"

Transcriptie

1 Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer

2 Welke klimaatproblemen treden op onder een scherm? 1. Stilstaande luchtlagen door verminderde warmtevraag of door belichting 1. Verticale temperatuurverschillen minimum buis 2. Slechte vochtafvoer en verminderde verdamping 2. Horizontale temperatuurverschillen bij schermkieren Lucht stroomt over het doek naar de gevel en zakt 3. Extra opwarming van groeipunten, vruchten of knoppen door verminderde uitstraling Dunnere takken, te snelle afrijping, te snelle uitloop

3 1. Stilstaande luchtlagen Oorzaken: Hoe beter de isolatie hoe warmer onder het scherm Warmte bovenin (lampen, buizen) Gevolgen: Niet mengen van koude en warme lucht Gebrek aan luchtbeweging en vochtafvoer Onderin koud, in combinatie met hoge RV kans op condens Te lage temperatuur onderin voor afrijping of uitlopen van ogen

4 Invloed scherm en belichting op verticale verschillen

5 Film stilstaande lucht

6 Remedie stilstaande lucht Bewegen met ventilator en niet met buis Een buis van graden levert niet veel luchtbeweging en warmt de kas onnodig op Luchtbeweging met een ventilator hoeft niet veel energie te kosten zolang dat maar in de vrije ruimte gebeurd, dus met weinig overdruk Bij een dicht gewas is de doordringing een probleem

7 Systemen om lucht te circuleren

8 Verdamping afvoeren Problemen met schimmels, rand, breekstelen, guttatie, enz: het lijken allemaal gevolgen van slechte verdamping! Luchtbeweging stimuleert de verdamping, maar alleen als de toegevoerde lucht vocht kan opnemen. Vocht verdrijven naar een andere plek in het gewas verplaatst het probleem omdat er onderweg vocht wordt opgenomen. Daarom net zo lang blazen tot de hele vochtinhoud van de kas is verlaagd sturen op absoluut vocht AV binnen= AV buiten aanvullend ontvochtigen nodig (lithiumzout of koelen)

9 Remedie verdamping vergroten Lucht binnen het gewas in beweging brengen Levert een hogere RV en lagere gewasverdamping, maar een droger gewas en minder kans op condensatie dankzij gelijkmatiger temperaturen Buitenlucht toevoeren Vergroot de gewasverdamping en laat grotere temperatuurverschillen toe zonder kans op condensatie Verdeling van lucht is per gewas verschillend

10 Buitenlucht verdelen onder een scherm

11 Filmpje Dairyfan

12 2. Horizontale Temperatuurverschillen Drijvende kracht = energietoevoer of afvoer Autonome luchtstromen zijn zeer krachtig: 1m3 lucht weegt 1,18 kg, dus in een kap van 8m*100m*3m beweegt 2832 kg! Bij een snelheid van 0,3 m/sec praat je dan over m3/uur ofwel kilo/uur Dat hou je niet zomaar tegen, ook niet met ventilatoren Ontvochtigen met slurven onder het gewas met 5 m3/m2/uur brengt slechts 4000 m3/uur daar tegenin! Horizontale ventilatoren brengen daar slechts m3/uur tegenin als ze volle toeren zouden draaien, maar niemand doet dat Schermen goed sluiten en schotjes plaatsen helpen het beste tegen horizontale temperatuurverschillen

13 Effect van schotjes

14 Filmpje rook boven doek

15 3. Opwarming van organen door minder uitstraling Stralingswarmte (van lampen) wordt geabsorbeerd door het gewas Verdamping voert het grootste deel ervan af Behalve bij slecht verdampende gewassen of dood klimaat Luchtbeweging zorgt dan voor redding! Dat geldt ook voor bijvoorbeeld knoppen of vruchten Dichtere kassen, lichtafscherming en energieschermen verlagen de luchtbeweging opwarming Roos: kas 27 0 C, knop 39 0 C bij zonnescherm dicht, knop 41 0 C bij scherm open en 32 0 C bij luchtbeweging

16 Opwarming rozenknop Buiten: 850 W/m2. Diffuus Kasdek + Scherm: XLS 13F, 32% lichtreductie Kaslucht: 27 graden. Zwart= 26 o C, donkerpaars= 27 o C, lichtpaars= 32 o C, geel = 39 o C

17 Resultaat afkoelen met kaslucht 1 m/sec Zwart= 26 o C, donkerpaars= 27 o C, lichtpaars= 32 o C, geel = 39 o C

18 ontwikkelingsrichtingen Koelen van plantonderdelen met lokale luchtbeweging schermen in de nacht volledig sluiten en overdag meer licht toelaten Droge buitenlucht verdelen zonder slurven bij dichte gewassen lage RV net boven gewas Onverwarmde buitenlucht verdelen met één slurf boven het gewas in combinatie met verticale ventilatoren goedkoop systeem

19 Afsluiting Dit onderzoek kwam tot stand dankzij een financiële bijdrage van PT, ministerie van EL&I en het onderzoeksprogramma Kas als Energiebron Wageningen UR

Systemen voor buitenluchttoevoer

Systemen voor buitenluchttoevoer Systemen voor buitenluchttoevoer Voor elk gewas en elke kas een oplossing Peter van Weel Wat willen we bereiken? 20-50% energiebesparing op warmte door het meer isoleren met schermdoeken Geen vochtafvoer

Nadere informatie

Luchtbeweging. Door : Rene Poldervaart, Tim Stolker, Jan en Pieter Reijm

Luchtbeweging. Door : Rene Poldervaart, Tim Stolker, Jan en Pieter Reijm Luchtbeweging Door : Rene Poldervaart, Tim Stolker, Jan en Pieter Reijm Het verloop van de Presentatie Luchtbeweging Wat weten we van luchtbeweging in de kas Luchtbeweging door winddruk en windsnelheid

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen. Basis HNT. Wat is de kern van HNT? en CO 2. Natuurkundige principes oa: Plantfysiologie Plantbalans. Vochtbalans Energie balans

Het Nieuwe Telen. Basis HNT. Wat is de kern van HNT? en CO 2. Natuurkundige principes oa: Plantfysiologie Plantbalans. Vochtbalans Energie balans Het Nieuwe Telen en CO 2 Wat is de kern van HNT? Door Hans Pronk, 12/05/2016 1 Basis HNT Natuurkundige principes oa: Vochtbalans Energie balans Plantfysiologie Plantbalans Assimilatenbalans Vochtbalans

Nadere informatie

Rapportage Temperatuur- en RV-metingen

Rapportage Temperatuur- en RV-metingen Rapportage Temperatuur- en RV-metingen Meetadres Jamuflor B.V. Hoofdweg 141 1424 PE De Kwakel Uitgevoerd door: Hoofdweg 1236 2153 LR Nieuw-Vennep 24 februari 2015 5 x 6,4 m = 32 meter 5 x 6,4 m = 32 meter

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen Alstroemeria

Het Nieuwe Telen Alstroemeria Het Nieuwe Telen Alstroemeria praktijk-implementatie Frank van der Helm, Peter van Weel, Caroline Labrie en Feije de Zwart. Het Nieuwe Telen Even het geheugen opfrissen Ontwikkelen en toetsen energiezuinig

Nadere informatie

Energiezuinige teelt Alstroemeria

Energiezuinige teelt Alstroemeria Energiezuinige teelt Alstroemeria Metingen op bedrijven en energiezuinige teeltconcept Energiek 2020 Event 9 maart 2017, Nieves García Feije de Zwart, Peter van Weel, Johan Steenhuizen, Marco de Groot

Nadere informatie

Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid

Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid is. 1 Alswe kijkennaar de totaleenergiebalansvan een

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen. Het Nieuwe Telen. Wat kan ik er NU mee? Ing René Beerkens

Het Nieuwe Telen. Het Nieuwe Telen. Wat kan ik er NU mee? Ing René Beerkens Het Nieuwe Telen Het Nieuwe Telen Wat kan ik er NU mee? Ing René Beerkens Programma 19:00 Inventarisatie vragen en teeltsoorten Presentatie / discussie Vochtregeling Nieuwe technische toepassingen Adiabatische

Nadere informatie

ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN

ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN Lezing door Barend Löbker VORTUS bv Programma: Klimaat Praktijkervaringen nieuwe telen Vragen/discussie Introductie Vortus BV: 2007 25 jaar geleden door Simon Voogt opgericht

Nadere informatie

Presentatie Toepassingsmogelijkheden voor Verti-fan en Enfan

Presentatie Toepassingsmogelijkheden voor Verti-fan en Enfan LTO Groeiservice Themabijeenkomst Energie - Het Nieuwe Telen Presentatie Toepassingsmogelijkheden voor Verti-fan en Enfan door Dennis Brom Van der Ende Pompen B.V. Enfan Horizontale recirculatie Horizontale

Nadere informatie

De ka(n)s voor energie: The Big Picture

De ka(n)s voor energie: The Big Picture De ka(n)s voor energie: The Big Picture Eric Poot, Wageningen UR Glastuinbouw eric.poot@wur.nl Toekomst Glastuinbouw 2 keer meer met 2 keer minder 1 De Ka(n)s voor energie Ondernemers Overheden Kennisinstellingen

Nadere informatie

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Ons energiegebruik (warmte) Redenen om warmte in de kas te brengen 1. Setpoint verwarmen handhaven 2. Gewas

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen bij tomaat. Marcel Raaphorst, Wageningen UR Glastuinbouw

Het Nieuwe Telen bij tomaat. Marcel Raaphorst, Wageningen UR Glastuinbouw Het Nieuwe Telen bij tomaat Marcel Raaphorst, Wageningen UR Glastuinbouw Onderwerpen Gevolgen HNT op temperatuur en gewas Plantbelasting Assimilatenbalans Generatief en vegetatief gewas Bladrandjes en

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen van Paprika Monitoring bij Gubbels Siberië 2011-2013. LLTB Ontwikkeling

Het Nieuwe Telen van Paprika Monitoring bij Gubbels Siberië 2011-2013. LLTB Ontwikkeling Het Nieuwe Telen van Paprika Monitoring bij Gubbels Siberië 2011-2013 LLTB Ontwikkeling 1 PROJECT: Het Nieuwe Telen van Paprika; monitoring bij Gubbels Siberië Eindrapportage Verplichtingsnummer 1400007216

Nadere informatie

Luchtvochtigheid en temperatuur

Luchtvochtigheid en temperatuur Luchtvochtigheid en temperatuur Een plant moet groeien. Voor die groei heeft de plant onder meer voedingszouten en water nodig uit de bodem of het substraat. De opname van voedingszouten en water gebeurt

Nadere informatie

Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato (opgesteld door Martien Duijndam)

Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato (opgesteld door Martien Duijndam) Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato (opgesteld door Martien Duijndam) Inleiding: Het project Lucht in de kas is uitgevoerd om de toepassing van de Climate Optimizer

Nadere informatie

Verbeteren verticaal temperatuurprofiel in een Aircokas

Verbeteren verticaal temperatuurprofiel in een Aircokas Verbeteren verticaal temperatuurprofiel in een Aircokas Peter van Weel 1 Instituten Wageningen UR Glastuinbouw, Wageningen maand 2007 Nota nummer 2007 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten

Nadere informatie

Droge lucht toevoeren via slurven onder het gewas bij Gerbera en Matricaria

Droge lucht toevoeren via slurven onder het gewas bij Gerbera en Matricaria Droge lucht toevoeren via slurven onder het gewas bij Gerbera en Matricaria P.A. van Weel M.G.M. Raaphorst Rapport GTB-1173.indd Referaat Voor twee gewassen, Matricaria en Gerbera, is onderzocht hoe buitenlucht

Nadere informatie

Effecten van luchtbehandeling bij de teelt van Basilicum in pot op een betonvloer

Effecten van luchtbehandeling bij de teelt van Basilicum in pot op een betonvloer Effecten van luchtbehandeling bij de teelt van Basilicum in pot op een betonvloer Ing. P.A. van Weel Wageningen UR Glastuinbouw, Wageningen Mei 2012. 2012 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten

Nadere informatie

NieuweTelenTulp. Energiezuinige teeltconcepten voor de broei van tulpen

NieuweTelenTulp. Energiezuinige teeltconcepten voor de broei van tulpen NieuweTelenTulp Energiezuinige teeltconcepten voor de broei van tulpen Inleiding Circa 650 bedrijven broeien jaarlijks meer dan twee miljard tulpen. Het gasverbruik hierbij is circa dertig miljoen m 3.

Nadere informatie

Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld. 31-10-2014, Arie de Gelder

Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld. 31-10-2014, Arie de Gelder Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld 31-10-2014, Arie de Gelder Opmerkingen vooraf De genoemde punten staan open voor discussie Er is geen prioriteit in de volgorde Als

Nadere informatie

Natuurkundige analyse van de vocht- en energie balans van een tuinbouwkas

Natuurkundige analyse van de vocht- en energie balans van een tuinbouwkas Natuurkundige analyse van de vocht- en energie balans van een tuinbouwkas Het handhaven van een energiezuinig groeiklimaat in kassen met behulp van natuurlijke en geforceerde ventilatie P.A. van Weel 1,

Nadere informatie

DLV Aktua Chrysant. Aanvulling op discussie over beter Coolen

DLV Aktua Chrysant. Aanvulling op discussie over beter Coolen DLV Aktua Chrysant mei 2013 Aanvulling op discussie over beter Coolen De afgelopen week zijn er door Floraholland i.s.m. LTO groeiservice en DLV Plant BV twee bijeenkomsten georganiseerd over het onderwerp

Nadere informatie

6 Nieuw: Plantvoice / gewasactiviteit en watergift

6 Nieuw: Plantvoice / gewasactiviteit en watergift 6 Nieuw: Plantvoice / gewasactiviteit en watergift De plant centraal stellen Het Nieuwe Telen heeft opnieuw aangetoond dat het voor een efficiënte klimaatregeling essentieel is om de plant centraal te

Nadere informatie

Effect maatregelen ter voorkoming van temperatuurverschillen in de kas bij gebruik van energieschermen met open bandjes

Effect maatregelen ter voorkoming van temperatuurverschillen in de kas bij gebruik van energieschermen met open bandjes Effect maatregelen ter voorkoming van temperatuurverschillen in de kas bij gebruik van energieschermen met open bandjes J.B. Campen Nota 411 Effect maatregelen ter voorkoming van temperatuurverschillen

Nadere informatie

Basis principes bewaring

Basis principes bewaring Basis principes bewaring Informatieavond Akkerbouw Ten Brinke 12 januari 2016 Huub Maerman Tolsma-Grisnich Basisprincipes Aardappelen bewaren Kwaliteit door kennis! Tolsma Grisnich Group Improving your

Nadere informatie

VERTI-FAN. Verticale luchtrecirculatie Tuinbouw ventilatorsystemen

VERTI-FAN. Verticale luchtrecirculatie Tuinbouw ventilatorsystemen Tuinbouw ventilatorsystemen VERTI-FAN Verticale luchtrecirculatie De meest toegepaste ventilatorsystemen zijn hoog in de kas gemonteerd, recirculeren de lucht alleen horizontaal en maken dus geen luchtbeweging

Nadere informatie

3/22/ SaveEnergy kasdek. 2SaveEnergy kasdek. 2SaveEnergy kasdek. 2SaveEnergy kasdek. Energie besparing: Energie besparing:

3/22/ SaveEnergy kasdek. 2SaveEnergy kasdek. 2SaveEnergy kasdek. 2SaveEnergy kasdek. Energie besparing: Energie besparing: Energie besparing: Woningen - standaard dubbel glas Utiliteitsbouw - standaard dubbel glas Kassen - standaard enkel glas Energie besparing: Nadelen van dubbel glas als kasdek: - hoge prijs - grote lichtonderschepping

Nadere informatie

Verbeteringsopties BiJo

Verbeteringsopties BiJo Verbeteringsopties BiJo Inventarisatie naar verbeteringen van het elektriciteitsverbruik en de warmtebalans bij een gesloten kas Marcel Raaphorst Vertrouwelijk rapport GTB-5021 Referaat Wageningen UR Glastuinbouw

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen Ines 25-10-2012

Het Nieuwe Telen Ines 25-10-2012 Het Nieuwe Telen Ines 25-10-2012 Vereijken Kwekerijen BV 27 ha. cocktail tomaten waarvan cccc 27 ha. Tasty Tom 50 % groeilicht directie Gerard, Eric en Hans Vereijken Het Nieuwe Telen Algemeen Uitgangspunten

Nadere informatie

Notitie. Inleiding. Afgeronde onderzoeken. Betreft: Afgerond onderzoek

Notitie. Inleiding. Afgeronde onderzoeken. Betreft: Afgerond onderzoek Notitie Aan Sectorcommissie Energie Van Aat Dijkshoorn / Dennis Medema Kenmerk Behoort bij agendapunt 5c, vergadering d.d. 15 februari 2011 Totaal aantal pagina s 6 31 januari 2011 Betreft: Afgerond onderzoek

Nadere informatie

AIRMIX TM. Gestuurd ventilatie-/circulatiesysteem Tuinbouwventilatoren

AIRMIX TM. Gestuurd ventilatie-/circulatiesysteem Tuinbouwventilatoren Tuinbouwventilatoren AIRMIX TM Gestuurd ventilatie-/circulatiesysteem Het doel van de Airmix installatie is om met gesloten scherm doek te kunnen ventileren en ontvochtigen. De Airmix zuigt lucht boven

Nadere informatie

Ik ben Feije de Zwart en mij is gevraagd om wat te vertellen over schermen en ontvochtiging. Ik ben onderzoeker kasklimaat en energie.

Ik ben Feije de Zwart en mij is gevraagd om wat te vertellen over schermen en ontvochtiging. Ik ben onderzoeker kasklimaat en energie. Ik ben Feije de Zwart en mij is gevraagd om wat te vertellen over schermen en ontvochtiging. Ik ben onderzoeker kasklimaat en energie. Ik vul dit in door met behulp van simulatiemodellen te berekenen wat

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen bij Vereijken

Het Nieuwe Telen bij Vereijken Het Nieuwe Telen bij Vereijken Marcel Raaphorst Rapport GTB-197 Referaat Een nieuwe tomatenkas, ingericht met dubbele schermen en het inblazen van buitenlucht via luchtslangen, is gemonitord. Met het systeem

Nadere informatie

Verticaal temperatuurprofiel roos. Energie besparen en lichtuitstoot verminderen bij de teelt van rozen. Rapport GTB P.A.

Verticaal temperatuurprofiel roos. Energie besparen en lichtuitstoot verminderen bij de teelt van rozen. Rapport GTB P.A. Verticaal temperatuurprofiel roos Energie besparen en lichtuitstoot verminderen bij de teelt van rozen P.A. van Weel Rapport GTB-1445 Referaat Het verticale temperatuurprofiel krijgt bij rozen extra aandacht

Nadere informatie

Grip op licht. Het Nieuwe Telen Potplanten: Meer energie besparing met meer natuurlijk licht en verbeterde monitoring

Grip op licht. Het Nieuwe Telen Potplanten: Meer energie besparing met meer natuurlijk licht en verbeterde monitoring Grip op licht Het Nieuwe Telen Potplanten: Meer energie besparing met meer natuurlijk licht en verbeterde monitoring Filip v Noort, Wageningen UR Glas Financiering Kas als Energiebron van het PT en EZ

Nadere informatie

Nog niet zo lang geleden waren groentetuinders veel ervan overtuigd dat een groentekas met enkel glas moest zijn gemaakt.

Nog niet zo lang geleden waren groentetuinders veel ervan overtuigd dat een groentekas met enkel glas moest zijn gemaakt. Goede middag, Als onderzoeker Kasklimaat en energie bij Wageningen UR Glastuinbouw ben ik betrokken bij kasproeven die op kleine schaal in Bleiswijk worden uitgevoerd, maar ook bij de monitoring van energie-innovaties

Nadere informatie

Energiezuinige optimalisatie van het microklimaat door luchtbeweging

Energiezuinige optimalisatie van het microklimaat door luchtbeweging Energiezuinige optimalisatie van het microklimaat door luchtbeweging J. Bontsema 1, J.O. Voogt 2, P.A. van Weel 1, J. van den Beukel 3, A. Zuijderwijk 4, C.W. Labrie 1, F.R. van Noort 1 & M.G.M. Raaphorst

Nadere informatie

A. Teeltjaar : Inleiding:

A. Teeltjaar : Inleiding: Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato voor de teeltjaren 2008-2009 respectievelijk 2009-2010. (Martien Duijndam) A. Teeltjaar 2008-2009: Inleiding: Het project

Nadere informatie

Invloed klimaat op planttemperatuur. toepassing warmtebeeldcamera. PT Projectnummer: 14266.01

Invloed klimaat op planttemperatuur. toepassing warmtebeeldcamera. PT Projectnummer: 14266.01 Invloed klimaat op planttemperatuur potplanten en toepassing warmtebeeldcamera DLV Plant Postbus 71 67 CA Wageningen Agro Business Park 65 678 PV Wageningen PT Projectnummer: 14266.1 Gefinancierd door

Nadere informatie

De Meerwaarde van Diffuus Licht voor Gewas & Tuinder

De Meerwaarde van Diffuus Licht voor Gewas & Tuinder De Meerwaarde van Diffuus Licht voor Gewas & Tuinder Zicht op Licht, 29 oktober 2013, Wageningen Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Inleiding Natuurlijk zonlicht is gratis! Gratis licht voor groei,

Nadere informatie

Taak constructies. Architecten en ingenieurs: Goossens & Partners. Dries de Burggrave. 1MAK a 2015-2

Taak constructies. Architecten en ingenieurs: Goossens & Partners. Dries de Burggrave. 1MAK a 2015-2 Taak constructies Architecten en ingenieurs: Goossens & Partners. Dries de Burggrave 1MAK a 2015-2 Bouwknoop 1 Het gaat om een bouwknoop omdat de verticale muur verbonden wordt met een hellend dak. Detailtekening

Nadere informatie

de plant activiteit sensor Peter Stradiot Energie-InfoDag 12 maart 2009

de plant activiteit sensor Peter Stradiot Energie-InfoDag 12 maart 2009 de plant activiteit sensor Peter Stradiot Energie-InfoDag 12 maart 2009 www.innogreen.be Advies tomatenteelt in Noord en Zuid Proces management in internationale tuinbouwprojecten Internationale nieuwsbrief

Nadere informatie

Energiebesparing in de broei van lelies

Energiebesparing in de broei van lelies Energiebesparing in de broei van lelies Hans Kok, Casper Slootweg en Jeroen Wildschut Door de hoge energiekosten zijn de kosten voor het broeien van lelies enorm gestegen. Bij een gelijkblijvende en soms

Nadere informatie

Het nieuwe telen biologisch

Het nieuwe telen biologisch Het nieuwe telen biologisch Monitoring van een energiezuinige biologische vruchtgroententeelt bij BioVerbeek Marcel Raaphorst Rapport GTB-1301 Referaat Op een biologisch glastuinbouwbedrijf wordt de luchtvochtigheid

Nadere informatie

Energiebesparing in bio-glasteelten door intensief schermen en geavanceerd ventileren

Energiebesparing in bio-glasteelten door intensief schermen en geavanceerd ventileren Energiebesparing in bio-glasteelten door intensief schermen en geavanceerd ventileren Arie de Gelder, Peter van Weel, Elly Nederhoff Wageningen UR Glastuinbouw Rapportnummer: GTB-1011 2010 Wageningen,

Nadere informatie

Relatie tussen toenemende kashoogte en het energieverbruik in de glastuinbouw

Relatie tussen toenemende kashoogte en het energieverbruik in de glastuinbouw Relatie tussen toenemende kashoogte en het energieverbruik in de glastuinbouw J.B. Campen J. Bontsema M. Ruijs Rapport nr. 2007 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

VAN CO 2 NAAR H 2 O AGENDA

VAN CO 2 NAAR H 2 O AGENDA AGENDA PRODUCT OVERZICHT INDIRECTE & DIRECTE VRIJE KOELING MOLLIER DIAGRAM ASHREA CONDITIES BASIS VORMEN ENERGIEVERBRUIK & CO 2 UITSTOOT KANTTEKENINGEN CONCLUSIES Bert Leffers STULZ Groep B.V. PRODUCT

Nadere informatie

Actief gewas met lager energieverbruik

Actief gewas met lager energieverbruik Het Nieuwe Telen Actief gewas met lager energieverbruik Het Nieuwe Telen stelt het gewas en het groeiklimaat centraal. Door het combineren van praktijkervaring met wetenschappelijke kennis blijkt het mogelijk

Nadere informatie

The lessons learned 2009

The lessons learned 2009 58 Greenportkas: The lessons learned 29 Een belangrijk onderdeel van de Greenportkas is het onderzoek dat Wageningen UR Glastuinbouw uitvoert. Het doel is de teler te ondersteunen, o.a. door het nauwkeurig

Nadere informatie

Bewaarseizoen Doorwas, natrot en phytophthora

Bewaarseizoen Doorwas, natrot en phytophthora Bewaarseizoen 2010 Doorwas, natrot en phytophthora Temperatuurafwijking t.o.v. gem. Neerslagtekort Van neerslagtekort naar wateroverlast Foto: Sytze Bakker Regen na warme periode: doorwas Hoge temperaturen

Nadere informatie

Precisie in de kas. meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren

Precisie in de kas. meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren Precisie in de kas meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Eldert van Henten, WU Agrarische bedrijfstechnologie Ontwikkelingen in de glastuinbouw Overschakeling

Nadere informatie

Teelt en energie van VenlowEnergy naar ID

Teelt en energie van VenlowEnergy naar ID Teelt en energie van VenlowEnergy naar ID Ervaringen en resultaten van de VenlowEnergy kas t/m 2014 en de eerste ervaringen van de ID kas 23 oktober 2014, Frank Kempkes Aanleiding van de VenlowEnergy HNT

Nadere informatie

Gedroogde lucht met absorptie luchtdrogers.

Gedroogde lucht met absorptie luchtdrogers. Gedroogde lucht met absorptie luchtdrogers. Het hart van de adsorptiedrogers is de rotor of absorptiewiel. Deze bestaat uit chemisch gebonden silicagel dat vocht kan opnemen uit passerende lucht, maar

Nadere informatie

Venlow Energy Kas, een ultra energiezuinige kas. Wageningen UR Greenhouse Horticulture

Venlow Energy Kas, een ultra energiezuinige kas. Wageningen UR Greenhouse Horticulture Venlow Energy Kas, een ultra energiezuinige kas Frank Kempkes, Frank Kempkes, Wageningen UR Greenhouse Horticulture Kas in ontwikkeling Kassen worden: Groter Hoger Lichter Geavanceerder Achtergrond, de

Nadere informatie

Voor een gelijkmatige opkweek

Voor een gelijkmatige opkweek Voor een gelijkmatige opkweek Monitoring van de horizontale temperatuurverschillen bij plantenkwekerij Van der Lugt Marcel Raaphorst Rapport GTB-1154 Referaat De horizontale temperatuurverdeling in een

Nadere informatie

Monitoring Energiebesparing en teeltervaringen bij Energie-innovaties

Monitoring Energiebesparing en teeltervaringen bij Energie-innovaties Monitoring Energiebesparing en teeltervaringen bij Energie-innovaties F. de Zwart, M. Raaphorst, P. van Weel, B. Speetjens, H. Janssen, W. Verkerke en P. Vermeulen Feije de Zwart 1, Jan Voogt 2 en Anja

Nadere informatie

AT Multifunctioneel luchtbehandelingsapparaat

AT Multifunctioneel luchtbehandelingsapparaat AT-5461 Multifunctioneel luchtbehandelingsapparaat Veiligheid Lees en bewaar deze instructies. Dit apparaat kan worden gebruikt door kinderen vanaf 8 jaar oud en door personen met verminderde lichamelijke,

Nadere informatie

Aandacht voor bouw en techniek

Aandacht voor bouw en techniek Semigesloten kassen Aandacht voor bouw en techniek AVAG-projectgroep om knelpunten van de semigesloten kas op te lossen Wat zijn de knelpunten? Interview met telers met een semigesloten kas Waarom semigesloten

Nadere informatie

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering.

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering. 1 Warmteleer. 1 De soortelijke warmte is de warmte die je moet toevoeren om 1 kg van een stof 1 0 C op te warmen. Deze warmte moet je ook weer afvoeren om 1 kg van die stof 1 0 C af te koelen. 2 Om 2 kg

Nadere informatie

Energiezuinig telen 10/3/2008. Verloop commodity gasprijs afgelopen 6 jaar. Wat komt er aan de orde? Aanleiding. Energie is heel duur geworden!

Energiezuinig telen 10/3/2008. Verloop commodity gasprijs afgelopen 6 jaar. Wat komt er aan de orde? Aanleiding. Energie is heel duur geworden! Aanleiding Energiezuinig telen Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoelgroep Tuinbouwketens Met medewerking van: M. Bakker, S. Bakker, F. Buwalda, J. Campen, A. Dieleman, T.

Nadere informatie

12 duurzaamheidstips voor monumenten. Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort.

12 duurzaamheidstips voor monumenten. Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort. 12 duurzaamheidstips voor monumenten Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort. 1 12 duurzaamheidstips voor monumenten Woont u in een monument of ander karakteristiek

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen Alstroemeria

Het Nieuwe Telen Alstroemeria Het Nieuwe Telen Alstroemeria Energiezuinig teeltconcept snijbloemen met een lage warmtebehoefte Caroline Labrie, Feije de Zwart Rapport GTB-1031 2010 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten

Nadere informatie

Vocht en schimmel in uw woning. Hoe pakt u dit aan?

Vocht en schimmel in uw woning. Hoe pakt u dit aan? Tips om vocht en schimmel te vermijden Zet de ramen van een kamer een beetje open als er veel mensen in de kamer zijn. Doe de deur van de keuken dicht als u kookt. Zet altijd de dampkap aan als u kookt.

Nadere informatie

Ventileren voor een optimale luchtkwaliteit

Ventileren voor een optimale luchtkwaliteit Ventileren voor een optimale luchtkwaliteit Maandag 4 september 2017 Panoramazaal 1. Algemeen... 2 Waarom ventileren?... 2 2. Twee opties: Individueel of collectief... 2 3. Relevante info voor collectieve

Nadere informatie

Warmtebuffering in de grond

Warmtebuffering in de grond Warmtebuffering in de grond Monitoring van de toepassing een horizontale slangenbuffer bij Teegrow Marcel Raaphorst Rapport GTB-1273 Abstract NL Van een slangenbuffer die op 4 meter diepte in de kasbodem

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer?

Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer? Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer? Naam leerling: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Welke kleur wordt heter? Neem twee stukjes doek, een witte en een zwarte. Houd je ene hand onder het

Nadere informatie

Traditioneel parket op vloerkoeling.

Traditioneel parket op vloerkoeling. Traditioneel parket op vloerkoeling. Traditioneel parket op vloerkoeling. De consument wordt steeds meer op zijn wenken bediend als het gaat om meer comfort in en rondom het huis. Veel nieuwbouw wordt

Nadere informatie

Handleiding Bewaarsysteem

Handleiding Bewaarsysteem Jaritech elektro- en besturingstechniek Handleiding Bewaarsysteem Jaritech Versie 0.1 Goed bewaren is flink besparen Inhoud Inleiding... 2 Bewaren... 3 Drogen... 5 Handbediening... 6 Info... 7 Condens

Nadere informatie

Meten van het binnenklimaat

Meten van het binnenklimaat Meten van het binnenklimaat Binnen in de kas zijn drie soorten metingen nodig om het kasklimaat volgens plan te laten verlopen: kasluchttemperatuur en relatieve luchtvochtigheid; CO 2 ; de apparatuur:

Nadere informatie

Klimaatbeheerssysteem voor grondgebonden teelten zoals sla

Klimaatbeheerssysteem voor grondgebonden teelten zoals sla Klimaatbeheerssysteem voor grondgebonden teelten zoals sla J.B. Campen, A.A. Sapounas en J. Janse Rapport 334 2010 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Als je aan een drukke weg woont verlucht je beter niet. Door beddengoed op 60 C te wassen dood je huisstofmijt.

Als je aan een drukke weg woont verlucht je beter niet. Door beddengoed op 60 C te wassen dood je huisstofmijt. Is 22 C de ideale slaapkamertemperatuur? Ventileren = verluchten CO kan je proeven Als het buiten koud is, verlucht je niet. Als je aan een drukke weg woont verlucht je beter niet. Hoeveel kan je best

Nadere informatie

> Verwarmen en ventileren

> Verwarmen en ventileren > Verwarmen en Verwarmen en Vochtproblemen in huis, condens op de ramen, een beschimmelde muur u kunt het allemaal voorkomen door goed te en te verwarmen. Zorg voor voldoende frisse lucht in huis. Lees

Nadere informatie

Kenniscentrum energie. Verslag: meetcampagne LT netten in glastuinbouw

Kenniscentrum energie. Verslag: meetcampagne LT netten in glastuinbouw Kenniscentrum energie Verslag: meetcampagne LT netten in glastuinbouw Inhoudsopgave Kenniscentrum energie... 1 Inhoudsopgave... 2 1 Meetmethode... 3 2 Resultaten... 3 3 besluit... 7 2 Zwarte PE-buis Diameter

Nadere informatie

Wat is ermee gedaan Een groep auberginetelers rond de BCO is bezig met de voorbereidingen van een demonstratieproject op praktijkschaal.

Wat is ermee gedaan Een groep auberginetelers rond de BCO is bezig met de voorbereidingen van een demonstratieproject op praktijkschaal. Notitie Aan de sectorcommissie Energie Van Aat Dijkshoorn / Dennis Medema Kenmerk Behoort bij agendapunt 5b, vergadering d.d. 5 oktober 2011 Totaal aantal pagina s 5 19 september 2011 Betreft: Afgerond

Nadere informatie

Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant?

Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant? Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant? Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoel Tuinbouwproductieketens Met medewerking van: Peter van Weel, Hendrik Jan van

Nadere informatie

Klimaat Kas zonder Gas

Klimaat Kas zonder Gas Klimaat Kas zonder Gas J.B. Campen, F.L.K. Kempkes en A.A. Sapounas Rapport GTB-1001 2008 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Rentabiliteit geconditioneerd telen

Rentabiliteit geconditioneerd telen Rentabiliteit geconditioneerd telen 2 april 2008 Marcel Raaphorst (Wageningen UR Glastuinbouw) Marc Ruijs (LEI / Wageningen UR Glastuinbouw) Inhoud presentatie Achtergrond Systemen en technische uitvoeringen

Nadere informatie

De Wandelende Klimaatbox

De Wandelende Klimaatbox De Wandelende Klimaatbox Draadloze sensornetwerken in de kas Jos Balendonck NVTL studiedag, 10 maart 2015, Hof van Wageningen Robuuste agroproductiesystemen techniek voor een weerbare agrosector Sectie

Nadere informatie

Ruimteverwarming. 1 Inleiding... 1. 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2. 3 Centrale verwarming... 3. 4 Decentralisatie... 4

Ruimteverwarming. 1 Inleiding... 1. 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2. 3 Centrale verwarming... 3. 4 Decentralisatie... 4 1 Inleiding... 1 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2 3 Centrale verwarming... 3 4 Decentralisatie... 4 5 Convectieverwarming... 5 6 Stralingsverwarming... 9 7 Keuzecriteria... 11 1 Inleiding Voor de

Nadere informatie

Zout als oplossing. Studie over de toepassing van hygroscopische zoutoplossingen om kaslucht te ontvochtigen en warmte terug te winnen.

Zout als oplossing. Studie over de toepassing van hygroscopische zoutoplossingen om kaslucht te ontvochtigen en warmte terug te winnen. Zout als oplossing Studie over de toepassing van hygroscopische zoutoplossingen om kaslucht te ontvochtigen en warmte terug te winnen. Marcel Raaphorst rapport GTB-5022 Referaat Met zoutoplossingen kan

Nadere informatie

Temperatuurgelijkheid verbeteren door klimaat monitoring

Temperatuurgelijkheid verbeteren door klimaat monitoring Temperatuurgelijkheid verbeteren door klimaat monitoring December 2013 Uitgevoerd door: Rob Wientjens Climeco Engineering B.V. Inhoud 1 Management samenvatting... 3 2 Inleiding... 5 3 Uitvoering van het

Nadere informatie

C2D. Technische brochure LUCHTDROGERS. De meest energiezuinige manier om vocht uit de lucht te halen. Dutch Climate Systems

C2D. Technische brochure LUCHTDROGERS. De meest energiezuinige manier om vocht uit de lucht te halen. Dutch Climate Systems C2D LUCHTDROGERS Technische brochure De meest energiezuinige manier om vocht uit de lucht te halen Dutch Climate Systems C2D luchtdrogers met smart material Combinatie met een warmtepomp De C2D luchtdrogers

Nadere informatie

CO 2. uit buitenlucht. Rapport GTB Peter van Weel en Bram Vanthoor

CO 2. uit buitenlucht. Rapport GTB Peter van Weel en Bram Vanthoor CO 2 uit buitenlucht Peter van Weel en Bram Vanthoor Rapport GTB-1423 Referaat Het verhogen van de CO 2 concentratie in een kas wordt door allerlei oorzaken moeilijker en draagt ook niet bij aan de energie

Nadere informatie

Bedrade afstandbediening Introductie van het spare part. Knoppen en display van de afstandbediening.

Bedrade afstandbediening Introductie van het spare part. Knoppen en display van de afstandbediening. Bedrade afstandbediening Introductie van het spare part. Knoppen en display van de afstandbediening. Wordt gebruikt om unit te starten en te stoppen. Let Op!!: Bij alleen koeling units is warmte mode niet

Nadere informatie

Verwarmen en ventileren. Advies voor frisse lucht in huis

Verwarmen en ventileren. Advies voor frisse lucht in huis Verwarmen en Advies voor frisse lucht in huis 1 Vochtproblemen in huis, condens op de ramen, een beschimmelde muur u kunt het allemaal voorkomen door goed te en te verwarmen. Zorg voor voldoende frisse

Nadere informatie

Bouwfouten koopwoningen Herdersveld, jan 2016 Door: Lambert Romijnders, HV81 pag 1

Bouwfouten koopwoningen Herdersveld, jan 2016 Door: Lambert Romijnders, HV81 pag 1 Bouwfouten koopwoningen Herdersveld, jan 2016 Door: Lambert Romijnders, HV81 pag 1 Onze wijk is gebouwd in de jaren 70, degelijk en luxe uitgevoerd, en er werd isolatie toegepast. Dit laatste was toen

Nadere informatie

Consultancy effect uitstraling en T-verdeling op Botrytis Chrysant

Consultancy effect uitstraling en T-verdeling op Botrytis Chrysant Consultancy effect uitstraling en T-verdeling op Botrytis Chrysant DLV Plant Postbus 7001 6700 CA Wageningen Agro Business Park 65 6708 PV Wageningen T 0317 49 15 78 F 0317 46 04 00 Gefinancierd door Productschap

Nadere informatie

www.hth-hth.nl Energie kosten besparen met Gesloten Hybride Medium-koeler (GHM)

www.hth-hth.nl Energie kosten besparen met Gesloten Hybride Medium-koeler (GHM) RBO bank 37 62 72 732 BN NL 39 RBO 0376 272 732 K o n t r ak t v o o r wa a r d e n nternet..www.hth-hth.nl Handelsr.K.v.K.04054189 BTW. NL0370 4494 1B01 Ten rlo 6 7921 V Zuidwolde Tel. 0528 371010 Fax

Nadere informatie

Innovatie- en democentra (IDC s):

Innovatie- en democentra (IDC s): Innovatie- en democentra (IDC s): demonstratie van duurzame oplossingen voor de glastuinbouw sector Sjaak Bakker Start Innovatie- en democentrum (IDC) in 2007 Eerste Innovatie-en Democentrum opgericht

Nadere informatie

Isolatierapport. +31(0)

Isolatierapport.  +31(0) Isolatierapport www.novariet.nl +31(0)599 41 74 44 Verschil tussen RC-waarde Novariet en Natuurriet In dit nieuwsitem wordt uitgelegd hoe het is gesteld met de RC-waarde van het Novariet dak ten opzichte

Nadere informatie

Techneco ELGA warmtepomp Gebruikershandleiding. Type 3.0

Techneco ELGA warmtepomp Gebruikershandleiding. Type 3.0 Techneco ELGA warmtepomp Gebruikershandleiding Type 3.0 April 2015 INHOUDSOPGAVE 1 Introductie 1 2 Bediening binnenunit 2 3 Thermostaat instellen 3 3.1 Instelling controleren 3 3.2 Koelen of verwarmen

Nadere informatie

Besparen op Groeilicht

Besparen op Groeilicht Besparen op Groeilicht Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Het Nieuwe Telen Optimaal, 13 juni 2013 N etto fotosynthese (µm ol m -2 s-1) Groeilicht: wat hebben wij geleerd? SON-T belichting Belichtingsintensiteit

Nadere informatie

Vocht in de woning. Ventileren is gezond en bespaart energie

Vocht in de woning. Ventileren is gezond en bespaart energie Ventileren is gezond en bespaart energie We staan er meestal niet bij stil, maar de lucht om ons heen bevat vocht. Dat geldt natuurlijk ook voor de lucht in huis. Door transpiratie, douchen, koken en wassen

Nadere informatie

Isolatie plaatsen en de kiertjes niet afdichten? Een jas die niet dicht kan, heeft toch ook geen zin...

Isolatie plaatsen en de kiertjes niet afdichten? Een jas die niet dicht kan, heeft toch ook geen zin... Isolatie plaatsen en de kiertjes niet afdichten? Een jas die niet dicht kan, heeft toch ook geen zin... Woonvocht en oppervlaktecondensatie De mens zelf produceert steeds een hoeveelheid waterdamp door

Nadere informatie

p V T Een ruimte van 24 ºC heeft een dauwpuntstemperatuur van 19 ºC. Bereken de absolute vochtigheid.

p V T Een ruimte van 24 ºC heeft een dauwpuntstemperatuur van 19 ºC. Bereken de absolute vochtigheid. 8. Luchtvochtigheid relatieve vochtigheid p e 100 % p absolute vochtigheid = dichtheid van waterdamp dauwpuntstemperatuur T d = de temperatuur waarbij de heersende waterdampdruk de maximale dampdruk is.

Nadere informatie

Verbranding bladranden Hortensia

Verbranding bladranden Hortensia Verbranding bladranden Hortensia Project 417.17033 Rapport fase 1 F. van Noort Praktijkonderzoek Plant en Omgeving H. Verberkt DLV-Facet Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector glastuinbouw december

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Uiendag Drogen van uien: Keuzes, mogelijkheden en onmogelijkheden

Uiendag Drogen van uien: Keuzes, mogelijkheden en onmogelijkheden Drogen van uien: Keuzes, mogelijkheden en onmogelijkheden Aanleiding 3 vragen: Er zijn op dit moment veel partijen in de bewaring die niet scherp zijn. Waarom drogen op 20 C of drogen boven de 30 C? Hoe

Nadere informatie