de plant activiteit sensor Peter Stradiot Energie-InfoDag 12 maart 2009

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "de plant activiteit sensor Peter Stradiot Energie-InfoDag 12 maart 2009"

Transcriptie

1 de plant activiteit sensor Peter Stradiot Energie-InfoDag 12 maart 2009

2 Advies tomatenteelt in Noord en Zuid Proces management in internationale tuinbouwprojecten Internationale nieuwsbrief tomaat in samenwerking met 23 adviseurs in 4 talen 5 daagse cursus geconditioneerd telen met LNV, WUR en OVTO Ontwikkeling producten Gewasregistratie en -planning software Snelle LAI meting via standaard digitale camera Plant Activiteit Sensor tomaat

3 Inhoud presentatie de beperkingen voor hogere productieefficiëntie werking plant activiteit sensor proefje met IR meting conclusie

4 Plant centraal Intuïtief begrijpt men activiteit ~ verdamping+ Invloeden Licht interceptie Temperatuur en straling (zon buis - lampen) Vocht Luchtbeweging Wateropname (EC, WG ) CO2 etc Innovatiestudie bio-respons-sensor in samenwerking met K.U.Leuven

5 Hoe sturen we de plant op dit moment? Meetsonde (Temperatuur en RV) In de lucht Geventileerde buis Afgeschermd van de straling Wat meten we dus niet? Straling Luchtcirculatie Bladtemperatuur Hoe verwachten we productie te kunnen verhogen? Hogere RV met luchtcirculatie Straling zon en buis beter benutten (energiebalans) Meer inzicht in de deelprocessen vd plant

6 Plant Activiteit = verdamping plus Kas T C blad T C Rel.Vocht % Vocht Deficiet g/kg Vocht Spanning Deficiet kpa % toename VSD Vsd houdt rekening met de planttemperatuur maar geeft geen inzicht over de luchtstroming en de straling noch de huidmondjesweerstand.

7 Metingen in de kas

8 Eigenschap PASensor Een materiaal dat identiek opwarmt en afkoelt als het echte blad Een gelijke luchtweerstand heeft als het echte blad Met een infrarood thermometer wordt het blad en de sensor temperatuur gemeten Het verschil in temperatuur duidt de activiteit aan

9 Onderzoek CADcracker, BIOSYST-MeBioS, K.U.Leuven De thermische invloed van energie en luchtstroming bepalen op tomatenbladeren 3 rassen: Bonaparte, Admiro en Growdena (3 zaadhuizen, 3 type tomaat) Een materiaal bepalen met identieke thermische en luchtweerstand eigenschappen

10 Bovenkant onderkant Bonaparte Admiro Growdena

11 een Bonaparte haartje

12 Verschillen tussen de rassen Cultivar/ bovenkant blad Oppervlakte haartjes (mm²) Gemiddelde lengte (µm) Bonaparte Admiro Growdena De grootste verschillen zijn tussen Bonaparte en Growdena, beide werden weerhouden voor verdere analyse

13 CFD luchtstroming virtueel Bonaparte blad

14 Bio Respons Sensor PAS Een look a like tomatenblad Vervormbaar zodat lichtinterceptie identiek is als het echte blad Opwarmen en afkoelen zoals het echte blad Luchtweerstand lucht identiek als het echte blad Emissie coëfficiënt werd bepaald

15 ervaringen Openen van het scherm geeft koude op de kop maar de verdamping gaat na enkele minuten gewoon door Te snelle temperatuur stijging in de ochtend resulteert in condens op het blad koude mat reduceert sterk de verdamping Een lage luchtsnelheid geeft iets hogere activiteit bij matige instraling Activiteit zonneblad en schaduwblad boven in de kop haast even groot, echter niet onderin het gewas Straling van de buis/groeibuis op het gewas wordt zichtbaar

16 De voordelen Minder verwarmen omdat gestuurd wordt op convectie EN straling EN luchtstroming Beter benutten gewasverwarming (straling en nabijheid) Telen met hogere RV (bepalen grenzen activiteit) Moment schermen of foggen scherper bepalen Ventilatie en luchtstroming op plant zichtbaar maken Productiestijging door beter in te spelen op de plant reactie met één simpele meting Mogelijke verbetering door geconditioneerd te sturen met een PASensor~ 5 à 8% energie efficiëntie en 3 maal per jaar een sturingsfout voorkomen

Systemen voor buitenluchttoevoer

Systemen voor buitenluchttoevoer Systemen voor buitenluchttoevoer Voor elk gewas en elke kas een oplossing Peter van Weel Wat willen we bereiken? 20-50% energiebesparing op warmte door het meer isoleren met schermdoeken Geen vochtafvoer

Nadere informatie

Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant?

Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant? Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant? Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoel Tuinbouwproductieketens Met medewerking van: Peter van Weel, Hendrik Jan van

Nadere informatie

Precisie in de kas. meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren

Precisie in de kas. meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren Precisie in de kas meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Eldert van Henten, WU Agrarische bedrijfstechnologie Ontwikkelingen in de glastuinbouw Overschakeling

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen. Het Nieuwe Telen. Wat kan ik er NU mee? Ing René Beerkens

Het Nieuwe Telen. Het Nieuwe Telen. Wat kan ik er NU mee? Ing René Beerkens Het Nieuwe Telen Het Nieuwe Telen Wat kan ik er NU mee? Ing René Beerkens Programma 19:00 Inventarisatie vragen en teeltsoorten Presentatie / discussie Vochtregeling Nieuwe technische toepassingen Adiabatische

Nadere informatie

ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN

ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN Lezing door Barend Löbker VORTUS bv Programma: Klimaat Praktijkervaringen nieuwe telen Vragen/discussie Introductie Vortus BV: 2007 25 jaar geleden door Simon Voogt opgericht

Nadere informatie

Invloed klimaat op planttemperatuur. toepassing warmtebeeldcamera. PT Projectnummer: 14266.01

Invloed klimaat op planttemperatuur. toepassing warmtebeeldcamera. PT Projectnummer: 14266.01 Invloed klimaat op planttemperatuur potplanten en toepassing warmtebeeldcamera DLV Plant Postbus 71 67 CA Wageningen Agro Business Park 65 678 PV Wageningen PT Projectnummer: 14266.1 Gefinancierd door

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen. Basis HNT. Wat is de kern van HNT? en CO 2. Natuurkundige principes oa: Plantfysiologie Plantbalans. Vochtbalans Energie balans

Het Nieuwe Telen. Basis HNT. Wat is de kern van HNT? en CO 2. Natuurkundige principes oa: Plantfysiologie Plantbalans. Vochtbalans Energie balans Het Nieuwe Telen en CO 2 Wat is de kern van HNT? Door Hans Pronk, 12/05/2016 1 Basis HNT Natuurkundige principes oa: Vochtbalans Energie balans Plantfysiologie Plantbalans Assimilatenbalans Vochtbalans

Nadere informatie

Luchtbeweging. Door : Rene Poldervaart, Tim Stolker, Jan en Pieter Reijm

Luchtbeweging. Door : Rene Poldervaart, Tim Stolker, Jan en Pieter Reijm Luchtbeweging Door : Rene Poldervaart, Tim Stolker, Jan en Pieter Reijm Het verloop van de Presentatie Luchtbeweging Wat weten we van luchtbeweging in de kas Luchtbeweging door winddruk en windsnelheid

Nadere informatie

Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015

Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015 Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015 Plantmonitoring Doet mijn gewas het goed onder deze klimaatomstandigheden?

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen bij tomaat. Marcel Raaphorst, Wageningen UR Glastuinbouw

Het Nieuwe Telen bij tomaat. Marcel Raaphorst, Wageningen UR Glastuinbouw Het Nieuwe Telen bij tomaat Marcel Raaphorst, Wageningen UR Glastuinbouw Onderwerpen Gevolgen HNT op temperatuur en gewas Plantbelasting Assimilatenbalans Generatief en vegetatief gewas Bladrandjes en

Nadere informatie

Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging. Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer

Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging. Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer Welke klimaatproblemen treden op onder een scherm? 1. Stilstaande luchtlagen door verminderde

Nadere informatie

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Ons energiegebruik (warmte) Redenen om warmte in de kas te brengen 1. Setpoint verwarmen handhaven 2. Gewas

Nadere informatie

De Meerwaarde van Diffuus Licht voor Gewas & Tuinder

De Meerwaarde van Diffuus Licht voor Gewas & Tuinder De Meerwaarde van Diffuus Licht voor Gewas & Tuinder Zicht op Licht, 29 oktober 2013, Wageningen Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Inleiding Natuurlijk zonlicht is gratis! Gratis licht voor groei,

Nadere informatie

Besparen op Groeilicht

Besparen op Groeilicht Besparen op Groeilicht Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Het Nieuwe Telen Optimaal, 13 juni 2013 N etto fotosynthese (µm ol m -2 s-1) Groeilicht: wat hebben wij geleerd? SON-T belichting Belichtingsintensiteit

Nadere informatie

27/11/2015. Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Monitoren fotosynthese: wat is de status? Plantmonitoring.

27/11/2015. Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Monitoren fotosynthese: wat is de status? Plantmonitoring. Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt Masterclass 1 oktober 2015 InHolland Delft BOGO project Klimaat en energie: nieuwe low input teeltsystem in de tuinbouw Anja Dieleman, Wageningen

Nadere informatie

Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato (opgesteld door Martien Duijndam)

Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato (opgesteld door Martien Duijndam) Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato (opgesteld door Martien Duijndam) Inleiding: Het project Lucht in de kas is uitgevoerd om de toepassing van de Climate Optimizer

Nadere informatie

Als planten konden praten

Als planten konden praten 3/28/28 Als planten konden praten Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw (Leo.Marcelis@wur.nl) Leerstoelgroep Tuinbouwketens (Ep.Heuvelink@wur.nl) Met medewerking van: J. Bontsema,

Nadere informatie

Presentatie Toepassingsmogelijkheden voor Verti-fan en Enfan

Presentatie Toepassingsmogelijkheden voor Verti-fan en Enfan LTO Groeiservice Themabijeenkomst Energie - Het Nieuwe Telen Presentatie Toepassingsmogelijkheden voor Verti-fan en Enfan door Dennis Brom Van der Ende Pompen B.V. Enfan Horizontale recirculatie Horizontale

Nadere informatie

Energiezuinige teelt Alstroemeria

Energiezuinige teelt Alstroemeria Energiezuinige teelt Alstroemeria Metingen op bedrijven en energiezuinige teeltconcept Energiek 2020 Event 9 maart 2017, Nieves García Feije de Zwart, Peter van Weel, Johan Steenhuizen, Marco de Groot

Nadere informatie

Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie?

Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Sander Pot (Plant Dynamics BV) i.s.m. Govert Trouwborst (Plant Lighting BV) Sander Hogewoning (Plant Lighting BV) Stefan Persoon (Inno Agro BV)

Nadere informatie

Workshop: Telen op plantbalans

Workshop: Telen op plantbalans Energiek Event Licht op besparing. 7 april 2016. Plant Dynamics, Sander Pot Workshop: Telen op plantbalans DE BASISPRINCIPES VAN HET NIEUWE TELEN ir. P.A.M. Geelen Ir. J.O. Voogt ing. P.A. van Weel Ook

Nadere informatie

Verdamping: Hoe reageert mijn gewas? Meer behoefte aan kennis, inzicht in :

Verdamping: Hoe reageert mijn gewas? Meer behoefte aan kennis, inzicht in : Telen onder gewijzigde omstandigheden Het nieuwe telen Bron: Vakblad Groenten & Fruit Telen onder gewijzigde omstandigheden : Hoe reageert mijn gewas? Meer behoefte aan kennis, inzicht in : Invloed van

Nadere informatie

Het Nieuwe Telen Alstroemeria

Het Nieuwe Telen Alstroemeria Het Nieuwe Telen Alstroemeria praktijk-implementatie Frank van der Helm, Peter van Weel, Caroline Labrie en Feije de Zwart. Het Nieuwe Telen Even het geheugen opfrissen Ontwikkelen en toetsen energiezuinig

Nadere informatie

De sprekende plant: sensoren en modellen in de tuinbouw

De sprekende plant: sensoren en modellen in de tuinbouw De sprekende plant: sensoren en modellen in de tuinbouw Tom De Swaef tom.deswaef@ugent.be www.plantecology.ugent.be Sensoren: plantreactie op omgeving Omgeving: kasklimaat: straling, relatieve vochtigheid,

Nadere informatie

Fotosynthese Avalanche

Fotosynthese Avalanche Fotosynthese Avalanche Metingen 14 mei 2008 Verslag 28 mei 2008 Dr ir A.H.C.M. Schapendonk www.plant-dynamics.nl Englaan 8 6703EW Wageningen 06-21983129 Opdrachtgever: Productschap Tuinbouw Locatie onderzoek:

Nadere informatie

Krijtmiddelen en diffuus coatings Hoe kies ik het juiste product?

Krijtmiddelen en diffuus coatings Hoe kies ik het juiste product? Krijtmiddelen en diffuus coatings Hoe kies ik het juiste product? 0 Inhoudsopgave Gebruik van krijtmiddel en diffuus coating p. 2 Wat is een krijtmiddel? p. 3 Soorten krijtmiddelen p. 4 Wat is een diffuus

Nadere informatie

VERTI-FAN. Verticale luchtrecirculatie Tuinbouw ventilatorsystemen

VERTI-FAN. Verticale luchtrecirculatie Tuinbouw ventilatorsystemen Tuinbouw ventilatorsystemen VERTI-FAN Verticale luchtrecirculatie De meest toegepaste ventilatorsystemen zijn hoog in de kas gemonteerd, recirculeren de lucht alleen horizontaal en maken dus geen luchtbeweging

Nadere informatie

The lessons learned 2009

The lessons learned 2009 58 Greenportkas: The lessons learned 29 Een belangrijk onderdeel van de Greenportkas is het onderzoek dat Wageningen UR Glastuinbouw uitvoert. Het doel is de teler te ondersteunen, o.a. door het nauwkeurig

Nadere informatie

aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde

aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde Het klimaat GROEP 3-4 27 45 minuten 1, 42 en 43 De leerling: aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde landklimaat en zeeklimaat blauwe kleurpotloden Zorg voor de activiteit De

Nadere informatie

Invloed diffuus scherm op klimaat en productie roos.

Invloed diffuus scherm op klimaat en productie roos. Invloed diffuus scherm op klimaat en productie roos. 12 december 2009 Uitvoering: Ing C.S. Pot Verslag: Ing C.S. Pot en Dr ir A.H.C.M. Schapendonk www.plant-dynamics.nl Englaan 8 6703EW Wageningen 06-21983129

Nadere informatie

Inhoud. Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Intro fotosynthese: het belang van CO 2 Onderzoek luie bladeren Discussie

Inhoud. Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Intro fotosynthese: het belang van CO 2 Onderzoek luie bladeren Discussie Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Sander Hogewoning (Plant Lighting BV) i.s.m. Govert Trouwborst (Plant Lighting BV) Sander Pot (Plant Dynamics BV) Stefan Persoon (Inno Agro BV)

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer?

Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer? Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer? Naam leerling: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Welke kleur wordt heter? Neem twee stukjes doek, een witte en een zwarte. Houd je ene hand onder het

Nadere informatie

Near Infrared Radiation (NIR) reflectie:

Near Infrared Radiation (NIR) reflectie: Near Infrared Radiation (NIR) reflectie: Effect op kasklimaat en productie van rozen Frank Kempkes Wageningen UR Glastuinbouw Met dank aan Cecilia Stanghellini en Silke Hemming Eigenschappen van een kasdek

Nadere informatie

Condensatie, condensdruppels

Condensatie, condensdruppels Anti-condensvlies Condensatie, condensdruppels Lucht kan afhankelijk van de ruimtetemperatuur maar een bepaalde hoeveelheid waterdamp opnemen. Hoe hoger de temperatuur, hoe hoger het maximale watergehalte

Nadere informatie

Energiebewust belichten: een hele kunst

Energiebewust belichten: een hele kunst Energiebewust belichten: een hele kunst Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw 10 november, 2009 Belichting in Nederland Tuinbouw onder glas 10 500 ha Glastuinbouw met kunstlicht - 2000 ha (19%) + 1% op

Nadere informatie

Hitte op sportvelden

Hitte op sportvelden Hitte op sportvelden Natalie Theeuwes Post Doc stadsklimaat Meteorologie en Luchtkwaliteit Met dank aan Bert Heusinkveld, Bert Holtslag, Reinder Ronda, Gert-Jan Steeneveld Gevolgen voor gezondheid Huidaandoeningen

Nadere informatie

Natuurlijke ventilatie van leslokalen

Natuurlijke ventilatie van leslokalen Natuurlijke ventilatie van leslokalen Seminar Actiflow - CFD in de bouw 20 mei 2011 ir. Henk Versteeg Inhoud presentatie Introductie LBP SIGHT Binnenmilieu basisscholen Ventilatie basisschool De Schakel

Nadere informatie

Energiezuinige optimalisatie van het microklimaat door luchtbeweging

Energiezuinige optimalisatie van het microklimaat door luchtbeweging Energiezuinige optimalisatie van het microklimaat door luchtbeweging J. Bontsema 1, J.O. Voogt 2, P.A. van Weel 1, J. van den Beukel 3, A. Zuijderwijk 4, C.W. Labrie 1, F.R. van Noort 1 & M.G.M. Raaphorst

Nadere informatie

Meten van het binnenklimaat

Meten van het binnenklimaat Meten van het binnenklimaat Binnen in de kas zijn drie soorten metingen nodig om het kasklimaat volgens plan te laten verlopen: kasluchttemperatuur en relatieve luchtvochtigheid; CO 2 ; de apparatuur:

Nadere informatie

De ka(n)s voor energie: The Big Picture

De ka(n)s voor energie: The Big Picture De ka(n)s voor energie: The Big Picture Eric Poot, Wageningen UR Glastuinbouw eric.poot@wur.nl Toekomst Glastuinbouw 2 keer meer met 2 keer minder 1 De Ka(n)s voor energie Ondernemers Overheden Kennisinstellingen

Nadere informatie

metingen voorkomt betrouwbaarheid Gepatenteerde oppervlakte vochtmeting (testo 835-H1) Intuïtieve menu navigatie door icoontjes en joystick

metingen voorkomt betrouwbaarheid Gepatenteerde oppervlakte vochtmeting (testo 835-H1) Intuïtieve menu navigatie door icoontjes en joystick Infrarood thermometer testo 835 snelle, nauwkeurige infrood meetinstrumenten voor HVAC en industrie Meet veilig en nauwkeurig, zelfs bij hoge temperaturen 4-puntslaser laat het exacte meetbereik zien,

Nadere informatie

Schermprestaties kwantificeren stralings-, lucht- en vochtdoorgang, opstellen meet-en rekenmethode voor bepalen van de energiebesparing

Schermprestaties kwantificeren stralings-, lucht- en vochtdoorgang, opstellen meet-en rekenmethode voor bepalen van de energiebesparing Schermprestaties kwantificeren stralings-, lucht- en vochtdoorgang, opstellen meet-en rekenmethode voor bepalen van de energiebesparing Silke Hemming, WUR Glastuinbouw Aanleiding Verschillende schermtypes:

Nadere informatie

Warmer of kouder? Sturen met de temperatuur

Warmer of kouder? Sturen met de temperatuur 17-12-7 Warmer of kouder? Sturen met de temperatuur Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen Universiteit, Tuinbouwproductieketens Wageningen UR Glastuinbouw Waarom dit verhaal? Temperatuur belangrijke klimaatfactor

Nadere informatie

Aandacht voor bouw en techniek

Aandacht voor bouw en techniek Semigesloten kassen Aandacht voor bouw en techniek AVAG-projectgroep om knelpunten van de semigesloten kas op te lossen Wat zijn de knelpunten? Interview met telers met een semigesloten kas Waarom semigesloten

Nadere informatie

A. Teeltjaar : Inleiding:

A. Teeltjaar : Inleiding: Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato voor de teeltjaren 2008-2009 respectievelijk 2009-2010. (Martien Duijndam) A. Teeltjaar 2008-2009: Inleiding: Het project

Nadere informatie

CO 2 bij paprika: wanneer kan ik het beste doseren? Anja Dieleman, Wageningen UR Glastuinbouw

CO 2 bij paprika: wanneer kan ik het beste doseren? Anja Dieleman, Wageningen UR Glastuinbouw CO 2 bij paprika: wanneer kan ik het beste doseren? Anja Dieleman, Wageningen UR Glastuinbouw Wat komt er aan de orde? Resultaten enquêtes Fotosynthese Relaties CO 2, licht en temperatuur Effecten CO 2

Nadere informatie

Invloed van Stuurlicht op het gewas. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Maart 26, 2015

Invloed van Stuurlicht op het gewas. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Maart 26, 2015 Invloed van Stuurlicht op het gewas Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Maart 26, 2015 Deze projecten zijn gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van

Nadere informatie

Energiezuinig telen 10/3/2008. Verloop commodity gasprijs afgelopen 6 jaar. Wat komt er aan de orde? Aanleiding. Energie is heel duur geworden!

Energiezuinig telen 10/3/2008. Verloop commodity gasprijs afgelopen 6 jaar. Wat komt er aan de orde? Aanleiding. Energie is heel duur geworden! Aanleiding Energiezuinig telen Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoelgroep Tuinbouwketens Met medewerking van: M. Bakker, S. Bakker, F. Buwalda, J. Campen, A. Dieleman, T.

Nadere informatie

NieuweTelenTulp. Energiezuinige teeltconcepten voor de broei van tulpen

NieuweTelenTulp. Energiezuinige teeltconcepten voor de broei van tulpen NieuweTelenTulp Energiezuinige teeltconcepten voor de broei van tulpen Inleiding Circa 650 bedrijven broeien jaarlijks meer dan twee miljard tulpen. Het gasverbruik hierbij is circa dertig miljoen m 3.

Nadere informatie

Strategie bij vraaggestuurde ventilatie

Strategie bij vraaggestuurde ventilatie d 1.29 1.55 2.18 a 1.45 b 1.03 4.57 1.35 0.81 c 0.59 0.37 1.06 1.11 f e 0.28 0.57 g 0.78 0.21 Lung Pulmonary artery Alveolar capillaries Pulmonary veins PULMONARY SYSTEM Heart Left atrium Right atrium

Nadere informatie

Energiezuinig telen in de glastuinbouw. Cursus Klimaat 8/02/2012 Kris Goen

Energiezuinig telen in de glastuinbouw. Cursus Klimaat 8/02/2012 Kris Goen Energiezuinig telen in de glastuinbouw Cursus Klimaat 8/02/2012 Kris Goen Toelichting project Overzicht Invloed van verschillend E-besparende maatregelen: Schermen Variëren met plantdatum Zomerstookstop

Nadere informatie

06/04/2016. Winterlichtkas. Energiek event winterlicht-kas gewas & condensatie. Het kasdek is (bijna) altijd nat

06/04/2016. Winterlichtkas. Energiek event winterlicht-kas gewas & condensatie. Het kasdek is (bijna) altijd nat Energiek event winterlicht-kas gewas & condensatie 7 april 2016 Frank Kempkes Winterlichtkas Doel: verbeterde kaszodanig daterminimaal 10% meer licht in de kaskomt condensatie Het kasdek is (bijna) altijd

Nadere informatie

VAN CO 2 NAAR H 2 O AGENDA

VAN CO 2 NAAR H 2 O AGENDA AGENDA PRODUCT OVERZICHT INDIRECTE & DIRECTE VRIJE KOELING MOLLIER DIAGRAM ASHREA CONDITIES BASIS VORMEN ENERGIEVERBRUIK & CO 2 UITSTOOT KANTTEKENINGEN CONCLUSIES Bert Leffers STULZ Groep B.V. PRODUCT

Nadere informatie

Grenzen voor Luchtkwaliteit

Grenzen voor Luchtkwaliteit Grenzen voor Luchtkwaliteit Jolanda Heistek Projectmanager CropEye: KennisMakelaar, InnovatieRegisseur, NetwerkFacilitator T:06 13608752 Jolanda.heistek@cropeye.com Agenda Grenzen voor Luchtkwaliteit;

Nadere informatie

Vocht gerelateerde problemen met Ca

Vocht gerelateerde problemen met Ca Vocht gerelateerde problemen met Ca Wim Voogt, Wageningen UR glastuinbouw Inhoud Wat is het probleem Fysiologische achtergrond van Ca Functie Ca Opname Relatie Ca en klimaat Oplossingsrichtingen Workshop

Nadere informatie

+31 (0) E:

+31 (0) E: Contactloze thermometer PCE-IR 100 (HACCP) Contactloze thermometer voor contactloze metingen van levensmiddelen of voor het vaststellen van de kerntemperatuur (m.b.v. een uitklapbare insteeksensor) / de

Nadere informatie

Het comfort van vernieuwing. jaar

Het comfort van vernieuwing. jaar Het comfort van vernieuwing GARATIE jaar VOORDELEN VERWARMEN, VOORDELIGER DAN OOIT: ARIEM is een vernieuwend elektrisch verwarmingssysteem op basis van stralingswarmte en convectie met geïntegreerde opslagkern.

Nadere informatie

Effect maatregelen ter voorkoming van temperatuurverschillen in de kas bij gebruik van energieschermen met open bandjes

Effect maatregelen ter voorkoming van temperatuurverschillen in de kas bij gebruik van energieschermen met open bandjes Effect maatregelen ter voorkoming van temperatuurverschillen in de kas bij gebruik van energieschermen met open bandjes J.B. Campen Nota 411 Effect maatregelen ter voorkoming van temperatuurverschillen

Nadere informatie

Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld. 31-10-2014, Arie de Gelder

Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld. 31-10-2014, Arie de Gelder Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld 31-10-2014, Arie de Gelder Opmerkingen vooraf De genoemde punten staan open voor discussie Er is geen prioriteit in de volgorde Als

Nadere informatie

De gesloten kas. finale opdracht voor de. Alympiade 2008

De gesloten kas. finale opdracht voor de. Alympiade 2008 De gesloten kas finale opdracht voor de Alympiade 2008 Garderen, 14 en 15 maart 2008 1 VOORAF: WERKWIJZER FINALE WISKUNDE A-LYMPIADE 2008 Lees eerst de volledige tekst van de opdracht door zodat je weet

Nadere informatie

STRALINGSVERWARMING STRALINGSPANELEN OP WARM WATER OF STOOM BVBA BLONDEAU & ZONEN. Fabriekstraat, 56 B Lint

STRALINGSVERWARMING STRALINGSPANELEN OP WARM WATER OF STOOM BVBA BLONDEAU & ZONEN. Fabriekstraat, 56 B Lint STRALINGSVERWARMING BVBA BLONDEAU & ZONEN Fabriekstraat, 56 B - 2547 Lint STRALINGSPANELEN OP WARM WATER OF STOOM Tel. +32-3/454.38.50 Fax +32-3/454.38.44 info@blondeau.be www.blondeau.be De stralingspanelen

Nadere informatie

Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen

Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen Programma Kosten doublet Warmte aardwarmte berekening Warmtebalans aardwarmte

Nadere informatie

Teelt en energie van VenlowEnergy naar ID

Teelt en energie van VenlowEnergy naar ID Teelt en energie van VenlowEnergy naar ID Ervaringen en resultaten van de VenlowEnergy kas t/m 2014 en de eerste ervaringen van de ID kas 23 oktober 2014, Frank Kempkes Aanleiding van de VenlowEnergy HNT

Nadere informatie

Klimaatbeheersing (1)

Klimaatbeheersing (1) Klimaatbeheersing (1) E. Gernaat (ISBN 978-90-808907-6-3) Uitgave 2016 1 Introductie klimaatbeheersing Verwarming en koeling als klimaatbeheersing zijn zaken die te maken hebben met het behaaglijkeidsgevoel

Nadere informatie

Relatie tussen toenemende kashoogte en het energieverbruik in de glastuinbouw

Relatie tussen toenemende kashoogte en het energieverbruik in de glastuinbouw Relatie tussen toenemende kashoogte en het energieverbruik in de glastuinbouw J.B. Campen J. Bontsema M. Ruijs Rapport nr. 2007 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Introductie eco2heat. Duurzaam verwarmen op basis van natuurlijke straling. Gezond, duurzaam en voordelig verwarmen

Introductie eco2heat. Duurzaam verwarmen op basis van natuurlijke straling. Gezond, duurzaam en voordelig verwarmen Introductie eco2heat Duurzaam verwarmen op basis van natuurlijke straling Wie is Eco2heat? Eco2heat kiest voor duurzame, groene warmte. Aangezien ongeveer 30% van het wereld energie verbruik verwarming

Nadere informatie

6 Nieuw: Plantvoice / gewasactiviteit en watergift

6 Nieuw: Plantvoice / gewasactiviteit en watergift 6 Nieuw: Plantvoice / gewasactiviteit en watergift De plant centraal stellen Het Nieuwe Telen heeft opnieuw aangetoond dat het voor een efficiënte klimaatregeling essentieel is om de plant centraal te

Nadere informatie

Licht, belichting & kwaliteit. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw KCB, 16 febr 2011

Licht, belichting & kwaliteit. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw KCB, 16 febr 2011 Licht, belichting & kwaliteit Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw KCB, 16 febr 2011 Licht en Belichting Waarom belichten wij? Jaarrond teelt Productieverhoging -> groeilicht Kwaliteitverbetering -> stuurlicht

Nadere informatie

C.V.I. 5.3 Het meten van relatieve vochtigheid 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID

C.V.I. 5.3 Het meten van relatieve vochtigheid 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID 5 METHODEN VAN ONDERZOEK 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID Auteur: T. van Daal 1987 Bij de conversie naar een elektronisch beschikbaar document zijn er kleine tekstuele en inhoudelijke wijzigingen

Nadere informatie

1. Voorkomen 2. Signaleren 3. Ketenbescherming

1. Voorkomen 2. Signaleren 3. Ketenbescherming Inwendige vruchtkwaliteit paprika Plan van aanpak Voorlopige resultaten fase 2 15 mei 2013, Frank van der Helm (WUR), Jantineke Hofland-Zijlstra (WUR), Jeroen Zwinkels (DLV-plant), Jaap Bijdevaate (DLV

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid

Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid is. 1 Alswe kijkennaar de totaleenergiebalansvan een

Nadere informatie

Effect van verdampingsremmers in de Groasis Waterboxx

Effect van verdampingsremmers in de Groasis Waterboxx Effect van verdampingsremmers in de Groasis Waterboxx De Groene Campus, beroepsonderwijs in samenwerking met Thermolab Onderzoek laboratorium Test locatie: Kas op het dak van de Groene Campus in Helmond

Nadere informatie

Tomaten telen in een geconditioneerde kas:

Tomaten telen in een geconditioneerde kas: Tomaten telen in een geconditioneerde kas: groei, productie en onderliggende processen Tomaten Tomaten telen telen in in een een geconditioneerde geconditioneerde kas: kas: Tomaten telen in een geconditioneerde

Nadere informatie

Intelligent luchtdicht renoveren

Intelligent luchtdicht renoveren Isoleren voor morgen Geselecteerde merken voor een duurzame constructie Intelligent luchtdicht renoveren Belang van luchtdichtheid bij isolatie (niet enkele energieverlies, condens,...) Hoe luchtdicht

Nadere informatie

Ruimteverwarming. 1 Inleiding... 1. 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2. 3 Centrale verwarming... 3. 4 Decentralisatie... 4

Ruimteverwarming. 1 Inleiding... 1. 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2. 3 Centrale verwarming... 3. 4 Decentralisatie... 4 1 Inleiding... 1 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2 3 Centrale verwarming... 3 4 Decentralisatie... 4 5 Convectieverwarming... 5 6 Stralingsverwarming... 9 7 Keuzecriteria... 11 1 Inleiding Voor de

Nadere informatie

(Auteursrecht EUROSENSE, 2016)

(Auteursrecht EUROSENSE, 2016) Dakramen bestaan hoofdzakelijk uit glas. Er bestaan veel verschillende glassoorten met diverse thermische eigenschappen en dus een andere thermische radiatie. Het is dan ook onmogelijk om een rechtlijnige

Nadere informatie

Bladschade bij Potanthurium:

Bladschade bij Potanthurium: Bladschade bij Potanthurium: onderzoek naar mogelijke oorzaken, 2012 Productbijeenkomst Potanthurium, Aalsmeer, 6 juni 2013 Wageningen UR Glastuinbouw Nieves García, Mary Warmenhoven, Filip van Noort,

Nadere informatie

Infrarood thermometer van Blue Circle Medical

Infrarood thermometer van Blue Circle Medical Infrarood thermometer van Blue Circle Medical 1. Introductie Hartelijk dank dat u deze huid- en oorthermometer van Blue Circle Medical heeft aangeschaft. Lees eerst deze instructiehandleiding zodat u deze

Nadere informatie

Verhogen van energie efficiëntie in industriële heaters

Verhogen van energie efficiëntie in industriële heaters Verhogen van energie efficiëntie in industriële heaters Arthur Groenbos Product Manager Gas Analyzers arthur.groenbos@nl.yokogawa.com M. 0651538935 Introductie Yokogawa gaat dieper in op het verbeteren

Nadere informatie

Verbranding bladranden Hortensia

Verbranding bladranden Hortensia Verbranding bladranden Hortensia Project 417.17033 Rapport fase 1 F. van Noort Praktijkonderzoek Plant en Omgeving H. Verberkt DLV-Facet Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector glastuinbouw december

Nadere informatie

Grenzen voor Luchtkwaliteit

Grenzen voor Luchtkwaliteit Grenzen voor Luchtkwaliteit Jolanda Heistek Projectmanager CropEye: KennisMakelaar, InnovatieRegisseur, NetwerkFacilitator T:06 13608752 Jolanda.heistek@cropeye.com Aanleiding Vragen van tuinbouwondernemers;

Nadere informatie

Lang leven het Smart Grid! Nu het gebouw nog! Wim Zeiler

Lang leven het Smart Grid! Nu het gebouw nog! Wim Zeiler Lang leven het Smart Grid! Nu het gebouw nog! Wim Zeiler Context 40% van alle energie wordt in de westerse wereld gebruikt in gebouwen [1] Elektriciteit is een duurzame energie drager Een nieuw type elektriciteitsnet

Nadere informatie

Redden van biggen via COUVEUSE systeem

Redden van biggen via COUVEUSE systeem Redden van biggen via COUVEUSE systeem Dr. Ir. D. FREMAUT Hogeschool Gent 1 Noodzaak Wat met overtallige biggen? Toegenomen toomgrootte toegenomen sterfte Sterfte : tijdens de geboorte Sterfte na de geboorte

Nadere informatie

Condensatie op mijn ramen

Condensatie op mijn ramen 1-5 De vorming van condensatie op je ramen is niet altijd te wijten aan een fout aan je ramen, het kan het gevolg zijn van een natuurlijk fenomeen. Hoe ontstaat condensatie? Lucht kan, volgens zijn temperatuur,

Nadere informatie

Licht en planten (onder glas)

Licht en planten (onder glas) Licht en planten (onder glas) Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Masterclass workshop, 17 april 2008 Inhoud Licht en straling Stuurlicht LEDs Diffuus Licht Zonlichtspectrum Straling Golflengte Opmerking

Nadere informatie

Arien van den Berg & Zn. Haal de warmte van de zon binnen!

Arien van den Berg & Zn. Haal de warmte van de zon binnen! Arien van den Berg & Zn. exclusieve infrarood verwarming Haal de warmte van de zon binnen! Met infrarood warmtepanelen lij kt het of de zon schij nt, doordat de gelij kmatige warmte weldadig aanvoelt Unieke

Nadere informatie

Infrarood thermometer

Infrarood thermometer Infrarood thermometer testo 835 snelle, nauwkeurige infrarood meetinstrumenten voor HVAC en industrie Meet veilig en nauwkeurig, zelfs bij hoge temperaturen 4-puntslaser laat het exacte meetbereik zien,

Nadere informatie

Notitie. Inleiding. Afgeronde onderzoeken. Betreft: Afgerond onderzoek

Notitie. Inleiding. Afgeronde onderzoeken. Betreft: Afgerond onderzoek Notitie Aan Sectorcommissie Energie Van Aat Dijkshoorn / Dennis Medema Kenmerk Behoort bij agendapunt 5c, vergadering d.d. 15 februari 2011 Totaal aantal pagina s 6 31 januari 2011 Betreft: Afgerond onderzoek

Nadere informatie

Infrarood thermografie voor kwaliteitscontrole van asfalt bij aanleg (Manon Casiez) Karolien Couscheir

Infrarood thermografie voor kwaliteitscontrole van asfalt bij aanleg (Manon Casiez) Karolien Couscheir Infrarood thermografie voor kwaliteitscontrole van asfalt bij aanleg (Manon Casiez) Karolien Couscheir Situering temperatuurcontrole bij verdichting Verdichten herschikking van korrelskelet Figuur 1: optimale

Nadere informatie

Consultancy effect uitstraling en T-verdeling op Botrytis Chrysant

Consultancy effect uitstraling en T-verdeling op Botrytis Chrysant Consultancy effect uitstraling en T-verdeling op Botrytis Chrysant DLV Plant Postbus 7001 6700 CA Wageningen Agro Business Park 65 6708 PV Wageningen T 0317 49 15 78 F 0317 46 04 00 Gefinancierd door Productschap

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties

Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties Leefmilieu Brussel Warmte-emissie systemen: principes en uitdagingen Raphaël Capart ICEDD asbl Doelstelling(en) van de presentatie

Nadere informatie

Natuurkundige analyse van de vocht- en energie balans van een tuinbouwkas

Natuurkundige analyse van de vocht- en energie balans van een tuinbouwkas Natuurkundige analyse van de vocht- en energie balans van een tuinbouwkas Het handhaven van een energiezuinig groeiklimaat in kassen met behulp van natuurlijke en geforceerde ventilatie P.A. van Weel 1,

Nadere informatie

ElliTrack-W. waterniveau meetsysteem. Juni 2014. Leiderdorp Instruments BV Dijkgravenlaan 17 2352 RN Leiderdorp

ElliTrack-W. waterniveau meetsysteem. Juni 2014. Leiderdorp Instruments BV Dijkgravenlaan 17 2352 RN Leiderdorp ElliTrack-W waterniveau meetsysteem Juni 2014 Leiderdorp Instruments BV Dijkgravenlaan 17 2352 RN Leiderdorp 071-5415514 info@leiderdorpinstruments.nl Inleiding De ElliTrack-W meet de waterstand in een

Nadere informatie

Jaarvergadering. Predictive Maintenance 31 januari on 2011 industrial cooling installations with a thermal imager. Jeroen Van Der Kelen

Jaarvergadering. Predictive Maintenance 31 januari on 2011 industrial cooling installations with a thermal imager. Jeroen Van Der Kelen Jaarvergadering Predictive Maintenance 31 januari on 2011 industrial cooling installations with a thermal imager Jeroen Van Der Kelen Wie is Testo Opgericht in 1957 Wereldwijd marktleider in de productie

Nadere informatie

NIEUW! Smartphone. Smart Probes. Smart work. Testo Smart Probes: compacte meetinstrumenten geoptimaliseerd voor smartphones.

NIEUW! Smartphone. Smart Probes. Smart work. Testo Smart Probes: compacte meetinstrumenten geoptimaliseerd voor smartphones. NIEUW! Smartphone. Smart Probes. Smart work. Testo Smart Probes: compacte meetinstrumenten geoptimaliseerd voor smartphones. Smart Probes voor temperatuur, vocht, luchtsnelheid en druk Hightech uit het

Nadere informatie

Verbeteren verticaal temperatuurprofiel in een Aircokas

Verbeteren verticaal temperatuurprofiel in een Aircokas Verbeteren verticaal temperatuurprofiel in een Aircokas Peter van Weel 1 Instituten Wageningen UR Glastuinbouw, Wageningen maand 2007 Nota nummer 2007 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten

Nadere informatie

Energiebesparing in bio-glasteelten door intensief schermen en geavanceerd ventileren

Energiebesparing in bio-glasteelten door intensief schermen en geavanceerd ventileren Energiebesparing in bio-glasteelten door intensief schermen en geavanceerd ventileren Arie de Gelder, Peter van Weel, Elly Nederhoff Wageningen UR Glastuinbouw Rapportnummer: GTB-1011 2010 Wageningen,

Nadere informatie

4 Belichting Licht en straling Belichten Onderhoud aan de assimilatielampen Afsluiting 97

4 Belichting Licht en straling Belichten Onderhoud aan de assimilatielampen Afsluiting 97 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Plantmateriaal en planning 9 1.1 Beoordelen en kiezen van uitgangsmateriaal 9 1.2 Kosten uitgangsmateriaal 18 1.3 Planning met behulp van planttijden 23 1.4 Planning bij

Nadere informatie

In 3 stappen naar een energievriendelijk huis. Samen kunnen we dit realiseren.

In 3 stappen naar een energievriendelijk huis. Samen kunnen we dit realiseren. In 3 stappen naar een energievriendelijk huis Samen kunnen we dit realiseren. Energievriendelijk huis 30 oktober > Stap 1 Zorg ervoor dat er zo weinig mogelijk energie (warmte) verloren gaat Isoleren waar

Nadere informatie