Energiezuinige optimalisatie van het microklimaat door luchtbeweging
|
|
- Sylvia van der Berg
- 8 jaren geleden
- Aantal bezoeken:
Transcriptie
1
2
3 Energiezuinige optimalisatie van het microklimaat door luchtbeweging J. Bontsema 1, J.O. Voogt 2, P.A. van Weel 1, J. van den Beukel 3, A. Zuijderwijk 4, C.W. Labrie 1, F.R. van Noort 1 & M.G.M. Raaphorst Wageningen UR Hoogendoorn Growth Management, Vlaardingen JB Matricaria, Venlo Zuijderwijk & Witzier B.V., Bergschenhoek Wageningen UR Glastuinbouw, Wageningen juni 2009 Rapport 269
4 2009 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Wageningen UR Glastuinbouw Wageningen UR projectnummer: PT projectnummer: LNV-DK programma: BO Gefinancierd door: In samenwerking met: Wageningen UR Glastuinbouw Adres : Droevendaalsesteeg 1, 6708 PB Wageningen : Postbus 16, 6700 AA Wageningen Tel. : Fax : glastuinbouw@wur.nl Internet :
5 Inhoudsopgave pagina 1 Voorwoord 1 2 Samenvatting 3 3 Inleiding 5 4 Opzet van de proef Projectaanpak Sensoren Sensoropstelling Zuijderwijk & Witzier Sensor opstelling JB Matricaria Monitoring plant gedrag Monitoring klimaat in de kas en boven het doek LetsGrow data Energie metingen en vergelijkingen Rookproeven Gewaswaarnemingen en vergelijkingen 13 5 Strategie voor de regeling onder het gesloten energie scherm De gangbare aanpak De alternatieve aanpak met Aircobreeze Het fysische proces in de kas onder gesloten doek Realiseren van voldoende vochtafvoer Situatie met belichting aan Praktijk resultaten Temperatuur- en vochtregeling onder gesloten verduisteringsdoek Situatie in de morgen De alternatieve aanpak s morgens met de Aircobreeze Situatie in de avond De alternatieve aanpak s avonds met de Aircobreeze 20 6 Optimaal microklimaat en strategie voor de regeling Samenhang tussen buitenomstandigheden, kasklimaat en microklimaat Microklimaat in verschillende situaties De nachtsituatie zonder belichting De nachtsituatie met belichting De overgangsituatie bij opkomend licht, zonsopgang De dag situatie bij lage instraling De dag situatie bij hoge instraling De situatie aan het einde van de dag bij afnemend licht Optimale inzet van de Aircobreeze ventilatoren 27 7 Teelkundige aspecten Gerbera Botrytis cinerea 29
6 7.1.2 Meeldauw Matricaria Teelt van Matricaria Opzet Resultaten Discussie Conclusies en aanbevelingen 39 8 Waarnemingen aan het kasklimaat Inleiding Luchtbeweging (rookproeven) Rookproeven en metingen Gerbera Rookproeven Matricaria Luchtbeweging (sensoren) Inleiding Resultaten handmatige metingen Conclusies akoestische metingen Draadloze sensoren Gerbera Matricaria Conclusies draadloze sensoren LetsGrow data 61 9 Perspectief Inleiding Energiebesparing Gerbera Warmtegebruik Elektriciteitsverbruik Economische analyse Conclusies Gerbera Energiebesparing Matricaria Warmtegebruik Kasklimaat Economische analyse Conclusies Matricaria Waarnemingen en ervaringen van de telers De Gerbera teler De Matricaria teler Aanbeveling voor vervolgonderzoek en vervolgstappen Conclusies Referenties 77
7 1 1 Voorwoord Voor u ligt het eindrapport van het project Ventilatievoud: de praktijk. Aanvullend onderzoek: praktijkexperiment energiezuinige vochtbeheersing bij de teelt van Gerbera s in semi-gesloten kassen en praktijkexperiment energiezuinig microklimaat Matricaria in semi-gesloten kassen. In dit project is onderzocht hoe met behulp van Aircobreezeventilatoren een zo energiezuinig klimaat kan worden gerealiseerd, zonder productieverlies. Het benutten van luchtbeweging is een belangrijke stap naar een energiezuiniger beheersing van het kasklimaat. Naast effecten op energieverbruik kan met luchtbeweging tevens het microklimaat beter beïnvloed worden wat gewaskundige voordelen met zich brengt. Daarmee kan worden voldaan aan de gewenste dubbelslag vanuit het programma Kas als Energiebron: energietransitie en rendabele productieomstandigheden Het project is gefinancierd door het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en het Productschap Tuinbouw, waarvoor onze dank. Het onderzoek is uitgevoerd door: J. Bontsema, P. van Weel, M. Raaphorst, C. Labrie en F. van Noort, Wageningen UR Glastuinbouw, Wageningen/Bleiswijk. J. O. Voogt, Hoogendoorn Growth Management, Vlaardingen. J. van den Beukel, JB Matricaria, Venlo. A. Zuijderwijk, Zuijderwijk & Witzier B.V.. Aanvullende metingen zijn uitgevoerd door J. Campen, F. Kempkes, P. Steenbergen en B. van Tuijl waarvoor onze dank. Wij willen ook L. Oprel, LNV, D. Medema, A. Dijkshoorn, PT en M. Dings, Dings Aardbeien, bedanken voor hun bijdrage aan de discussie tijdens de maandelijkse projectbijeenkomsten. Dr. J. Bontsema, projectleider Wageningen, januari 2009
8 2
9 3 2 Samenvatting Het project Energiezuinige optimalisatie van microklimaat door luchtbeweging is uniek omdat het een combinatie is van onderzoek, experiment, leertraject en demonstratie, en dat bovendien op praktijkschaal. De aanleiding was de introductie van verticale luchtbeweging door middel van de Aircobreeze ventilator als alternatief voor het inzetten van minimum buis in het Aircokas concept. Het oorspronkelijke doel hiervan was vooral om verticale temperatuurverschillen te vereffenen en de behoefte van aardgas te verminderen bij het opwarmen van de kas in de vroege ochtend. Bij de eerste toepassing in de (biologische) tomaten en paprika teelt bleek echter al dat het actieve microklimaat als gevolg van de verticale luchtbeweging nog meer mogelijkheden voor klimaatverbetering en energiebesparing biedt. Dat rechtvaardigde een verder onderzoek en ontwikkeling van deze techniek, en vanwege de relatie met een lopend onderzoek op gebied van ventilatie werd gekozen om in twee praktijksituaties aan de slag te gaan, namelijk in een Gerbera- en Matricaria- teelt waar veel vragen zijn op het gebied van energiezuinige vochtregulering en microklimaat vanwege het voorkomen van smet, smeul, broeikoppen, rotkoppen, hartloosheid, etc. Het project was er op gericht om in nauwe samenwerking met de betrokken telers stapsgewijs te zoeken naar mogelijkheden om een actief microklimaat te creëren met een zo laag mogelijk energie verbruik, waarbij niet alleen het nieuwe element van de Aircobreeze werd ingezet, maar ook het gebruik van alle bestaande middelen die invloed hebben op het microklimaat zoals scherm-, verduistering- en energiedoeken, verwarmingsnetten, luchtramen en horizontale ventilatoren opnieuw werd bekeken om dit doel te bereiken. Verder is geprobeerd om met behulp van verschillende sensoropstellingen en waarnemingen zoveel mogelijk de onderliggende mechanismen en natuurkundige processen te leren begrijpen die zich in de kas afspelen, en tegelijk de plantkundige achtergronden van problemen en afwijkingen die ontstaan in het gewas als gevolg van een ongunstig microklimaat te beschrijven. Dit maakt het resultaat van het project zeer waardevol voor de praktijk. Niet alleen is aangetoond dat met behulp van verticale luchtbeweging een aanzienlijke energiebesparing kan worden bereikt, maar ook is een begin gemaakt met het beschrijven van wat een optimaal microklimaat nu eigenlijk is, welke plantkundige en natuurkundige processen daarbij een rol spelen, en met welke middelen en regelstrategie de tuinder dit in de praktijk kan bereiken. Meer specifiek is aangetoond dat het dankzij Aircobreeze en een uitgekiende regelstrategie mogelijk is om in Gerbera ca 30% te besparen op aardgas ( ca 7,4 m 3 /m 2 ) door minder inzet van met name minimumbuis verwarming zonder dat dit nadelige gevolgen heeft voor de teelt. Omdat de teler altijd al zuiniger was dan zijn collega s is de besparing als gevolg van de Aircobreeze en aangepaste verwarmingsstrategie gesteld op 6 m 3 /m 2 (25%). De metingen laten verder zien dat de verticale temperatuur verdeling in de kas sterk verbetert. Verder onderzoek is nog nodig naar de situaties waarin de verticale ventilatie noodzakelijk en wenselijk is. Hiermee is het wellicht nog mogelijk om het gebruik van elektriciteit ( ca 4 kwh/m 2 bij inschakeling van de Aircobreeze gedurende 50% van de tijd ) nog verder te optimaliseren. Ter vergelijking: 4 kwh/m 2 komt overeen met 14,4 MJ/m 2 en dat is bij een opwekkingsrendement van 50% minder dan het equivalent van 1 m 3 aardgas. In Matricaria is een mogelijke besparing van ca 4,5 m 3 /m 2 aardgas zonder nadelige gevolgen voor de teelt gevonden. Vanwege het feit dat Matricaria een vrij compact gewas is wordt aanbevolen om nader onderzoek te doen naar de effecten van het inblazen van lucht tussen de planten om het microklimaat verder te verbeteren en tegelijk de stookkosten nog verder te verminderen.
10 4 Zowel met het gebruik van verticale ventilatoren als zonder, zoals in een deel van de kas van JB Matricaria, is gebleken dat de verwarmingsbuis alleen voor de verwarming moet zorgen en men geen minimumbuis moet instellen. Verder is het belangrijk, als het energiescherm gebruikt wordt, om het scherm zoveel mogelijk dicht te laten.
11 5 3 Inleiding In de Gerberateelt zijn nieuwe ontwikkelingen gaande die als gemeenschappelijk doel hebben om productieverhoging te realiseren en tegelijkertijd te komen tot minder gebruik van fossiele energie en terugdringen van de CO 2 uitstoot. Deze ontwikkelingen zijn: korte dagbehandeling waarvan in onderzoek is gevonden dat dit meer knoppen/m 2 oplevert telen in een semi-gesloten kas volgens het Aircokas concept. De betreffende teler heeft hierin geïnvesteerd door het aanleggen van een verduisteringsdoek en een hoge druk nevel installatie, evenals plantsensoren t.b.v. monitoring van het groeiproces. In het seizoen 2007 heeft hij op beperkte schaal geëxperimenteerd met positieve resultaten, en hij wil volgende stappen maken, met name ook op het gebied van energiebesparing en beperking van CO 2 uitstoot. Hierbij treden echter een aantal knelpunten op. Gerbera s worden geteeld op lage teeltgoten met een smal looppad ertussen. Dit looppad is deels aan weerskanten overdekt met overhangende bladeren. Hierdoor ontstaat een natuurlijke afscheiding tussen de ruimte onder de goten en de ruimte daarboven. Om een dood klimaat onder de teeltgoten te voorkomen, en daarmee het risico van vochtophoping en ontwikkeling van o.a. botrytis te verkleinen wordt fors gebruik gemaakt van een zogenaamde minimum buis verwarming. De verwarming onder de teeltgoten wordt opgestookt tot graden, ook als dat voor de kastemperatuur onnodig is. Dit zelfs als er boven het gewas belicht wordt, en er dus al een overmaat aan energie wordt ingebracht. Hiermee wordt het beoogde doel wel bereikt, maar ten koste van veel energie en met als neven effect een onnodig hoge gewasverdamping, vooral in de nacht. Dit probleem, dat in feite bij elke Gerbera teelt ( en vergelijkbare teelten als Roos ) speelt, komt des te sterker naar voren bij de korte dag behandeling, waarbij immers aan het eind en het begin van de dag de verduistering een aantal uren gesloten moet worden. Dus juist als de potentieel energiebesparende schermen gesloten zijn, blijft de verwarming aan om vochtproblemen te voorkomen. Een ander probleem dat bij Gerbera s speelt is de gevoeligheid voor Botrytis aantasting van de bloem. De heersende gedachte is dat de bloem, die solitair boven het gewas staat, bij hoge RV in de kas door o.a. uitstraling afkoelt tot nabij of onder het dauwpunt en door condensatie nat wordt. Een andere mogelijke oorzaak is echter dat door een hoge RV de verdamping stagneert en dat de bloem nat wordt als gevolg van guttatie. Op dit moment is onduidelijk welk mechanisme in welke situatie de overhand heeft. Wel is duidelijk dat een onnodige inzet van minimum buis in beide gevallen het probleem verergert. In de Matricaria teelt wordt veel aandacht besteed aan het energiezuinig telen in een semi-gesloten kas met als doel productieverhoging te realiseren en tegelijkertijd te komen tot minder gebruik van fossiele energie en terugdringen van de CO 2 uitstoot. De betreffende teler heeft als eerste stap geïnvesteerd in het aanleggen van een hoge druk nevel installatie, evenals plantsensoren t.b.v. monitoring van het groeiproces in de opkweek afdeling. In het seizoen 2007 heeft hij hiermee overtuigende positieve resultaten behaald, en hij wil volgende stappen maken, met name ook op het gebied van energiebesparing en beperking van CO 2 uitstoot in de afkweek afdeling. Hierbij treden echter een aantal knelpunten op. Matricaria s ( meestal bekend als Kamille ) worden jaarrond geteeld in de volle grond, en hebben genoeg aan gematigde temperaturen. Dit biedt perspectief voor een energiezuinige teelt. Een overwegend knelpunt hierbij is het optreden van zgn. brandkoppen. Hierbij verdwijnt in een dag of nacht het groeipunt uit de kop van de plant, die daardoor in feite moet worden afgeschreven. Dit probleem ligt gedurende de gehele teelt op de loer. Tot op heden is er geen overtuigende verklaring gevonden voor dit verschijnsel. Er zijn twee kandidaten, nl. een plotselinge overmatige verdamping waardoor het groeipunt verdroogt, en een te hoge worteldruk waardoor de tere cellen in het groeipunt kapot worden gedrukt die vervolgens bij het doorkomen van de zon verdrogen.
12 6 De enige remedie die tot nu toe is gevonden is een voortdurend activeren van de plant door veel te ventileren en zodoende een continue luchtbeweging in de kas te houden. Onnodig te zeggen dat dit de mogelijkheden van intensief (energie) schermen bij koud en donker weer, en het toepassen van semi-gesloten teelt om de CO 2 emissie te verminderen bij zonnig weer ernstig beperkt. Bij gesloten scherm wordt vaak met minimum buis temperatuur getracht om nog luchtbeweging te creëren. Het onderzoek, zoals beschreven in dit rapport heeft de volgende doelstellingen: Technische doelstellingen Gerbera. Het praktijkexperiment heeft tot doel om aan te tonen dat en intensief schermgebruik voor verduistering / korte dag behandeling en energie besparing mogelijk is zonder verhoogde risico s voor botrytis en andere vochtgerelateerde problemen, door het inzetten van verticale ventilatoren en een uitgekiende klimaat regelstrategie. Matricaria Het praktijkexperiment heeft tot doel om aan te tonen dat een intensief schermgebruik voor energie besparing, evenals het drastisch verminderen van ventilatie om de CO 2 emissie terug te dringen mogelijk is zonder verhoogde risico s voor brandkoppen, door het inzetten van verticale ventilatoren en een uitgekiende klimaat regelstrategie. Energiedoelstellingen Gerbera Door het gebruik van minimum buis terug te dringen kan naar verwachting tot 20% energie bespaard worden op jaarbasis Door toepassing van korte dag behandeling in combinatie met Aircokas concept kan naar verwachting tot 40% bespaard worden op CO 2 uitstoot per eenheid product. Matricaria Door het gebruik van minimum buis terug te dringen kan naar verwachting tot 20% energie bespaard worden op jaarbasis Door toepassing van semi-gesloten teelt volgens het Aircokas concept kan naar verwachting tot 40% bespaard worden op CO 2 uitstoot per eenheid product. De relevante doelgroep is in principe de gehele glastuinbouw en in het bijzonder de bloementeelt, zowel de substraatteelten als de grondgebonden teelten. Nevendoelstellingen Het project geeft inzicht of de kosten van actieve luchtbeweging door ventilatoren opwegen tegen de behaalde energiebesparing. In hoofdstuk 4 wordt de proefopzet besproken, hoofdstuk 5 wordt ingegaan op de regelstrategie bij een gesloten energiescherm. In hoofdstuk 6 wordt deze regelstrategie uitgebreid naar het heel etmaal. De teeltkundige aspecten van Gerbera s en Matricaria in combinatie met het gebruik van de Aircobreeze worden beschreven in hoofdstuk 7. In hoofdstuk 8 worden de uitkomsten de waarnemingen aan het kasklimaat getoond, in hoofdstuk 9 wordt de energiebesparing van het gebruik van de Aircobreeze beschreven, in hoofdstuk 10 worden de ervaringen van de telers besproken en tenslotte in hoofdstuk 11 worden de conclusies van het onderzoek gegeven.
13 7 4 Opzet van de proef 4.1 Projectaanpak In aanvang was de aanpak van het project slechts globaal gedefinieerd. Het doel was om met behulp van de Aircobreeze ventilatoren te komen tot een energiezuinige klimaatstrategie. De ervaringen bij het Bio-optimaal project waren in dit opzicht gunstig, met name door het uitsparen van minimumbuis inzet in de morgen bij het opkomen van de zon, maar zeker ook bij vochtbeheersing onder het gesloten energiescherm. Bio-optimaal betrof echter een biologische tomaten teelt, terwijl het in het onderhavige project een teelt van Gerbera op goten betreft en Matricaria een teelt van laag siergewas in de volle grond. De aanpak zou dus erg pragmatisch moeten zijn, namelijk dat in intensief overleg met de betrokken kwekers gaandeweg en stapsgewijs een energie zuinige klimaatstrategie zou worden ontwikkeld waarbij theorie en praktijk hand in hand zouden moeten gaan. De gedachte was bovendien dat op die manier gaande het teeltseizoen alle relevante omstandigheden aan de beurt zouden komen. Nadat de proef installatie technisch in januari 2008 was ingericht en volledig draaide was het eerste wat logischerwijze aan de orde kwam een energiezuinige strategie voor de vochtregeling onder het gesloten energiescherm. Dit is in hoofdstuk 5 beschreven. In een latere fase van de het onderzoek is dit verder uitgebreid naar een energiezuinige strategie voor het realiseren van een gunstig microklimaat in verschillende situaties die doorgaans voor de kweker de meeste problemen opleveren. Dit is verder beschreven in hoofdstuk 6. Deze indeling in verschillende situaties biedt tevens de kapstok voor de andere onderdelen van het rapport. 4.2 Sensoren Sensoropstelling Zuijderwijk & Witzier Meetpalen Zuijderwijk & Witzier Bij Zuijderwijk & Witzier is zowel in afdeling 1 als in afdeling 4 een meetpaal opgesteld. Elke meetpaal omvat de volgende sensoren: 3 x geventileerde meetbox met luchttemperatuur en RV meting op 3 hoogten in de kas: laag, midden, boven het schermdoek Meting gewastemperatuur met IR camera Meting PAR boven het gewas Meting CO 2
14 8 Onderstaande foto s tonen de opstellingen van de meetboxen respectievelijk de IR opnemer en de PAR meting meer in detail. Figuur 4.1. Meetboxen. Figuur 4.2. Gewastemperatuur- en PAR-sensor Draadloze sensoren Voor de draadloze sensoren is gebruikt gemaakt van draadloze sensoren voor het meten van de temperatuur en de RV in de kas. De sensor is weergegeven in Figuur 4.3. Figuur 4.3. Draadloze sensor.
15 9 De draadloze sensor is van het merk Wisensys. De metingen van de tempratuur en de RV gebeuren aan de onderkant van het kastje, het witte plaatje zorgt ervoor dat er geen directe straling op de meetsensoren valt. Er zijn 20 Wisensys sensoren geplaatst in een afdeling. De configuratie van het netwerk is weergegeven in Figuur 4.4. Figuur 4.4. Sensor netwerk Gerbera. De signalen van het netwerk worden via een basisstation draadloos naar het kantoor van de tellers gestuurd Sensor opstelling JB Matricaria Meetpalen JB Matricaria Bij JB Matricaria is zowel in afdeling 1 als in afdeling 7 een meetpaal opgesteld. Elke meetpaal omvat de volgende sensoren: 3 x geventileerde meetbox met luchttemperatuur en RV meting op 3 hoogten in de kas: laag, midden, boven het schermdoek Meting gewastemperatuur met IR camera Meting PAR boven het gewas Meting CO 2 De opstelling in de kas is vergelijkbaar met die bij Zuijderwijk ( zie Figuur 4.1 en Figuur 4.2)
16 Akoestische luchtbewegingsmetingen Bij Matricaria zijn meetproeven uitgevoerd met akoestische luchtbewegingssensoren van Gill Instruments,m, type 1590-PK-020). Zo n sensor in de kas is weergegeven in Figuur 4.5. Figuur 4.5. Akoestische luchtbewegingsensor Draadloze sensoren Matricaria Ook bij de Matricaria teler zijn 12 sensoren geplaatst. Er zijn steeds twee sensoren boven elkaar geplaatst, zodanig, dat de onderste sensor zich op een gegeven moment tussen het gewas bevindt. Een voorbeeld wordt getoond in Figuur 4.6. Figuur 4.6. Draadloze sensoren bij de teelt van Matricaria.
17 11 De sensoren zijn in eerste instantie in twee afdelingen geplaatst, één met en één zonder Aircobreeze, zie Figuur 4.7. Figuur 4.7. Overzicht kas JB Matricaria. De plaatsing van de sensoren in de twee afdelingen is weergegeven in Figuur 4.8 en 4.9. Figuur 4.8. Plaats van de sensoren in afdeling 3.
18 12 Figuur 4.9. Plaats van de sensoren in afdeling Monitoring plant gedrag Volgens het Aircokasconcept is het van het grootste belang om het gedrag van het gewas bij de (aangepaste) klimaatregeling te monitoren en te bewaken. De hiervoor nodige plant sensoren zijn in de kas aanwezig ( afdeling 1). 4.4 Monitoring klimaat in de kas en boven het doek Hiervoor zijn in het kader van Aircokas reeds een aantal sensoren aanwezig: Verticaal temperatuurverschil: twee geventileerde meetboxen op verschillende hoogte Temperatuur en RV boven scherm: extra geventileerde meetbox. Berekening enthalpieverschillen vochtmeting buiten en binnen en geventileerde luchttemperaturen zijn reeds aanwezig. 4.5 LetsGrow data Om het klimaat verloop tijdens het onderzoek te kunnen monitoren worden de relevante klimaatgegevens uit de procescomputer opgeslagen in de Databank van LetsGrow.com. Dit betreft de normale sensoren en de genoemde meetpalen voor aanvullende metingen op verschillende hoogten in de kas. Ook de meetgegevens van de mobiele/draadloze temperatuur en RV sensoren van Wageningen UR kunnen via een internet koppeling in dezelfde Databank worden opgeslagen. Zodoende is het voor de onderzoekers en de betrokken ondernemers mogelijk om alle beschikbare meetgegevens desgewenst in grafieken bij elkaar te zetten en te combineren. 4.6 Energie metingen en vergelijkingen Voor de Gerbera s Er worden geen specifieke meetinstrumenten geïnstalleerd voor de energie registratie. Het verbruik wordt vergeleken met dat van een vergelijkbare Gerbera kwekerij en tevens met de cijfers, die bekend zijn van collega s. Verder
19 13 kan het verschil in energieverbruik met voorgaande jaren worden geanalyseerd, en bovendien kan modelmatig het effect van bijvoorbeeld een lagere minimum buis op het energieverbruik worden geschat. Voor de Matricaria s: Er worden geen specifieke meetinstrumenten geïnstalleerd voor de energieregistratie. Aan de hand van de klimaatgegevens, gerealiseerde buistemperaturen, schermuren, etc. wordt via modelbenadering het energie verbruik vergeleken tussen de proefafdelingen en de overige afdelingen. 4.7 Rookproeven Met behulp van een apparaat (Concept Smoke Systems type Colt 4) waarmee grote volumes rook geproduceerd kunnen worden is nagegaan hoe de luchtbeweging in de kas en rondom het gewas verandert door de inzet van de ventilatoren. Daarbij is specifiek gekeken naar de situatie met een gesloten schermdoek. Bij gerbera is ook de invloed van belichting bij de waarnemingen betrokken. Rookproeven zijn geen kwantitatieve waarnemingen en geven alleen een beeld van het stromingsprofiel. Daarom zijn aanvullend bij gerbera eenmalig met de hand luchtsnelheidmetingen verricht ter hoogte van de bloemen en tussen het bladpakket. Daarvoor was een luchtsnelheidmeter beschikbaar gebaseerd op het meten van de mate afkoeling van een verhitte gloeidraad door de luchtstroom. De sensor (Schiltknecht, type ThermoAir 3) kon de luchtsnelheid meten onafhankelijk van de stromingsrichting (omnidirectioneel) en met een meetbereik van 0-1 m/sec. Bij Matricaria is eveneens de luchtsnelheid gemeten, ditmaal met een aantal akoestische sensoren (Gill Instruments). Bij deze meting is over een aantal uren de stroming boven de planten bepaald met open en gesloten doek en ramen. 4.8 Gewaswaarnemingen en vergelijkingen Voor de Gerbera s Enkele malen tijdens het onderzoek worden monsters van het gewas genomen en onderzocht op houdbaarheid en botrytis. Dit gebeurt tegelijk met overeenkomstige monsters van een vergelijkbaar Gerbera bedrijf zodat een goede vergelijking mogelijk is. Voor de Matricaria s De kweker is gewend om zelf regelmatig houdbaarheidsproeven te doen. Hij kan zelf een vergelijking maken tussen monsters uit de proefafdelingen ( 1 en 3) en de overige afdelingen.
20 14
21 15 5 Strategie voor de regeling onder het gesloten energie scherm Het doel van de aanpak is om te komen tot een goed microklimaat onder het gesloten doek met een minimale inzet van verwarming. Allereerst wordt de strategie beschreven voor een energiescherm. Deze strategie is in principe voor alle teelten van toepassing, dus ook voor Gerbera en Matricaria. Een aparte paragraaf is gewijd aan het verduisteringsscherm dat in de Gerberateelt wordt toegepast vanwege de korte-dag behandeling. 5.1 De gangbare aanpak Voor een goed begrip wordt allereerst de gangbare methodiek beschreven, nl die met inzet van minimum buis. Deze methodiek wordt toegepast in een behoorlijk groot deel van het jaar, waarbij de buitentemperaturen niet zodanig laag zijn dat er flink gestookt moet worden om de kas op temperatuur te houden. Onder inzet van minimumbuis wordt in deze situatie verstaan dat een hogere buistemperatuur wordt aangehouden dan alleen voor het op temperatuur houden van de kas noodzakelijk is. Dit met de bedoeling om luchtbeweging tussen het gewas te krijgen ( door opstijgende warme lucht) en temperatuur verschillen als gevolg van natuurlijke trek e.d. in de kas (grotendeels) te vereffenen. Anders geformuleerd is het doel het verkrijgen van een goed microklimaat in het gewas met voldoende luchtbeweging om ophoping van vocht en condensatie te voorkomen. Het surplus aan energie dat door de minimum buis in de kas wordt gebracht moet vervolgens door het openen van de ramen en/of de vochtkier in het schermdoek worden afgevoerd. 5.2 De alternatieve aanpak met Aircobreeze Het doel van de alternatieve aanpak is om een goed microklimaat te verkrijgen bij een maximale thermische isolatie van de kas en dus zonder inbreng van extra energie. Dankzij de inzet van Aircobreeze worden de twee gewenste voorwaarden, namelijk luchtbeweging en kleinere verticale temperatuurverschillen gerealiseerd onafhankelijk van de buistemperatuur. Tevens kan er bij een hogere RV geteeld worden zonder gevaar voor gewascondensatie. Dankzij de betere vochtbeheersing onder het scherm kan deze langer gesloten blijven. 5.3 Het fysische proces in de kas onder gesloten doek We gaan uit van de volgende basis situatie: Het energiescherm ( verduistering) is dicht. De ramen zijn gesloten. De buizen worden geregeld op kastemperatuur. De assimilatiebelichting is uit. De Aircobreeze draait op minimumstand. Als de kaslucht onder het gesloten doek met de verwarming op temperatuur gehouden wordt ( nodig om de lekverliezen te compenseren) en verder alleen maar wordt geroerd dan zal de RV uiteindelijk neigen naar 100%. De gewasverdamping komt dan nagenoeg stil te staan ( natte bol effect stagneert). Doordat het doek nooit 100% dicht is en het kasdek erboven meestal koud(er) is zal er door condensatie ook enig vocht worden afgevoerd. In feite
22 16 bepalen de eigenschappen van het doek, de buitenomstandigheden ( kasdektemperatuur) en de verdampingscapaciteit van het gewas ( o.a. LAI ), maar zeker ook de verdamping van de bodem bij welke waarde van de RV er een natuurlijk evenwicht zal ontstaan. Dit kan bijvoorbeeld zijn bij 95%, maar mogelijk ook bij 97% of misschien bij 91% of 85% RV. Als het evenwichtspunt bij een zodanig hoge waarde komt te liggen, dat de gewasverdamping te laag, cq het risico van condensatie te groot wordt, dan moet de vochtafvoer een beetje geholpen worden om het evenwichtspunt omlaag te brengen. Dit zal tegelijk ook weer meer gewasverdamping veroorzaken en dus meer vocht en energieverlies, dus is het zaak om de RV echt zo hoog te houden als voor het gewas maar enigszins verantwoord is. 5.4 Realiseren van voldoende vochtafvoer Het gaat er nu dus om juist zoveel, en niet meer, vochtafvoer te realiseren dat er een evenwicht ontstaat bij de gewenste waarde van de RV. Dit kan afhankelijk van het teeltstadium en al dien niet aanwezige ziektedruk in de range van 85 95% liggen. Welke stappen kunnen we nu nemen om dit te bereiken? En wat is hierbij de meest energiezuinige strategie? 1) De eerste stap die impliciet al genomen wordt is vochtafvoer door condensatie tegen het kasdek. Als het buiten koud genoeg is en de kasdek temp laag genoeg dan zal er voldoende condensatie zijn. Wel moet dan het vocht hiervoor door het doek kunnen komen. Als de Aircobreeze aan staat op minimum stand zal deze al meehelpen om meer uitwisseling door het doek te veroorzaken. Als de Aircobreeze op RV naar een hogere stand wordt gestuurd, dan zal dit kunnen leiden tot een evenwichtssituatie bij de gewenste maximale RV. Als de evenwichtswaarde van de RV te hoog blijkt te zijn kunnen 2 maatregelen worden overwogen: 2a) Als het buiten niet koud genoeg is, dan is er onvoldoende condensatie tegen het kasdek. Dan moeten de ramen geopende worden om vocht af te voeren. 2b) Echter als de dichtheid van het schermdoek de beperkende factor is, dan moet er een vochtkier in het doek getrokken worden. Het is in de praktijk behoorlijk complex om aan de hand van metingen exact te bepalen welke de beperkende factor is. Maatregel 2a kan in principe worden ingezet op verschil kastemperatuur / buitentemperatuur. Dit was in vroeger tijden al gebruikelijk en wordt in de Hoogendoorn computer aangeduid met minimum raamstand vochttraject. Als er slechts weinig verschil is tussen buitentemperatuur en kastemperatuur is er weinig condensatie en moet het raam open. Tegelijk geeft een klein temperatuur verschil ook weinig verlies. De minimum raamstand vochttraject wordt bovendien verlaagd op basis van windsnelheid. Door deze maatregel onafhankelijk toe te passen, waardoor uitwisseling naar buiten in feite verzekerd is, volgt op stap 1 logischerwijze het inzetten van de vochtkier in het doek dus stap 2b. Vanwege de Aircobreeze zal dit een zeer kleine vochtkier kunnen zijn ( te beginnen met 0,5 1,0%), waardoor geen onnodige uitwisseling door overregeling optreedt en geen kouval ontstaat. Voor bovenstaande moet er echter voldoende drijvende kracht zijn om uiteindelijk de uitwisseling binnen -> buiten te realiseren.
Het Nieuwe Telen. Basis HNT. Wat is de kern van HNT? en CO 2. Natuurkundige principes oa: Plantfysiologie Plantbalans. Vochtbalans Energie balans
Het Nieuwe Telen en CO 2 Wat is de kern van HNT? Door Hans Pronk, 12/05/2016 1 Basis HNT Natuurkundige principes oa: Vochtbalans Energie balans Plantfysiologie Plantbalans Assimilatenbalans Vochtbalans
Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging. Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer
Klimaat (on)gelijkheid en luchtbeweging Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Seminar HNT 2011, Zoetermeer Welke klimaatproblemen treden op onder een scherm? 1. Stilstaande luchtlagen door verminderde
Vochtbeheersing onder een scherm. Peter van Weel
Vochtbeheersing onder een scherm Peter van Weel Aircobreeze: luchtbeweging en menging Diverse proeven 1. Biologische tomaat/paprika met dubbel energiescherm en Aircobreeze 2. Gerbera met verduisteringsdoek,
Het Nieuwe Telen. Het Nieuwe Telen. Wat kan ik er NU mee? Ing René Beerkens
Het Nieuwe Telen Het Nieuwe Telen Wat kan ik er NU mee? Ing René Beerkens Programma 19:00 Inventarisatie vragen en teeltsoorten Presentatie / discussie Vochtregeling Nieuwe technische toepassingen Adiabatische
6 Nieuw: Plantvoice / gewasactiviteit en watergift
6 Nieuw: Plantvoice / gewasactiviteit en watergift De plant centraal stellen Het Nieuwe Telen heeft opnieuw aangetoond dat het voor een efficiënte klimaatregeling essentieel is om de plant centraal te
Systemen voor buitenluchttoevoer
Systemen voor buitenluchttoevoer Voor elk gewas en elke kas een oplossing Peter van Weel Wat willen we bereiken? 20-50% energiebesparing op warmte door het meer isoleren met schermdoeken Geen vochtafvoer
ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN
ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN Lezing door Barend Löbker VORTUS bv Programma: Klimaat Praktijkervaringen nieuwe telen Vragen/discussie Introductie Vortus BV: 2007 25 jaar geleden door Simon Voogt opgericht
Rapportage Temperatuur- en RV-metingen
Rapportage Temperatuur- en RV-metingen Meetadres Jamuflor B.V. Hoofdweg 141 1424 PE De Kwakel Uitgevoerd door: Hoofdweg 1236 2153 LR Nieuw-Vennep 24 februari 2015 5 x 6,4 m = 32 meter 5 x 6,4 m = 32 meter
Effect maatregelen ter voorkoming van temperatuurverschillen in de kas bij gebruik van energieschermen met open bandjes
Effect maatregelen ter voorkoming van temperatuurverschillen in de kas bij gebruik van energieschermen met open bandjes J.B. Campen Nota 411 Effect maatregelen ter voorkoming van temperatuurverschillen
Luchtbeweging. Door : Rene Poldervaart, Tim Stolker, Jan en Pieter Reijm
Luchtbeweging Door : Rene Poldervaart, Tim Stolker, Jan en Pieter Reijm Het verloop van de Presentatie Luchtbeweging Wat weten we van luchtbeweging in de kas Luchtbeweging door winddruk en windsnelheid
Natuurkundige analyse van de vocht- en energie balans van een tuinbouwkas
Natuurkundige analyse van de vocht- en energie balans van een tuinbouwkas Het handhaven van een energiezuinig groeiklimaat in kassen met behulp van natuurlijke en geforceerde ventilatie P.A. van Weel 1,
Het Nieuwe Telen toegepast in aardbeien onderglas!
Het Nieuwe Telen toegepast in aardbeien onderglas! 10-1-2018 Lisanne Helmus (Met dank aan: Klaas Walraven en Peter Geelen) Defenitie Het Nieuwe Telen Optimaal telen in balans met toepassing van kennis
Effect van daksproeier of hoge druknevel op kasklimaat en waterhuishouding bij komkommer
Effect van daksproeier of hoge druknevel op kasklimaat en waterhuishouding bij komkommer A. de Gelder en R. de Graaf Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Business Unit Glastuinbouw Februari 25 PPO nr.
Luchtvochtigheid. maximale luchtvochtigheid; relatieve luchtvochtigheid; vochtdeficit. Absolute luchtvochtigheid (AV)
Luchtvochtigheid Luchtvochtigheid is belangrijk voor de groei. Een te hoge luchtvochtigheid betekent geringe verdampingsmogelijkheden voor de plant. De plant neemt dan niet zoveel water op en dus ook minder
Effect maatregelen ter voorkoming van temperatuurverschillen in de kas bij gebruik van energieschermen met open bandjes
Effect maatregelen ter voorkoming van temperatuurverschillen in de kas bij gebruik van energieschermen met open bandjes J.B. Campen Plant Research International B.V., Wageningen maand 2006 Nota nummer
De Wandelende Klimaatbox
De Wandelende Klimaatbox Draadloze sensornetwerken in de kas Jos Balendonck NVTL studiedag, 10 maart 2015, Hof van Wageningen Robuuste agroproductiesystemen techniek voor een weerbare agrosector Sectie
Luchtvochtigheid en temperatuur
Luchtvochtigheid en temperatuur Een plant moet groeien. Voor die groei heeft de plant onder meer voedingszouten en water nodig uit de bodem of het substraat. De opname van voedingszouten en water gebeurt
Mechanische aspecten spelen natuurlijk altijd een rol, maar zullen in deze presentatie geen aandacht krijgen.
Goede middag, Ik ben Feije dezwart en mij is gevraagd om vanmiddag te vertellen over de schermeigenschappen. Welke eigenschappen kunnen worden gemeten, hoe worden die gemeten en wat betekenen deze voor
Workshop: Efficiënter CO 2 doseren / weerstanden bij CO 2 opname
Energiek Event 9 maart 2017. Plant Dynamics, Sander Pot Workshop: Efficiënter CO 2 doseren / weerstanden bij CO 2 opname Primaire bouwstoffen: CO 2 & water Energiebron: licht Fotosynthese: CO 2 + water
Energiezuinige teelt Alstroemeria
Energiezuinige teelt Alstroemeria Metingen op bedrijven en energiezuinige teeltconcept Energiek 2020 Event 9 maart 2017, Nieves García Feije de Zwart, Peter van Weel, Johan Steenhuizen, Marco de Groot
Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid
Goede middag, Met dezepresentatiewilikprobereneen getalsmatiginzichttegevenin verdampingen ontvochtiging en het energieverbruik dat daarmee gemoeid is. 1 Alswe kijkennaar de totaleenergiebalansvan een
Technieken voor ontvochtiging
Technieken voor ontvochtiging Energiek Event 5 April 2018, Bram Vanthoor en Feije de Zwart Inhoud Technieken voor ontvochtiging Achtergrond Gepresenteerde technieken Buitenlucht inblazen Verticale schermventilatoren
Energiezuinige vochtregeling onder gesloten scherm
Energiezuinige vochtregeling onder gesloten scherm Gebruik van Aircobreeze met dubbele schermen Marcel Raaphorst, Peter van Weel, Barbara Eveleens - Clark & Jan Voogt Rapport 251 Energiezuinige vochtregeling
Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse
Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Ons energiegebruik (warmte) Redenen om warmte in de kas te brengen 1. Setpoint verwarmen handhaven 2. Gewas
Verbranding bladranden Hortensia
Verbranding bladranden Hortensia Project 417.17033 Rapport fase 1 F. van Noort Praktijkonderzoek Plant en Omgeving H. Verberkt DLV-Facet Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector glastuinbouw december
de plant activiteit sensor Peter Stradiot Energie-InfoDag 12 maart 2009
de plant activiteit sensor Peter Stradiot Energie-InfoDag 12 maart 2009 www.innogreen.be Advies tomatenteelt in Noord en Zuid Proces management in internationale tuinbouwprojecten Internationale nieuwsbrief
Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld. 31-10-2014, Arie de Gelder
Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld 31-10-2014, Arie de Gelder Opmerkingen vooraf De genoemde punten staan open voor discussie Er is geen prioriteit in de volgorde Als
Ventilation Jet en Airmix in de praktijk. 11 januari 2018, Bram Vanthoor, Tim Schinkel
Ventilation Jet en Airmix in de praktijk 11 januari 2018, Bram Vanthoor, Tim Schinkel Inhoud Monitoringsproject Ventilation Jet en Airmix Waarom toepassen? Verschillen en overeenkomsten? Algemene tips
Energiezuinig telen 10/3/2008. Verloop commodity gasprijs afgelopen 6 jaar. Wat komt er aan de orde? Aanleiding. Energie is heel duur geworden!
Aanleiding Energiezuinig telen Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoelgroep Tuinbouwketens Met medewerking van: M. Bakker, S. Bakker, F. Buwalda, J. Campen, A. Dieleman, T.
Gebruikershandleiding Simulatiemodel lichtuitstoot. G.L.A.M. Swinkels
Gebruikershandleiding Simulatiemodel lichtuitstoot G.L.A.M. Swinkels 2009 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen
Gerbera: maximale isolatie & lichtonderschepping
Gerbera: maximale isolatie & lichtonderschepping Eindstand, BCO, 26-09-2017 Nieves García, Frank Kempkes, Arie de Gelder, Eugenie Dings Proef doel en looptijd Doel Het energie- en CO 2 gebruik bij gerbera
Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant?
Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant? Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoel Tuinbouwproductieketens Met medewerking van: Peter van Weel, Hendrik Jan van
Energiebesparing in bio-glasteelten door intensief schermen en geavanceerd ventileren
Energiebesparing in bio-glasteelten door intensief schermen en geavanceerd ventileren Arie de Gelder, Peter van Weel, Elly Nederhoff Wageningen UR Glastuinbouw Rapportnummer: GTB-1011 2010 Wageningen,
Invloed klimaat op planttemperatuur. toepassing warmtebeeldcamera. PT Projectnummer: 14266.01
Invloed klimaat op planttemperatuur potplanten en toepassing warmtebeeldcamera DLV Plant Postbus 71 67 CA Wageningen Agro Business Park 65 678 PV Wageningen PT Projectnummer: 14266.1 Gefinancierd door
Introductie temperatuur
Introductie temperatuur Met temperatuur kan de balans in de plant worden gehouden. De temperatuur bepaalt de snelheid van de processen die in de plant spelen. Onder een bepaalde temperatuur staan de processen
Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015
Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015 Plantmonitoring Doet mijn gewas het goed onder deze klimaatomstandigheden?
Relatie tussen toenemende kashoogte en het energieverbruik in de glastuinbouw
Relatie tussen toenemende kashoogte en het energieverbruik in de glastuinbouw J.B. Campen J. Bontsema M. Ruijs Rapport nr. 2007 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten voorbehouden. Niets uit
Totaalconcept belichte Groenteteelt. 12 december 2018 Lisanne Helmus (Delphy IC) & Feije de Zwart (WUR)
Totaalconcept belichte Groenteteelt. 12 december 2018 Lisanne Helmus (Delphy IC) & Feije de Zwart (WUR) Uitgangspunten! Latente warmte terugwinnen 2 projecten Tomaat Komkommer Energie van de lampen opnieuw
En met we bedoel ik Marcel Raaphorst, Peter van Weel, Bas Speetjens, Wouter Verkerke en mijzelf natuurlijk. Bas werkt overigens al weer een jaar bij
Goedenavond, Ik ben Feije de Zwart. Ik werk al zo n 25 jaar op het gebied van kasklimaat en energie in de glastuinbouw. Ik werk hieraan met behulp van simulatiemodellen of aan de hand van metingen te bepalen
Precisie in de kas. meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren
Precisie in de kas meer sensoren, meer analyse, lokaal reageren Peter van Weel, Wageningen UR Glastuinbouw Eldert van Henten, WU Agrarische bedrijfstechnologie Ontwikkelingen in de glastuinbouw Overschakeling
Verhulst Agri. VA energy saver: energiezuinige actieve ventilatie. Resultaatverbetering teelt met de VA energy saver
Verhulst Agri VA energy saver: energiezuinige actieve ventilatie Resultaatverbetering teelt met de VA energy saver Moderne glastuinbouwbedrijven zijn steeds meer bezig met verduurzaming en energiebesparing.
Het Nieuwe Telen bij tomaat. Marcel Raaphorst, Wageningen UR Glastuinbouw
Het Nieuwe Telen bij tomaat Marcel Raaphorst, Wageningen UR Glastuinbouw Onderwerpen Gevolgen HNT op temperatuur en gewas Plantbelasting Assimilatenbalans Generatief en vegetatief gewas Bladrandjes en
GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT
12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting
Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is!
Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is! Op lichtrijke dagen moet in de kas zoveel mogelijk van het fotosynthesepotentieel geprofiteerd worden. De
Bladvlekken bij belichte potplanten
Bladvlekken bij belichte potplanten Onderzoek of de gele vlekken in belichte potplanten ontstaan door zetmeelophoping G.J.L. van Leeuwen N. Marissen M. Warmenhoven Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V.
Als planten konden praten
3/28/28 Als planten konden praten Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw (Leo.Marcelis@wur.nl) Leerstoelgroep Tuinbouwketens (Ep.Heuvelink@wur.nl) Met medewerking van: J. Bontsema,
Condensatie op dubbele beglazingen
Algemeen Het verschijnsel oppervlaktecondensatie op dubbele komt voor in drie vormen, te weten: op de buitenzijde of positie 1; op de spouwzijdes 2 en 3 van de dubbele beglazing; op de binnenzijde of positie
Het Nieuwe Telen Alstroemeria
Het Nieuwe Telen Alstroemeria Energiezuinig teeltconcept snijbloemen met een lage warmtebehoefte Caroline Labrie, Feije de Zwart Rapport GTB-1031 2010 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten
Module Basisprincipes van het telen in kassen
Module Basisprincipes van het telen in kassen De CO 2 -voetafdruk van dit drukwerk is berekend met ClimateCalc en gecompenseerd bij: treesforall.nl www.climatecalc.eu Cert. no. CC-000057/NL Colofon Auteur
Notitie. Inleiding. Afgeronde onderzoeken. Betreft: Afgerond onderzoek
Notitie Aan Sectorcommissie Energie Van Aat Dijkshoorn / Dennis Medema Kenmerk Behoort bij agendapunt 5c, vergadering d.d. 15 februari 2011 Totaal aantal pagina s 6 31 januari 2011 Betreft: Afgerond onderzoek
Droge lucht toevoeren via slurven onder het gewas bij Gerbera en Matricaria
Droge lucht toevoeren via slurven onder het gewas bij Gerbera en Matricaria P.A. van Weel M.G.M. Raaphorst Rapport GTB-1173.indd Referaat Voor twee gewassen, Matricaria en Gerbera, is onderzocht hoe buitenlucht
De ka(n)s voor energie: The Big Picture
De ka(n)s voor energie: The Big Picture Eric Poot, Wageningen UR Glastuinbouw eric.poot@wur.nl Toekomst Glastuinbouw 2 keer meer met 2 keer minder 1 De Ka(n)s voor energie Ondernemers Overheden Kennisinstellingen
Belichten bij CAM-planten (Phalaenopsis als case-studie)
Lichtevent december Belichten bij CAM-planten (Phalaenopsis als case-studie) Dr. ir. Sander Hogewoning (Plant Lighting B.V.) december Dr. ir. Sander Hogewoning & Dr. ir. Govert Trouwborst Expertise o.a.:
Minimaliseren van klimaatvariatie
Minimaliseren van klimaatvariatie Uitkomsten van het onderzoek naar toepassing van mini sensoren voor RV T Workshop Klimaatverdeling in kassen Bleiswijk, 24 maart 2011 Jos Balendonck, Wageningen UR Glastuinbouw
Inhoud. Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Intro fotosynthese: het belang van CO 2 Onderzoek luie bladeren Discussie
Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Sander Hogewoning (Plant Lighting BV) i.s.m. Govert Trouwborst (Plant Lighting BV) Sander Pot (Plant Dynamics BV) Stefan Persoon (Inno Agro BV)
The lessons learned 2009
58 Greenportkas: The lessons learned 29 Een belangrijk onderdeel van de Greenportkas is het onderzoek dat Wageningen UR Glastuinbouw uitvoert. Het doel is de teler te ondersteunen, o.a. door het nauwkeurig
Optimaal gebruik van CO 2
Optimaal gebruik van CO 2 Energiek2020 Event, 17 maart 2011 Anja Dieleman Wageningen UR Glastuinbouw Onderwerpen Trends CO 2 balans van de kas Effecten van CO 2 op groei Fysiologisch effect van CO 2 :
De mechanische ventilatie type C is in te delen in twee stromingen die nog in de huidige huizen aanwezig zijn:
1 Introductie In een huishouden is ventilatie nodig om ervoor te zorgen dat het huis van schone en gezonde lucht is voorzien. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen natuurlijke ventilatie (type A), en
DLV Aktua Chrysant. Aanvulling op discussie over beter Coolen
DLV Aktua Chrysant mei 2013 Aanvulling op discussie over beter Coolen De afgelopen week zijn er door Floraholland i.s.m. LTO groeiservice en DLV Plant BV twee bijeenkomsten georganiseerd over het onderwerp
HNT toegepast in potplanten. Studiemiddag HNT, LTO Glaskracht 2018 Door: Tristan Marçal Balk
HNT toegepast in potplanten Studiemiddag HNT, LTO Glaskracht 2018 Door: Tristan Marçal Balk Wat is Het Nieuwe Telen? Het Nieuwe Telen (HNT) is letterlijk een nieuwe manier van telen o.b.v. plantfysiologie
On-line monitoring energie- en vochtstroom door schermkier
On-line monitoring energie- en vochtstroom door schermkier J. Bontsema & R.J.C. van Ooteghem Rapport 313 On-line monitoring energie- en vochtstroom door schermkier J. Bontsema & R.J.C. van Ooteghem 1
ENERGIE BESPAREN EN VERDUURZAMEN IN DE GLASTUINBOUW
Besparen en verduurzamen ENERGIE BESPAREN EN VERDUURZAMEN IN DE GLASTUINBOUW Over Kas als Energiebron Kas als Energiebron is het innovatie- en actieprogramma voor de glastuinbouw met als doel de uitstoot
Opbrengstverhoging snij amaryllis. Arca Kromwijk en Steven Driever, Wageningen UR Glastuinbouw Marc Grootscholten, Improvement Centre
Opbrengstverhoging snij amaryllis Arca Kromwijk en Steven Driever, Wageningen UR Glastuinbouw Marc Grootscholten, Improvement Centre Onderzoek opbrengstverhoging snij amaryllis Op verzoek amarylliscommissie
p V T Een ruimte van 24 ºC heeft een dauwpuntstemperatuur van 19 ºC. Bereken de absolute vochtigheid.
8. Luchtvochtigheid relatieve vochtigheid p e 100 % p absolute vochtigheid = dichtheid van waterdamp dauwpuntstemperatuur T d = de temperatuur waarbij de heersende waterdampdruk de maximale dampdruk is.
Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie?
Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Sander Pot (Plant Dynamics BV) i.s.m. Govert Trouwborst (Plant Lighting BV) Sander Hogewoning (Plant Lighting BV) Stefan Persoon (Inno Agro BV)
Energiebesparing in de teelt van Cyclamen
Energiebesparing in de teelt van Cyclamen Met behoud van kwaliteit Jeroen van der Hulst Claudia Jilesen Marleen Esmeijer Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector Glastuinbouw Projectnummer 413070
Verbeteren verticaal temperatuurprofiel in een Aircokas
Verbeteren verticaal temperatuurprofiel in een Aircokas Peter van Weel 1 Instituten Wageningen UR Glastuinbouw, Wageningen maand 2007 Nota nummer 2007 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten
Stookinstructie voor het gebruik van de verwarmingsinstallatie voor 322 woningen aan de Berliozhof, Edvard Grieghof en Diepenbrockstraat
Stookinstructie voor het gebruik van de verwarmingsinstallatie voor 322 woningen aan de Berliozhof, Edvard Grieghof en Diepenbrockstraat Comfort en behaaglijkheid Comfort en behaaglijkheid zijn niet alleen
Mechanische aspecten spelen natuurlijk altijd een rol, maar zullen in deze presentatie geen aandacht krijgen.
Goede middag, Ik ben Feije dezwart en mij is gevraagd om vanmiddag te vertellen over de schermeigenschappen. Welke eigenschappen kunnen worden gemeten, hoe worden die gemeten en wat betekenen deze voor
Het Nieuwe Telen Alstroemeria
Het Nieuwe Telen Alstroemeria praktijk-implementatie Frank van der Helm, Peter van Weel, Caroline Labrie en Feije de Zwart. Het Nieuwe Telen Even het geheugen opfrissen Ontwikkelen en toetsen energiezuinig
Presentatie Toepassingsmogelijkheden voor Verti-fan en Enfan
LTO Groeiservice Themabijeenkomst Energie - Het Nieuwe Telen Presentatie Toepassingsmogelijkheden voor Verti-fan en Enfan door Dennis Brom Van der Ende Pompen B.V. Enfan Horizontale recirculatie Horizontale
Energiebesparing bij belichte rozen middels verlaging van de teelttemperatuur
Energiebesparing bij belichte rozen middels verlaging van de teelttemperatuur Rapport van fase 1 van het project Verlagen van de teelttemperatuur bij gebruik van temperatuurintegratie H.F. de Zwart & J.A.
Invloed van CO 2 -doseren op de productie en kwaliteit bij Alstroemeria
Invloed van CO 2 -doseren op de productie en kwaliteit bij Alstroemeria F. van Noort Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector glastuinbouw januari 2004 PPO 411724 2003 Wageningen, Praktijkonderzoek
CO 2 bij paprika: wanneer kan ik het beste doseren? Anja Dieleman, Wageningen UR Glastuinbouw
CO 2 bij paprika: wanneer kan ik het beste doseren? Anja Dieleman, Wageningen UR Glastuinbouw Wat komt er aan de orde? Resultaten enquêtes Fotosynthese Relaties CO 2, licht en temperatuur Effecten CO 2
Invloed van ventilatie-instellingen op vochtverliezen en kwaliteit in zand aardappelen
Invloed van ventilatie-instellingen op vochtverliezen en kwaliteit in zand aardappelen Ing. D. Bos en Dr. Ir. A. Veerman Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector AGV PPO 5154708 2003 Wageningen,
Computational fluid dynamics (CFD) berekeningen voor Rovero kassen
Computational fluid dynamics (CFD) berekeningen voor Rovero kassen Bepaling ventilatie karakteristieken van kassen met een verschillende opening J.B. Campen Rapport 526 Colofon Titel Computational fluid
Mogelijkheden om vroeg tijdig bladrandproblemen te signaleren met MIPS bij Hortensia
Mogelijkheden om vroeg tijdig bladrandproblemen te signaleren met MIPS bij Hortensia Filip van Noort, Henk Jalink Rapport GTB-1027 2010 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten voorbehouden.
Ik ben in ieder geval blij om in de gelegenheid te zijn vanmiddag om hier over te vertellen.
Goede middag, Ik ben Feije dezwart en mij is gevraagd om vanmiddag te vertellen over de resultaten uit het project Verdamping bij de kop. Wat doet dan die Uitstralingsmonitor in de titel, zult u nu misschien
Het Nieuwe Telen van Paprika Monitoring bij Gubbels Siberië 2011-2013. LLTB Ontwikkeling
Het Nieuwe Telen van Paprika Monitoring bij Gubbels Siberië 2011-2013 LLTB Ontwikkeling 1 PROJECT: Het Nieuwe Telen van Paprika; monitoring bij Gubbels Siberië Eindrapportage Verplichtingsnummer 1400007216
VERTI-FAN. Verticale luchtrecirculatie Tuinbouw ventilatorsystemen
Tuinbouw ventilatorsystemen VERTI-FAN Verticale luchtrecirculatie De meest toegepaste ventilatorsystemen zijn hoog in de kas gemonteerd, recirculeren de lucht alleen horizontaal en maken dus geen luchtbeweging
Near Infrared Radiation (NIR) reflectie:
Near Infrared Radiation (NIR) reflectie: Effect op kasklimaat en productie van rozen Frank Kempkes Wageningen UR Glastuinbouw Met dank aan Cecilia Stanghellini en Silke Hemming Eigenschappen van een kasdek
Het Nieuwe Telen bij Vereijken
Het Nieuwe Telen bij Vereijken Marcel Raaphorst Rapport GTB-197 Referaat Een nieuwe tomatenkas, ingericht met dubbele schermen en het inblazen van buitenlucht via luchtslangen, is gemonitord. Met het systeem
Schermen en Het nieuwe telen : een perfecte combinatie
Schermen en Het nieuwe telen : een perfecte combinatie Beek en Donk, 25-10-2012 Facts Opgericht in 1887 4 de generatie Kinna, Sweden 450 medewerkers 50 M turnover > 80 % export Voorbeeld: potplantenbedrijf
Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato (opgesteld door Martien Duijndam)
Technisch en teelttechnisch verslag van het project Lucht in de kas bij Themato (opgesteld door Martien Duijndam) Inleiding: Het project Lucht in de kas is uitgevoerd om de toepassing van de Climate Optimizer
Houdbaarheid Hydrangea
Houdbaarheid Hydrangea F. van Noort Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Business Unit Glastuinbouw December 2003 PPO 41704641 2003 Wageningen, Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Alle rechten voorbehouden.
Verbeteringsopties BiJo
Verbeteringsopties BiJo Inventarisatie naar verbeteringen van het elektriciteitsverbruik en de warmtebalans bij een gesloten kas Marcel Raaphorst Vertrouwelijk rapport GTB-5021 Referaat Wageningen UR Glastuinbouw
Consultancy effect uitstraling en T-verdeling op Botrytis Chrysant
Consultancy effect uitstraling en T-verdeling op Botrytis Chrysant DLV Plant Postbus 7001 6700 CA Wageningen Agro Business Park 65 6708 PV Wageningen T 0317 49 15 78 F 0317 46 04 00 Gefinancierd door Productschap
Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen
Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen DLV Plant Postbus 7001 6700 CA Wageningen Agro Business Park 65 6708 PV Wageningen T 0317 49 15 78 F 0317 46 04 00 In opdracht van: Begeleidende groep
NieuweTelenTulp. Energiezuinige teeltconcepten voor de broei van tulpen
NieuweTelenTulp Energiezuinige teeltconcepten voor de broei van tulpen Inleiding Circa 650 bedrijven broeien jaarlijks meer dan twee miljard tulpen. Het gasverbruik hierbij is circa dertig miljoen m 3.
Ruimteverwarming. 1 Inleiding... 1. 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2. 3 Centrale verwarming... 3. 4 Decentralisatie... 4
1 Inleiding... 1 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2 3 Centrale verwarming... 3 4 Decentralisatie... 4 5 Convectieverwarming... 5 6 Stralingsverwarming... 9 7 Keuzecriteria... 11 1 Inleiding Voor de
27/11/2015. Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Monitoren fotosynthese: wat is de status? Plantmonitoring.
Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt Masterclass 1 oktober 2015 InHolland Delft BOGO project Klimaat en energie: nieuwe low input teeltsystem in de tuinbouw Anja Dieleman, Wageningen
Kennisuitwisseling belichte aardbeienteelt
Kennisuitwisseling belichte aardbeienteelt April 2007 Gefinancieerd door Productschap Tuinbouw Uitgevoerd door: Ing. Bart Vromans Bart.vromans@lucel.nl INHOUDSOPGAVE Samenvatting Inleiding Plan van aanpak
Het Nieuwe Telen Ines 25-10-2012
Het Nieuwe Telen Ines 25-10-2012 Vereijken Kwekerijen BV 27 ha. cocktail tomaten waarvan cccc 27 ha. Tasty Tom 50 % groeilicht directie Gerard, Eric en Hans Vereijken Het Nieuwe Telen Algemeen Uitgangspunten
27/11/2015. Ontwerpen van nieuwe productiesystemen gebaseerd op LED belichting verlagen van de CO 2 voetafdruk. 1. Inleiding. 1.
Ontwerpen van nieuwe productiesystemen gebaseerd op LED belichting verlagen van de CO 2 voetafdruk Masterclass 22 oktober 2015 HAS Den Bosch BOGO project Klimaat en energie: nieuwe low input teeltsystem
Spirit en Mirage Plus tegen roest - Consultancy
Spirit en Mirage Plus tegen roest - Consultancy Projectnummer PT: 14216.12 In opdracht van: Productschap Tuinbouw Postbus 280 2700 AG Zoetermeer Uitgevoerd door: Cultus Agro Advies Zandterweg 5 5973 RB
Ik ben Feije de Zwart en mij is gevraagd om wat te vertellen over schermen en ontvochtiging. Ik ben onderzoeker kasklimaat en energie.
Ik ben Feije de Zwart en mij is gevraagd om wat te vertellen over schermen en ontvochtiging. Ik ben onderzoeker kasklimaat en energie. Ik vul dit in door met behulp van simulatiemodellen te berekenen wat
Krijtmiddelen en diffuus coatings Hoe kies ik het juiste product?
Krijtmiddelen en diffuus coatings Hoe kies ik het juiste product? 0 Inhoudsopgave Gebruik van krijtmiddel en diffuus coating p. 2 Wat is een krijtmiddel? p. 3 Soorten krijtmiddelen p. 4 Wat is een diffuus
AIRMIX TM. Gestuurd ventilatie-/recirculatiesysteem Tuinbouw ventilatorsystemen
Tuinbouw ventilatorsystemen AIRMIX TM Gestuurd ventilatie-/recirculatiesysteem Het doel van de installatie is om met gesloten scherm doek te kunnen ventileren. De zuigt lucht boven het scherm vandaan en
Intrinsieke plantkwaliteit Anthurium
Intrinsieke plantkwaliteit Anthurium Ad Schapendonk Dr ir A.H.C.M. Schapendonk Plant Dynamics BV Gefinancierd door Productschap Tuinbouw Juli 2005 2005 Wageningen, Plant Dynamics BV Alle rechten voorbehouden.
CO 2, temperatuur en energiebesparing
2/14/29 CO 2, temperatuur en energiebesparing Wat komt er aan de orde? Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen UR: Leerstoelgroep Tuinbouwketens WUR Glastuinbouw Met medewerking van: Susana Carvalho, Anja