LED verlichting in kassen:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LED verlichting in kassen:"

Transcriptie

1 LED verlichting in kassen: met minder energie meer bloemen en groenten van betere kwaliteit Leo Marcelis Hoogleraar Tuinbouw en Productfysiologie

2 Glastuinbouw: Nederland is wereldleider. Teelt van groenten, bloemen en planten

3 Areaal (ha) Vermogen (W/m 2 ) Glastuinbouw: Steeds meer licht. Hogedruk natrium (SONt) is de standaard Jaar Jaar Uit: Van der Knijff et al., 2006 Van der Velden & Smit 2013

4 Waarom belichting? Betere concurrentiepositie door jaarrondproductie of productievervroeging betere kwaliteit Hogere productie Meer stuurmogelijkheden van gewas Gelijkmatiger arbeidsfilm

5 Hoe kwantificeer je licht? Waarneming menselijk oog : Lumen (Lux = lumen/m 2 ) Lichtenergie-stroom: Watt / m 2 Fotonen-stroom: µmol m -2 s -1 Conversiefactor afhankelijk van lichtkleur Zon: 125 mmol m -2 s W m lux

6 Verschil in gevoeligheid menselijk oog / plant bij gelijke foton-stroom per golflengte PAR oog (lux) plant PAR (μmol m -2 s - ) Belichting tuinbouw: μmol/m 2 /s van belang, lux, lumen zegt niets! Licht natriumlampen is geel/oranje: zeer goed zichtbaar voor mens & dier

7 De rol van licht plantkundig bezien Lichthoeveelheid: energieleverancier voor fotosynthese = basis voor groei Daglengte: bloei (soms ook groei) Lichtkleur: plantvorm, knopuitloop, abortie, allerlei ontwikkelingsprocessen Energie: temperatuur en verdamping

8 Licht: de motor voor plantgroei Energieleverancier voor fotosynthese = productie van suikers = groei Meer suikers veelal ook betere kwaliteit

9 Fotosynthese kunnen we monitoren met sensoren (fluorescentiemetingen) Alleen belichten op momenten dat fotosynthese efficiency hoog is continu fotosynthese van plant monitoren

10 Opbrengst (kg/m2) Met groeilicht (GL): hele jaar door goede productie (en goede kwaliteit) Tomaat Geen GL Met GL jan feb maart april mei juni juli aug sep okt nov dec TOMSIM model; 188 μmol m -2 s lux; lampen uit bij 300 W m -2 globale straling; 6 uur nacht; niet gebruikt in zomer; 500 ppm CO 2

11 Invloed lichtniveau op productkwaliteit Meer licht (met name in herfst en winter) Kortere teeltduur (reactietijd korter) Meer bloemschermen Zwaardere bloemschermen met meer bloemen 21 o C Kalanchoe blossfeldiana μmol.m -².s -1 :

12 Energie: op weg naar klimaatneutraal Is LED de oplossing? Nu nog heel veel energie nodig SONt circa 1.8 mmol licht / J elektriciteit Nieuwste LED: 2.3 mmol licht / J elektriciteit nog belangrijker: meer groei per mol licht

13 LED belichting Groot perspectief Energie efficiënt kleur Positie, lichtverdeling Geen warmtestraling (soms voordeel, soms nadeel) Timing Nadeel: prijs

14 Hybride SONt en LED bij tomaat Hybride belichting SON boven, LED tussenlicht Dueck et al. 2010

15 Aanpassingen Hybrid-top Interlighting LED-top HPS

16 Spectrale efficiëntie fotosynthese bij roos 10-30% hogere efficiëntie bij rood licht in Prestige ras Akito ras Prestige Driever & Snel 2012

17 Stuurlicht & kleuring door UV - UV + UV - UV + UV Foto: onderzoek Beßler, LVG Ahlem - UV + UV Hemming et al. 2006

18 Blad oppervlak met meeldauw (%) Stuurlicht & Beheersing van ziekten (Meeldauw) Rood licht lijkt meeldauw tegen te gaan Invloed van rood licht op meeldauw a a b Licht intensiteit (µmol m -2 s -1 ) Hofland et al. 2012

19 Stuurlicht & vruchtkwaliteit bij tomaat LED belichting op trossen verhoogt vitamine C gehalte in tomaat Ras TyTy Ras Conchita Labrie, Driever & Verkerke 2010

20 Compactheid van planten is te sturen door lichtkleur (Petunia) Rood/blauw-LED 80/20 SON zonlicht (Plasmalamp) Van Ieperen et al. 2010

21 Afkappen natuurlijke dag (geen schemering) plant blijft korter 8 uur 8 uur daglengte Natuurlijke Daglengte + 1 uur verrood daglengte Bron: Dr. Theo Blom, Universiteit van Guelph, Ontaria, Canada

22 Plantfabrieken De toekomst?

23 Licht beïnvloedt groei en kwaliteit planten of veel manieren Mogelijkheden zijn groot; Kennis neemt rap toe Uitgebreide faciliteiten bij Wageningen UR om mogelijkheden van LED licht bij planten te onderzoeken en toepasbaar te maken

24 Conclusies Glastuinbouw op weg naar Meer met minder Energiegebruik voor belichting moet drastisch omlaag Productie en kwaliteit hoger Toekomst voor LEDs LED licht beter te benutten door spectrum, lichtverdeling, timing, ontbreken warmtestraling

25 Bedankt voor uw aandacht Met dank aan mijn collega s: Tom Dueck, Ep Heuvelink, Wim van Ieperen, Caroline Labrie, Jantineke Hofland Jan Snel

Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen UR: Leerstoel Tuinbouwproductieketens WUR Glastuinbouw

Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen UR: Leerstoel Tuinbouwproductieketens WUR Glastuinbouw Haal meer uit licht! Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen UR: Leerstoel Tuinbouwproductieketens WUR Glastuinbouw Met medewerking van: Anja Dieleman, Tom Dueck, Sander Hogewoning, Govert Trouwborst Bijeenkomst

Nadere informatie

Belichting in de Glastuinbouw. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw energiek2020, 17 maart 2011

Belichting in de Glastuinbouw. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw energiek2020, 17 maart 2011 Belichting in de Glastuinbouw Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw energiek2020, 17 maart 2011 Eén integrale aanpak met 7 transitiepaden: Programma Kas als Energiebron Energie besparen Duurzame energiebronnen

Nadere informatie

Invloed van Stuurlicht op het gewas. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Maart 26, 2015

Invloed van Stuurlicht op het gewas. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Maart 26, 2015 Invloed van Stuurlicht op het gewas Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw Maart 26, 2015 Deze projecten zijn gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van

Nadere informatie

Bloem en vruchtvorming

Bloem en vruchtvorming //9 Bloem en vruchtvorming Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: Leerstoel Plantenteelt in energiezuinige kassen & WUR Glastuinbouw (Leo.Marcelis@wur.nl) Leerstoelgroep Tuinbouwketens (Ep.Heuvelink@wur.nl)

Nadere informatie

Belichting bij sla. Economische haalbaarheidsstudie. Marcel Raaphorst Jan Janse

Belichting bij sla. Economische haalbaarheidsstudie. Marcel Raaphorst Jan Janse Belichting bij sla Economische haalbaarheidsstudie Marcel Raaphorst Jan Janse Wageningen UR Glastuinbouw, Bleiswijk juni 2007 Projectnummer: 3242000149 2007 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle

Nadere informatie

Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant?

Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant? Luchtbevochtiging in de zomerperiode: Wat wil de plant? Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoel Tuinbouwproductieketens Met medewerking van: Peter van Weel, Hendrik Jan van

Nadere informatie

Optimaal gebruik van CO 2

Optimaal gebruik van CO 2 Optimaal gebruik van CO 2 Energiek2020 Event, 17 maart 2011 Anja Dieleman Wageningen UR Glastuinbouw Onderwerpen Trends CO 2 balans van de kas Effecten van CO 2 op groei Fysiologisch effect van CO 2 :

Nadere informatie

CO 2, temperatuur en energiebesparing

CO 2, temperatuur en energiebesparing 2/14/29 CO 2, temperatuur en energiebesparing Wat komt er aan de orde? Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen UR: Leerstoelgroep Tuinbouwketens WUR Glastuinbouw Met medewerking van: Susana Carvalho, Anja

Nadere informatie

Workshops LichtEvent 9 december 2015

Workshops LichtEvent 9 december 2015 Workshops LichtEvent 9 december 2015 Door: André Flinterman Optimalisatie huidige belichting Om de lichtoutput van de lampen te verhogen is onderhoud essentieel. Ook om problemen te voorkomen. Waar moet

Nadere informatie

Led belichting in de aardbeienteelt

Led belichting in de aardbeienteelt Led belichting in de aardbeienteelt Door: Bart Vromans HortiNova cursus 13 & 14 februari 2008, Diepgang in de bodem Assimilatiebelichting in de aardbeienteelt Bedrijfsgegevens Familie Franken 20000 m2

Nadere informatie

Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie?

Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Sander Pot (Plant Dynamics BV) i.s.m. Govert Trouwborst (Plant Lighting BV) Sander Hogewoning (Plant Lighting BV) Stefan Persoon (Inno Agro BV)

Nadere informatie

Horticulture LED Solutions. GreenPower LED interlighting. Licht tussen de planten. Laat uw bedrijf floreren

Horticulture LED Solutions. GreenPower LED interlighting. Licht tussen de planten. Laat uw bedrijf floreren Horticulture LED Solutions GreenPower LED interlighting Licht tussen de planten Laat uw bedrijf floreren Philips GreenPower LED interlighting 2 GreenPower LED interlighting De positie van belichting Om

Nadere informatie

Stuurlicht in de Glastuinbouw. 1. Kansen voor energiebesparing? Rapport GTB-1349. Tom Dueck, Sander Hogewoning, Sander Pot, Esther Meinen,

Stuurlicht in de Glastuinbouw. 1. Kansen voor energiebesparing? Rapport GTB-1349. Tom Dueck, Sander Hogewoning, Sander Pot, Esther Meinen, Stuurlicht in de Glastuinbouw 1. Kansen voor energiebesparing? 1* 2 3 1 Tom Dueck, Sander Hogewoning, Sander Pot, Esther Meinen, 2 1 Govert Trouwborst en Frank Kempkes 1. Wageningen UR Glastuinbouw, 2.

Nadere informatie

Energiezuinig telen in de glastuinbouw. Cursus Klimaat 8/02/2012 Kris Goen

Energiezuinig telen in de glastuinbouw. Cursus Klimaat 8/02/2012 Kris Goen Energiezuinig telen in de glastuinbouw Cursus Klimaat 8/02/2012 Kris Goen Toelichting project Overzicht Invloed van verschillend E-besparende maatregelen: Schermen Variëren met plantdatum Zomerstookstop

Nadere informatie

Energiezuinig telen 10/3/2008. Verloop commodity gasprijs afgelopen 6 jaar. Wat komt er aan de orde? Aanleiding. Energie is heel duur geworden!

Energiezuinig telen 10/3/2008. Verloop commodity gasprijs afgelopen 6 jaar. Wat komt er aan de orde? Aanleiding. Energie is heel duur geworden! Aanleiding Energiezuinig telen Leo Marcelis & Ep Heuvelink Wageningen UR: WUR Glastuinbouw Leerstoelgroep Tuinbouwketens Met medewerking van: M. Bakker, S. Bakker, F. Buwalda, J. Campen, A. Dieleman, T.

Nadere informatie

Kennis uitwisseling ervaringen met LED verlichting in de aardbeienteelt

Kennis uitwisseling ervaringen met LED verlichting in de aardbeienteelt Kennis uitwisseling ervaringen met LED verlichting in de aardbeienteelt juli 2010 Gefinancieerd door Productschap Tuinbouw Uitgevoerd door: Ing. Bart Vromans Bart.vromans@hortinova.nl Kennis uitwisseling

Nadere informatie

Lichtspectrum bij stuur- en groeilicht in Freesia

Lichtspectrum bij stuur- en groeilicht in Freesia Lichtspectrum bij stuur- en groeilicht in Freesia Indicatief praktijkonderzoek naar de effecten van stuurlicht met LED lampen en groeilicht met plasmalampen Frank van der Helm 1, Tom Dueck 1, Hans Pronk

Nadere informatie

Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015

Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015 Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015 Plantmonitoring Doet mijn gewas het goed onder deze klimaatomstandigheden?

Nadere informatie

Fotosynthese-efficiency bij verschillende golflengten

Fotosynthese-efficiency bij verschillende golflengten Fotosynthese-efficiency bij verschillende golflengten Jan F. H. Snel, Esther Meinen, Margreet A. Bruins, Wim van Ieperen, Sander W. Hogewoning en Leo F. M. Marcelis Rapport GTB-1151 Referaat LED verlichting

Nadere informatie

Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen

Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen Programma Kosten doublet Warmte aardwarmte berekening Warmtebalans aardwarmte

Nadere informatie

Botrytis aanpak bloeiende potplanten

Botrytis aanpak bloeiende potplanten Botrytis aanpak bloeiende potplanten Pilotgewas Cyclaam DLV Plant Postbus 7001 6700 CA Wageningen Agro Business Park 65 6708 PV Wageningen T 0317 49 15 78 F 0317 46 04 00 E info@dlvplant.nl www.dlvplant.nl

Nadere informatie

Praktijkonderzoek mobiele belichting bij paprika

Praktijkonderzoek mobiele belichting bij paprika Praktijkonderzoek mobiele belichting bij paprika Ruud Maaswinkel Marcel Raaphorst Leo van der Valk Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector Glastuinbouw December 23 Projectnummer 4174621 23 Wageningen,

Nadere informatie

Belichting, CO2 en stuurlicht in de lelieteelt: een strategie voor energiebesparing

Belichting, CO2 en stuurlicht in de lelieteelt: een strategie voor energiebesparing Belichting, CO2 en stuurlicht in de lelieteelt: een strategie voor energiebesparing Mei 2014 S.W. Hogewoning, G. Trouwborst, G. Slootweg, J.T.M. van Aanholt, C.S. Pot en B.J. Kok Belichting, CO2 en stuurlicht

Nadere informatie

Warmer of kouder? Sturen met de temperatuur

Warmer of kouder? Sturen met de temperatuur 17-12-7 Warmer of kouder? Sturen met de temperatuur Ep Heuvelink & Leo Marcelis Wageningen Universiteit, Tuinbouwproductieketens Wageningen UR Glastuinbouw Waarom dit verhaal? Temperatuur belangrijke klimaatfactor

Nadere informatie

Tomaten belichten met minder elektriciteit

Tomaten belichten met minder elektriciteit Tomaten belichten met minder elektriciteit Anja Dieleman, Jan Janse, Arie de Gelder, Frank Kempkes, Pieter de Visser, Peter Lagas, Esther Meinen, Mary Warmenhoven en Anne Elings Rapport GTB-1338 Referaat

Nadere informatie

Status Groeimodel Gerbera

Status Groeimodel Gerbera Status Groeimodel Gerbera 20 november 2013 Pieter de Visser, Frank van der Helm, Fokke Buwalda (Wageningen UR Glastuinbouw) i.s.m. Floriconsult, DLV Plant, telers, LTO Groeiservice Opbouw presentatie Aanleiding

Nadere informatie

ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN

ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN ERVARINGEN MET HET NIEUWE TELEN Lezing door Barend Löbker VORTUS bv Programma: Klimaat Praktijkervaringen nieuwe telen Vragen/discussie Introductie Vortus BV: 2007 25 jaar geleden door Simon Voogt opgericht

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Grenzen voor Luchtkwaliteit

Grenzen voor Luchtkwaliteit Grenzen voor Luchtkwaliteit Jolanda Heistek Projectmanager CropEye: KennisMakelaar, InnovatieRegisseur, NetwerkFacilitator T:06 13608752 Jolanda.heistek@cropeye.com Agenda Grenzen voor Luchtkwaliteit;

Nadere informatie

Praktijkproef LED Alstroemeria. Invloed licht spectrum op bladkwaliteit: bouwsteen voor energiebesparing. Rapport GTB-1337

Praktijkproef LED Alstroemeria. Invloed licht spectrum op bladkwaliteit: bouwsteen voor energiebesparing. Rapport GTB-1337 Praktijkproef LED Alstroemeria Invloed licht spectrum op bladkwaliteit: bouwsteen voor energiebesparing Nieves García Victoria, Frank van der Helm en Mary Warmenhoven Rapport GTB-1337 Referaat Een energiezuinige

Nadere informatie

VERSLAG. Invloed van lichtintensiteit en daglengte op de productie van Gerbera. Uitgevoerd door: DLV Facet

VERSLAG. Invloed van lichtintensiteit en daglengte op de productie van Gerbera. Uitgevoerd door: DLV Facet VERSLAG Facet Invloed van lichtintensiteit en daglengte op de productie van Gerbera Uitgevoerd door: DLV Facet Wageningen, Oktober 2005 Gerben Wessels Helma Verberkt Proeftuin Zwaagdijk Hans Meester Gefinancierd

Nadere informatie

Eindverslag LED onderzoek 2009-2010. Eindrapportage. Onderzoek naar invloed stralingswarmte en spectrale effecten LED belichting

Eindverslag LED onderzoek 2009-2010. Eindrapportage. Onderzoek naar invloed stralingswarmte en spectrale effecten LED belichting Eindrapportage Onderzoek naar invloed stralingswarmte en spectrale effecten LED belichting TEELTSEIZOEN 2009-2010 Uitgevoerd in het kader van het energieprogramma Ministerie van LNV - Productschap Tuinbouw

Nadere informatie

Grenzen voor Luchtkwaliteit

Grenzen voor Luchtkwaliteit Grenzen voor Luchtkwaliteit Jolanda Heistek Projectmanager CropEye: KennisMakelaar, InnovatieRegisseur, NetwerkFacilitator T:06 13608752 Jolanda.heistek@cropeye.com Aanleiding Vragen van tuinbouwondernemers;

Nadere informatie

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Ons energiegebruik (warmte) Redenen om warmte in de kas te brengen 1. Setpoint verwarmen handhaven 2. Gewas

Nadere informatie

Waar op te letten bij LED? Esther de Beer, Danielle Smits - van Tuijl Philips Horti December 10, 2014

Waar op te letten bij LED? Esther de Beer, Danielle Smits - van Tuijl Philips Horti December 10, 2014 Waar op te letten bij LED? Esther de Beer, Danielle Smits - van Tuijl Philips Horti December 10, 2014 Overzicht Introductie LED Systeem rendement Hoe meten we licht? Waar op te letten zodat u geen appels

Nadere informatie

Eindrapportage Lichtkleuren onderzoek:

Eindrapportage Lichtkleuren onderzoek: Eindrapportage Lichtkleuren onderzoek: Wat is de ontbrekende schakel voor succesvolle productieverhoging? Auteurs: Dr. ir. S.W. Hogewoning (Plant Lighting) Ing. J. Sanders (Proeftuin Zwaagdijk) Ir. T.

Nadere informatie

Prei assortiment Seizoen 2015

Prei assortiment Seizoen 2015 Prei assortiment Seizoen 2015 ZOMER HERFST Volta De standaard voor de industrie - Lange oogstperiode: vanaf september tot december - Zeer productief: hoog rendement door de hoge opbrengst en het gemakkelijke

Nadere informatie

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011 De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G Datum 05 april 2011 EMT debat 5 apr. 2011 Stef Huisman & Sjaak Bakker Economisch belang glastuinbouw Glastuinbouw Ned - Groente & Bloemen Areaal 10.000

Nadere informatie

Het Nieuwe Belichten onder Diffuus glas

Het Nieuwe Belichten onder Diffuus glas Het Nieuwe Belichten onder Diffuus glas Tom Dueck 1, Arie de Gelder 1, Jan Janse 1, Frank Kempkes 1, Piet Hein Baar 2 & Willem Valstar 2 1 Wageningen UR Glastuinbouw 2 GreenQ Improvement Centre Rapport

Nadere informatie

Demokwekerij Westland. Het tuinbouw innovatiecentrum. Seminar Curaçao

Demokwekerij Westland. Het tuinbouw innovatiecentrum. Seminar Curaçao Demokwekerij Westland Het tuinbouw innovatiecentrum Seminar Curaçao Even voorstellen: Peet van Adrichem Techneut / Kweker Directeur Demokwekerij Westland Programma: 1.Tuinbouw Nederland / Westland 2.Bedrijf

Nadere informatie

Sturen op compactheid zonder bloeivertraging?

Sturen op compactheid zonder bloeivertraging? Sturen op compactheid zonder bloeivertraging? September 2015 S.W. Hogewoning, G. Trouwborst (Plant Lighting B.V.) C.S. Pot (Plant Dynamics B.V.) B.A. Eveleens, T. Dueck (WUR glastuinbouw) Sturen op compactheid

Nadere informatie

The lessons learned 2009

The lessons learned 2009 58 Greenportkas: The lessons learned 29 Een belangrijk onderdeel van de Greenportkas is het onderzoek dat Wageningen UR Glastuinbouw uitvoert. Het doel is de teler te ondersteunen, o.a. door het nauwkeurig

Nadere informatie

De minimale lichtbehoefte van Zantedeschia. P.J. van Leeuwen en J.P.T. Trompert

De minimale lichtbehoefte van Zantedeschia. P.J. van Leeuwen en J.P.T. Trompert De minimale lichtbehoefte van Zantedeschia P.J. van Leeuwen en J.P.T. Trompert Praktijkonderzoek Plant & Omgeving Bloembollen, Boomkwekerij & Fruit 085 PPO 32 360851 00 PT 13637 Juni 2011 2011 Wageningen,

Nadere informatie

Bloei-inductie bij Chrysant onder lange dag

Bloei-inductie bij Chrysant onder lange dag Bloei-inductie bij Chrysant onder lange dag Toepassing van LED-licht technologie Wim van Ieperen, Sander Hogewoning en Els ten Dam Wageningen Universiteit, Leerstoelgroep Tuinbouwketens Januari 2011 PT

Nadere informatie

- Innovatiegids voor siertelers & groenvoorzieners - Zuinig en doordacht. belichten, natuurlijk!

- Innovatiegids voor siertelers & groenvoorzieners - Zuinig en doordacht. belichten, natuurlijk! - Innovatiegids voor siertelers & groenvoorzieners - Zuinig en doordacht belichten, natuurlijk! Hoe je belichting optimaliseren, plantkwaliteit verbeteren én rendabiliteit verhogen 100-40-100-40 Deze innovatiegids

Nadere informatie

Product naam: MM01921

Product naam: MM01921 Product naam: MM01921 Specificaties MM01921: Levensduur: 25000u Lengte: 76 mm Wattage: 7W Diameter: 50 mm Kleur: 2800K Spanning: 230 V Cd: 600 cd Beschermingsklasse: IP20 RA: 85 Te vervangen lamp: Bundelbreedte:

Nadere informatie

Product naam: MM02273

Product naam: MM02273 Product naam: MM02273 Specificaties MM02273: Levensduur: 30000u Lengte: 93 mm Wattage: 15W Diameter: 111 mm Kleur: 4000K (koelwit) Gewicht: 244 gr Cd: 1440 cd Spanning: 230 V RA: 93 Beschermingsklasse:

Nadere informatie

Product naam: MM01919

Product naam: MM01919 Product naam: MM01919 Specificaties MM01919: Levensduur: 25000u Wattage: 7.00W Kleur: 2800K Cd: 600 cd RA: 85 Bundelbreedte: 35 graden Lamp soort: PAR16 Lampvoet: E14 Lengte: Diameter: Gewicht: Spanning:

Nadere informatie

Intern projectnummer: 3242084800 I PT nummer: 13645.26

Intern projectnummer: 3242084800 I PT nummer: 13645.26 Intern projectnummer: 3242084800 I PT nummer: 13645.26 Inzicht in het optreden van bolblad bij chrysant Wim van Ieperen 1), Ruud Maaswinkel 2), René Corsten 3), Theo Roelofs 3), Aike Post 4) 1) Wageningen

Nadere informatie

Product naam: MM02673

Product naam: MM02673 Product naam: MM02673 Specificaties MM02673: Levensduur L90: 20000u Lengte: 74 mm Wattage: 7.00W Diameter: 50 mm Kleur: 2800K Gewicht: 82 gr Lumen: 750 lm Spanning: 230 V Cd: 320 cd Beschermingsklasse:

Nadere informatie

Notitie. Inleiding. Afgeronde onderzoeken. Betreft: Afgerond onderzoek

Notitie. Inleiding. Afgeronde onderzoeken. Betreft: Afgerond onderzoek Notitie Aan Sectorcommissie Energie Van Aat Dijkshoorn / Dennis Medema Kenmerk Behoort bij agendapunt 5c, vergadering d.d. 15 februari 2011 Totaal aantal pagina s 6 31 januari 2011 Betreft: Afgerond onderzoek

Nadere informatie

Product naam: MM02564

Product naam: MM02564 Product naam: MM02564 Specificaties MM02564: Levensduur: 30000u Wattage: 5.00W Kleur: 2700K (warmwit) Lumen: 176 lu RA: 82 Bedrijfstemperatuur: -30 tot + 40 graden Lamp soort: P45 Lampvoet: E14 Lengte:

Nadere informatie

Korte-slag belichting bij roos

Korte-slag belichting bij roos 16 maart 2005 Korte-slag belichting bij roos A.H.C.M. Schapendonk Gefinancierd door Productschap Tuinbouw PT-projectnr12029 16 maart 2005 Uitvoering: Plant Dynamics B.V. 1 Dr ir A.H.C.M. Schapendonk Adres

Nadere informatie

Stuurlicht bij de tijd

Stuurlicht bij de tijd Stuurlicht bij de tijd Deelrapport binnen het project: Stuurlicht in de glastuinbouw, kansen voor energiebesparing November 2013 G. Trouwborst, S.W. Hogewoning & C.S. Pot Stuurlicht bij de tijd Deelrapport

Nadere informatie

LED belichting en Het Nieuwe Telen bij tomaat

LED belichting en Het Nieuwe Telen bij tomaat LED belichting en Het Nieuwe Telen bij tomaat Proof of Principle Tom Dueck 1, Sjoerd Nieboer 2, Jan Janse 1, Willem Valstar 2, Barbara Eveleens 1 & Marc Grootscholten 2 1 Wageningen UR Glastuinbouw, 2

Nadere informatie

Bloemknopsturing Snijhortensia. Uitgevoerd door: DLV Facet Teake Dijkstra Helma Verberkt. Wageningen, Februari 2006

Bloemknopsturing Snijhortensia. Uitgevoerd door: DLV Facet Teake Dijkstra Helma Verberkt. Wageningen, Februari 2006 Facet Bloemknopsturing Snijhortensia Uitgevoerd door: DLV Facet Teake Dijkstra Helma Verberkt Wageningen, Februari 2006 In samenwerking met de landelijke Hortensia commissie LTO Groeiservice Gefinancierd

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving 2011 plantenteelt gesloten teelten CSPE KB minitoets bij opdracht 14

landbouw en natuurlijke omgeving 2011 plantenteelt gesloten teelten CSPE KB minitoets bij opdracht 14 landbouw en natuurlijke omgeving 2011 plantenteelt gesloten teelten CSPE KB minitoets bij opdracht 14 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).

Nadere informatie

4. Assimilatiebelichting met behulp van LED s of SON-T lampen

4. Assimilatiebelichting met behulp van LED s of SON-T lampen Theo de Geus, Clusius College, maart 2010 4. Assimilatiebelichting met behulp van LED s of SON-T lampen Belichting Voor belichting heb je veel mogelijkheden, je hebt onder andere de keuze uit gloeilampen,

Nadere informatie

Voeding in relatie tot ziekten en plagen Maikel van de Ven 17-02-2016 Even voorstellen Sinds 2003 bezig met plantsapmetingen in aardbei en vollegrondsgroente Brix, Ec, ph, Nitraat, Kalium Na 5 jaar ervaring:

Nadere informatie

Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen

Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen DLV Plant Postbus 7001 6700 CA Wageningen Agro Business Park 65 6708 PV Wageningen T 0317 49 15 78 F 0317 46 04 00 In opdracht van: Begeleidende groep

Nadere informatie

HR WKK met CO 2 winning

HR WKK met CO 2 winning HR WKK met CO 2 winning Door: Herman Klein Teeselink HoSt Sheet 1 of 22 Inhoud HoSt HoSt ImtechVonkV.O.F. - Reinigen van rookgassen - Rookgascondensor / Scrubber - Nat elektrostatisch filter - Waterbehandeling

Nadere informatie

Product naam: MM02672

Product naam: MM02672 Product naam: MM02672 Specificaties MM02672: Groep LED Soort Reflector PAR16/20 Levensduur L90 20.000u RA 80 Wattage 7W Straalhoek 35 graden Spanning 230V Beschermingsgraad IP20 Lichtkleur 2800K Lengte

Nadere informatie

Maandthema februari 2015. Vuur en Licht

Maandthema februari 2015. Vuur en Licht Maandthema februari 2015 Vuur en Licht 1 Vuur en Licht tezamen 2 Vuur Vuur is het zichtbare (licht) en voelbare (warmte) verschijnsel dat optreedt als een brandbare stof een oxidatiereactie ondergaat bij

Nadere informatie

Product naam: MM03676

Product naam: MM03676 Product naam: MM03676 Specificaties MM03676: Levensduur: 25000u Lengte: 118 mm Wattage: 9.00W Spanning: 230 V Kleur: 4000K (koelwit) Beschermingsklasse: IP20 Lumen: 600 lu Te vervangen lamp: RA: 80 Lamp

Nadere informatie

Energiebesparing in de broei van lelies

Energiebesparing in de broei van lelies Energiebesparing in de broei van lelies Hans Kok, Casper Slootweg en Jeroen Wildschut Door de hoge energiekosten zijn de kosten voor het broeien van lelies enorm gestegen. Bij een gelijkblijvende en soms

Nadere informatie

Product naam: MM03675

Product naam: MM03675 Product naam: MM03675 Specificaties MM03675: Levensduur: 25000u Lengte: 118 mm Wattage: 9.00W Spanning: 230 V Kleur: 2800K (warmwit) Inbouwmaat: 118 mm Lumen: 600 lu Beschermingsklasse: IP20 RA: 80 Te

Nadere informatie

Product naam: MM05941

Product naam: MM05941 Product naam: MM05941 Specificaties MM05941: Levensduur: 25000u Wattage: 6.00W Kleur: 2800K (warmwit) Lumen: 470 lm RA: 80 Lamp soort: A60 Lampvoet: E27 Lengte: Diameter: Gewicht: Spanning: Beschermingsklasse:

Nadere informatie

Geothermie en Glastuinbouw Partners voor een duurzame toekomst? Nico van Ruiten Amsterdam, 31 maart

Geothermie en Glastuinbouw Partners voor een duurzame toekomst? Nico van Ruiten Amsterdam, 31 maart Programma Kas als Energiebron Geothermie en Glastuinbouw Partners voor een duurzame toekomst? Nico van Ruiten Amsterdam, 31 maart Inhoud Kenmerken glastuinbouw Introductie Programma Kas als Energiebron

Nadere informatie

Ontwikkelingen schurftherkenning fruit. Jan van de Zande, Jan Meuleman, Marcel Wenneker

Ontwikkelingen schurftherkenning fruit. Jan van de Zande, Jan Meuleman, Marcel Wenneker Ontwikkelingen schurftherkenning fruit Jan van de Zande, Jan Meuleman, Marcel Wenneker ISAFruit Crop Adapted Spray Application identificatie van PROBLEEM CHS Crop Health Sensor identificatie van DOEL CIS

Nadere informatie

1. Het ene jaar is het andere niet!

1. Het ene jaar is het andere niet! Naam:. Klas:.. 1. Het ene jaar is het andere niet! Je zit al in deze klas sinds september. In september ben je aan een nieuw jaar begonnen. Dus aan een nieuw schooljaar. Vul in: september oktober... februari...

Nadere informatie

Openbare verlichting: hoe kan het efficiënter?

Openbare verlichting: hoe kan het efficiënter? Factsheets OVL lampenkwaliteitsprofielen Openbare verlichting: hoe kan het efficiënter? Openbare verlichting hebben we nodig voor onze verkeersveiligheid, sociale veiligheid en het aantrekkelijk maken

Nadere informatie

ZONNELOPER N N WWW.EU-UNAWE.ORG/NL WWW.ASTRONOMIE.NL 52 NL. 90 NOORDPOOL maart. juni juli. aug. sept. okt. mei. april. feb

ZONNELOPER N N WWW.EU-UNAWE.ORG/NL WWW.ASTRONOMIE.NL 52 NL. 90 NOORDPOOL maart. juni juli. aug. sept. okt. mei. april. feb 40 N VALAB N ZONNELOPER NW NO STAND VAN DE ZON IN GRADEN BOVEN DE HORIZON 10 20 W O 30 50 60 ZW ZO 70 Z 52 NL BREEDTEGRAAD 80 70 60 50 40 30 20 10 0 EVENAAR KALENDER NE zomerzonnewende mei april juni juli

Nadere informatie

pca Bewaarproblemen oogst 2014

pca Bewaarproblemen oogst 2014 pca Bewaarproblemen oogst 2014 Seizoen 2014 Prachtig voorjaar Zomer: groeizaam weer (plaag ) Natte augustus Hoge temperaturen bij oogst Hoge temperaturen eerste weken bewaring Grote productie Grove knollen,

Nadere informatie

BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK

BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK INHOUDSOPGAVE 1 TECHNIEK VERLICHTING... 3 2 DAGLICHT EN KUNSTLICHT... 3 3 ENKELE TECHNISCHE BEGRIPPEN... 4 3.1 Lichtstroom... 4

Nadere informatie

Presentatie LANS. Woensdag 25 oktober 2013 Innovatieworkshop Watermanagement in de Agro keten

Presentatie LANS. Woensdag 25 oktober 2013 Innovatieworkshop Watermanagement in de Agro keten Presentatie LANS Woensdag 25 oktober 2013 Innovatieworkshop Watermanagement in de Agro keten Inhoud presentatie 1. Het bedrijf Lans 2. Teelt en arbeid en water 3. Energie en belichten 4. Verpakken en markt

Nadere informatie

Activeren van de fotosynthese door sturing op huidmondjesopening

Activeren van de fotosynthese door sturing op huidmondjesopening Activeren van de fotosynthese door sturing op huidmondjesopening April 215 C.S. Pot, S.J.M. de Vreede, G. Trouwborst en S.W. Hogewoning Activeren van de fotosynthese door sturing op huidmondjesopening

Nadere informatie

Product naam: MM03034

Product naam: MM03034 Product naam: MM03034 Specificaties MM03034: Levensduur: 20000u Lengte: 55 mm Wattage: 4.00W Diameter: 50 mm Kleur: 2800K Gewicht: 40 gr Cd: 800 cd Spanning: 230 V Bundelbreedte: 24 graden Beschermingsklasse:

Nadere informatie

Diffuus licht wat is de optimale lichtverstrooiing?

Diffuus licht wat is de optimale lichtverstrooiing? Diffuus licht wat is de optimale lichtverstrooiing? Th.A. Dueck, D. Poudel, J. Janse & S. Hemming Wageningen UR Glastuinbouw, Wageningen December 2009 Rapport 308 2009 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw

Nadere informatie

WET sensoren: Watergehalte, EC en Temperatuur in de mat

WET sensoren: Watergehalte, EC en Temperatuur in de mat WET sensoren: Watergehalte, EC en Temperatuur in de mat Jos Balendonck (Wageningen UR Glastuinbouw) Workshop sensoren (1 november 2011) Overzicht Achtergrond water en meststoffen dosering Sensoren en meetgrootheden

Nadere informatie

Samenstelling Levensloop Platina Fonds in 2015

Samenstelling Levensloop Platina Fonds in 2015 Samenstelling Levensloop Platina Fonds in 2015 januari 813,401 535,514 1,568 1,350,482.89 10,416.12 februari 835,453 519,550 4,203 1,359,207.13 9,964.25 maart 877,904 524,371 3,271 1,405,545.28 10,002.50

Nadere informatie

PULSE VTL BIODYNAMISCH LICHT VOOR HET MODERNE KANTOOR

PULSE VTL BIODYNAMISCH LICHT VOOR HET MODERNE KANTOOR PULSE VTL BIODYNAMISCH LICHT VOOR HET MODERNE KANTOOR 2 PULSE VTL 3 V I S U E E L E M O T I O N E E L LICHT B I O I S C H L O G De dimensies van licht: licht stelt ons in staat om onze omgeving waar te

Nadere informatie

Technische Fiche. Serrefolies. Serrefolies. Assortiment van serrefolies. Superieure sterkte. Levensduur. Lichtdoorlaatbaarheid

Technische Fiche. Serrefolies. Serrefolies. Assortiment van serrefolies. Superieure sterkte. Levensduur. Lichtdoorlaatbaarheid Serrefolies 1 Serrefolies Serrefolies hebben een lange levensduur, een superieure kracht en hoge lichtdoorlaatbaarheid met optionele kenmerken. De film zorgt voor een actieve bijdrage in de bescherming,

Nadere informatie

Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld. 31-10-2014, Arie de Gelder

Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld. 31-10-2014, Arie de Gelder Evaluatie, Leerpunten en Plannen Perfecte Roos Energiezuinig geteeld 31-10-2014, Arie de Gelder Opmerkingen vooraf De genoemde punten staan open voor discussie Er is geen prioriteit in de volgorde Als

Nadere informatie

Toepassing assimilatiebelichting bij Bromelia

Toepassing assimilatiebelichting bij Bromelia Toepassing assimilatiebelichting bij Bromelia Belichtingsniveau en belichtingsduur in relatie tot voeding M.G. Warmenhoven & N. García Rapport 201 Toepassing assimilatiebelichting bij Bromelia Belichtingsniveau

Nadere informatie

Zomerkwaliteit van Lisianthus

Zomerkwaliteit van Lisianthus Zomerkwaliteit van Lisianthus De invloed van temperatuur, lichtsom, RV en daglengte tijdens de opkweek op de kwaliteit van lisianthus in de zomer. Frank van der Helm, Piet Steenbergen, Herman van der Wekken

Nadere informatie

energiecoach verlichting

energiecoach verlichting LAMPEN Puntverlichting Hebt u uw gloeilampen al vervangen door spaarlampen? Spaarlampen zijn vier tot vijf keer efficiënter dan gloeilampen en gaan 9 tot 13 keer langer mee. Bijgevolg is de winst dubbel:

Nadere informatie

Het recept voor succes - Groeien met LED. Beate Walles Philips Horticulture LED solutions 11 februari 2014

Het recept voor succes - Groeien met LED. Beate Walles Philips Horticulture LED solutions 11 februari 2014 Het recept voor succes - Groeien met LED Beate Walles Philips Horticulture LED solutions 11 februari 2014 1 De groei van een gewas Bij het telen van een gewas gaat het met name over het constant balanceren

Nadere informatie

Licht in de chrysant Kortedagplant Kortedag (KD) Langedag (LD) Teelt

Licht in de chrysant Kortedagplant Kortedag (KD) Langedag (LD) Teelt Licht in de chrysant De chrysant vormt van nature een aantal spruiten vanuit het ondergrondse deel van de (uitbloeiende) stengel. In het voorjaar groeien deze uit tot opgaande, enigszins verhoute stengels,

Nadere informatie

Bijeenkomst PN DA. Hans Smeets. Adviseur DLV plant BV

Bijeenkomst PN DA. Hans Smeets. Adviseur DLV plant BV Bijeenkomst PN DA Jongenelen oktober 2013 Hans Smeets. Adviseur DLV plant BV Waarom een grondanalyse? Inzicht krijgen in de beschikbare voeding voor de plant; Hoofdelementen; Sporenelementen; ph van de

Nadere informatie

1.1 Wat bepaalt de bladhoeveelheid aan een tomatenplant.

1.1 Wat bepaalt de bladhoeveelheid aan een tomatenplant. 1.1 Wat bepaalt de bladhoeveelheid aan een tomatenplant. Niets zo moeilijk als de hoeveelheid blad aan een tomatenplant omschrijven. Het gaat ook niet altijd om de bladhoeveelheid, maar ook over de afstand

Nadere informatie

Product naam: MM04402

Product naam: MM04402 Product naam: MM04402 Specificaties MM04402: Levensduur L90: 25000u Wattage: 5.50W Kleur: 2800K (warmwit) Lumen: 470 lm RA: 80 Bundelbreedte: 360 graden Bedrijfstemperatuur: -30 tot + 40 graden Lamp soort:

Nadere informatie

Product naam: MM04402

Product naam: MM04402 Product naam: MM04402 Specificaties MM04402: Levensduur: 25000u Wattage: 5.50W Kleur: 2800K (warmwit) Lumen: 470 lu RA: 80 Bundelbreedte: 360 graden Bedrijfstemperatuur: -30 tot + 40 graden Lamp soort:

Nadere informatie

Product naam: MM02274

Product naam: MM02274 Product naam: MM02274 Specificaties MM02274: Levensduur: 30000u Lengte: 93 mm Wattage: 15.00W Diameter: 111 mm Kleur: 2800K Gewicht: 290 gr Cd: 18000 cd Spanning: 230 V RA: 85 Beschermingsklasse: IP20

Nadere informatie

Energiek: bespaar een piek

Energiek: bespaar een piek Energiek: bespaar een piek Belichting strategieën in de sierteelt Edwin van der Knaap 26 maart 2015 Inhoud Probeemveld Het nieuwe belichten, mythe of realiteit? Stellingen Casus Proef Perfecte Roos Discussie

Nadere informatie

Licht en kleur Inhoud

Licht en kleur Inhoud Licht en kleur Inhoud 1 Wat is licht?... 2 2 Plant en licht... 3 2.1 Fotosynthese en ademhaling... 3 2.2 Kleur en plantengroei... 4 2.3 De hoeveelheid licht... 5 2.4 De duur van het licht Daglengte...

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2012 tijdvak 1 biologie CSE GL en TL Deze bijlage bevat informatie GT-0191-a-12-1-b Glastuinbouw informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 6 en beantwoord dan vraag 38 tot en

Nadere informatie

Kennisuitwisseling belichte aardbeiteelt

Kennisuitwisseling belichte aardbeiteelt Kennisuitwisseling belichte aardbeiteelt PT-projectnummer 12704 mei 2007 Gefinancierd door: Productschap Tuinbouw Uitgevoerd door: ing. G.C.A.M. Vromans LUCEL BV Postbus 58 NL-2670 AB NAALDWIJK Tel: +31

Nadere informatie

Gewasbescherming. Gebruiksaanwijzing voor de glastuinbouw

Gewasbescherming. Gebruiksaanwijzing voor de glastuinbouw Gewasbescherming Gebruiksaanwijzing voor de glastuinbouw Inhoudsopgave Pagina 1 Introductie Hoe werkt CleanLight? Pagina 2 Betere kwalititeit Behandeling herhalen Sporen & Mycelium Pagina 3 Virussen &

Nadere informatie