Passie voor Infectie. Huisman Onderzoekscentrum voor Infectieziekten en Publieke Gezondheid. Rotterdam

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Passie voor Infectie. Huisman Onderzoekscentrum voor Infectieziekten en Publieke Gezondheid. Rotterdam"

Transcriptie

1 Passie voor Infectie Huisman Onderzoekscentrum voor Infectieziekten en Publieke Gezondheid Rotterdam

2 Inhoud 1. Voorwoord 5 2. Missie 7 3. In gesprek met professor Huisman 9 4. Afgerond promotieonderzoek Lopend promotieonderzoek Overig onderzoek Publicaties 29 Passie voor Infectie 2 3

3 1. Voorwoord Tijdens een bijeenkomst op 16 januari 2006 in de Remonstrantse kerk in Rotterdam tekenden prof. dr. Paul van der Maas, decaan van Erasmus MC, en prof. dr. Marianne Donker, directeur van de GGD Rotterdam-Rijnmond, een samenwerkingsovereenkomst. Dat gebeurde in het bijzijn van professor emeritus Joop Huisman. Hiermee zag het Huisman Onderzoekscentrum Infectieziekten en Publieke Gezondheid officieel het levenslicht. Het Huisman Onderzoekscentrum is in feite slechts een formalisering van de samenwerking tussen de twee instellingen die al veel langer bestaat. Het was een voorbeeld voor het concept van de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Rotterdam (CEPHIR). Het onderzoekscentrum is in CEPHIR ondergebracht als de infectieziekte tak van deze academische werkplaats. Nu, na drie jaar, kunnen we trots laten zien wat we met elkaar hebben gedaan en bereikt op het mooie terrein van de infectieziektebestrijding in Rotterdam. Gedurende deze eerste jaren hebben we niet luidruchtig aan de weg getimmerd, maar in alle rust een fundament gelegd voor de samenwerking tussen onderzoek en praktijk op het terrein van de infectieziektebestrijding. Maar dat wil niet zeggen dat de resultaten bescheiden zijn. Als we de publicatielijst bezien, mag dat gerust indrukwekkend genoemd worden, met vele publicaties in goede internationale wetenschappelijke tijdschriften! Waar ik vooral ook trots op ben zijn de promoties van vijf senior medewerkers van de GGD: Hannelore Götz en Paul Mertens (beiden arts-infectieziektebestrijding), Rob van Hest en Gerard de Vries (beiden arts-tuberculosebestrijding) en Onno de Zwart, voormalig clustermanager van het Cluster Infectieziektebestrijding en momenteel directeur bij de GGD Rotterdam-Rijnmond. Ik hoop dat deze brochure een mooi en inzichtelijk beeld zal geven van de activiteiten en het werkterrein van het Huisman Onderzoekscentrum en de personen die daarbij betrokken zijn. Ik wil daarbij een ieder van harte danken die een bijdrage aan het Centrum heeft geleverd, in het bijzonder de leden van het directorium van het Centrum en niet te vergeten de betrokken onderzoekers. Infectieziektebestrijding is een mooi en boeiend vakgebied waar wij allen met passie onderzoek naar doen. Mijn wens is dat wij met elkaar impact zullen hebben op de beheersing van infectieziekten in Rotterdam en de wijde omgeving. Dr. Jan Hendrik Richardus wetenschappelijk hoofd Huisman Onderzoekscentrum 4 5

4 2. Missie Het Huisman Onderzoekscentrum draagt bij aan de effectiviteit, kwaliteit en doelmatigheid van de infectieziektebestrijding en volksgezondheid. Het Centrum biedt een wetenschappelijke onderbouwing voor bestaande strategieën van infectieziektebestrijding, en voor het (verder) ontwikkelen van nieuwe strategieën. Onderzoek is de hoofdactiviteit van het Huisman Onderzoekscentrum. Het onderzoek is gericht op: de toepassing van epidemiologische methoden in de monitoring en bestrijding van infectieziekten; de ontwikkeling, toepassing en evaluatie van interventies die erop gericht zijn dat mensen hun gedrag veranderen; aspecten in de zorgketen. Door het overdragen van kennis over infectieziekten en volksgezondheid (onderwijs) en door de vertaling van onderzoeksresultaten naar de praktijk, kunnen professionals de onderzoeksresultaten implementeren. Het Huisman Onderzoekscentrum richt zich hierbij op: onderzoekers in alle sectoren en disciplines van infectieziektebestrijding en volksgezondheid; organisaties waar deze onderzoekers werkzaam zijn; relevante gezondheidsgerelateerde organisaties en instellingen op het gebied van infectieziektebestrijding en volksgezondheid; publieke en private beleidsmakers. Doelstellingen van het Huisman Onderzoekscentrum zijn: het initiëren en uitvoeren van wetenschappelijk, beleids- en toegepast onderzoek op het gebied van infectieziekten en volksgezondheid; verspreiding en vertaling van wetenschappelijke kennis naar de praktijk van de infectieziektebestrijding en volksgezondheid, via wetenschappelijk onderwijs en door het geven van voorlichting en advies; het vergroten van de herkenbaarheid van het Huisman Onderzoekscentrum, zowel nationaal als internationaal. Leden van het directorium: Prof. dr. Marianne Donker Prof. dr. Johan Mackenbach Prof. dr. Harry Janssen Prof. dr. Henri Verbrugh Prof. dr. Ab Osterhaus Dr. Rob de Man Dr. Onno de Zwart Dr. Jan Hendrik Richardus In het Huisman Onderzoekscentrum werken samen: GGD Rotterdam-Rijnmond Erasmus MC, afdelingen: - Dermatologie - Inwendige geneeskunde - Kindergeneeskunde - Longziekten - Maag-, Darm-, en Leverziekten - Maatschappelijke Gezondheidszorg - Medische Microbiologie en Infectieziekten - Virologie 6 7

5 3. Lange loopbaan in een boeiend vak In gesprek met professor Huisman Ruim dertig jaar lang was hij hoofd van de afdeling Infectieziekten van de GGD. De afgelopen decennia nam hij deel aan tientallen landelijke commissies en werkgroepen op het gebied van gezondheid. Met recht geldt prof. Johannes (Joop) Huisman dan ook als internationaal autoriteit op het gebied van infectieziekten en vaccinaties. Begin 2006 is het onderzoekscentrum van de GGD Rotterdam en het Erasmus MC naar hem genoemd. Prof. Huisman duikt vanuit zijn huis in Hillegersberg nog een keer in het verleden. Nog maar net aangesteld als hoofd van de toenmalige afdeling Infectieziekten, Hygiëne en Quarantaine, kreeg prof. Huisman te maken met een epidemie, zoals hij die later niet meer heeft meegemaakt. Dat was de beroemde Plantaaffaire, begin jaren 60 van de vorige eeuw. Planta was een margarine van Unilever, waaraan op een gegeven moment een emulgator was toegevoegd tegen spatten. Maar die emulgator veroorzaakte huiduitslag bij uiteindelijk zo n mensen, van wie vier zijn overleden. Prof. Huisman weet zelfs de datum nog dat de epidemie begon. Het was 28 augustus, op een maandag. De oorzaak was binnen een dag bekend. Dat kwam door een oplettende huisarts in Overschie. Die kwam bij een gezin waar een jongetje als enige geen uitslag had en die zelf ook wist hoe dat kwam: hij at geen Planta. De huisarts heeft dat aan ons doorgegeven. Samen met een dermatoloog zag ik die dag veertig patiënten in zesentwintig gezinnen, en allemaal hadden ze Planta gegeten. Ik heb dat toen gemeld bij de Inspectie. Gelukkig was de epidemie snel onder controle. De huisarts heeft er later nog een lintje voor gekregen. Zo n grote epidemie heeft zich nooit meer herhaald. Het was voor prof. Huisman een leerzame ervaring. Hij zag het belang van snelle controleproeven, van statistiek en van goede contacten met het veld. Hierna kon prof. Huisman zich weer richten op zijn eigenlijke eerste taak: het regelen van de poliovaccinatie. In 1956 was in Nederland de grootste polio-epidemie ooit, met zo n besmettingen. Prof. Huisman werd door de gemeenteraad van Rotterdam benoemd tot Stadshygiënist. Uiteindelijk is iedereen die na 1945 was geboren, ingeënt tegen polio. Dat is een hele klus geweest, want we hadden bij de GGD maar twee of drie mensen op de afdeling. Met dat kleine clubje moesten we alles regelen. Daarnaast was prof. Huisman tevens quarantainearts. Zijn taak was het bezoeken en onderzoeken van schepen die uit een besmet gebied kwamen, of die een patiënt met een infectieziekte aan boord hadden. Ieder schip dat Nederland binnenkwam, moest een maritieme verklaring afgeven. Als het schip uit een besmet gebied kwam, hielden we altijd meteen een inspectie. We deden dat samen met de Roteb. Drie jaar geleden zijn zulke controles 8 9

6 weer verscherpt, in verband met nieuwe internationale gezondheidsregels. Dat vind ik goed, want dat verkleint de kans op import en verspreiding van ernstige infectieziekten. In 1979 werd prof. Huisman lid van de Gezondheidsraad, die de overheid adviseert over onderwerpen die met publieke gezondheid te maken hebben. Hij nam in de loop van de tijd deel aan tientallen commissies, die hebben geadviseerd over onder meer salmonellose, vaccinatie tegen mazelen en rodehond, epidemiologische wetgeving, ziekenhuisinfecties en het Rijksvaccinatieprogramma. Bij het advies over de afschaffing van pokkenvaccinatie bij zuigelingen, was de stem van prof. Huisman zelfs doorslaggevend. Ik was secretaris van de commissie en als secretaris had je destijds stemrecht. Omdat evenveel leden van de raad voor als tegen waren, werd mijn stem gevraagd. Ik was vóór afschaffing van de vaccinatie, omdat die ernstige complicaties kan hebben, met name hersenontsteking. Het risico op pokkeninfectie was klein, want de laatste explosie was in Met mijn stem is toen de vaccinatie afgeschaft. En prof. Huisman voegt daar lachend aan toe: Overigens is niet lang daarna ook het stemrecht van de secretaris afgeschaft. Gedurende de jaren zeventig bemerkte prof. Huisman dat de belangstelling voor infectieziekten in de westerse wereld wegzakte. Het idee bestond dat infectieziekten onder controle waren en dat verder onderzoek niet nodig was. De komst van AIDS en later SARS heeft wel aangetoond dat alertheid nodig blijft. Ook prof. Huisman heeft daar altijd op gehamerd. Wij waren bijvoorbeeld voor blijvende voorlichting aan huisartsen en andere professionals, om de belangstelling voor infectieziekten te behouden. En ook de rol van GGD en te versterken. Gelukkig is er tegenwoordig weer volop aandacht voor infectieziekten. Er is een Nederlands en een Europees centrum voor infectieziektenbestrijding gekomen en de public health kant van infectieziekten is verbeterd. De absolute top is volgens prof. Huisman de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Daar is de preventie en bestrijding heel goed geregeld. Andere landen kunnen bij problemen de hulp van de CDC inroepen. Zij hebben ook de beste opleiding, waarin je onder meer praktisch onderzoek doet. Zo mooi hebben wij het nog niet. Voor de toekomst is blijvende alertheid nodig, vindt prof. Huisman. Dat klinkt als een open deur, maar het is wel waar. Niemand weet welke gevaren er nog schuilen. Recent was er een geval van infectie met het Marburgvirus, overgebracht door een vleermuis. Maar die kunnen ook hondsdolheid overbrengen, en vergeet niet dat dat honderd procent dodelijk is. Ook SARS is misschien bij de mens gekomen via fruitetende vleermuizen. Maar je kunt niet alle vleermuizen uitroeien. Daarom moet je altijd bedacht zijn op dit soort infectieziekten. Daarnaast blijft vogelgriep een constante dreiging. Zelfs met een vaccin staat de mens machteloos als het virus verandert, zoals de wereldwijde griepepidemieën in 1918 en 1954 hebben laten zien. Als andere nieuwe dreiging noemt prof. Huisman het bioterrorisme. Het meest dramatische scenario is dat iemand met een vliegtuig met ziekteverwekkers boven een stad of bijvoorbeeld een stadion gaat vliegen. Maar het is wel extreem moeilijk om de middelen daarvoor te maken. En ook om ze goed te vernevelen. Als de druppels bijvoorbeeld te groot zijn, komen ze niet in de longen. Bioterrorisme vereist van de daders heel veel technische kennis. Begin 2007 zette prof. Huisman een punt achter zijn carrière. Zijn laatste wapenfeit is deelname aan de Gezondheidsraad-commissie die adviseerde over toekomstige vaccins, bijvoorbeeld tegen kinkhoest, rodehond en mazelen. Er wordt ook gediscussieerd over vaccinatie tegen waterpokken. Kinderartsen zijn daar vóór, maar wij zetten daar vraagtekens bij. Want wat is het risico van waterpokken? En weegt dat op tegen het vaccineren van tweehonderdduizend kinderen? Het is wel bekend dat het virus de kans op gordelroos na het vijftigste levensjaar verhoogt. Dus wellicht is het zinvol om op vijftig jaar te vaccineren. Dat soort vragen wordt momenteel onderzocht. Prof. Huisman kan terugkijken op een lang en gevarieerd werkzaam leven. Weliswaar niet meer actief betrokken bij alles wat met infectieziekten te maken heeft, zal hij vanuit zijn leesstoel thuis zeker nog de ontwikkelingen blijven volgen. Want het blijft een boeiend vak. Loopbaan prof. Huisman: 1954: 1959: : 1957: 1965: 1970: 1979: 1981: 1987: 1987: 1 juli 1988: 2003: artsdiploma behaald, RU Leiden gepromoveerd op onderzoek naar vaccinatie tegen pokken, RU Leiden werkzaam bij de Sectie Preventieve Geneeskunde van de Kon. Landmacht benoemd tot hoofd Infectieziekten, Hygiëne en Quarantaine, GGD Rotterdam geregistreerd als medisch specialist (sociale geneeskunde) onderwijsopdracht in de Algemene Hygiëne en Epidemiologie, Technische Hogeschool Delft benoemd tot lid van de Gezondheidsraad, tevens lid van de Beraadsgroep Immunisatie buitengewoon hoogleraar in de Algemene Hygiëne en Epidemiologie, Technische Hogeschool Delft bijzonder hoogleraar Epidemiologie en Bestrijding van Infectieziekten, Erasmus Universiteit Rotterdam lid van College van Advies en Beraad voor de voorzitter van de Gezondheidsraad prof. Huisman maakt gebruik van de VUT benoemd tot erelid van de Gezondheidsraad Prof. Huisman is lid geweest van tientallen werkgroepen, commissies en stichtingen. Op 29 april 1986 is hij benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau

7 4. Afgerond promotie onderzoek Hannelore Götz: Chlamydia trachomatis screening: wie en hoe? prof. dr. J.D.F. Habbema, copromotor: dr. J.H. Richardus Hannelore Götz werkte na haar opleiding tot tropenarts 3 jaar in Namibië als District Medical Officer. In 1998 volgde ze het 2-jarige EPIET programma (European Programme for Intervention Epidemiology Training) in Stockholm, Zweden. Sinds 2000 werkt ze als arts-epidemioloog infectieziektebestrijding bij de GGD Rotterdam-Rijnmond. Ze verrichtte het promotieonderzoek naast haar dagelijkse werkzaamheden in de infectieziektebestrijding. In haar proefschrift (2006) beschrijft Hannelore Götz een chlamydia screening studie, uitgevoerd in 4 GGD-regio s in Nederland, waaronder de GGD Rotterdam-Rijnmond. In deze studie werden jongeren van 15 tot 29 jaar per brief door de GGD uitgenodigd om zich te laten testen op chlamydia. Zij konden urine opsturen, waarna ze de uitslag per post ontvingen. Deelnemers met chlamydia werden behandeld bij de huisarts of een soapoli. Van de uitgenodigden deed 41% mee; hiervan bleek 2,0% van de vrouwen en 1,5% van de mannen besmet met chlamydia. Chlamydia kwam zelden voor in landelijke gebieden (0,6%) vergeleken met hoog stedelijke gebieden (3,2%). De resultaten lieten zien dat universele screening in heel Nederland niet zinnig is, en dat gerichte screening een betere optie is. Selectieve screening verhoogt de kosteneffectiviteit en vermindert het aantal onnodige testen. Hannelore ontwikkelde daartoe een predictieregel gebaseerd op gevonden risicofactoren voor chlamydia, zoals: wonen in hoogstedelijke gebieden, jonge leeftijd, Surinaamse/Antilliaanse etniciteit, lage/middelbare opleiding, meerdere sekspartners ooit en een nieuwe sekspartner in de laatste twee maanden. Ze berekende dat, door het hanteren van een score, het theoretisch mogelijk is om slechts 62% van de jongeren van jaar te hoeven screenen om 93% van de gevallen op te sporen. Hannelore evalueerde of aanbieden van testkits in combinatie met soavoorlichting door de GGD de testbereidheid kan verhogen onder hoog-risicogroepen, zoals migranten. Bij jongeren op straat was de testbereidheid 17%, bij groepsvoorlichtingen 80% en op scholen 73%. In deze groepen was 15% besmet met chlamydia. Screening op scholen kan effectief zijn op bevolkingsniveau. Vanaf 2007 is Hannelore Götz projectleider van de Rotterdamse arm van de Chlamydia-screeningsimplementatie. In dit project (gecoördineerd door Soa Aids Nederland en uitgevoerd door de GGD en in Rotterdam, Amsterdam en Zuid Limburg) worden jongeren van 16 tot en met 29 jaar per brief uitgenodigd om via een website een gratis chlamydia testpakket op te vragen. Van 2006 tot 2008 was Hannelore regionaal arts-consulent infectieziektebestrijding. Sinds 2009 is zij medisch hoofd van de soa polikliniek van de GGD Rotterdam-Rijnmond

8 Rob van Hest: Vangst-hervangst methoden voor surveillance van tuberculose en andere infectieziekten prof. dr. J.D.F. Habbema, copromotor: dr. J.H. Richardus Paul Mertens: Promotores: Uitbraken: bronnen van epidemiologische kennis voor het beheersen van over draagbare ziekten prof. dr. J.P. Mackenbach en prof. dr. F. Sturmans, copromotor: dr. J.H. Richardus Rob van Hest werkte na zijn studie geneeskunde 5 jaar lang als tropenarts in Ghana en studeerde daarna infectieziektebestrijding in Londen. Sinds 1998 werkt hij als tuberculosearts bij de GGD Rotterdam Rijnmond, waar hij naast de praktijk van de tuberculosebestrijding in 2002 met zijn onderzoek voor dit proefschrift begon. Surveillance is een essentieel onderdeel van infectieziektebestrijding. Een gangbare vorm van surveillance zijn de aangiften, maar vaak worden niet alle patiënten gerapporteerd. Na het koppelen van verschillende infectieziekteregisters kan de volledigheid van het aantal aangiften worden geschat met behulp van de vangst-hervangst methode ( capturerecapture analysis ), een statistische techniek die oorspronkelijk werd ontwikkeld voor het schatten van de omvang van dierenpopulaties. In zijn proefschrift (2007) maakt Rob van Hest met deze techniek een schatting van de volledigheid van rapportage van malaria, Legionella-longontsteking (veteranenziekte) en tuberculose in Nederland, en tuberculose in Italië en Engeland. Hij bespreekt hoe kenmerken van verschillende infectieziekten en hun registratie- en surveillancesystemen de uitvoerbaarheid en betrouwbaarheid van de vangsthervangst analyse beïnvloeden. Hij onderzocht vervolgens de zogenaamde truncated modellen voor populatieschattingen, die verwant zijn aan de vangst-hervangst methode. Zo maakte hij met behulp van deze truncated modellen een schatting van de dekkingsgraad van een screeningsprogramma voor tuberculose onder harddrugsverslaafden en daklozen in Rotterdam. Tenslotte bestudeerde hij de uitvoerbaarheid en betrouwbaarheid van deze truncated modellen voor infectieziektesurveillance, door eerder gepubliceerde vangst-hervangst onderzoeken na te rekenen. Rob concludeert in zijn proefschrift: vangst-hervangst analyse op het gebied van infectieziektesurveillance vereist gedegen kennis van ziekte, patiënten en registraties; bij vangst-hervangst analyse kunnen kleine variaties in de kwaliteit van de gegevens en de koppeling van de gegevensbestanden leiden tot grote verschillen in de omvangschattingen; ziekenhuisopnameregisters blijken vaak foutpositieve data te bevatten die de betrouwbaarheid van een vangst-hervangst schatting verstoren; truncated modellen kunnen dienen als een heuristisch instrument om het mogelijke falen van bepaalde vangst-hervangst modellen te onderkennen. Naast tuberculosearts bij de GGD Rotterdam-Rijnmond is Rob van Hest sinds 2002 bezoekend tuberculosearts bij het mobiele digitale screeningsprogramma op tuberculose onder daklozen en drugsgebruikers in Londen. 14 Paul Mertens werkte na zijn opleiding tot tropenarts in verschillende ziekenhuizen in Kenia. Hij deed zijn Master of Public Health aan de Johns Hopkins University te Baltimore, zijn opleiding tot sociaal geneeskundige in Utrecht en tot epidemioloog aan de Erasmus Universiteit. Van 1986 tot 2000 werkte hij bij de GGD Midden-Limburg in Roermond, waarna hij in dienst kwam van GGD Rotterdam-Rijnmond als arts infectieziektebestrijding. Bij beide GGD en deed hij onderzoek voor zijn proefschrift (2008). Paul Mertens onderzocht een uitbraak van kinkhoest in een nonnenklooster in Nederland (zie kader). Ook onderzocht hij een uitbraak van Salmonella typhimurium na een familiefeest, welke verband bleek te houden met het eten van traditioneel gezouten, gerookte en gedroogde ham. In zijn onderzoek van een uitbraak van maag- en darmstoornissen na twee bruiloften in een restaurant, vond hij als oorzaak het Norwalk Like virus. Dat was waarschijnlijk verspreid door direct of indirect onderling contact tussen de bruiloftsgasten en het restaurantpersoneel. Als laatste beschrijft Paul het importrisico van het poliovirus in de Kaapverdische gemeenschap in Rotterdam, tijdens de uitbraak van poliomyelitis in Kaapverdië in Paul concludeert in zijn proefschrift dat uitbraken zouden moeten worden beschouwd als natuurlijke experimenten van overdraagbare ziekten, die aanwijzingen kunnen bevatten voor de beheersing ervan. Bij iedere uitbraak zou daarom moeten worden overwogen of de uitbraak epidemiologisch moet worden onderzocht om wetenschappelijke hypothesen te toetsen. Kennis die hieruit voortkomt kan eventueel worden ingezet bij toekomstige preventieactiviteiten, met inbegrip van opsporing, vroege diagnostiek en de beheersing van overdraagbare ziekten. De beheersing van overdraagbare ziekten en vooral van uitbraken is daarom gebaat bij bekwame medisch en epidemiologisch geschoolde vakmensen. Deze vakmensen verdienen een omgeving, waarin de praktijk van de maatschappelijke gezondheidszorg en de wetenschap kunnen worden verenigd. Een academische werkplaats, waarin de medische en de academische omgeving van een universiteitsziekenhuis worden gecombineerd met de omgeving van een dienst die verantwoordelijk is voor de uitoefening van de maatschappelijke gezondheidszorg, is daarom een ideale omgeving om de kunst en de kunde van de beheersing van overdraagbare ziekten te combineren. Momenteel werkt Paul Mertens vanuit de GGD Rotterdam-Rijnmond bij de Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR) in de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond. Hij is er verantwoordelijk voor de voorbereiding van de veiligheidsregio op grootschalige uitbraken, zoals een grieppandemie. Daarnaast werkt hij als docent Public Health Practice bij de afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg van het Erasmus MC. 15

9 Uniek onderzoek naar kinkhoest in een nonnenklooster Onno de Zwart: Verkenning van risicopercepties ten aanzien van opkomende infectieziekten prof. dr. ir. J. Brug, copromotor: dr. J.H. Richardus Paul Mertens onderzocht in 1992 een al 9 weken durende uitbraak van ernstig hoesten in een Limburgs nonnenklooster. De oorzaak was niet achterhaald door de huisarts van het klooster en antibiotica hadden de epidemie niet beëindigd. Paul ging destijds zelf naar de locatie, ook om te luisteren. Dat leverde hem een schat aan informatie op. Hij volgde het verloop van deze kinkhoestuitbraak een jaar lang. Tien jaar later deed hij ook nog een retrospectief cohort-onderzoek. Het risico op kinkhoest bleek erg samen te hangen met de tijd dat de nonnen waren geïsoleerd van de samenleving, en niet met de leeftijd van de nonnen, vertelt hij. De conclusie was dat natuurlijke infectie met Bordetella pertussis in de samenleving effectief beschermde tegen kinkhoest. In de 19e eeuw, voordat er gevaccineerd werd, zag je dat ook, want je kreeg dan als kind één keer kinkhoest en daarna niet meer. Volwassenen kregen toen bijna nooit een tweede keer kinkhoest. Dat is veranderd sinds we vaccineren tegen kinkhoest. Wellicht komt door goede vaccinatie de bacterie minder voor in de samenleving, waardoor de bescherming door natuurlijke infecties minder is geworden. Uiteraard moeten we niet stoppen met vaccineren, benadrukt Paul. Want vaccineren zo snel mogelijk na de geboorte beschermt zuigelingen en kinderen tegen ziekte en sterfte aan kinkhoest. Maar ik denk wel dat we kritisch moeten kijken naar wat we na het eerste levensjaar willen met dit gecompliceerde onderwerp. Er zijn plannen om volwassenen te gaan revaccineren tegen kinkhoest, maar daar kleven ook risico s aan. Mijn advies is eigenlijk: doe dat niet. We moeten op populatieniveau zoeken naar een juiste balans tussen de immuniteit verkregen door vaccinatie en door natuurlijke infecties. Daarbij is het van belang rekening te houden met selectie van bacteriën ten gevolge van vaccinatieprogramma s en met natuurlijke bescherming van volwassenen die niet zullen meedoen aan vaccinatie-programma s. Bovendien lijkt het me niet raadzaam om als klein Nederland een apart beleid te voeren op een aarde vol met kinkhoestbacteriën. Paul Mertens pleit ervoor dat infectieziektebestrijders het veld in gaan, en niet alleen afgaan op informatie die zij van bijvoorbeeld artsen krijgen. Dat is veel werk en het vraagt veel doorzettingsvermogen. Een academische werkplaats is een goede omgeving om dit soort onderzoek te doen, maar je moet bij een uitbraak niet belast zijn met te veel bureaucratie. Er moet immers ruimte zijn om vrij te denken en te doen. Een uitbraak komt altijd onverwacht, daar kun je niet zomaar een projectvoorstel voor schrijven. Onno de Zwart studeerde maatschappijgeschiedenis in Rotterdam. Sinds 1994 werkt hij bij de GGD Rotterdam-Rijnmond, eerst als beleidsmedewerker, daarna als afdelingshoofd en sinds 2005 als clustermanager Infectieziektebestrijding. Na het voltooien van zijn Master of Public Health in 2003 begon hij aan het onderzoek beschreven in zijn proefschrift (2009). SARS en vogelgriep zijn ernstige ziekten met een risico voor de bevolking. Aandacht voor risicoperceptie is een cruciaal element in bestrijding en preventie van deze ziekten, aangezien medisch-technische maatregelen alléén niet voldoende effectief zijn. Onno de Zwart heeft onderzocht hoe mensen de risico s van SARS en vogelgriep ervaren en welke voorzorgsmaatregelen ze denken te kunnen nemen. Op basis van onderzoek in vijf Europese en drie Aziatische landen, een serie surveys in Nederland, en onderzoek in de Chinese gemeenschappen in Nederland en Engeland, beschrijft hij hoe mensen de ernst van SARS en vogelgriep ervaren en hoe groot zij hun eigen kans inschatten om deze ziekten te krijgen. Hij concludeert dat mensen SARS en vogelgriep als (zeer) ernstige infectieziekten zien, maar dat ze de kans om zelf geïnfecteerd te raken laag inschatten. Er bestaan verschillen in risicoperceptie tussen landen, maar risicoperceptie van SARS is niet automatisch hoger in landen waar een SARS-uitbraak is geweest. Bijna de helft van de onderzochte Nederlanders heeft voorzorgsmaatregelen genomen om infectie met vogelgriep te voorkomen. Hoe ernstiger men de vogelgriep ervaart en hoe groter het persoonlijk risico, hoe vaker men voorzorgsmaatregelen neemt. Binnen de Chinese gemeenschappen is de risicoperceptie van nieuwe infectieziekten eveneens hoog. Voor deze gemeenschap vormen Chineestalige media de belangrijkste bron van informatie over infectieziekten. Het proefschrift van Onno levert een bijdrage aan de voorbereidingen voor de preventie en bestrijding van uitbraken van nieuwe infectieziekten, zoals een grieppandemie. Een aanbeveling is om in voorlichting meer aandacht te besteden aan wat mensen kunnen doen om zichzelf te beschermen. Aangezien er nog relatief weinig bekend is over risicoperceptie gedurende een grote uitbraak of epidemie, is het goed om een dergelijk onderzoek nu op te zetten. Onno de Zwart is medeverantwoordelijk voor de vorming van het Huisman Onderzoekscentrum voor Infectieziekten en Publieke Gezondheid. Sinds januari 2009 is hij directeur bij de GGD Rotterdam-Rijnmond, met als één van de aandachtsgebieden de versterking van het gebiedsgericht werken voor de regiogemeenten

10 Gerard de Vries: DNA fingerprinting voor de tuberculosebestrijding in een grootstedelijk gebied prof. dr. J.D.F. Habbema, copromotor: dr. J.H. Richardus 5. Lopend promotieonderzoek Gerard de Vries werkte na zijn studie geneeskunde 3 jaar als hoofd van een ziekenhuis in Zambia en 3 jaar als district medical officer in Ghana. Sinds 1999 werkt hij bij de GGD Rotterdam-Rijnmond als tuberculosearts en (sinds 2001) als hoofd van de afdeling tuberculosebestrijding. In 2004 startte hij het onderzoek beschreven in dit proefschrift (2009). Tuberculose wordt veroorzaakt door een bacterie, de Mycobacterium tuberculosis. De Nederlandse laboratoria sturen vrijwel alle bacteriestammen naar het RIVM voor verdere analyse. Sinds 1993 wordt ook een stukje DNA van de bacterie in kaart gebracht, de zogenaamde fingerprint. Als twee bacteriën hetzelfde zijn, vormen zij een cluster en bestaat er mogelijk een verband tussen de patiënten van wie deze bacteriën afkomstig zijn. Gerard de Vries heeft voor zijn promotieonderzoek een transmissie-classificatie model ontwikkeld waarin de DNA fingerprint en andere epidemiologische gegevens gebruikt worden om van alle tuberculosepatiënten plaats en tijdstip van infectie te bepalen. Van de patiënten die tussen 1995 en 2006 in de regio Rotterdam werden vastgesteld, was 38% in het buitenland geïnfecteerd, 36% was korter dan 2 jaar geleden in Nederland geïnfecteerd, en 18% langer dan 2 jaar geleden in Nederland. Een tweede studie richtte zich op de oorzaken van de hoge tuberculose-incidentie in Rotterdam, Schiedam en Vlaardingen. De hoge incidentie is gerelateerd aan het hoge percentage immigranten, en wordt mede veroorzaakt door recente transmissie onder stedelijke immigranten en niet-immigranten. DNA fingerprinting liet ook zien dat harddruggebruikers en daklozen in het bijzonder een verhoogd risico hebben op tuberculose. In 2002 startte daarom een screeningsprogramma om deze groep twee keer per jaar röntgenologisch op tuberculose te onderzoeken. Na vier jaar screening was het aantal patiënten met dit risicoprofiel gedaald en toonde DNA fingerprinting aan dat transmissie onder deze groepen statistisch significant gedaald was. Gerard concludeert in zijn proefschrift dat DNA fingerprinting in combinatie met epidemiologische informatie van toegevoegde waarde is voor de tuberculosebestrijding in een grootstedelijk gebied. Hij beveelt een pakket maatregelen aan voor de tuberculosebestrijding in grote steden, adviseert om de instrumenten en capaciteit van DNA fingerprinting verder te ontwikkelen, en pleit voor regionale en internationale uitwisseling van ervaringen in grootstedelijke tuberculosebestrijdingsprogramma s. Gerard de Vries is vanaf maart 2009 werkzaam bij het KNCV Tuberculosefonds in Den Haag, als hoofd van de Unit Nationaal. Daarnaast werkt hij parttime bij de afdeling tuberculosebestrijding van de GGD Rotterdam-Rijnmond. Irene Veldhuijzen: Mireille Wolfers: Promotores: Secundaire preventie van hepatitis B in Nederland prof. dr. H.L.A. Janssen; copromotores: dr. R.A. de Man en dr. J.H. Richardus Stichting Lever Onderzoek (Erasmus MC), GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Rotterdam-Rijnmond; Erasmus MC, afdelingen Maag-, Darm-, Leverziekten; Maatschappelijke Gezondheidszorg; Virologie In Rotterdam komen infecties met het hepatitis B-virus relatief veel voor. Een belangrijke taak van de GGD is het uitvoeren van bron- en contactonderzoek bij nieuwe hepatitis B-patiënten. Het promotieonderzoek van Irene Veldhuijzen richt zich op het evalueren en verbeteren van de zorgketen rond hepatitis B-patiënten. Zo heeft ze onderzocht hoe de GGD chronische patiënten die mogelijk behandeling nodig hebben, kan doorverwijzen naar de specialist. Met behulp van mathematische modellering onderzoekt ze de impact van maatregelen op verschillende plaatsen in de zorgketen, zoals het verbeteren van opsporing en doorverwijzing van hepatitis B-patiënten. Ook bestudeert ze de moleculaire epidemiologie van hepatitis B in Rotterdam. Irene zal in het najaar van 2009 haar proefschrift verdedigen. ROsafe, preventie van seksueel overdraagbare aandoeningen op het ROC prof. dr. J.P. Mackenbach en prof. dr. H. Schaalma (universiteit Maastricht); copromotor: dr. O. de Zwart ZonMw (Academische werkplaats) GGD Rotterdam-Rijnmond; Erasmus MC, afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg; Universiteit Maastricht; Soa aids Nederland; Albeda college; Zadkine In haar promotieonderzoek heeft Mireille Wolfers een interventie ontwikkeld voor jongeren op het ROC, genaamd ROsafe. Het doel van dit voorlichtingsprogramma is het bevorderen van veilig vrijen en het stimuleren van soa-testen onder jongeren met risicogedrag. Een belangrijk onderdeel zijn filmpjes waarin leeftijdsgenoten laten zien welke risico s jongeren lopen en hoe het er bij een soa-test aan toe gaat, en een internetmodule voor individueel advies over testen. Ook zijn er tijdelijke spreekuren op de scholen waar jongeren een soa-test kunnen krijgen. Het project wordt uitgevoerd en geëvalueerd op 24 scholen, door middel van een randomised controlled trial met een voormeting en herhaalde nametingen. Mireille hoopt in 2010 haar promotieonderzoek af te ronden

Academische werkplaats publieke Gezondheid (CEPHIR) en Infectieziektebestrijding

Academische werkplaats publieke Gezondheid (CEPHIR) en Infectieziektebestrijding Academische werkplaats publieke Gezondheid (CEPHIR) en Infectieziektebestrijding Een verkenning van de public health impact van 6 proefschriften 2006-2009 Chlamydia trachomatis Screening for Chlamydia

Nadere informatie

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A Naast deze infokaart over hepatitis zijn er ook infokaarten beschikbaar over: infectieziekten algemeen, tuberculose, seksueel overdraagbare aandoeningen, jeugd en onveilig vrijen en jeugd en vaccinatie.

Nadere informatie

LEDEN VAN DE WERKGROEP MONITORING SCREENING RISICOGROEPEN (MSR) (IN ALFABETISCHE VOLGORDE):

LEDEN VAN DE WERKGROEP MONITORING SCREENING RISICOGROEPEN (MSR) (IN ALFABETISCHE VOLGORDE): Colofon LEDEN VAN DE WERKGROEP MONITORING SCREENING RISICOGROEPEN (MSR) (IN ALFABETISCHE VOLGORDE): Drs. C.G.M. (Connie) Erkens, arts maatschappij en gezondheid, KNCV Tuberculosefonds, Den Haag Dr. S.

Nadere informatie

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne VRAAG EN ANTWOORD Hepatitis B aandachtscampagne: Zeg Nee!...Tegen hepatitis B 1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne Q. Wat is het doel van de campagne? A. We willen Chinezen woonachtig in Rotterdam

Nadere informatie

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Juni 2013 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid

Nadere informatie

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Achtergrond Het RIVM en Vernet Verzuimnetwerk B.V. hebben een onderzoek uitgevoerd onder ziekenhuismedewerkers naar de relatie tussen de influenza vaccinatiegraad

Nadere informatie

Antwoorden op kamervragen van de Kamerleden Van Gerven en Langkamp over vaccinatie tegen polio, bof, mazelen en rodehond.

Antwoorden op kamervragen van de Kamerleden Van Gerven en Langkamp over vaccinatie tegen polio, bof, mazelen en rodehond. Antwoorden op kamervragen van de Kamerleden Van Gerven en Langkamp over vaccinatie tegen polio, bof, mazelen en rodehond. (2080910270) 1 Wat is uw reactie op het bericht dat de gepromoveerde arts P. uit

Nadere informatie

Een nationaal hepatitis plan voor Nederland

Een nationaal hepatitis plan voor Nederland Een nationaal hepatitis plan voor Nederland 1 PROF. DR. JAN HENDRIK RICHARDUS AFDELING MAATSCHAPPELIJKE GEZONDHEIDSZORG ERASMUS MC, ROTTERDAM Disclosure belangen spreker 2 (potentiële) belangenverstrengeling:

Nadere informatie

Samenvatting. Griepvaccinatie: wie wel en wie niet?

Samenvatting. Griepvaccinatie: wie wel en wie niet? Samenvatting Griepvaccinatie: wie wel en wie niet? Griep (influenza) wordt veroorzaakt door het influenzavirus. Omdat het virus steeds verandert, bouwen mensen geen weerstand op die hen een leven lang

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesvraag

Samenvatting. Adviesvraag Samenvatting Hoewel tuberculose op wereldschaal veel voorkomt, is de ziekte in Nederland geen groot probleem. Vooral migranten uit landen waar wel veel tuberculose is, vormen een risicogroep. Omdat kinderen

Nadere informatie

Hepatitis B-vaccinatiebeleid voor drugsgebruikers. Nationale Hepatitis Dag 1 oktober 2015 Anouk de Gee

Hepatitis B-vaccinatiebeleid voor drugsgebruikers. Nationale Hepatitis Dag 1 oktober 2015 Anouk de Gee Hepatitis B-vaccinatiebeleid voor drugsgebruikers Nationale Hepatitis Dag 1 oktober 2015 Anouk de Gee Disclosure belangen spreker Voor deze bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven: Projectfinanciering

Nadere informatie

Advies ad-hoc commissie CPT ten aanzien van de binnenkomstscreening asielzoekers

Advies ad-hoc commissie CPT ten aanzien van de binnenkomstscreening asielzoekers Advies ad-hoc commissie CPT ten aanzien van de binnenkomstscreening asielzoekers D A T U M 19 september 2015 U W R E F. O N Z E R E F. 21.201/CoE/u.15.0050 O N D E R W E R P Aanleiding Sinds enige weken

Nadere informatie

HBV-vaccinatieprogramma voor risicogroepen

HBV-vaccinatieprogramma voor risicogroepen HBV-vaccinatieprogramma voor risicogroepen Hans van den Kerkhof Paul van Beek Anouk Urbanus Landelijke Coördinatie Infectieziekte (LCI) Centrum Infectieziektebestrijding RIVM 1 Disclosure belangen Hans

Nadere informatie

Het Hepatitis probleem in NL

Het Hepatitis probleem in NL Bewustwording Identificatie-Behandeling HEPATITIS B en C Het Hepatitis probleem in NL Virale hepatitis A-E : Wat is er aan het veranderen? Chronische hepatitis B & C: Sterfte, Impact behandeling Uitdaging

Nadere informatie

Gezondheidsraad. Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Gezondheidsraad. Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Uw kenmerk : - Bijlagen : - Geachte minister, Gezamenlijk volgen Gezondheidsraad en RIVM/CIb de internationale en nationale ontwikkelingen met betrekking

Nadere informatie

Urban TB Control in Nederland

Urban TB Control in Nederland Urban TB Control in Nederland Gerard de Vries, MD, PhD Hoofd regiokantoor Nederland & Europa, KNCV Tuberculosefonds RIVM/Centrum Infectieziektebestrijding 23-03-2012 Presentatie > 100 jaar historie tbc-bestrijding

Nadere informatie

Samenvatting. Etiologie. samenvatting

Samenvatting. Etiologie. samenvatting Samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene inleiding op dit proefschrift. Luchtweginfecties zijn veel voorkomende aandoeningen, die door een groot aantal verschillende virussen en bacteriën veroorzaakt kunnen

Nadere informatie

Amsterdam HCV screening in de publieke gezondheidszorg: Van pilot projecten naar nationale aanpak

Amsterdam HCV screening in de publieke gezondheidszorg: Van pilot projecten naar nationale aanpak Amsterdam HCV screening in de publieke gezondheidszorg: Van pilot projecten naar nationale aanpak Freke Zuure Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen Samenvatting Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen In Nederland bestaat al decennia een succesvol programma voor bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarmee

Nadere informatie

Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen

Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen Samenvatting Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen Kinkhoest is een gevaarlijke ziekte voor zuigelingen en jonge kinderen. Hoe jonger het kind is, des te vaker zich restverschijnselen

Nadere informatie

Prikaccidenten: epidemiologie, opvang en mogelijkheden voor reductie

Prikaccidenten: epidemiologie, opvang en mogelijkheden voor reductie Prikaccidenten: epidemiologie, opvang en mogelijkheden voor reductie Paul van Wijk, september 2014 VU medisch centrum, Amsterdam Jeroen Bosch Ziekenhuis, s-hertogenbosch Inhoud Prikaccidenten risico s

Nadere informatie

Exploring Risk Perceptions of Emerging Infectious Diseases

Exploring Risk Perceptions of Emerging Infectious Diseases Exploring Risk Perceptions of Emerging Infectious Diseases Onno de Zwart Colofon Exploring risk perceptions of emerging infectious diseases. De Zwart, Onno Thesis Erasmus MC, University Medical Center

Nadere informatie

Monitoringrapport 2012

Monitoringrapport 2012 Monitoringrapport 2012 Humaan 12 immuundeficiëntievirus 217 (HIV) infectie in 6Nederland Nederlandse samenvatting Monitoring van HIV in Nederland Elk jaar rond 1 december, Wereld AIDS dag, publiceert de

Nadere informatie

Kinkhoest: niet alleen een kinderziekte!

Kinkhoest: niet alleen een kinderziekte! Kinkhoest: niet alleen een kinderziekte! Informatiefolder over kinkhoest (preventie) Kinkhoest niet alleen een kinderziekte Kinkhoest is een infectie van de luchtwegen die wordt veroorzaakt door de bacterie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 19 218 Het verworven immuun deficiëntie-syndroom (AIDS) Nr. 64 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Er blijft gezondheidswinst liggen doordat vaccins onvoldoende benut worden

Er blijft gezondheidswinst liggen doordat vaccins onvoldoende benut worden Samenvatting Er blijft gezondheidswinst liggen doordat vaccins onvoldoende benut worden Nieuwe biotechnologische methoden, met name DNA-technieken, hebben de vaccinontwikkeling verbeterd en versneld. Met

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 22 894 Preventiebeleid voor de volksgezondheid Nr. 129 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Rapportage uitkomsten Q-koorts Herpen II onderzoek

Rapportage uitkomsten Q-koorts Herpen II onderzoek Rapportage uitkomsten Q-koorts Herpen II onderzoek 22 juni 2015 De GGD Hart voor Brabant voerde dit onderzoek uit in samenwerking met AMPHI de academische werkplaats van het Radboud universitair medisch

Nadere informatie

Business Continuity en Crisis Management

Business Continuity en Crisis Management Gezond weer thuis! www.klmhealthservices.nl Business Continuity en Crisis Management MANAGING PUBLIC HEALTH CRISES IN DE LUCHTVAART PUBLIC HEALTH CRISES Infectieziekten met ernstig beloop Besmettelijk

Nadere informatie

Zwangerschap en HBV. Greet Boland Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort Afdeling Virologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht

Zwangerschap en HBV. Greet Boland Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort Afdeling Virologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht Zwangerschap en HBV Greet Boland Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort Afdeling Virologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht 1 Virale aandoeningen die verticaal overdraagbaar zijn HIV Hepatitis B

Nadere informatie

Kwartaaloverzicht meldingsplichtige infectieziekten in het kader van de Wet Publieke Gezondheid

Kwartaaloverzicht meldingsplichtige infectieziekten in het kader van de Wet Publieke Gezondheid Kwartaaloverzicht meldingsplichtige infectieziekten in het kader van de Wet Publieke Gezondheid Hierbij ontvangt u het overzicht van de gemelde infectieziekten die bij de afdeling I&H van de GGD Haaglanden

Nadere informatie

Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag PG/ZP-2.781.583 9 juli 2007

Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag PG/ZP-2.781.583 9 juli 2007 De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag 9 juli 2007 Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Standpunt op advies Gezondheidsraad

Nadere informatie

INFOKAART INFECTIEZIEKTEN ALGEMEEN

INFOKAART INFECTIEZIEKTEN ALGEMEEN INFOKAART INFECTIEZIEKTEN ALGEMEEN Naast deze infokaart over infectieziektebestrijding in het algemeen zijn er ook infokaarten beschikbaar over: hepatitis, tuberculose, seksueel overdraagbare aandoeningen,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 22 894 Preventiebeleid voor de volksgezondheid Nr. 130 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Handhygiëne in Nederlandse ziekenhuizen

Handhygiëne in Nederlandse ziekenhuizen Handhygiëne in Nederlandse ziekenhuizen Elise van Beeck Maatschappelijke Gezondheidszorg & Medische Microbiologie en Infectieziekten Erasmus MC Rotterdam Overzicht presentatie Introductie: waar is het

Nadere informatie

HUIDIGE BEHANDELING VAN CHRONISCHE HEPATITIS-B-VIRUSINFECTIE VOLGENS DE RICHTLIJNEN

HUIDIGE BEHANDELING VAN CHRONISCHE HEPATITIS-B-VIRUSINFECTIE VOLGENS DE RICHTLIJNEN HUIDIGE BEHANDELING VAN CHRONISCHE HEPATITIS-B-VIRUSINFECTIE VOLGENS DE RICHTLIJNEN Nederlandse richtlijn? (2008 en 2012) AASLD richtlijn? (2009) EASL richtlijn? (2012) Met dank aan Erik Buster en de overige

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond van de aanvraag

Samenvatting. Achtergrond van de aanvraag Samenvatting In dit advies beoordeelt de Commissie Wet bevolkingsonderzoek van de Gezondheidsraad een vergunningaanvraag voor tuberculosescreening. Op basis van de Wet op het bevolkingsonderzoek (WBO)

Nadere informatie

Het is een goed moment om na te denken over de toekomst van het RVP

Het is een goed moment om na te denken over de toekomst van het RVP Samenvatting Het is een goed moment om na te denken over de toekomst van het RVP Sinds 1957 worden Nederlandse kinderen gevaccineerd tegen infectieziekten. Dat gebeurt in het kader van het zogenoemde Rijksvaccinatieprogramma

Nadere informatie

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN APRIL 213 INHOUD Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 212 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de soa-centra, aangiftecijfers,

Nadere informatie

1. Doelen en aanpak van een Amsterdams actieplan voor optimale hepatitis B en C preventie en zorg

1. Doelen en aanpak van een Amsterdams actieplan voor optimale hepatitis B en C preventie en zorg Amsterdams hepatitis B en C actieplan 22 april 2016 Inhoudsopgave 1 Doelen en aanpak van een Amsterdams actieplan voor optimale hepatitis B en C 1 preventie en zorg 2 Planning bijeenkomsten en lijst van

Nadere informatie

Nieuws over GHOR en opgeschaalde zorg

Nieuws over GHOR en opgeschaalde zorg Nieuws over GHOR en opgeschaalde zorg In dit nummer: Accreditatie opleiding Officier van Dienst Geneeskundig Nieuwe GHORdiaanse basisopleiding Actualisatie kennispublicatie GHOR Save the date: Relatiemiddag

Nadere informatie

HCV in verslavingszorg en penitentiaire inrichtingen

HCV in verslavingszorg en penitentiaire inrichtingen Improving Mental Health by Sharing Knowledge HCV in verslavingszorg en penitentiaire inrichtingen Esther Croes, MD PhD arts-epidemioloog Wie heeft HCV in NL? MSM 5% hemofilie pt 2% laag risico groepen

Nadere informatie

Vaccinatie hepatitis B Geneeskundestudenten

Vaccinatie hepatitis B Geneeskundestudenten Vaccinatie hepatitis B Geneeskundestudenten Vaccinatie hepatitis B De Nederlandse Arbo-wetgeving eist dat ziekenhuizen en andere instellingen verantwoorde zorg aan hun patiënten bieden. Patiënten mogen

Nadere informatie

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS Dat vind ik een van de mooiste dingen aan de seksuologie: dat de geestelijke en de somatische gezondheidszorg erin samen komen. evaluatie deelnemer mensenkennis Opleiding consulent seksuele gezondheid

Nadere informatie

6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel

6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel 6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) zijn infectieziekten die door intiem seksueel contact kunnen worden overgedragen. Omdat iemand een SOA kan hebben, zonder

Nadere informatie

Screening en opsporen HBV en HCV, WBO en VWS Stand van zaken. Ariene Rietveld, RAC

Screening en opsporen HBV en HCV, WBO en VWS Stand van zaken. Ariene Rietveld, RAC Screening en opsporen HBV en HCV, WBO en VWS Stand van zaken Ariene Rietveld, RAC Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven

Nadere informatie

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Opleiden voor Public Health Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Public Health = alles wat we doen om de volksgezondheid te verbeteren Cellen > individuen -> maatschappij Preventie Effectiviteit

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Regionaal organiseren van hepatitis zorg. Concept Nationaal Hepatitisplan

Regionaal organiseren van hepatitis zorg. Concept Nationaal Hepatitisplan Regionaal organiseren van hepatitis zorg Concept Nationaal Hepatitisplan Nationale Hepatitis Dag 2015 Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker Geen (potentiële) belangenverstrengeling Geen

Nadere informatie

4 Infectieziekten in de regio Gelre-IJssel

4 Infectieziekten in de regio Gelre-IJssel 4 Infectieziekten in de regio Gelre-IJssel Infectieziekten zijn over het algemeen besmettelijke ziekten, die vaak overdraagbaar zijn van mens op mens. Ondanks de sterk verbeterde hygiëne en vaccinatiemogelijkheden

Nadere informatie

Artikel Effectieve verwijzing van chronische hepatitis B-patiënten en bescherming van contacten door de GGD

Artikel Effectieve verwijzing van chronische hepatitis B-patiënten en bescherming van contacten door de GGD Artikel Effectieve verwijzing van chronische hepatitis B-patiënten en bescherming van contacten door de GGD R.P.M. Koene, M.F. Lohuis, J. Terpstra, R. Wessel De GGD heeft een regiefunctie bij de begeleiding

Nadere informatie

Tuberculose & risicogroepen

Tuberculose & risicogroepen Tuberculosebestrijding Tuberculose & risicogroepen Themadag De Tweede MIJL Maria Knapen Sociaal verpleegkundige tuberculosebestrijding 11 oktober 2014 Programma Introductie Ziektebeeld tuberculose Bron

Nadere informatie

Bewustzijn identificatie behandeling hepatitis B en C

Bewustzijn identificatie behandeling hepatitis B en C Bewustzijn identificatie behandeling hepatitis B en C Inleiding Voorstellen sprekers/voorbereiders Quiz Virale hepatitis in de huisartsen praktijk Casuistiek hepatitis C Wat is er aan behandeling mogelijk

Nadere informatie

HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP. Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014

HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP. Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014 HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014 INTRODUCTIE HBV = dsdna virus, hoge viremie, zeer infectieus (50-100x infectieuzer dan HIV) Transmissie door contact met

Nadere informatie

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) Rubriekhouder: Mw. dr. I. van den Broek, (RIVM)(2008-2014)

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) Rubriekhouder: Mw. dr. I. van den Broek, (RIVM)(2008-2014) Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA) Rubriekhouder: Mw. dr. I. van den Broek, (RIVM)(2008-2014) Inleiding Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) zijn naast luchtweg-, maagdarm- en urineweginfecties

Nadere informatie

Nationale Hepatitis Dag 2015. 1 oktober 2015. Screening en Opsporing

Nationale Hepatitis Dag 2015. 1 oktober 2015. Screening en Opsporing Nationale Hepatitis Dag 2015 1 oktober 2015 Screening en Opsporing Heropsporing -- Resultaten tot nu toe Sophie Willemse Maag-Darm-Leverarts Academisch Medisch Centrum Disclosure belangen spreker Disclosure

Nadere informatie

SoaSense. Thermometer 2010 GGD en Oost-Nederland

SoaSense. Thermometer 2010 GGD en Oost-Nederland SoaSense Thermometer 1 GGD en Oost-Nederland Risicogroepen steeds beter bereikt Met genoegen bieden wij u de tweede SoaSense Thermometer van Oost- Nederland (Gelderland en Overijssel) aan. Dit jaar met

Nadere informatie

Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant. Aangenaam kennis te maken

Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant. Aangenaam kennis te maken Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant Aangenaam kennis te maken Via dit overzicht laten wij u graag nader kennis maken met de medewerkers en activiteiten van de Academische Werkplaats Publieke

Nadere informatie

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 SAMENVATTING 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 134 Type 2 diabetes is een veel voorkomende ziekte die een grote impact heeft op zowel degene waarbij

Nadere informatie

Is dit een uitbraak? Een retrospectieve evaluatie van syndroomsurveillance voor emerging infections

Is dit een uitbraak? Een retrospectieve evaluatie van syndroomsurveillance voor emerging infections Is dit een uitbraak? Een retrospectieve evaluatie van syndroomsurveillance voor emerging infections Kees van den Wijngaard, Liselotte van Asten, Wilfrid van Pelt, Nico Nagelkerke, Mirjam Kretzschmar, Marion

Nadere informatie

Vragen en antwoorden; invoering nieuw inentingsschema tegen pneumokokken. Versie 1. 27.11.2013

Vragen en antwoorden; invoering nieuw inentingsschema tegen pneumokokken. Versie 1. 27.11.2013 Vragen en antwoorden; invoering nieuw inentingsschema tegen pneumokokken. Versie 1. 27.11.2013 De achtergrond van de overgang naar het nieuwe inentingsschema met 1 prik minder Waarom is het niet meer nodig

Nadere informatie

Acute gastro-enteritis Rubriekhouder: Dr. W. van Pelt, (RIVM-CIE) (1992-1993) (1996-2013)

Acute gastro-enteritis Rubriekhouder: Dr. W. van Pelt, (RIVM-CIE) (1992-1993) (1996-2013) Acute gastro-enteritis Rubriekhouder: Dr. W. van Pelt, (RIVM-CIE) (1992-1993) (1996-2013) Inleiding Gastro-enteritis behoort tot de top tien van aandoeningen in Nederland wat betreft incidentie en draagt

Nadere informatie

Ziekenhuizen. Persoonlijke hygiëne patiënt en bezoeker

Ziekenhuizen. Persoonlijke hygiëne patiënt en bezoeker Ziekenhuizen Persoonlijke hygiëne patiënt en bezoeker Werkgroep Infectiepreventie Vastgesteld: juli 2012 Revisiedatum: juli 2017 Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds

Nadere informatie

Beleid screening asielzoekers en immigranten

Beleid screening asielzoekers en immigranten Beleid screening asielzoekers en immigranten Colofon LEDEN VAN DE WERKGROEP MONITORING SCREENING RISICOGROEPEN (MSR) (IN ALFABETISCHE VOLGORDE): Drs. C.G.M. (Connie) Erkens, arts maatschappij en gezondheid,

Nadere informatie

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 5 Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen chronische nierschade. Dit is in veel gevallen het gevolg van

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Seksualiteit Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 In de gezondheidsenquête is een aantal vragen opgenomen over seksuele gezondheid 1. Friezen van 19 tot en met

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief

Raadsinformatiebrief Raadsinformatiebrief Van: J.P. Ragetlie Aan: de leden van de Gemeenteraad Datum: 6 maart 2012 Onderwerp: Jaarcijfers GGD Infectieziektebestrijding Steller: Wil Evers Nr.: RIB-JR-1209 Geachte heer, mevrouw,

Nadere informatie

Nieuwe Influenza A (H1N1)

Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A (H1N1) Overzicht 6 november 29, week 45 Samenvatting In de afgelopen week is het aantal ziekenhuisopnamen wegens een laboratoriumbevestigde infectie met Nieuwe Influenza A (H1N1) wederom

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/18641 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/18641 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18641 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Vries, Jutte Jacoba Catharina de Title: Congenital cytomegalovirus infection :

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting 161. Samenvatting. Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden

Nederlandse samenvatting 161. Samenvatting. Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden Nederlandse samenvatting 161 1 2 3 Samenvatting Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Nederlandse samenvatting 163 Wereldwijd is het percentage kinderen dat te vroeg geboren

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2013. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ April 2014 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en

Nadere informatie

www.virology-education.nl

www.virology-education.nl HEPATITIS MASTERCLASS UTRECHT 2016-2017 MEETING PROSPECTUS www.virology-education.nl INHOUD Introductie... 3 Meeting beschrijving... 4 Achtergrond... 4 Leerdoelen... 4 Opzet... 4 Doelgroep... 4 Voorzitters...

Nadere informatie

Veterinaire volksgezondheid en vogelinfluenza

Veterinaire volksgezondheid en vogelinfluenza Veterinaire volksgezondheid en vogelinfluenza NVAG themamiddag d.d. 02-03 2006, Utrecht Prof.dr. Frans van Knapen influenza virus typeringen: H-antigeen N-antigeen Permanente veranderingen in influenza

Nadere informatie

Samenvatting. Q-koorts in Nederland

Samenvatting. Q-koorts in Nederland Samenvatting Q-koorts is een zoönose een infectieziekte die kan worden overgedragen van dieren op mensen veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii (C. burnetii). Bij mensen verloopt een infectie met

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013 Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2013 Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ 1 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid,

Nadere informatie

Samenvatting. In hoofdstuk 1 wordt een algemene introductie gegeven over de onderwerpen die in dit proefschrift worden behandeld.

Samenvatting. In hoofdstuk 1 wordt een algemene introductie gegeven over de onderwerpen die in dit proefschrift worden behandeld. 155 Sport- en spelactiviteiten bevorderen over het algemeen de gezondheid. Deze fysieke activiteiten kunnen echter ook leiden tot blessures. Het proefschrift beschrijft de ontwikkeling en evaluatie van

Nadere informatie

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek Samenvatting Nederland heeft een goed bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker ( het uitstrijkje ). Er zijn echter kansen om de preventie van baarmoederhalskanker verder te verbeteren. Zo is er een

Nadere informatie

Klein maar Fijn. Kortdurende onderzoeksprojecten. Dr AJJ (Toon) Voorham Drs F (Fré) Kreuger

Klein maar Fijn. Kortdurende onderzoeksprojecten. Dr AJJ (Toon) Voorham Drs F (Fré) Kreuger Klein maar Fijn Kortdurende onderzoeksprojecten Dr AJJ (Toon) Voorham Drs F (Fré) Kreuger Centre for Effective Public Health in the larger Rotterdam area Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg, ErasmusMC

Nadere informatie

Hoe krijg je hepatitis B?

Hoe krijg je hepatitis B? Hepatitis B Hepatitis B is een infectie van de lever, veroorzaakt door het hepatitis B-virus. In Nederland wordt dit virus vooral overgedragen door seksueel contact. Het dringt via de slijmvliezen van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Chapter 11

Nederlandse samenvatting. Chapter 11 Nederlandse samenvatting Chapter 11 Chapter 11 Samenvatting Dit proefschrift beschrijft de resultaten van een groot vragenlijstonderzoek over de epidemiologie van chronisch frequente hoofdpijn in de Nederlandse

Nadere informatie

www.virology-education.nl

www.virology-education.nl MASTERCLASS VOOR REIZIGERS- VERPLEEGKUNDIGEN UTRECHT SEPT 2016 - JAN 2017 MEETING PROSPECTUS www.virology-education.nl INHOUD Introductie... 3 Meeting beschrijving... 4 Achtergrond... 4 Leerdoelen... 4

Nadere informatie

Hepatitis B-vaccinatie voor drugsgebruikers

Hepatitis B-vaccinatie voor drugsgebruikers Factsheet Hepatitis B-vaccinatie voor drugsgebruikers Van landelijk vaccinatieprogramma naar individuele zorg Kernpunten: Tot 1 januari 2012 kregen harddrugsgebruikers vanuit het hepatitis B-vaccinatieprogramma

Nadere informatie

Nieuwe Influenza A (H1N1)

Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A (H1N1) Overzicht 23 oktober 29, week 43 Samenvatting In de afgelopen week is het aantal ziekenhuisopnamen wegens een laboratoriumbevestigde infectie met Nieuwe Influenza A (H1N1) verdubbeld

Nadere informatie

Nieuwe behandelingsopties HCV. Wie willen we bereiken? Sophie Willemse Maag-Darm-Leverarts Academisch Medisch Centrum Amsterdam

Nieuwe behandelingsopties HCV. Wie willen we bereiken? Sophie Willemse Maag-Darm-Leverarts Academisch Medisch Centrum Amsterdam Nieuwe behandelingsopties HCV Wie willen we bereiken? Sophie Willemse Maag-Darm-Leverarts Academisch Medisch Centrum Amsterdam Disclosure Sophie Willemse (Potentiële) belangenverstrengeling Geen Wat gaat

Nadere informatie

Vragen en antwoorden over ebola

Vragen en antwoorden over ebola Vragen en antwoorden over ebola 2 oktober 2014 Wat is ebola? Het ebolavirus veroorzaakt een zeldzame maar zeer ernstige infectieziekte die in Afrika voorkomt. De ziekteverschijnselen zijn: hoge koorts,

Nadere informatie

Aanvullende kinkhoestvaccinatie: perspectief van de zorgverzekering. Datum 18 november 2015 Status DEFINITIEF

Aanvullende kinkhoestvaccinatie: perspectief van de zorgverzekering. Datum 18 november 2015 Status DEFINITIEF Aanvullende kinkhoestvaccinatie: perspectief van de zorgverzekering Datum 18 november 2015 Status DEFINITIEF Colofon Projectnaam Beoordelingskamer Vaccins Versienummer 0.1 Volgnummer 2015138718 Opdrachtgever

Nadere informatie

Nieuwe Influenza A (H1N1)

Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A (H1N1) Overzicht 11 december 29, week 5 Samenvatting In de afgelopen week is het aantal ziekenhuisopnamen wegens een laboratoriumbevestigde infectie met Nieuwe Influenza A (H1N1) afgenomen

Nadere informatie

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010)

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) AH 740 2010Z13219 Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) 1 Bent u bekend met nieuw onderzoek van Michigan State University

Nadere informatie

2010D02442. Lijst van vragen totaal

2010D02442. Lijst van vragen totaal 2010D02442 Lijst van vragen totaal 1 In hoeverre heeft de staatssecretaris jongerenorganisaties betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van haar beleid? 2 Welke verband ligt er tussen de brief over

Nadere informatie

Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, een belangrijke stap voorwaarts en toch veel verzet. Jaarcongres MPA Alumni, 15 april 2011, Den Haag

Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, een belangrijke stap voorwaarts en toch veel verzet. Jaarcongres MPA Alumni, 15 april 2011, Den Haag Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, een belangrijke stap voorwaarts en toch veel verzet Jaarcongres MPA Alumni,, Den Haag Roel A. Coutinho 1 Center for Infectious Disease Control National Institute

Nadere informatie

Hepatitis C in penitentiaire inrichtingen Een onderzoek naar prevalentie

Hepatitis C in penitentiaire inrichtingen Een onderzoek naar prevalentie Hepatitis C in penitentiaire inrichtingen Een onderzoek naar prevalentie C.J. Leemrijse M.Bongers M. Nielen W. Devillé ISBN 978-90-6905-995-2 http://www.nivel.nl nivel@nivel.nl Telefoon 030 2 729 700 Fax

Nadere informatie

Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik.

Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik. Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik. Samenvatting van de resultaten uit het subcohort abstinenten die deelnemen aan de Amsterdamse Cohort Studie

Nadere informatie

Hepatitis C campagne - achtergronden van de campagne en hepatitis C -

Hepatitis C campagne - achtergronden van de campagne en hepatitis C - Hepatitis C campagne - achtergronden van de campagne en hepatitis C - Maike Berghuijs NIGZ Charles Helsper Julius Centrum Landelijke Hepatitis Week - 19 januari 2009 M. Berghuijs, NIGZ & CW Helsper, Julius

Nadere informatie

PATIËNTENINformATIE SoA-PoLI Werkwijze SoA-consult

PATIËNTENINformATIE SoA-PoLI Werkwijze SoA-consult Soa-poli PATIËNTENinformatie SOA-POLI De SOA-poli van het Kennemer Gasthuis is een laagdrempelige voorziening die bedoeld is als aanvulling op de reguliere huisartsenzorg. Op de SOA-poli kunt u terecht

Nadere informatie

Preventie van Infectieziekten in de regio West-Brabant

Preventie van Infectieziekten in de regio West-Brabant Preventie van Infectieziekten in de regio West-Brabant Als het gaat om infectieziekten kan men bij de GGD West-Brabant terecht met vragen over infectieziekten en kan men gebruik maken van het soa spreekuur,

Nadere informatie

JEUGDGEZONDHEIDSZORG 4-19 JAAR

JEUGDGEZONDHEIDSZORG 4-19 JAAR JEUGDGEZONDHEIDSZORG 4-19 JAAR INFORMATIE VOOR OUDERS / VERZORGERS Een gezonde jeugd heeft de toekomst Kinderen zijn lichamelijk, geestelijk en sociaal voortdurend in ontwikkeling. Bij de meeste kinderen

Nadere informatie

Soa- poli Kennemerland

Soa- poli Kennemerland Soa- poli Kennemerland PATIENTENinformatie SOA POLI KENNEMERLAND De SOA-poli Kennemerland is een laagdrempelige voorziening die bedoeld is als aanvulling op de reguliere huisartsenzorg. De SOA-poli is

Nadere informatie