Droogte-indices beter begrijpen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Droogte-indices beter begrijpen"

Transcriptie

1 Droogte-indices beter begrijpen Sinds in 2003 de kade bij Wilnis bezweek, is bij de waterschappen de aandacht voor de droogtegevoeligheid van kaden verscherpt. Langdurige droogte kan namelijk effect hebben op de veiligheid van waterkeringen. Om de veiligheid van de waterkering te blijven borgen worden bij droge perioden maatregelen getroffen om de kwaliteit van de kade te bewaken. Het bewaken van de waterkeringen gebeurt door het langslopen van de droogtegevoelige kaden en deze te inspecteren op mogelijke gevolgen van de droogte, droogtescheuren in de kade, vervormingen van de kade en het ontstaan van natte plekken. Het moment dat gestart wordt met de droogte-inspecties is gekoppeld aan het neerslagtekort vanaf 1 april maar of dat nu altijd de juiste weergave is van de mate van droogte is onzeker. Delfland heeft samen met Alterra en Deltares in 2013 een onderzoek gedaan naar het gedrag van verdroogde kades en heeft daarbij onder andere ook gekeken naar de huidige methode voor het bepalen van de mate van droogte. De verschillende methoden gaven afwijkende inzichten en als waterschap is het juist wenselijk zo eenduidig mogelijk de droogte te kunnen definiëren. Figuur 1 Neerslagoverschotten in 2011 (links), 2013 (midden) en 2015 (rechts) [bron KNMI] Neerslagtekort = negatief neerslagoverschot Momenteel gebruikt Delfland nog het neerslagtekort als maat voor de droogte. Het neerslagtekort is het verschil tussen de neerslag die op een bepaalde locatie valt en de verdamping die optreedt. Zodra de totale hoeveelheid neerslag (na 1 april) kleiner is dan de totale hoeveelheid verdamping ontstaat een neerslagtekort (ook wel verdampingsoverschot of negatief neerslagoverschot genoemd). Bij een neerslagtekort van 100 mm beginnen conform het protocol de eerste droogte-inspecties en bij een neerslagtekort van 175 mm wordt de droogte-inspecties geïntensiveerd. De algemeen gehanteerde startdatum van 1 april, voor het bepalen van het neerslagtekort, is vanuit het oogpunt van de waterschappen arbitrair. De datum van 1 april is afkomstig vanuit de landbouw omdat rond die periode het gewas begint te groeien. Op de kades valt ook voor 1 april al neerslag en ook de verdamping doet dan al zijn werk. De uitdroging van een kade kan dus al voor 1 april beginnen. Voor het onderzoek naar het gedrag van verdroogde kades is het neerslagtekort bepaald vanaf 1 april maar ook vanaf het omslagpunt waarbij de gevallen neerslag kleiner is dan de grootte van de verdamping, meestal ergens in maart. De droogte in het voorgaande jaar of de voorgaande winter is nog niet meegenomen maar heeft in sommige jaren zelfs nog effect gehad. In figuur 1 zijn de neerslagoverschotten op 15 juni 2011, 6 september 2013 en 23 augustus 2015 gepresenteerd zoals deze zijn bepaald door de KNMI. In tabel 1 zijn de neerslagtekorten voor de jaren 1976, 2003, 2010, 2011, 2013 en 2015 van het KNMI-meetstation Rotterdam opgenomen. Het moment waarop het neerslagtekort maximaal is varieert per jaar en ligt tussen mei en september. Intensieve buien hebben grote invloed op de neerslagsom en worden niet meegenomen bij het bepalen van het neerslagtekort terwijl de effectiviteit van een intensieve bui voor de vochthuishouding van de kade klein is. Het meeste regenwater stroomt bij intensieve buien direct langs het talud af naar de sloot en komt niet in de bodem (kade) terecht. Hoe effectief is een intensieve regenbui eigenlijk? En in welke mate draagt een regenbui bij aan de afname 1

2 van het neerslagtekort? Dit zijn vragen waar momenteel nog geen rekening mee gehouden kan worden omdat simpelweg de antwoorden op deze vragen nog onbekend zijn. Jaar 1976 * Datum 27 aug. 26 aug. 6 aug. 1 juni 17 aug. 23 aug. Max. neerslagtekort, vanaf 1 april 330 mm 280 mm 190 mm 180 mm 195 mm 205 mm Max. neerslagtekort, vanaf begin maart 345 mm 320 mm 175 mm 205 mm 215 mm 195 mm SPI maand (30 dagen) SPI kwartaal (91 dagen) SPI half jaar (182 dagen) SPI jaar (365 dagen) SPEI vanaf 1 april * Neerslagtekort in 1976 is bepaald met gemiddelde cumulatieve verdamping Tabel 1 Neerslagtekort, SPI en SPEI voor 1976, 2003, 2010, 2011, 2013 en 2015 (Rotterdam) SPI-waarde Een andere manier voor het uitdrukken van droogte is de SPI of SPEI. SPI staat voor Standardized Precipitation Index en SPEI staat voor Standardized Precipitation and Evaporation Index. De SPI/SPEI wordt bepaald door de hoeveelheid neerslag (bij SPEI incl. verdamping) om te rekenen naar een index. Deze index geeft de hoeveelheid gevallen neerslag (verdamping) in een bepaalde periode weer ten opzicht van het langjarig gemiddelde over dezelfde periode. De SPI en SPEI zijn cumulatieve kansverdelingen van de neerslag (verdamping) gebaseerd op een standaard normale verdeling. Een SPI/SPEI van 0 geeft het gemiddelde weer voor de opgegeven periode. De waarde van de SPI/SPEI is negatief als het een droge periode (droger ten opzichte van het gemiddelde) betreft en is positief als het een natte periode (natter ten opzichte van het gemiddelde) betreft. De SPI/SPEI wordt standaard bepaald voor een opgegeven periode van een maand, een kwartaal, een half jaar of een jaar. Het principe is toepasbaar op elke willekeurige gewenste periode. In figuur 2 zijn de SPIwaarden voor een periode van 30 dagen en 91 dagen weergegeven op de piek van de droge periode van dat jaar. Deze datum komt overeen met de datum in de tabel 1 met de neerslagtekorten om een vergelijk tussen de neerslagtekorten en de SPI mogelijk te maken. Periode van een maand (30 dagen) Periode van een kwartaal (91 dagen) Figuur 2 SPI-waarde voor 1976, 2003, 2010, 2011, 2013 en 2015 [bron Droogtemonitor] 2

3 SPI-waarde Classificatie Kans van optreden 0 tot -1.0 Droger dan normaal 34.1% -1.0 tot -1.5 Matig droog 9.2% -1.5 tot -2.0 Ernstig droog 4.4% < -2.0 Extreem droog 2.3% Tabel 2 Classificatie van de SPI-waarden Neerslagtekort vs SPI Het neerslagtekort en de SPI-waarde geven geen gelijkluidend beeld van de mate van droogte. Vanuit het beheer van de kade is de behoefte aanwezig om een eenduidige eenheid voor de mate van droogte te hebben. Belangrijk is hierbij dat eenduidig bekend wordt wanneer een droogte gaat leiden tot een potentieel risico voor de veiligheid van de waterkeringen. In het onderzoek naar het gedrag van verdroogde kades zijn voor verschillende droge jaren de neerslagtekorten en de SPEI/SPI-waarden met elkaar vergeleken. Een vergelijking van de droogte van de jaren 1976, 2003, 2010, 2011, 2013 en 2015 laat zien dat de mate van droogte niet eenduidig te beschrijven is aan de hand van het neerslagtekort en SPI. Wanneer de relatie wordt gelegd tussen het absolute neerslagtekort met het langjarig gemiddelde blijkt de kans van voorkomen van een neerslagtekort een relatie te hebben met de waargenomen droogte-effecten. De SPI-waarde geeft de relatie met het langjarig gemiddelde voor de neerslag en is daarbij potentieel geschikt voor het weergegeven van de maat van droogte van de kade. Sinds april 2014 is de SPI-waarde op de droogtemonitor (www.droogtemonitor.nl of SPI op site van Hydronet) geactualiseerd en sluit de SPI-waarde beter aan op de droogteeffecten dan voorheen. De SPEI geeft de beste aansluiting op visuele waarnemingen van uitdroging van de kades. De SPI-waarde (91 dagen) van 1976, 2003 & 2011 laat zien dat het toen ernstig tot extreem droog was en in 2010 en 2013 droog tot matig droog. Op basis van de neerslagtekorten zijn 1976 en 2003 de droogste jaren en zijn 2010, 2011 en 2013 minder droog. De SPEI geeft als extreem droog de jaren 1976 en De droogtes van 2010, 2011 en 2013 zijn qua neerslagtekort vergelijkbaar maar de droogteinspecties in die jaren laat anders zien. In 2003 en 2011 zijn in het gehele gebied van Delfland veel droogtescheuren geconstateerd en gerepareerd terwijl in 2010 en 2013 weinig en ook kleinere scheuren dan in 2011 zijn waargenomen. De huidige maat van droogte op basis van neerslagtekort correspondeert niet met de waarnemingen van scheurvorming in het veld. De SPI-waarde geeft een beter beeld maar onduidelijk is welke periode en SPI-waarde aangehouden moet worden. Het meest duidelijke beeld wordt gegeven door SPEI. Figuur3 Droogtescheuren in

4 Neerslagoverschot in mm Droogte-indices beter begrijpen 21 april 2016 Kansverdeling helpt bij maat voor droogte Wanneer de neerslagtekorten vergeleken worden met de kansverdeling van de neerslagtekorten (verdampingsoverschotten) wordt een beter beeld verkregen van de mate van droogte. In figuur 5 zijn de lijnen van gelijke cumulatieve frequentie van het neerslagtekort in Rotterdam ( ) weergegeven. Figuur 4 laat zien dat de droogtes in 2003 en 2011 een kans van voorkomen hebben van circa 1% (1x per 100 jaar) ondanks het grote verschil in neerslagtekort in absolute zin. De droge periodes in 2010 en 2013 behoren tot de droge periodes met een voorkomen van 10% (1x per 10 jaar) en komen dus regelmatig voor % % 2.5% % % % 0 50% apr 1-mei 31-mei 1-jul 31-jul 31-aug 30-sep 30-okt 30-nov Figuur 4 Neerslagtekort vanaf 1 april en kans van voorkomen meetstation Rotterdam De vergelijking van het neerslagtekort met kansverdeling van de neerslagtekorten sluit beter aan op de beheerervaring van Delfland dan wanneer alleen naar de absolute neerslagtekorten word gekeken. De effecten van droogte in het veld, zoals waargenomen in 2003 en 2011, sluiten aan bij een extreme droogte (<1%). En tijdens de droogte in de jaren 2010 en 2013 zijn weinig en geen significante droogtescheuren waargenomen. Op welk moment de droogte bepalend wordt voor de veiligheid van de waterkeringen is nog niet te zeggen daarvoor is het onderzoek nog te beperkt geweest. Wel is duidelijk dat de huidige SPI-waarde en de absolute neerslagtekorten nog niet helemaal aansluiten bij de effecten die in het veld worden waargenomen. De kans van voorkomen van de droogte lijkt relatie te hebben met de droogtescheuren die in de dijken optreden. Bij het ontstaan van een droge periode is het aan te bevelen om naast het absolute neerslagtekort ook te kijken de kansverdeling, bijvoorbeeld de SPI-waarde of liever nog SPEI, om inzicht te krijgen hoe extreem de droogte op dat moment is. De kennis is aanwezig en de benodigde ervaring moet nog worden opgedaan. Delfland volgt inmiddels de droogte ontwikkelingen en deelt deze met de STOWA om verdere ontwikkelingen omtrent het neerslagtekort en SPI-waarde te stimuleren. Het neerslagtekort ten opzichte van het langjarig gemiddelde lijkt vooralsnog de parameter die het meest aansluit bij de waarnemingen in het veld. Deze waarde is de SPEI, Standardized Precipitation and Evaporation Index. Als periode kan het beste de duur van het neerslagtekort aangehouden worden. In beginsel is het aansluiten op de datum van 1 april, gelijk aan de startdatum voor het neerslagtekort, een handige waarde omdat deze ook een vergelijk met het neerslagtekort mogelijk maakt. 4

5 Vergelijking opschalingscriteria vs benodigde capaciteit In het huidige protocol van het calamiteitenbestrijdingsplan langdurige droogte zijn twee opschalingscriteria opgenomen, namelijk 100 mm en 175 mm. Deze waarden worden in deze paragraaf vergeleken met de SPEI bij een periode vanaf 1 april. Om een vergelijking te maken is gekeken naar de droogteperiodes sinds Per jaar is het aantal dagen geteld dat boven het opschalingscriteria ligt per aaneengesloten periode. Dit is gedaan voor zowel de droogte-indices neerslagtekort als ook voor de SPEI. In bijlage 1 staan de tabellen B1 en B2 met een overzicht van de droge periodes en de duur tussen 1988 en Voor het lopen van de inspectie is uitgegaan van het huidige protocol. De benodigde capaciteit is genormaliseerd op basis van een fictieve inschatting van de uren. De aangehouden opbouw is als volgt: - Jaarlijks 40 uur - Verwerken gegevens per droogte inspectieronde 8 uur - Snelheid van inspecteren (incl. reistijd) 1 km/uur - Kilometers lijst I 40 km (oud) -> 20 (nieuw) - Kilometers lijst II 50 km (oud) -> 45 (nieuw) - Kilometers lijst IIIa 110 km (oud) -> 25 (nieuw) - Kilometers lijst IIIb - -> 110 (nieuw) - Droogte-inspecties worden altijd met 2 mensen gelopen NOTE: Nader onderzoek kan een beter inzicht geven in de werkelijke benodigde uren. Hierbij kunnen de werkelijk bestede uren worden vergeleken met de fictieve schatting uit deze notitie. Voor het vergelijken van de verschillende scenario s voor de opschaling en het gebruik van de verschillende droogte-indices zijn de fictieve urenschattingen goed te gebruiken. De uren zoals genoemd in tabel 3 van bijlage 1 kan dus afwijken van de werkelijke bestede uren. Opschaling: In het huidige protocol wordt bij een neerslagtekort van 100 mm opgeschaald en worden de droogtegevoelige waterkeringen, opgenomen in lijst 1, tweewekelijks geïnspecteerd. Bij constatering van schade worden ook de droogtegevoelige waterkeringen van lijst 2 geïnspecteerd. Bij een neerslagtekort van 175 mm wordt verder opgeschaald en de inspecties geïntensiveerd. De droogtegevoelige waterkeringen van lijst 1 wordt wekelijks en lijst tweewekelijks geïnspecteerd. Bij constatering van schade wordt ook lijst 3 tweewekelijks geïnspecteerd. Bij een neerslagtekort van 225 mm wordt verder opgeschaald en de inspecties geïntensiveerd. De droogtegevoelige waterkeringen van lijst 1 en 2 worden dan wekelijks en de lijst 3 tweewekelijks geïnspecteerd. Voor het vergelijken van de verschillende droogte-indices zijn twee scenario s gehanteerd waarvoor de benodigde uren zijn geschat: 1 Neerslagtekort en opschalen bij 100 mm, bij 175 mm en bij 225 mm 2 SPEI met een periode vanaf 1 april en opschalen bij -1,0 (lijst 1 tweewekelijks); -1,75 (lijst I en II tweewekelijks); -2,25 (lijst I en II wekelijks en lijst IIIa tweewekelijks) en -2,50 (lijst I, II en IIIa wekelijks en lijst IIIb tweewekelijks) Met de SPEI-waarden is nog weinig ervaring opgedaan. Concreet betekent dit dat nog niet bekend is bij welke waarde voor SPEI opgeschaald moet worden. Op basis van de analyse welke is uitgevoerd in het onderzoek Gedrag van verdroogde kades [1, 3] lijkt een SPEI van -1,25, -1,75, -2,25 en -2,50 geschikte waarde voor opschaling. In tabel 3 is een overzicht gegeven wat de uren inzet zou kunnen zijn geweest, op basis van de hierboven genoemde uitgangspunten, per scenario over de periode 1988 tot en met

6 Totaal, fictieve uren periode Gemiddelde inzet per jaar Tabel 3 Scenario 1 Scenario % 60% Fictieve raming uren droogte-inspectie in periode 1988 tot en met 2015 per scenario. Wanneer uitgegaan wordt van het huidige scenario 1 en het blijkt na onderzoek mogelijk over te stappen naar scenario 2 zou hier een urenbesparing mogelijk zijn van gemiddeld circa 40%. Let wel, de exacte besparing is nog onzeker en varieert per jaar. Door de andere benaderingswijze is in het ene jaar een besparing mogelijk en kan in een ander jaar extra inzet nodig zijn. Kijkend naar de droge jaren 1995/1996, 2003 en 2011 zijn de volgende verschillen aanwezig. Scenario 1 Scenario / (-10%) (-50%) 2011 ½ 2 (+300%) (-50%) Tabel 4 Fictief benodigde inzet ten opzichte van het gemiddelde per jaar van scenario 1 Het verschil in benodigde inzet per scenario wordt veroorzaakt door een verschillende manier van het bepalen van de droogte-indices. Het neerslagtekort is een absolute waarde en daarbij is geen onderscheid in de periode wanneer dat neerslagtekort wordt bereikt. De SPEI houdt wel rekening mee de periode waarover de droogte wordt bepaald. Deze verschillende manieren van de benadering van de droogte-indices resulteert in verschillende inzet van capaciteit van met name een vroege droogte in bijvoorbeeld mei of een late droogte in bijvoorbeeld augustus. In tabel 4 komt dat duidelijk naar voren. In 2003 en 2015 was het respectievelijk een erg en matig droge zomer waarbij in augustus de piek werd bereikt. In scenario 1 lag het neerslagtekort langere tijd boven het opschalingscriterium en resulteert dat in een hoge uren inzet. In 2011 was het een droog voorjaar, het neerslagtekort liep snel op en bij 100 mm neerslag tekort (scenario 1) bleken al veel scheuren aanwezig te zijn. In scenario 2 zou eerder zijn opgeschaald omdat het veel droger was dan gemiddeld in mei, wat een indicatie is voor een hogere kans op scheurvorming. In scenario 2 is het aantal fictief geraamde uren dan ook hoger voor Als laatste vergelijk de jaren 1995 en Dat was een extreem droge periode die langer dan een jaar aanhield. De fictieve uren voor inspectie zijn in beide scenario s (1 en 2) hoog. Het weerstation Rotterdam is pas in 1988 de neerslag en verdamping gaan meten. De SPEI maakt het mogelijk op de juiste momenten te inspecteren. Geschiedenis van droogste jaren Echt extreme droge jaren zoals 1976, 1922 en 1857 (figuren 6 en 7) zijn niet in de geanalyseerde reeks aanwezig omdat toen nog geen verdamping werd gemeten. Ook in de periode dat de weersgegevens zelfs in De Bilt nog niet systematisch werden geregistreerd (voor 1900), is een droge periode gemeten. Rondom het midden van de 19 e eeuw is een meetreeks van de neerslag beschikbaar met een dagelijkse registratie. Deze is geanalyseerd en daarvan zijn de SPI-waarden bepaald. Uit deze analyse blijkt het jaar 1857 een vergelijkbare droogte was met was voor zover uit de analyse blijkt het droogste geregistreerde jaar, gevolgd door De meest recente droogte is uit 1976 als derde droogste periode. 6

7 SPI (droog = - / nat = +) Droogte-indices beter begrijpen 21 april 2016 Figuur 6 Droogte (SPI) in De Bilt in de jaren (links) en in de jaren (rechts) SPI30 SPI182 SPI91 SPI Figuur 7 Droogte(SPI) in de 19 e eeuw ( ) in Utrecht/De Bilt Conclusie Op basis van de fictieve analyse van de uren voor de droogte-inspectie in de periode 1988 tot en met 2015 is het aan te bevelen om de komende jaren proef te gaan draaien met de droogte-indices SPEI naast het neerslagtekort. De SPEI sluit beter aan bij de uitdroging van de bodem en heeft daarom een betere relatie met de scheurvorming in de waterkeringen. Op basis van de ervaringen die met de SPEI worden opgedaan kunnen de juiste opschalingscriteria voor SPEI worden bepaald. Voor droogteperiodes in de komende jaren kan de regiegroep droogte/calamiteitenorganisatie al gebruik maken van de reeds opgedane kennis en deze gebruiken om onderbouwd af te wijken van het droogteprotocol. De SPEI in combinatie met de veldwaarnemingen eventueel aanvullend ondersteund door vochtmetingen in het veld tijdens de droogte zijn een waardevolle bron van informatie. Literatuur [1] Ponsteen W.B., Tigchelaar, J. van Kruiningen F. (2013) Gedrag van verdroogde kades: fase A Inventarisatie en analyse droogte-inspecties, Hoogheemraadschap van Delfland [2] Ritsema C., Oostindie K., Wesseling J. (2012) Presentatie Droogtemonitor, Alterra [3] Ponsteen W.B., Tigchelaar J. (2014) Gedrag van verdroogde kades: fase E Synthese, Hoogheemraadschap van Delfland [4] Buishand T.A., Velds C.A. (1980) Neerslag en verdamping, KNMI [5] Droogtemonitor, Alterra en STOWA [6] Neerslag- en verdampingsgegevens van de weerstations, KNMI 7

8 Droogte-indices beter begrijpen Bijlage 1 Periode Neerslagtekort > 100 mm > 175 mm > 225 mm Begin Eind Begin Eind Begin Eind Tabel B1 Periodes met een neerslagtekort van respectievelijk >100 mm, >175 mm en > 225 mm tussen 1988 en

9 Droogte-indices beter begrijpen Bijlage 1 Periode SPEI, met periode vanaf 1 april SPEI < -1,00 SPEI < -1,75 SPEI < -2,25 SPEI < -2,50 Begin Eind Begin Eind Begin Eind Begin Eind Tabel B2 Periodes met een SPEI van respectievelijk <-1.0, <-1.75, <-2.25 en <-2.50 tussen 1988 en

Droogte monitoring. Coen Ritsema, Klaas Oostindie, Jan Wesseling

Droogte monitoring. Coen Ritsema, Klaas Oostindie, Jan Wesseling Droogte monitoring Coen Ritsema, Klaas Oostindie, Jan Wesseling Inhoud Droogte karakterisering KNMI Standardized Precipitation Index (SPI) Website Droogtemonitor Toekomstige website uitbreidingen? Droogte

Nadere informatie

5. Verdamping 1 91/ dag Maand Jan feb Mrt Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dec

5. Verdamping 1 91/ dag Maand Jan feb Mrt Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dec 5. Verdamping Voor de verdamping in het stroomgebied de Goorloop is de gemiddelde referentiegewasverdamping van het KNMI weerstation in Eindhoven gebruikt. Dit station is het dichtstbij gelegen KNMI station

Nadere informatie

IN TIJDEN VANDROOGTE. Bert Kort. Coördinator LCW Rijkswaterstaat. Wim Ponsteen

IN TIJDEN VANDROOGTE. Bert Kort. Coördinator LCW Rijkswaterstaat. Wim Ponsteen Hoogheemraadschap van Delfland IN TIJDEN VANDROOGTE Bert Kort Coördinator LCW Rijkswaterstaat Wim Ponsteen Adviseur Beleid, innovatie en onderzoek waterkeringen Hoogheemraadschap Delfland Netwerkdag Water

Nadere informatie

Nieuwe statistieken: extreme neerslag neemt toe en komt vaker voor

Nieuwe statistieken: extreme neerslag neemt toe en komt vaker voor Nieuwe statistieken: extreme neerslag neemt toe en komt vaker voor Hans Hakvoort (HKV), Jules Beersma (KNMI), Theo Brandsma (KNMI), Rudolf Versteeg (HKV), Kees Peerdeman (Waterschap Brabantse Delta/STOWA)

Nadere informatie

RISICOSIGNALERING Droogte

RISICOSIGNALERING Droogte RISICOSIGNALERING Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut IEIDING heeft invloed op de groei van planten en gewassen, op de grondwaterstanden en daarmee indirect op bijvoorbeeld energiebedrijven

Nadere informatie

Klimaat in de 21 e eeuw

Klimaat in de 21 e eeuw Klimaat in de 21 e eeuw Hoe verandert ons klimaat? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Waargenomen klimaatverandering Wat verwachten we wereldwijd en voor Nederland Mogelijke

Nadere informatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie Klimaatverandering Wat kunnen we in de toekomst verwachten? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Wat verwachten we wereldwijd/in

Nadere informatie

INSPECTIEDOCUMENT PROGRAMMA VAN EISEN VISUELE INSPECTIE REGIONALE WATERKERINGEN

INSPECTIEDOCUMENT PROGRAMMA VAN EISEN VISUELE INSPECTIE REGIONALE WATERKERINGEN INSPECTIEDOCUMENT PROGRAMMA VAN EISEN VISUELE INSPECTIE REGIONALE WATERKERINGEN Groningen, november 2004 1. Inleiding De gebeurtenissen in Wilnis en Rotterdam in de zomer van 2003, waarbij wateroverlast

Nadere informatie

3 november 2014. Inleiding

3 november 2014. Inleiding 3 november 2014 Inleiding In 2006 publiceerde het KNMI vier mogelijke scenario s voor toekomstige veranderingen in het klimaat. Het Verbond van Verzekeraars heeft vervolgens doorgerekend wat de verwachte

Nadere informatie

Zomermonitor 2015. rapport nr. 02. maandag 22-06-2015. (week 26)

Zomermonitor 2015. rapport nr. 02. maandag 22-06-2015. (week 26) Zomermonitor 2015 rapport nr. 02 maandag 22-06-2015 (week 26) Document nr. 15.049293 Revisie 01: tekst pagina 4, onder waterkwantiteit aangepast (2015-02-23) Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid

Nadere informatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie Klimaatverandering Mondiaal en in Nederland J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Wat verwachten we wereldwijd/in Europa

Nadere informatie

Een zeer lage Rijnafvoer, nog geen problemen met de watervoorziening.

Een zeer lage Rijnafvoer, nog geen problemen met de watervoorziening. Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtebericht 2 mei 2011 Nummer 2011-04 Een zeer lage Rijnafvoer, nog geen problemen met de watervoorziening. Afgelopen

Nadere informatie

Droogtemonitor. Watermanagementcentrum Nederland. Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) 28 juli 2015 Nummer 2015-9

Droogtemonitor. Watermanagementcentrum Nederland. Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) 28 juli 2015 Nummer 2015-9 Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtemonitor 28 juli 2015 Nummer 2015-9 Droogte iets afgenomen na neerslag Door de recente neerslag in Nederland

Nadere informatie

Inhoudsopgave hoofdstuk 15

Inhoudsopgave hoofdstuk 15 -248- Inhoudsopgave hoofdstuk 15 Samenvatting hoofdstuk 15 Tabellen: 15.1 Grondgebied van Delft en bevolkingsdichtheid in Delft, Haaglanden, Zuid-Holland en Nederland op 1 januari 15.2 Oppervlakte en grondgebruik

Nadere informatie

Zomermonitor 2015. rapport nr. 01. zondag 14-06-2015. (week 24)

Zomermonitor 2015. rapport nr. 01. zondag 14-06-2015. (week 24) Zomermonitor 2015 rapport nr. 01 zondag 14-06-2015 (week 24) Document nr. 15.047018 Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid en Planontwikkeling team Monitoring Postbus 156, 2300 AD Leiden droogte@rijnland.net

Nadere informatie

Droogterapport 26 juli 2017

Droogterapport 26 juli 2017 Droogterapport 26 juli 217 Vlaanderen is milieu Documentbeschrijving Titel Droogterapport - 26 juli 217 Samenstellers Afdeling Operationeel Waterbeheer, VMM Dienst Hoogwaterbeheer, Dienst Grondwater en

Nadere informatie

ENQUETE. Inventarisatie van wensen m.b.t. gegevens over klimaatverandering. Retourneer deze enquête a.u.b. aan:

ENQUETE. Inventarisatie van wensen m.b.t. gegevens over klimaatverandering. Retourneer deze enquête a.u.b. aan: ENQUETE Inventarisatie van wensen m.b.t. gegevens over klimaatverandering Binnen het BSIK-programma "Klimaat voor Ruimte" (website: http://www.klimaatvoorruimte.nl/) wordt veel aandacht besteed aan de

Nadere informatie

Zomermonitor rapport nr. 03. maandag (week 27)

Zomermonitor rapport nr. 03. maandag (week 27) Zomermonitor 2015 rapport nr. 03 maandag 28-06-2015 (week 27) Document nr. 15.xxxxxx Dossier DIG-3774/007 Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid en Planontwikkeling team Monitoring & Kerngegevensbeheer

Nadere informatie

Zomermonitor 2015. rapport nr. 06. maandag 20-07-2015. (week 30)

Zomermonitor 2015. rapport nr. 06. maandag 20-07-2015. (week 30) Zomermonitor 2015 rapport nr. 06 maandag 20-07-2015 (week 30) Document nr. 15.056317 Dossier DIG-3774/007 Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid en Planontwikkeling team Monitoring & Kerngegevensbeheer

Nadere informatie

Wat staat er allemaal in het neerslagoverzicht?:

Wat staat er allemaal in het neerslagoverzicht?: Geachte inwoner van Hoogeveen, Welkom bij het tweede neerslagoverzicht van de gemeente Hoogeveen. Het jaar 211 was aan het einde weer helemaal in balans maar kenmerkte zich door hele droge periodes afgewisseld

Nadere informatie

Klimaatverandering & schadelast. April 2015

Klimaatverandering & schadelast. April 2015 Klimaatverandering & schadelast April 2015 Samenvatting Het Centrum voor Verzekeringsstatistiek, onderdeel van het Verbond, heeft berekend in hoeverre de klimaatscenario s van het KNMI (2014) voor klimaatverandering

Nadere informatie

Actualisatie droogte gevoelige kaden lijsten I, II en III, 2015

Actualisatie droogte gevoelige kaden lijsten I, II en III, 2015 Actualisatie droogte gevoelige kaden lijsten I, II en III, 2015 Peter Cofie en Stefan Loosen Onderhoud Waterkeringen en Watergangen (OWW) februari 2016 Inhoudsopgave 1.0 Inleiding... 3 1.1 Aanleiding...

Nadere informatie

Huidige situatie en verwachtingen voor rivierafvoeren, (water)temperaturen en grondwater

Huidige situatie en verwachtingen voor rivierafvoeren, (water)temperaturen en grondwater Huidige situatie en verwachtingen voor rivierafvoeren, (water)temperaturen en grondwater De wateraanvoer van de Rijn is laag voor de tijd van het jaar, hij bedraagt momenteel 1165 m3/s. Naar verwachting

Nadere informatie

Droogtemonitor (update)

Droogtemonitor (update) Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtemonitor (update) 8 september 2015 (update van droogtemonitor 25 augustus) Nummer 2015-14 Droogte voorbij, afvoeren

Nadere informatie

Opgesteld door: drs. G.W. Brandsen. Gecontroleerd door: ing. N.G.C.M. Quaijtaal. Projectnummer: B02015.000151.0100. Ons kenmerk: 077443609:A

Opgesteld door: drs. G.W. Brandsen. Gecontroleerd door: ing. N.G.C.M. Quaijtaal. Projectnummer: B02015.000151.0100. Ons kenmerk: 077443609:A MEMO ARCADIS NEDERLAND BV Mercatorplein 1 Postbus 1018 5200 BA 's-hertogenbosch Tel 073 6809 211 Fax 073 6144 606 www.arcadis.nl Onderwerp: Gebruik Heatsavr in Buitenbad De Bercken in Reuver 's-hertogenbosch,

Nadere informatie

Limburg Waterproof Klimaat, water en landbouw

Limburg Waterproof Klimaat, water en landbouw Limburg Waterproof Klimaat, water en landbouw Provincie Limburg Maastricht, 14 september 216 Joris Schaap, Profiel 214 heden Zelfstandig hydroloog en bodemkundige 28-214 Adviseur water in het landelijk

Nadere informatie

KNMI 06 klimaatscenario s

KNMI 06 klimaatscenario s KNMI 06 klimaatscenario s Hoe verandert ons klimaat? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Klimaatscenario s Mogelijke

Nadere informatie

Droogterapport 28 juni 2017

Droogterapport 28 juni 2017 Droogterapport 28 juni 2017 Vlaanderen is milieu Documentbeschrijving Titel Droogterapport - 28 juni 2017 Samenstellers Afdeling Operationeel Waterbeheer, VMM Dienst Hoogwaterbeheer, Dienst Grondwater

Nadere informatie

Nadere informatie. Weersverwachting

Nadere informatie. Weersverwachting Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtebericht 16 mei 2011 Nummer 2011-06 Droogtesituatie verandert weinig, ondanks regen De wateraanvoer van de Rijn

Nadere informatie

NOG MEER NATTIGHEID? Door John van Boxel en Erik Cammeraat

NOG MEER NATTIGHEID? Door John van Boxel en Erik Cammeraat NOG MEER NATTIGHEID? Door John van Boxel en Erik Cammeraat Het jaar 1998 was in Nederland het natste van deze eeuw. De afgelopen jaren zijn we echter vaker geconfronteerd met grote neerslaghoeveelheden.

Nadere informatie

Droogterapport 14 juni 2017

Droogterapport 14 juni 2017 Droogterapport 14 juni 2017 Vlaanderen is milieu Documentbeschrijving Titel Droogterapport - 14 juni 2017 Samenstellers Afdeling Operationeel Waterbeheer, VMM Dienst Hoogwaterbeheer, Dienst Grondwater

Nadere informatie

Zomermonitor rapport nr. 02. donderdag (week 29)

Zomermonitor rapport nr. 02. donderdag (week 29) Zomermonitor 2013 rapport nr. 02 donderdag 18-07-2013 (week 29) Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid team Monitoring Postbus 156, 2300 AD Leiden droogte@rijnland.net 071-3063351 1a. Opschaling

Nadere informatie

Extreme neerslaggebeurtenissen nemen toe en komen vaker voor

Extreme neerslaggebeurtenissen nemen toe en komen vaker voor Nieuwe neerslagstatistieken voor het waterbeheer: Extreme neerslaggebeurtenissen nemen toe en komen vaker voor 2015 10A In 2014 heeft het KNMI met het oog op klimaatverandering nieuwe klimaatscenario s

Nadere informatie

KNMI 06 klimaatscenario s

KNMI 06 klimaatscenario s KNMI 06 klimaatscenario s Stof tot nadenken? Opzet presentatie Klimaatverandering en het (versterkte) broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering De nieuwe KNMI-klimaatscenario s Mogelijke effecten 1

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland juli 2008 Juli 2008: Juli 2008: Warm, nat en een normale zonneschijnduur Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in juli 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/juli

Nadere informatie

Grondwaterstanden juni 2016

Grondwaterstanden juni 2016 Grondwaterstanden juni 2016 Kennisvraag: In beeld brengen van de grondwatersituatie zoals die buiten geweest is. Antwoord: op vrijwel alle meetlocaties waar analyse mogelijk was komt de maximale waterstand

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland oktober 2015 Oktober 2015: Vrij koud, droog en normale hoeveelheid zon Met een gemiddelde temperatuur van 9,9 C tegen een langjarig gemiddelde van 10,7 C was oktober

Nadere informatie

Droogterapport 12 juli 2017

Droogterapport 12 juli 2017 Droogterapport 12 juli 217 Vlaanderen is milieu Documentbeschrijving Titel Droogterapport - 12 juli 217 Samenstellers Afdeling Operationeel Waterbeheer, VMM Dienst Hoogwaterbeheer, Dienst Grondwater en

Nadere informatie

Zomermonitor rapport nr. 09. maandag (week 33)

Zomermonitor rapport nr. 09. maandag (week 33) Zomermonitor 2015 rapport nr. 09 maandag 10-08-2015 (week 33) Document nr. 15. 15.066689 Dossier DIG-3774/007 Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid en Planontwikkeling team Monitoring & Kerngegevensbeheer

Nadere informatie

Zomermonitor 2013. rapport nr. 04. donderdag 01-08-2013. (week 31)

Zomermonitor 2013. rapport nr. 04. donderdag 01-08-2013. (week 31) Zomermonitor 2013 rapport nr. 04 donderdag 01-08-2013 (week 31) Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid team Monitoring Postbus 156, 2300 AD Leiden droogte@rijnland.net 071-3063351 1a. Opschaling

Nadere informatie

TOESTAND VAN HET WATERSYSTEEM AUGUSTUS 2016

TOESTAND VAN HET WATERSYSTEEM AUGUSTUS 2016 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// TOESTAND VAN HET WATERSYSTEEM AUGUSTUS 2016 //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Nadere informatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie Klimaatverandering Welke extremen kunnen we in de toekomst verwachten? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Klimaatscenario

Nadere informatie

Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland

Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland Page 1 of 6 Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland Hoe voorspeld? Klimaatscenario's voor Nederland (samengevat) DOWNLOAD HIER DE WORD VERSIE In dit informatieblad wordt in het kort klimaatverandering

Nadere informatie

Effecten van beheersmaatregelen op vochtgehaltes bij uitdrogende veendijken

Effecten van beheersmaatregelen op vochtgehaltes bij uitdrogende veendijken Effecten van beheersmaatregelen op vochtgehaltes bij uitdrogende veendijken Klaas Oostindie, Jan G. Wesseling, Rob F.A. Hendriks, Coen J. Ritsema en Jan J.H. van den Akker Effecten van beheersmaatregelen

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland november 2014 November 2014: Zeer zacht, zeer zonnig en droog Met veel zon en weinig wind ging de maand november bijna zomers van start. Op 1 november beleefde

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland augustus 2008 Augustus 2008: Augustus 2008: Normale temperatuur, somber en nat Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in augustus 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/augustus

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. maart 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. maart 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland maart 2008 Maart 2008: Maart 2008: Normale temperatuur, zeer nat en aan de zonnige kant Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in maart 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/maart

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. mei 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. mei 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland mei 2008 Mei 2008: Mei 2008: Uitzonderlijk warm, zeer zonnig en vrij droog Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in mei 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/mei

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland juni 2008 Juni 2008: Juni 2008: Warm, zonnig en gemiddeld over het land vrij droog Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in juni 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/juni

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland oktober 2008 Oktober 2008: Oktober 2008: Vrijwel normale temperatuur, zonnig en gemiddeld over het land vrij nat Voor een uitgebreide beschrijving van het weer

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. februari 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. februari 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland februari 2008 Februari 2008: Februari 2008: Zacht, zeer zonnig en vrij droog Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in februari 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/februari

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland september 2008 September 2008: September 2008: Vrij koel, aan de droge kant en zonnig Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in september 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/september

Nadere informatie

Nieuwe KNMIklimaatscenario s. Janette Bessembinder e.v.a.

Nieuwe KNMIklimaatscenario s. Janette Bessembinder e.v.a. Nieuwe KNMI klimaatscenario s Nieuwe KNMIklimaatscenario s 2006 2006 Janette Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Klimaatverandering Waargenomen veranderingen Wat zijn klimaatscenario s? Huidige en nieuwe

Nadere informatie

(Regionale) gebiedsinformatie over huidig watersysteem

(Regionale) gebiedsinformatie over huidig watersysteem Memo DM 1013497 Aan: Marktpartijen uitwerking plannen het Burgje, gemeente Bunnik Van: Beke Romp, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden Datum: 13 januari 2016 Onderwerp: Notitie gebiedskenmerken (waterthema

Nadere informatie

Zomermonitor rapport nr. 05. donderdag (week 28)

Zomermonitor rapport nr. 05. donderdag (week 28) Zomermonitor 2017 rapport nr. 05 donderdag 13-07-2017 (week 28) Document nr. 17.065326 Dossier DIG-3774/007 Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid en Planontwikkeling team Monitoring & Kerngegevensbeheer

Nadere informatie

RISICOSIGNALERING Zware regen

RISICOSIGNALERING Zware regen RISICOSIGNALERING Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut INLEIDING staat meestal synoniem voor een extreme hoeveelheid neerslag en kan in Nederland het hele jaar voorkomen. In het winterhalfjaar

Nadere informatie

Zomermonitor rapport nr. 12. maandag (week 36)

Zomermonitor rapport nr. 12. maandag (week 36) Zomermonitor 2015 rapport nr. 12 maandag 31-08-2015 (week 36) Document nr. 15.074509 Dossier DIG-3774/007 Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid en Planontwikkeling team Monitoring & Kerngegevensbeheer

Nadere informatie

Zomermonitor rapport nr. 10. maandag (week 34)

Zomermonitor rapport nr. 10. maandag (week 34) Zomermonitor 2015 rapport nr. 10 maandag 16-08-2015 (week 34) Document nr. 15.068420 Dossier DIG-3774/007 Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid en Planontwikkeling team Monitoring & Kerngegevensbeheer

Nadere informatie

Doel: voorkom regenwateroverlast!

Doel: voorkom regenwateroverlast! http://bit.ly/2pjgadl Wereldtemperatuur 188-216 Ontwikkeling extreme neerslag Doel: voorkom regenwateroverlast! Masterclass klimaatadaptatie Kennemerland, 18 mei 217. Harry van Luijtelaar, Stichting RIONED

Nadere informatie

Droogtemonitor. Droogte vraagt aandacht, maar is beheersbaar. Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) 6 juni 2017 / nummer

Droogtemonitor. Droogte vraagt aandacht, maar is beheersbaar. Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) 6 juni 2017 / nummer Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtemonitor 6 juni 2017 / nummer 2017-4 Droogte vraagt aandacht, maar is beheersbaar In Nederland is het momenteel droog. De verwachte neerslag deze

Nadere informatie

Actueel Waterbericht Week 3 Jaar 2015

Actueel Waterbericht Week 3 Jaar 2015 Samenvatting: De gevallen neerslag van afgelopen week en met name van donderdag 8 januari heeft geleid tot verhoogde afvoeren en waterpeilen in het beheergebied van Waterschap Aa en Maas. De neerslag is

Nadere informatie

Portefeuillehouder: J. Hoekzema Behandelend ambtenaar J. Koomans van den Dries ( ) (t.a.v. J. Koomans van den Dries)

Portefeuillehouder: J. Hoekzema Behandelend ambtenaar J. Koomans van den Dries ( ) (t.a.v. J. Koomans van den Dries) Vergadering: 10 januari 2012 Agendanummer: 7 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: J. Hoekzema Behandelend ambtenaar J. Koomans van den Dries (0595-447784) E-mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. Koomans

Nadere informatie

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec 2014 Jaar 2014: Uitzonderlijk warm, zeer zonnig en vrij droog Met een gemiddelde jaartemperatuur van 11,7 C tegen een langjarig gemiddelde van 10,1 C was 2014 het warmste jaar sinds het begin van de regelmatige

Nadere informatie

Bemesting in maïs. Oktober 2011

Bemesting in maïs. Oktober 2011 Bemesting in maïs uitgevoerd in opdracht van: Agriton BV Oktober 2011 Proefnummer: 11647 Oktober 2011 H. de Vries Proeftuin Zwaagdijk Tolweg 13 1681 ND Zwaagdijk-Oost Telefoon +31 (228) 56 31 64 Fax +31

Nadere informatie

Droogtebericht. Watermanagementcentrum Nederland. Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) 23 september 2013 Nummer 2013-10

Droogtebericht. Watermanagementcentrum Nederland. Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) 23 september 2013 Nummer 2013-10 Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtebericht 23 september 2013 Nummer 2013-10 Laatste Droogtebericht 2013. De neerslag in de afgelopen periode heeft

Nadere informatie

Kans op extreme neerslag

Kans op extreme neerslag Kans op extreme neerslag Aart Overeem, KNMI Wageningen University & Research (Kees Lemcke, KNMI) Down the Drain, Ede 18 april 2017 Overzicht presentatie Inleiding Hoe meet je regen met weerradars? De kans

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland september 2014 September 2014: Warm, zeer droog en zeer zonnig Met in een maandgemiddelde temperatuur van 15,9 C tegen een langjarig gemiddelde van 14,5 C eindigde

Nadere informatie

Veranderend weer en klimaatverandering

Veranderend weer en klimaatverandering Veranderend weer en klimaatverandering Mensen reageren op het weer. Trek je een T-shirt aan of wordt het een trui? Ga je met de tram omdat het regent, of neem je de fiets omdat het toch droog blijft? Is

Nadere informatie

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec 2015 Jaar 2015: Warm, zeer zoning en normale hoeveelheid neerslag De gemiddelde jaartemperatuur in is uitgekomen op 10,9 C, tegen 10,1 C normaal. Daarmee eindigde 2015 op een gedeelde vijfde plaats in

Nadere informatie

introductie waterkwantiteit waterkwaliteit waterveiligheid virtuele tour Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor?

introductie waterkwantiteit waterkwaliteit waterveiligheid virtuele tour Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor? Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor? De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon water, gezuiverd afvalwater en stevige dijken. De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon water,

Nadere informatie

Zomermonitor rapport nr. 07. donderdag (week 34)

Zomermonitor rapport nr. 07. donderdag (week 34) Zomermonitor 2013 rapport nr. 07 donderdag 22-08-2013 (week 34) Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid team Monitoring Postbus 156, 2300 AD Leiden droogte@rijnland.net 071-3063351 1a. Opschaling

Nadere informatie

Een les met WOW - Neerslag

Een les met WOW - Neerslag Een les met WOW - Neerslag Weather Observations Website VMBO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het

Nadere informatie

Verwachtingen voor afvoeren, neerslag en temperaturen in de zomer van maart 2011 Nummer LCW Droogtebericht

Verwachtingen voor afvoeren, neerslag en temperaturen in de zomer van maart 2011 Nummer LCW Droogtebericht 24 maart 2011 Nummer 2011-01 LCW Droogtebericht Verwachtingen voor afvoeren, neerslag en temperaturen in de zomer van 2011 De kans op lage afvoeren is voor de Rijn in het komende voorjaar en zomer groter

Nadere informatie

Impactanalyse Raadsman bij politieverhoor

Impactanalyse Raadsman bij politieverhoor Impactanalyse Raadsman bij politieverhoor Rapportage - deel 2 Nadere (piek- en dal)analyse voor consultaties en eerste verhoren Nationale Politie Barneveld, 22 december 2015 Referentie: WJ/bv/14.343 Versie:

Nadere informatie

Zomermonitor rapport nr. 08. donderdag (week 35)

Zomermonitor rapport nr. 08. donderdag (week 35) Zomermonitor 2013 rapport nr. 08 donderdag 29-08-2013 (week 35) Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid team Monitoring Postbus 156, 2300 AD Leiden droogte@rijnland.net 071-3063351 1a. Opschaling

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland

Maandoverzicht van het weer in Nederland Maandoverzicht van het weer in Nederland juli 2013 Juli 2013: Zeer warm, zonnig en droog Normaal wordt het in in juli 17,9 C, deze maand 19,2 C. Voor het eerst dit jaar kwam de gemiddelde maandtemperatuur

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. december 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. december 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland december 2015 December 2015: Record zacht, droog en zonnig Met in een gemiddelde temperatuur van 9,6 C is december met afstand de zachtste decembermaand sinds tenminste

Nadere informatie

Jaar 2016: Zeer warm, zeer zonnig en aan de droge kant

Jaar 2016: Zeer warm, zeer zonnig en aan de droge kant 2016 Jaar 2016: Zeer warm, zeer zonnig en aan de droge kant Met een gemiddelde temperatuur van 10,7 C komt 2016 net in de top 10 van warmste jaren sinds 1901. De wintermaanden januari en februari waren

Nadere informatie

Bijlage 1. Geohydrologische beschrijving zoekgebied RBT rond Bornerbroek

Bijlage 1. Geohydrologische beschrijving zoekgebied RBT rond Bornerbroek Bijlage 1 Geohydrologische beschrijving zoekgebied RBT rond Bornerbroek Bijlagel Geohydrologische beschrijving zoekgebied RBT rond Bornerbroek Bodemopbouw en Geohydrologie Inleiding In deze bijlage wordt

Nadere informatie

3 Aan: Geïnteresseerden Droogteberichtgeving

3 Aan: Geïnteresseerden Droogteberichtgeving 3 Aan: Geïnteresseerden Droogteberichtgeving Droogtebericht Droogtebericht voor waterbeheerders, Huidige situatie en verwachtingen voor rivierafvoeren, (water)temperaturen en grondwater Nadat begin mei

Nadere informatie

Kennisvraag: wat waren de herhalingstijden van de neerslag? In beeld brengen situatie zoals die buiten geweest is.

Kennisvraag: wat waren de herhalingstijden van de neerslag? In beeld brengen situatie zoals die buiten geweest is. Neerslag juni 2016 Kennisvraag: wat waren de herhalingstijden van de neerslag? In beeld brengen situatie zoals die buiten geweest is. Antwoord: De neerslaggegevens van zowel de KNMI neerslagstations als

Nadere informatie

3 Aan: Geïnteresseerden Droogteberichtgeving

3 Aan: Geïnteresseerden Droogteberichtgeving 3 Aan: Geïnteresseerden Droogteberichtgeving Droogtebericht Droogtebericht voor waterbeheerders, Na een droge juli maand en de neerslag die de afgelopen periode is gevallen in de vorm van buien, is de

Nadere informatie

Zomermonitor rapport nr. 06. donderdag (week 29)

Zomermonitor rapport nr. 06. donderdag (week 29) Zomermonitor 2017 rapport nr. 06 donderdag 20-07-2017 (week 29) Document nr. 17.067736 Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid en Planontwikkeling team Monitoring & Kerngegevensbeheer Postbus 156,

Nadere informatie

Zomermonitor rapport nr. 04. donderdag (week 27)

Zomermonitor rapport nr. 04. donderdag (week 27) Zomermonitor 2017 rapport nr. 04 donderdag 06-07-2017 (week 27) Document nr. 17.062716 Dossier DIG-3774/007 Hoogheemraadschap van Rijnland afdeling Beleid en Planontwikkeling team Monitoring & Kerngegevensbeheer

Nadere informatie

De invoering van nieuwe waarnemingsmethoden in de Consumentenprijsindex (CPI) Nieuwe methoden voor vliegtickets en pakketreizen

De invoering van nieuwe waarnemingsmethoden in de Consumentenprijsindex (CPI) Nieuwe methoden voor vliegtickets en pakketreizen Centraal Bureau voor de Statistiek Economie, Bedrijven en NR Overheidsfinanciën en Consumentenprijzen Postbus 24500 2490 HA Den Haag De invoering van nieuwe waarnemingsmethoden in de Consumentenprijsindex

Nadere informatie

DROP - adaptatie aan waterschaarste en droogte

DROP - adaptatie aan waterschaarste en droogte DROP - adaptatie aan waterschaarste en droogte Willem Defloor 26 september 2014, Waterforum Waterschaarste en droogte Overzicht 1. Globaal kader 2. EU Drop project 3. Droogte-indicatoren / waterinfo.be

Nadere informatie

Donderdag 28-jan 6:30 8:27 11:54 12:54 15:34 17:23 19:20

Donderdag 28-jan 6:30 8:27 11:54 12:54 15:34 17:23 19:20 Januari 2016 Vrijdag 1-jan 6:44 8:50 11:41 12:44 14:55 16:41 18:45 Zaterdag 2-jan 6:44 8:50 11:41 12:45 14:56 16:42 18:46 Zondag 3-jan 6:44 8:50 11:42 12:45 14:57 16:43 18:47 Maandag 4-jan 6:44 8:49 11:42

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland juni 2014 Juni 2014: Vrij warm, vrij zonnig en vrij droog Met in een gemiddelde temperatuur die is uitgekomen op 16,2 C was juni vrij warm. Het langjarig gemiddelde

Nadere informatie

Vroege bloemverdroging bij narcis cultivar Bridal Crown

Vroege bloemverdroging bij narcis cultivar Bridal Crown Vroege bloemverdroging bij narcis cultivar Bridal Crown Voortgezet diagnostisch onderzoek 2012 Peter Vink, Peter Vreeburg en Paul van Leeuwen Praktijkonderzoek Plant & Omgeving, onderdeel van Wageningen

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland juli 2015 Juli 2015: Vrij warm, vrij nat en vrij zonnig Met een gemiddelde temperatuur van 18,4 C tegen een langjarig gemiddelde van 17,9 C was juli een vrij warme

Nadere informatie

V$bii. Morra park. Voorlopige resultaten grond- en oppervlaktewater meetnet. M.P.T. Arts en R. Dijksma. RAPPORT 65 November 1995

V$bii. Morra park. Voorlopige resultaten grond- en oppervlaktewater meetnet. M.P.T. Arts en R. Dijksma. RAPPORT 65 November 1995 Morra park Voorlopige resultaten grond- en oppervlaktewater meetnet M.P.T. Arts en R. Dijksma RAPPORT 65 November 1995 Vakgroep Waterhuishouding Nieuwe Kanaal 11, 6709 PA Wageningen ISSN 0926-230X V$bii

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland augustus 2016 Augustus 2016: Vrij warm, zoning en landelijk gemiddeld aan de droge kant Met in een gemiddelde temperatuur van 17,9 C tegen een langjarig gemiddelde

Nadere informatie

Extreme neerslag in het stedelijk gebied. STOWA, 1 juni 2017 Harry van Luijtelaar, Stichting RIONED

Extreme neerslag in het stedelijk gebied. STOWA, 1 juni 2017 Harry van Luijtelaar, Stichting RIONED Extreme neerslag in het stedelijk gebied STOWA, 1 juni 2017 Harry van Luijtelaar, Stichting RIONED Zwaarste buien deze eeuw Apeldoorn, 120 mm in 75 minuten (2009) Herwijnen 94 mm in 70 minuten (2011) Deelen,

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. mei 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. mei 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland mei 2014 Mei 2014: Normale temperatuur en aantal zonuren, nat De gemiddelde temperatuur is in uitgekomen op 13,2 C, vrijwel gelijk aan het langjarig gemiddelde

Nadere informatie

Kennisvraag: wat waren de herhalingstijden van de neerslag-, afvoer- en grondwatersituatie? In beeld brengen situatie zoals die buiten geweest is.

Kennisvraag: wat waren de herhalingstijden van de neerslag-, afvoer- en grondwatersituatie? In beeld brengen situatie zoals die buiten geweest is. Herhalingstijden Kennisvraag: wat waren de herhalingstijden van de neerslag-, afvoer- en grondwatersituatie? In beeld brengen situatie zoals die buiten geweest is. Antwoord: de herhalingstijden die berekend

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland augustus 2015 Augustus 2015: Warm, zeer nat en aan de zonnige kant Met in een gemiddelde temperatuur van 18,5 C was augustus een warme zomermaand. De normale temperatuur

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2013

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2013 Maandoverzicht van het weer in Nederland oktober 2013 Oktober 2013: Zeer zacht, nat en de normale hoeveelheid zon. Zeer zware storm. Oktober was zeer zacht. De gemiddelde temperatuur van 12,2 C in staat

Nadere informatie

Droogtebericht. Waterbeheerders nemen extra maatregelen tegen aanhoudende droogte. Watermanagementcentrum Nederland

Droogtebericht. Waterbeheerders nemen extra maatregelen tegen aanhoudende droogte. Watermanagementcentrum Nederland Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtebericht 23 mei 2011 Nummer 2011-07 Waterbeheerders nemen extra maatregelen tegen aanhoudende droogte Afgelopen

Nadere informatie

Klimaat, -verandering en -scenario s

Klimaat, -verandering en -scenario s Klimaat, -verandering en -scenario s Janette Bessembinder et al. Opzet presentatie Wat is klimaat en klimaatverandering Waargenomen veranderingen Klimaatscenario s Klimaatdienstverlening 1 Wat is klimaat?

Nadere informatie