ULPIA NOVIOMAGUS 11. Onlangs is stadsarcheoloog Jan Thijssen teruggetreden als hoofd van Bureau Archeologie van de gemeente Nijmegen.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ULPIA NOVIOMAGUS 11. Onlangs is stadsarcheoloog Jan Thijssen teruggetreden als hoofd van Bureau Archeologie van de gemeente Nijmegen."

Transcriptie

1 ULPIA NOVIOMAGUS 11 Gemeentelijk archeologisch onderzoek in Nijmegen Uitgave van het Bureau Archeologie januari 2005 De Romeinse tempels op het Maasplein tijdens de opgraving. De contouren van de stenen funderingen zijn duidelijk zichtbaar. De tempels lagen in de stad Ulpia Noviomagus en waren gewijd aan Fortuna en Mercurius, hoewel ook andere goden werden vereerd. Datering: 2de eeuw na Chr. Rechts Jan Thijssen tijdens een cultuurhistorische excursie in Barcelona. GRAVEN EN ZWARTE GATEN DICHTEN Jan Thijssen en de fascinerende Nijmeegse bodem Onlangs is stadsarcheoloog Jan Thijssen teruggetreden als hoofd van Bureau Archeologie van de gemeente Nijmegen. Na 15 jaar bureaumanagement gaat hij zich wijden aan meer inhoudelijke archeologische zaken. In de periode waarin hij aan het hoofd stond van het Bureau Archeologie is het aantal opgravingen en het aantal medewerkers flink gegroeid en heeft het bureau zich ontwikkeld tot een organisatie waar de oudste stad van Nederland met recht trots op mag zijn. EEN PASSIE VOOR BODEMONDERZOEK Drs. J.R.A.M. (Jan) Thijssen (61) mag na zijn recente terug tre den als hoofd van het bureau Archeolo gie van de gemeente Nijmegen dan minder uren zijn gaan werken, zijn liefde en gedre venheid voor de fascinerende bodem onder de oudste stad van het land zijn onver min derd. Ik ben blij met alle aan dacht, met name in de media, voor de Nijmeeg se historie in het jubi leum jaar Nijme gen 2000 en ver heug me op actue le arche olo gi sche projecten als het bodem onderzoek op de cityparkeerplaats Sint-Jo sephhof en de opgra vingen in de Waals prong, benadrukt het vroegere hoofd van Bureau Archeologie aan het begin van het gesprek. Met name van het graven in de bodem van Lent en Ooster hout ver wacht Jan Thijs sen veel. De resulta ten van eerdere opgra vingen aldaar zijn in zijn opinie ware eye-openers ge weest. Die aanhoudende passie voor het bodemonder zoek

2 Op het Kelfkensbos liggen nog de resten van de Gertrudiskapel. De kapel werd rond 1460 gebouwd en staat vermoedelijk op de plaats van de oudste parochiekerk van Nijmegen. Het muurwerk wordt grotendeels bedekt door de aarden wal uit de late 16de eeuw. Deze vroeg-middeleeuwse potten zijn rond het jaar 700 gemaakt in een pottenbakkerij in Ubbergen. Ze zijn waarschijnlijk afkomstig uit graven op de Gruitberg. heeft niets met beroepsdeformatie te maken. Bij Jan Thijssen zit het dieper. Hij is van kindsbeen af gebiologeerd door archeologie. Het zit echt in de familie, geeft hij toe. Een broer van mijn grootvader prikte met ijzeren staven al potten in een urnenveld. Ikzelf struinde als middelbare scholier de akkers rond mijn geboorteplaats Vierlingsbeek af op zoek naar potjes, pannetjes en vuurstenen. Zijn passie voor het bodemonderzoek leidt er toe, dat Thijssen ook tijdens zijn studie biologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen (KUN), de huidige Radbouduniversiteit, het veld in trekt om de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) te assisteren. In de jaren determineert hij scherven bij opgravingen in Cuijk. Dat de archeologie het uiteindelijk wint van de biologie is dan ook niet verwonderlijk. Jan Thijssen vertelt: Na mijn kandidaatsexamen ben ik overgestapt op een studie archeologie aan de Universiteit van Amsterdam met Romeinse en middeleeuwse archeologie als bijvak. De Waalstad bleef ondertussen mijn woonplaats en daar volgde ik in dezelfde periode colleges provinciaal- Romeinse archeologie aan de KUN. Gedurende die studententijd is Jan Thijssen onder meer enige tijd portier bij het Nijmeegse Museum Kam. Met zijn afstuderen wacht hij tot er een échte baan vrij komt. Dat die uiteindelijk in 1989 in Nijmegen uit de bus rolt, ligt min of meer voor de hand. Tijdens zijn studiejaren heeft Jan Thijssen zich letterlijk en figuurlijk flink ingegraven in de Waalstad. STADSKERNONDERZOEK Nijmegen met zijn gigantische Romeinse verleden, maar ook met zijn vele onduidelijkheden als het gaat om de vroeg-middeleeuwse geschiedenis, is zeker in de jaren tachtig een Mekka voor archeologen. Na de provocerende publicaties van Albert Delahaye, waarin het Merovingische en Karolingische verleden van Opgraving van de Stichting Stadsarcheologie Nijmegen aan de Lage Markt in Hier lagen twee percelen waarvan de bebouwing vanaf de 20ste eeuw tot in de late middeleeuwen werd teruggevonden.

3 Protest tegen de sloop van de Romeinse muur uit de vierde eeuw die plaats moest maken voor het casino op de Waalkade. De tekst op het spandoek hier staan wij, tandenknarsend verwijst naar de spreuk die op de balustrade op het Valkhof is geschilderd, op de plek waar Julius Civilis ooit stond. Tijdens de opgraving voorafgaand aan de nieuwbouw kwam de muur tevoorschijn: tientallen meters lang, drie meter hoog en anderhalve meter dik. Uiteindelijk kwam slechts een restant van de muur terecht in de kelder van het casino, waar het vanaf de straat te bezichtigen is. afdeling Nijmegen, een Werkgroep Middeleeuws Nijmegen. Deze werkgroep wordt in 1983 omgezet in de Stichting Stadsarcheologie Nijmegen (SSN). Als Nijmeegse AWN richtten we onze speciale aandacht op het gebied aan de rivier, maakt Thijssen duidelijk. Volgens ons was het middeleeuwse Nijmegen dáár ontstaan en niet op de heuvels, waar de ROB onderzoek deed. Middels eigen opgravingen onderbouwen ze de verrassende nieuwe visie op de ontwikkeling van de middeleeuwse stad. Na afloop kunnen plaatselijke geschiedenisboekjes herschreven worden. Ook de universiteit focust die jaren stevig op middeleeuws Nijmegen, onder andere op de naamgeving van de oudste Nijmeegse parochiekerk, eertijds gelegen op het Kelfkensbos. Jan Thijssen: Piet Leupen was daar de drijvende kracht, maar die vertrok vrij snel als hoogleraar naar Amsterdam. de Waalstad botweg wordt betwist, ja zelfs ontkend, is het woord aan de bodemonderzoekers. Is er nu sprake van een zwart gat in de Nijmeegse geschiedenis (globaal de periode tussen 500 en 1000) of kan aangetoond worden dat de plekken, waar eerder Bataven en Romeinen huisden, ook in de Vroege Middeleeuwen bewoond zijn gebleven? Zo luidt de hamvraag. De grote kans voor de archeologen komt wanneer de ROB in 1977, met het oog op de aanstaande start van de nieuwbouw in de eerder vrijwel geheel gesloopte Benedenstad, een grootschalig stadskernonderzoek opzet. Jan Thijssen is een van de enthousiaste gravers die de ROB assisteert. Hij vormt samen met anderen in 1978 binnen de Archeologische Werkgemeenschap voor Nederland (AWN), DE EERSTE GEMEENTELIJK ARCHEOLOOG Slagvaardigheid en doorzettingsvermogen zijn voor archeologen (professionals en amateurs) ook halverwege de jaren tachtig van de vorige eeuw onontbeerlijk. Toch zijn die eigenschappen in de Nijmeegse situatie niet genoeg, ontdekt bodemspecialist Jan Thijssen alras. De unieke Romeinse muur en het hypocaustum (verwarmingssysteem) aan de Waalkade, die door het onderzoek van de ROB volop in de belangstelling van het grote publiek De resten van een vloerverwarmingssysteem (hypocaustum) van een Romeins stenen huis op de Waalkade. Buiten het gebouw werd een vuur gestookt, dat de ruimte tussen de zuiltjes en de vloer die erop lag, verwarmde. Het hypocaustum is, net als een deel van de laat-romeinse muur, in de kelder van het casino zichtbaar gemaakt voor het publiek.

4 Opgraving van een stenen kelder uit het Oppidum Batavorum aan de Gerard Noodtstraat. De kelder werd rond het midden van de 1ste eeuw na Chr. gebouwd. Het is de oudst bekende stenen contructie uit Nijmegen en zelfs uit Nederland. kwamen, dreigden in 1987 te verdwijnen door de bouw van het Holland Casino. Van alle kanten klonk protest uit de samenleving, herinnert Thijssen zich. Hij vervolgt: Dat casino kwam er desondanks toch en de muur moest wijken. Maar in het gemeentelijk denken vond een omslag plaats. In 1988 kreeg de gemeenteraad de nota In de grond van de zaak voorgeschoteld. Een nota, waarin een te voeren gemeentelijk archeologisch beleid werd gepresenteerd. De gemeenteraad accepteerde dat het beheer van het bodemarchief deel moest gaan uitmaken van het plaatselijk monumentenbeleid en oordeelde dat dat beleid ook actief diende te zijn. Regelmatig overleg tussen gemeente, ROB, KUN, De stenen kelder uit het Oppidum Batavorum waarvan het muurwerk is vrijgelegd. De muren bestaan uit dakpannen en tufsteen. Bronzen ketel, cm hoog, uit een houten kelder langs de Gerard Noodtstraat. Deze kelder is tijdens de Bataafse opstand verbrand en daarbij gevuld geraakt met verbrand leem en vlechtwerkwanden van het huis.

5 Het hypocaustum (verwarmingssysteem) van het openbare badhuis van de Romeinse stad Ulpia Noviomagus uit de 2de eeuw na Chr. Het werd opgegraven op het terrein van de Honig Merkartikelen aan de Waalbandijk. Op een vloer van kalkmortel stonden zuiltjes van ronde en vierkante gebakken tegels, waarop ooit een tweede vloer lag. De ruimte ertussen werd verwarmd door de hete lucht van een stookplaats buiten dit vertrek. Gezien de afmetingen van dit hypocaustum (9x9 m) moet het hele badhuis ongeveer een hectare groot zijn geweest, het grootste dat tot nu toe in Nederland bekend is. en SSN werd een vanzelfsprekendheid. De volgende stap is daarna op 15 juni 1989 de aanstelling van een eerste gemeentelijk archeoloog als hoofd van een eigen bureau geweest in de persoon van Jan Thijssen. Thijssen is na al die jaren nog steeds dankbaar voor de steun in de beginperiode van wethouders als Wim Hompe en Marja Alofs, maar noemt ook een wringpunt dat van meet af aan in de relatie met de politiek opduikt. Jan Thijssen: Opgravingen vinden vaak plaats onder grote tijdsdruk, voordat de bodemverstoring plaatsvindt. De politiek heeft echter altijd gesteld dat het uitwerken van het vondstmateriaal niet tot de taken van het gemeentelijk bureau Archeologie behoort. Het valt niet onder de pro- Twee blokken van de stenen godenpijler, opgericht in of na 17 na Chr., die in de vroeg-romeinse nederzetting Oppidum Batavorum heeft gestaan. De blokken zijn gevonden tijdens een opgraving op het Kelfkensbos. De monumentaliteit van de zuil, met onder andere een afbeelding van keizer Tiberius, geeft aan dat de nederzetting een stedelijke allure moet hebben gehad. Rond het begin van de jaartelling maakten de Romeinen een aanvang met de bouw van Oppidum Batavorum, dat diende als administratief centrum. De kern van het Oppidum Batavorum lag op het Valkhof, het Kelfkensbos en de St. Josephhof. Tijdens de Bataafse opstand in 69/70 werd het door de opstandelingen verwoest.

6 Opgraving van een deel van de Romeinse stad Ulpia Noviomagus aan de Weurtseweg. Hier wordt Romeinse muurwerk vrijgelegd. jectkosten en dat is nog steeds een probleem. Er is veel gegraven, weinig uitgewerkt. Aan het bedrijven van wetenschap zijn we als gemeentelijk bureau helaas nooit toegekomen. Binnen het huidige bureau werken zo n zestig mensen, vervolgt Thijssen. De knowhow voor het wetenschappelijk onderzoek is er. Het geld ontbreekt echter. Hij beseft evenwel dat gelukkig niet álles is blijven liggen. Over het archeologische verleden van de stad verschenen de nodige berichten in boeken, tijdschriften en de media. Daarmee is zeker een deel van het grote publiek bereikt, stelt Jan Thijssen. ESSENTIËLE KENNIS Op de vraag of dat laten liggen van het onderzoek niet frustrerend is, antwoordt Thijssen: Een bevestigend antwoord zou kort door de bocht zijn. We hebben elementaire zaken nader geduid. Zo is de afgelopen jaren de essentiële kennis over de Romeinse stad in Nijmegen-West (Ulpia Noviomagus) boven tafel gekomen en is duidelijk geworden dat het Oppidum Batavorum, de Stad der Bataven, niet op het Kops Plateau maar op het Valkhof gezocht moet worden. Het eerder genoemde gat van Nijmegen is sinds 1989 ook minder zwart. Dankzij het Bureau Archeologie vormen de vele stukjes in de legpuzzel een steeds overzichtelijker geheel. Geleidelijk aan zijn daarbij voor Jan Thijssen persoonlijk de activiteiten veranderd. Van een echte veldtechnicus en zelf in weer en wind gravende bodemkenner verandert hij in zijn jaren als gemeentelijk archeoloog in een bureaumanager. Dat is onvermijdelijk geweest, vindt Thijssen terugblikkend. De afgelopen periode overziend, somt hij zijn grootste wapenfeiten moeiteloos op. Een schaal met dadels, vijgen en pitten. In kuilen op het tempelterrein op het Maaspein zijn verbrande pitten en zaden van dadels, vijgen en pijnboompitten gevonden, restanten van offers die aan een van de goden van de tempels werden gebracht. Dat zijn de ontdekking van het badhuis bij de Honigfabriek en het opnieuw opengooien van de rond 1920 door stadsarchivaris Daniëls onderzochte bodem bij de tempels op het Maasplein. Schitterend zijn ook de resultaten van de opgravingen in de vanaf 1993 onderzochte Waalsprong. Dat gebied zit hartstikke vol bodemmateriaal. Het Bataafs platteland komt nu helemaal in beeld!, vertelt Thijssen enthousiast. TOEKOMST VAN BUREAU ARCHEOLOGIE Voor het komende halfjaar voorziet hij voor zijn bureau een stevige taak: Gelukkig zit archeologie stevig in het ontwikkelingsproces van de gemeente Nijmegen. Het in 1992 ondertekende Verdrag van Valletta (Malta), dat de Opgraving in Zuiderveld-west, een archeologisch rijksmonument. Hier bevinden zich onder andere de resten van een kampplaats van jager-verzamelaars uit het laat-mesolithicum. De vindplaats dateert uit de periode tussen 5500 en 5000 jaar voor Chr. en is daarmee de oudste in Nijmegen. Juist vanwege de hoge ouderdom wordt het terrein beschermd met de monumentstatus, wat inhoudt dat er geen bodemverstoringen mogen plaatsvinden. Maar soms kan het niet anders: deze opgraving was noodzakelijk, omdat er een persleiding langs de spoorlijn moest worden aangelegd. Bronzen beeldje van de Romeinse god Amor, gevonden bij de tempels op het Maasplein. Het is 6,5 cm hoog.

7 Twee skeletten in een grafveld uit de ijzertijd, gevonden in Lent. Ze dateren uit de 5de eeuw voor Chr. De overledenen zijn op dezelfde dag begraven, maar de bovenste persoon ligt op de buik met de linkerhand in de nek. De ongewone houding van de man of vrouw het geslacht is onbekend lijkt te suggereren dat hij of zij om het leven is gebracht. archeologie verankert in de ruimtelijke ordening, is in Nederland echter nog steeds geen wet. Binnenkort wordt Malta wél effectief en dan gaat het uitwerken van het archeologisch onderzoek tot de basis-eisen behoren. Volgens Thijssen is onder die omstandigheden de interimsituatie, ontstaan na zijn terugtreding als bureauhoofd, niet ideaal. Het Bureau Archeologie vraagt om inhoudelijk management. Om vat op de werkzaamheden te houden en de kwaliteit te bewaken. Bovendien: de verantwoordelijkheid over het bodemarchief rust bij de gemeente Nijmegen en die is gekoppeld aan een gemeentelijk archeoloog, zegt Jan Thijssen. Zijn opvolger zal volgens Opgraving van een Bataafs dorpje in Oosterhout bij de Van Boetzelaerstraat. Het kende een bloeiperiode in de Romeinse tijd (1ste tot midden 3de eeuw na Chr.). Schedel van het skelet van de man. Hij droeg bij zijn begraving twee bronzen haarringen en een bronzen oorring. Tegenwoordig staat hij bekend als de man van Lent. Wat is het Verdrag van Malta? Een crematiegraf uit de Romeinse tijd net buiten het Bataafs dorpje in Oosterhout. hem uiteraard met nieuwe ontwikkelingen te maken krijgen: Met name door de Waalsprong-opgravingen wordt de relatie stad platteland opgeworpen als boeiende probleemstelling. Vanuit Nijmegen wordt steeds meer naar de kleinere gemeenten gekeken. Het is helemaal niet zo vreemd om daarnaast zelfs het Stedelijk Knooppunt Arnhem Nijmegen archeologisch te vertalen. Dat brengt weer een breder specialisme met zich mee. Aan dynamiek zal het nooit ontbreken. Het Europese Verdrag van Malta, ook wel het Verdrag van Valletta genoemd, beoogt het cultureel erfgoed dat zich in de bodem bevindt beter te beschermen. Het gaat bijvoorbeeld om grafvelden, gebruiksvoorwerpen en resten van woningen. Niet altijd weten archeologen precies waar dit soort erfgoed zich in de bodem bevindt. Ook worden archeologen vaak laat bij de ontwikkeling van plannen betrokken. Hierdoor wordt de aanwezigheid van archeologische waarden vaak pas ontdekt als projecten, zoals de aanleg van wegen of stadsvernieuwing, al in volle gang zijn. Om het bodemarchief beter te beschermen en om onzekerheden tijdens de bouw van bijvoorbeeld nieuwe wijken te beperken, wordt voorgesteld om steeds vooraf onderzoek te laten doen naar de mogelijke aanwezigheid van archeologische waarden. Op deze manier kan daar bij de ontwikkeling van de plannen zoveel mogelijk rekening mee worden gehouden. Bij veel grootschalige projecten, zoals de aanleg van VINEX-wijken of de Betuwelijn, gebeurt dat nu al. In oktober 2003 is een voorstel voor de wijziging van de Monumentenwet 1988 en enkele andere wetten naar de Tweede Kamer gestuurd. Hiermee worden de principes van het Verdrag van Malta doorgevoerd in de Nederlandse wetgeving. Op 16 april 1992 werd de verdragstekst door de leden van de Europese ministerraad in Valetta ondertekend. Daarmee is het verdrag de opvolger van een eerder Europees verdrag uit 1969 waarin vooral de bescherming van archeologische monumenten werd geregeld. Uitgangspunt van het nieuwe verdrag is dat het archeologische erfgoed al voordat het tot monument is verklaard, integrale bescherming nodig heeft en krijgt.

8 IN DE REEKS ARCHEOLOGISCHE BERICHTEN NIJMEGEN VERSCHENEN TOT NOG TOE: Monografieën Rapporten 1 Thijssen, J.R.A.M., met medewerking van H.P. Boer, G.A. Keijzer en R.W. Reijnen, [1990]: Tussen stadsmuur en spoordijk. Archeologisch onderzoek aan de Stieltjesstraat/Kronenburgersingel, Gemeente Nijmegen, Nijmegen. 2 Enckevort, H. van en J. Thijssen, met bijdragen van J. van den Besselaar, P. Boer, C. Brok, D. Fontijn en C. Vermeeren, 1996 [1992]: Graven met beleid. Gemeentelijk archeologisch onderzoek in Nijmegen , Uniepers/Gemeente Nijmegen, Abcoude/ Nijmegen. 3 Enckevort, H. van, J.K. Haalebos en J. Thijssen, 2000: Nijmegen. Legerplaats en stad in het achterland van de Romeinse limes, Uniepers/ Gemeente Nijmegen, Abcoude/Nijmegen. 4 Enckevort, H. van en J. Thijssen, met bijdragen van C. Brok, M. Jans, C. Nielsen-Marsh en E. Kars, 2000: Graven op Mariënburg. Archeologisch onderzoek in het centrum van Nijmegen, Gemeente Nijmegen, Nijmegen. 5 Enckevort, H. van en J. Thijssen (red.), 2002: Cuijk. Een regionaal centrum in de Romeinse tijd, Matrijs, Utrecht. 1 Broeke, P. van den, 2002: Vindplaatsen in vogelvlucht. Beknopt overzicht van het archeologische onderzoek in de Waalsprong , Nijmegen. 2 Broeke, P. van den, met bijdragen van H. van Haaster, M.J. Kooistra, B. Makaske, L.B.M. Verhart, J.T. Zeiler, 2002: Van Mesolithicum tot Romeinse tijd in Nijmegen-Ressen. Archeologisch onderzoek in een persleidingtracé door het monument Zuiderveld-west, Nijmegen. 3 Broeke, P. van den, met bijdragen van E. Smits, J.T. Zeiler, 2003: Archeologische begeleiding in het tracé van de Betuweroute. Vindplaats 53: Nijmegen/Ressen-Stationsweg, Nijmegen. Colofon Uitgave: Directie Grondgebied, Afd. Stadsontwikkeling, Bureau Archeologie. Tel Tekst: drs. Maarten-Jan Dongelmans, (Malta) Foto s: Veldmedewerkers Bureau Archeologie, Bureau Stedenbouw, Berry van Haren, Jo Kempkens & Co, Rob Mols, ROB, Louis Swinkels Vormgeving: Rob Mols

1 Hoe gaan we om met archeologie in de gemeente Oss? U heeft een omgevingsvergunning aangevraagd.voordat we een vergunning kunnen verlenen,

1 Hoe gaan we om met archeologie in de gemeente Oss? U heeft een omgevingsvergunning aangevraagd.voordat we een vergunning kunnen verlenen, Sinds 2010 heeft de gemeente Oss een archeologiebeleid. Vanaf 1 januari 2013 geldt dit voor het gehele grondgebied van de nieuwe gemeente Oss, inclusief Lith dus. Deze brochure is voor iedereen bedoeld

Nadere informatie

29 april - 7 mei 2017

29 april - 7 mei 2017 Meer informatie Waar? Veerweg 1,, Opheusden, Gelderland Telefoon: 0900 6363 888 E-mail: info@rivierenland.biz Website: http://www.rivierenland.nl Wanneer? 29 april 2017 30 april 2017 1 mei 2017 2 mei 2017

Nadere informatie

Een legendarisch fort aan de Waal Opgravingsgegevens van zeven hectaren Kops Plateau

Een legendarisch fort aan de Waal Opgravingsgegevens van zeven hectaren Kops Plateau Een legendarisch fort aan de Waal Opgravingsgegevens van zeven hectaren Kops Plateau Project 10 Nijmegen Kops Plateau: een Romein s fort Onderwerp Aan het eind van de lste eeuw voor Chr. heeft het Romeinse

Nadere informatie

Archeologie op straat

Archeologie op straat Archeologie op straat waar kunt u nog wat zien in Nijmegen? 19 punten om te bezoeken A R C H E O L O G I E E N M O N U M E N T E N Wie op zoek is naar het verhaal van Nijmegen kan terecht in boeken, in

Nadere informatie

Archeologie. Dit werkstuk is gemaakt door: Lonneke Surstedt.

Archeologie. Dit werkstuk is gemaakt door: Lonneke Surstedt. Archeologie Dit werkstuk is gemaakt door: Lonneke Surstedt. Inhoudsopgave Wat is een archeoloog? Bekende archeologen. Opleiding. Soorten archeologen. Tempel van Empel. Opgravingen. Mijn buurman. 1 Wat

Nadere informatie

Opgravingen in Ruien - Rosalinde (gem. Kluisbergen) : van een prehistorisch kampement uit de ijstijd tot de Romeinse periode

Opgravingen in Ruien - Rosalinde (gem. Kluisbergen) : van een prehistorisch kampement uit de ijstijd tot de Romeinse periode Opgravingen in Ruien - Rosalinde (gem. Kluisbergen) : van een prehistorisch kampement uit de ijstijd tot de Romeinse periode Het onderzoeksgebied vanuit de lucht bekeken (Foto: Birger Stichelbaut). De

Nadere informatie

Behandeladvies geven voor de besluitronde

Behandeladvies geven voor de besluitronde Toelichting over de behandeling van: Raadsvoorstel Nota nieuw beleid Archeologie Van: Het college van B&W van 18 december 2012 Doel: Toelichting: Behandeladvies geven voor de besluitronde 1. Voorliggende

Nadere informatie

Archeologie in Utrecht Informatie, adressen en procedures

Archeologie in Utrecht Informatie, adressen en procedures Archeologie in Utrecht Informatie, adressen en procedures Utrecht.nl Archeologie in Utrecht De Utrechtse bodem zit vol waardevolle resten uit het verleden. Daarom mogen er vaak alleen onder bepaalde voorwaarden

Nadere informatie

Grafvondsten rijke graven Voorstadslaan.

Grafvondsten rijke graven Voorstadslaan. Grafvondsten rijke graven Voorstadslaan. 61 Materialen Uit de opgravingen in het Waterkwartier is gebleken dat in het begin van de tweede eeuw nog lang niet alle bouwsels in de stad uit (bak)steen bestonden.

Nadere informatie

ULPIA NOVIOMAGUS 5 Gemeentelijk archeologisch onderzoek in Nijmegen Uitgave van het Bureau Archeologie februari 1996

ULPIA NOVIOMAGUS 5 Gemeentelijk archeologisch onderzoek in Nijmegen Uitgave van het Bureau Archeologie februari 1996 ULPIA NOVIOMAGUS 5 Gemeentelijk archeologisch onderzoek in Nijmegen Uitgave van het Bureau Archeologie februari 1996 ROMEINSE BEGRAVINGEN IN NIJMEGEN-OOST De afgelopen jaren is het beeld van de Romeinse

Nadere informatie

Archeologie en cultuurhistorie

Archeologie en cultuurhistorie Archeologie en cultuurhistorie Archeologie Toetsingskader Verdrag van Valetta Monumentenwet 1988 Interimbeleid archeologie gemeente Terneuzen De onderste steen boven? Europees beleid Verdrag van Valetta

Nadere informatie

verslag van archeologisch onderzoek vanaf de jaren zeventig in de wijk padbroek werkgroep archeologie cuijk museum ceuclum

verslag van archeologisch onderzoek vanaf de jaren zeventig in de wijk padbroek werkgroep archeologie cuijk museum ceuclum OUDE BEWONING IN PADBROEK verslag van archeologisch onderzoek vanaf de jaren zeventig in de wijk padbroek werkgroep archeologie cuijk museum ceuclum Oude bewoning in Padbroek Tijdens de bouw en inrichting

Nadere informatie

De resultaten van de publieksopgraving in Dalfsen

De resultaten van de publieksopgraving in Dalfsen De resultaten van de publieksopgraving in Dalfsen Henk van der Velde en Niels Bouma Inleiding In de zomermaanden van 2017 heeft er in Oosterdalfsen een publieksopgraving plaatsgevonden. Een archeoloog,

Nadere informatie

Afbeelding 1. De ligging van plangebied Kadijkweg te Lutjebroek (zwarte stippellijn).

Afbeelding 1. De ligging van plangebied Kadijkweg te Lutjebroek (zwarte stippellijn). Document: Archeologische Quickscan Plangebied: Kadijkweg 65-67, Lutjebroek, gemeente Stede Broec Adviesnummer: 14153 Opsteller: J. van Leeuwen (archeoloog) & C. Soonius (regio archeoloog) Datum: 28-05-2014

Nadere informatie

Via. Centrum. Romeinse wandeling door het centrum van Nijmegen 1,50

Via. Centrum. Romeinse wandeling door het centrum van Nijmegen 1,50 Via Centrum Romeinse wandeling door het centrum van Nijmegen 1,50 Lengte: 3,7 km. De route kan na punt 10 worden ingekort tot 1,8 km. Start van de route: het Kelfkensbos. Inleiding Romeinse wandeling door

Nadere informatie

OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND

OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND In het najaar van 2011 en de lente van 2012 deed een team archeologen van Archeologisch Onderzoek Leiden (Archol bv) en Diachron UvA bv opgravingen in Aarle in de gemeente

Nadere informatie

I II III IV V. het romeinse verledenvan nijmegen zichtbaar. plannen. met vijf. Colofon NOTITIE VAN DE FRACTIE VAN NIJMEGEN

I II III IV V. het romeinse verledenvan nijmegen zichtbaar. plannen. met vijf. Colofon NOTITIE VAN DE FRACTIE VAN NIJMEGEN I II III IV V het romeinse verledenvan nijmegen zichtbaar met vijf plannen NOTITIE VAN DE FRACTIE VAN NIJMEGEN Colofon Namens GroenLinks Nijmegen: Jan van der Meer, gemeenteraadslid. Reconstructies: Computerstills:

Nadere informatie

VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE

VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE Zaaknr. : 2015EAR0009 Zaakomschrijving : CPO Lindevoort Rekken Specialisme : Cultuurhistorie (excl. Archeologie) Behandeld door : Roy Oostendorp Datum : 7 oktober 2015

Nadere informatie

Stadsontwikkeling Ingekomen stuk D5 (PA 12 maart 2014) Bureau Archeologie & Monumenten. Ons kenmerk SO30/

Stadsontwikkeling Ingekomen stuk D5 (PA 12 maart 2014) Bureau Archeologie & Monumenten. Ons kenmerk SO30/ Stadsontwikkeling Ingekomen stuk D5 (PA 12 maart 2014) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 329 96 99 E-mail

Nadere informatie

De presentatie rond de trap

De presentatie rond de trap Kijktocht OER! Plus 6000 jaar geleden woonden er al mensen in dit gebied. Het is de prehistorie; de tijd van de jagers en boeren. De mensen noemen we Swifterbantmensen. Deze kijktocht helpt je ontdekken

Nadere informatie

Behandeld in commissie Ruimtelijke Ordening, Volkshuisvesting en Cultuur 9 april 2002

Behandeld in commissie Ruimtelijke Ordening, Volkshuisvesting en Cultuur 9 april 2002 Voorstel aan de Raad Nummer / datum raadsvergadering / datum vergadering B&W 70/2001 / 24 april 2002 / 5 maart 2002 Behandeld in commissie Ruimtelijke Ordening, Volkshuisvesting en Cultuur 9 april 2002

Nadere informatie

Nieuwsbrief 1 maart 2012

Nieuwsbrief 1 maart 2012 Nieuwsbrief 1 maart 2012 De Heemshof Het gebied rond De Heemshof in Heemskerk wordt bedreigd door nieuwbouwplannen van de gemeente. Op verzoek van Lambert Koppers, eigenaar van De Heemshof en deelnemer

Nadere informatie

Figuur 1 Geulafzettingen (Bron: CHS)

Figuur 1 Geulafzettingen (Bron: CHS) Archeologie, aardkundige waarden en cultuurhistorie Naar de archeologie in onder andere de Groeneveldse Polder is een bureaustudie gedaan door de heer Bult van het Vakteam Archeologie i. De in weergegeven

Nadere informatie

Project 434: Bureaustudie Actualisering archeologische verwachting nieuwbouwlocatie Stadhuiskwartier. Interne Rapportages Archeologie Deventer 55

Project 434: Bureaustudie Actualisering archeologische verwachting nieuwbouwlocatie Stadhuiskwartier. Interne Rapportages Archeologie Deventer 55 Interne Rapportages Archeologie Deventer 55 Mei 2012 Project 434: Bureaustudie Actualisering archeologische verwachting nieuwbouwlocatie Stadhuiskwartier COLOFON 2012, Gemeente Deventer, Deventer. Auteur:

Nadere informatie

Heesch - Beellandstraat

Heesch - Beellandstraat Archeologische Quickscan Heesch - Beellandstraat Gemeente Bernheze 1 Steller Drs. A.A. Kerkhoven Versie Concept 1.0 Projectcode 12110023 Datum 22-11-2012 Opdrachtgever LWM Ewislaan 12 1852 GN Heiloo Uitvoerder

Nadere informatie

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Embargo tot 7 juni 2015 Onderwerp Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Programma Cultuur & Cultuurhistorie & Citymarketing Portefeuillehouder B. van Hees Samenvatting Op 27 januari 2010 heeft de

Nadere informatie

De kracht van vrijwilligers Bijdragen aan archeologisch onderzoek. Bijdragen aan archeologisch onderzoek

De kracht van vrijwilligers Bijdragen aan archeologisch onderzoek. Bijdragen aan archeologisch onderzoek 21 Bijdragen aan archeologisch onderzoek 22 De kracht van vrijwilligers Bijdragen aan archeologisch onderzoek Het belang van actief onderzoek doen Vrijwilligers ondersteunen gemeenten en beroepsarcheologen

Nadere informatie

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te:

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6 Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: 1 In de museumzaal hangen banieren met tekst. Een banier is een soort vlag. Er staan ook

Nadere informatie

Dordrecht Ondergronds 33

Dordrecht Ondergronds 33 Dordrecht Ondergronds 33 Plangebied Vest 90-92 Gemeente Dordrecht Waarneming van de stadsmuur en de Nonnentoren M.C. Dorst 2012 Gemeente Dordrecht Stadsontwikkeling/Ruimtelijke Realisatie/Archeologie Colofon

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

Archeologisch bureauonderzoek

Archeologisch bureauonderzoek Archeologische Berichten Nijmegen Briefrapport 185 Archeologisch bureauonderzoek in verband met sloop van het schoolgebouw Spechtstraat 4 (Nijmegen) en de ontwikkeling van het plangebied tot park Benjamin

Nadere informatie

Rondje Oud West. Wandel/fietsroute Nijmegen-West 1,50

Rondje Oud West. Wandel/fietsroute Nijmegen-West 1,50 Rondje Oud West Wandel/fietsroute Nijmegen-West 1,50 Rondje Oud West Lengte: 2,5 km. Start van de route: Het Maasplein. Praktische informatie Het Maasplein ligt ten westen van het station Nijmegen en is

Nadere informatie

Archeologie Bouwen en verbouwen. www.sudwestfryslan.nl

Archeologie Bouwen en verbouwen. www.sudwestfryslan.nl Archeologie Bouwen en verbouwen www.sudwestfryslan.nl Archeologie Heeft u bouwplannen of moet u voor andere werkzaamheden graven in de grond? Dan bent u soms verplicht om vooraf archeologisch onderzoek

Nadere informatie

Vrijwilligers in de archeologie en de Erfgoedwet

Vrijwilligers in de archeologie en de Erfgoedwet Vrijwilligers in de archeologie en de Erfgoedwet Inhoud Vrijwilligers pag. 1 Detector-amateurs pag. 2 Maritieme archeologie pag. 4 Universiteiten, hogescholen en dienstverleners pag. 4 Hoe we in Nederland

Nadere informatie

Archeologietoets. locatie kerkstraat 57 Riel gemeente Goirle

Archeologietoets. locatie kerkstraat 57 Riel gemeente Goirle Archeologietoets locatie kerkstraat 57 Riel gemeente Goirle Archeologietoets Locatie Kerkstraat 57, Riel projectleider: B. van Spréw Datum: 13 oktober 2006 Uitgevoerd in opdracht van SAB Eindhoven contactpersoon:

Nadere informatie

Advies Archeologie Plangebied Smidsvuurke 5, (gemeente Veldhoven)

Advies Archeologie Plangebied Smidsvuurke 5, (gemeente Veldhoven) Administratieve gegevens Advies Archeologie NAW-gegevens plan: Plan: Oppervlakteplangebied: RO-procedure: Smidsvuurke 5 te Veldhoven Realisatie van een woning. De totale oppervlakte van het plangebied/perceel

Nadere informatie

Naast onderzoek in de gemeentelijke archieven hebben wij ook meermalen de heer Marggraff bezocht.

Naast onderzoek in de gemeentelijke archieven hebben wij ook meermalen de heer Marggraff bezocht. Historie en mogelijkheden Kops Plateau Al vele jaren verbazen wij ons er over dat er niets gebeurt met het mooie, 11 hectare omvattende, gebied van het Kops Plateau. Bijna geen enkele plaats in Nijmegen

Nadere informatie

3000 jaar historie van Best-Aarle opgegraven

3000 jaar historie van Best-Aarle opgegraven Locatie: Best en Aarle Periode: NEO, BRONS, IJZ, ROM, XME, NT Complextype: ELA, GC, GVX, IX, IPER, NX, NHP, XXX. Soort onderzoek: opgraving Jaartal onderzoek:2011 en 2012 Datum vondst:2011 en 2012 Uitvoerder:

Nadere informatie

Hoe doen we het nu? Een inventarisatie van het erfgoedbeleid in de regiogemeenten. Ria Berkvens

Hoe doen we het nu? Een inventarisatie van het erfgoedbeleid in de regiogemeenten. Ria Berkvens Hoe doen we het nu? Een inventarisatie van het erfgoedbeleid in de regiogemeenten Ria Berkvens Wat gaat er veranderen door nieuwe wetgeving? Erfgoedwet: Onderhoudsplicht voor beschermde monumenten; Opgravingsvergunning

Nadere informatie

ADVIES ARCHEOLOGIE 16 dec 2013

ADVIES ARCHEOLOGIE 16 dec 2013 NAW plan: Plan: Opp plangebied: RO-procedure: Opsteller: Aanvrager: Inrichting openbare ruimte plangebied Pantarhei aanleg ontsluitingsweg, parkeergelegenheid, openbaar groen ca. 5000 m² (locatie Pantarhei);

Nadere informatie

Archeologiebeleid op Walcheren

Archeologiebeleid op Walcheren Archeologiebeleid op Walcheren Netwerkbijeenkomst Erfgoed en Ruimte RCE 12 december 2012 Walcherse Archeologische Dienst, december 2012 Archeologie op Walcheren Verdrag van Malta 1992: bescherming archeologie

Nadere informatie

VOORONTWERP BESTEMMINGSPLAN CHEMELOT SITTARD-GELEEN VERKENNEND ARCHEOLOGISCH EN CULTUURHISTORISCH ONDERZOEK

VOORONTWERP BESTEMMINGSPLAN CHEMELOT SITTARD-GELEEN VERKENNEND ARCHEOLOGISCH EN CULTUURHISTORISCH ONDERZOEK VOORONTWERP BESTEMMINGSPLAN CHEMELOT SITTARD-GELEEN VERKENNEND ARCHEOLOGISCH EN CULTUURHISTORISCH ONDERZOEK 1. Wettelijk kader In 1992 werd het Verdrag van Valletta ( Malta ) opgesteld. Dit Verdrag stelt

Nadere informatie

N I E U W S B R I E F

N I E U W S B R I E F N I E U W S B R I E F - augustus 2017 - Redactioneel Deze keer vooral een nieuwsbrief over de drukke periode van september en oktober. U leest over uiteenlopende evenementen in en om ons archeologisch

Nadere informatie

Rond en groen De piramiden van Ronse

Rond en groen De piramiden van Ronse Rond en groen De piramiden van Ronse /LEAD/ Volgens de Vlaamse streekauteur Omer Wattez (1857-1935) is Ronse de Parel van de Vlaamse Ardennen. Deze eretitel heeft de stad grotendeels aan zijn geaccidenteerde

Nadere informatie

HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse

HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse HOOFDSTUK 2 Gebiedsanalyse 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk zijn achtereenvolgens de ruimtelijke structuur en de functionele structuur van het plangebied uiteengezet. De ruimtelijke structuur is beschreven

Nadere informatie

Vernieuwbouw WZC Zonnewende, Kapellen. Programma van Maatregelen. E.N.A. Heirbaut Met bijdrage van M.J. Nicasie

Vernieuwbouw WZC Zonnewende, Kapellen. Programma van Maatregelen. E.N.A. Heirbaut Met bijdrage van M.J. Nicasie Vernieuwbouw WZC Zonnewende, Kapellen. Programma van Maatregelen E.N.A. Heirbaut Met bijdrage van M.J. Nicasie Colofon Titel: Vernieuwbouw WZC Zonnewende, Kapellen. Programma van Maatregelen. Auteur: Elly

Nadere informatie

B i j l a g e 5. A r c h e o l o g i s c h e q u i c k s c a n

B i j l a g e 5. A r c h e o l o g i s c h e q u i c k s c a n B i j l a g e 5. A r c h e o l o g i s c h e q u i c k s c a n Document: Archeologisch Advies Plangebied: Herenweg 28a, Hoogwoud, gemeente Opmeer Adviesnummer: 15048 Opsteller: J. van Leeuwen (archeoloog)

Nadere informatie

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011 Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Datum 2 mei 2011 Colofon Projectnaam Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Auteur Willem de Bruin Datum 2 mei 2011 1. Inleiding 1.1

Nadere informatie

Handreiking Ontgravingen in een archeologievriendelijk bouwplan

Handreiking Ontgravingen in een archeologievriendelijk bouwplan Handreiking Ontgravingen in een archeologievriendelijk Handreiking Ontgravingen in een archeologievriendelijk 2 Handreiking Ontgravingen in een archeologievriendelijk De Handreiking Ontgravingen in een

Nadere informatie

Hunebedden. Inleiding. Hoofdstuk 1 Wat zijn hunebedden en waar kun je ze vinden?

Hunebedden. Inleiding. Hoofdstuk 1 Wat zijn hunebedden en waar kun je ze vinden? Hunebedden Inleiding Ik hou mijn werkstuk over hunebedden, omdat ik het een leuk onderwerp vind. Maar ik hou het er ook over, omdat ik er veel van te weten wil komen. Ik ben op het idee gekomen, omdat

Nadere informatie

Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Nota Nieuw Beleid Archeologie. Programma / Programmanummer Ruimte & Cultuurhistorie / 1031.

Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Nota Nieuw Beleid Archeologie. Programma / Programmanummer Ruimte & Cultuurhistorie / 1031. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Nota Nieuw Beleid Archeologie Programma / Programmanummer Ruimte & Cultuurhistorie / 1031 BW-nummer Portefeuillehouder H. Kunst Samenvatting Nederland heeft in 1992 het

Nadere informatie

Pagina 1 van 7 Archeologie West-Friesland, Nieuwe Steen 1, 1625 HV Hoorn, Postbus 603, 1620 AR Hoorn

Pagina 1 van 7 Archeologie West-Friesland, Nieuwe Steen 1, 1625 HV Hoorn, Postbus 603, 1620 AR Hoorn Document: Archeologische Quickscan Plangebied: Oosterdijk 54, Oosterdijk, gemeente Enkhuizen Adviesnummer: 16078 Opsteller: F.C. Schinning (archeoloog) & C.M. Soonius (regio-archeoloog) Datum: 09-05-2016

Nadere informatie

Erfgoedbeleid Ridderkerk. Archeologieverordening Ridderkerk 2013

Erfgoedbeleid Ridderkerk. Archeologieverordening Ridderkerk 2013 Erfgoedbeleid Ridderkerk Archeologieverordening Ridderkerk 2013 TOELICHTING OP DE ARCHEOLOGIEVERORDENING RIDDERKERK 2013 Gemeentestukken: 2013-267 TOELICHTING OP DE ARCHEOLOGIEVERORDENING RIDDERKERK 2013

Nadere informatie

Toelichting op de bouwhistorische verwachtingenkaart Verborgen geschiedenis achter de gevels van Dordrecht

Toelichting op de bouwhistorische verwachtingenkaart Verborgen geschiedenis achter de gevels van Dordrecht Toelichting op de bouwhistorische verwachtingenkaart Verborgen geschiedenis achter de gevels van Dordrecht Lange Breestraat 44-46 Gravenstraat 9-11 (stucplafond uit begin 20 e eeuw) Gravenstraat 9-11 (balken

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20151 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20151 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20151 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Enckevort, Harry van Title: Gebundelde sporen : enkele kanttekeningen bij aardewerk

Nadere informatie

Archeologen vinden bijzondere geldschat bij zuidelijke muur in Jeruzalem

Archeologen vinden bijzondere geldschat bij zuidelijke muur in Jeruzalem Archeologen vinden bijzondere geldschat bij zuidelijke muur in Jeruzalem Munten uit de Byzantijnse tijd. Een archeologisch team onder leiding van dr. Eilat Mazar heeft in de buurt van de Tempelberg een

Nadere informatie

Uitpakken 3: Een merovingische pottenbakkersoven uit Kessel-Hout

Uitpakken 3: Een merovingische pottenbakkersoven uit Kessel-Hout Verschenen in: Archeologie in Limburg 79 (1999), 11-12. (1) Uitpakken 3: Een merovingische pottenbakkersoven uit Kessel-Hout Wim Hupperetz Inleiding Tijdens de inventarisatie van de collectie archeologie

Nadere informatie

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk In de kastelenbuurt van Heemskerk werd in november 2012 vanwege de sloop en nieuwbouwplannen een proefsleuvenonderzoek verricht. Dit werd uitgevoerd door het archeologische

Nadere informatie

b. Bekijk het laatste deel van de maquette, de kwelders. Waarom staat daar geen dorpje, denk je?

b. Bekijk het laatste deel van de maquette, de kwelders. Waarom staat daar geen dorpje, denk je? Kijktocht OER! basis 6000 jaar geleden woonden er al mensen in dit gebied. Het is de tijd van de jagers en verzamelaars. De mensen noemen we Swifterbantmensen. Hoe ze leefden en hoe hun gebied eruitzag,

Nadere informatie

Interview Tessa de Groot

Interview Tessa de Groot Interview Tessa de Groot Tessa de Groot die op 27 september een lezing voor onze Kring verzorgt is momenteel werkzaam als senior onderzoeker Romeinse tijd bij de nieuwe Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap

Nadere informatie

Afdrukken pagina 2-19 dubbelzijdig formaat A4 naar behoefte kunnen lege A4-pagina s worden tussengevoegd

Afdrukken pagina 2-19 dubbelzijdig formaat A4 naar behoefte kunnen lege A4-pagina s worden tussengevoegd Gebruiksaanwijzing leerdagboek Exempel Spelen met vuur Afdrukken pagina 2-19 dubbelzijdig formaat A4 naar behoefte kunnen lege A4-pagina s worden tussengevoegd Aanwijzingen Schrijf- en tekenruimte in leerdagboek

Nadere informatie

2000 jaar oude sporen

2000 jaar oude sporen 2000 jaar oude sporen Archeologie & Romeinen in Nederland Deze lesbrief bevat 2 lessen van elk 1 lesuur - Les 1 is een kennismaking met de wereld van de archeologie. - Les 2 spitst zich toe op een deel

Nadere informatie

Archeologische Quickscan

Archeologische Quickscan Document: Archeologische Quickscan versie 2 Plangebied: Polderpark, Oudesluis, gemeente Schagen Adviesnummer: 16185 Opsteller: drs. C.M. Soonius (senior archeoloog) & drs. S. Gerritsen (senior archeoloog)

Nadere informatie

De archeologie van Weert-Nederweert van de prehistorie tot de Middeleeuwen

De archeologie van Weert-Nederweert van de prehistorie tot de Middeleeuwen De archeologie van Weert-Nederweert van de prehistorie tot de Middeleeuwen dr. H.A. Hiddink senior-archeoloog VUhbs, Amsterdam cursus Weerterlogie, 17-02-2016 Geologie - hooggelegen rug in Roerdalslenk

Nadere informatie

- Raadsbesluit inzake straatnaamgeving van 12 maart 2008 (raadsvoorstel nummer 41/2008). Relevant gedeelte uit de raadsbesluitenlijst.

- Raadsbesluit inzake straatnaamgeving van 12 maart 2008 (raadsvoorstel nummer 41/2008). Relevant gedeelte uit de raadsbesluitenlijst. Gemeenteblad Nijmegen Jaartal / nummer 2008 / 52 Titel Straatnaamgeving: Aquilastraat (Raadsbesluit 12 maart 2008) Publicatiedatum 2 april 2008 Opmerkingen - Raadsbesluit inzake straatnaamgeving van 12

Nadere informatie

ULPIA NOVIOMAGUS 8 GRAVEN DOOR DE TIJD. Gemeentelijk archeologisch onderzoek in Nijmegen. Uitgave van het Bureau Archeologie maart 2002

ULPIA NOVIOMAGUS 8 GRAVEN DOOR DE TIJD. Gemeentelijk archeologisch onderzoek in Nijmegen. Uitgave van het Bureau Archeologie maart 2002 ULPIA NOVIOMAGUS 8 Gemeentelijk archeologisch onderzoek in Nijmegen Uitgave van het Bureau Archeologie maart 2002 Rond 500 na Chr. heeft men bij de begrafenis van deze persoon aan de Burchtstraat stukjes

Nadere informatie

Inleiding. De bijzondere geschiedenis van het Kops Plateau

Inleiding. De bijzondere geschiedenis van het Kops Plateau De bijzondere geschiedenis van het Kops Plateau Inleiding Het Kops Plateau in Nijmegen is een verlaten stukje groen, te midden van een verder stedelijke omgeving. Sinds enkele generaties bezit de familie

Nadere informatie

hij qua positie onderdeel van

hij qua positie onderdeel van Bouwhistorische en Archeologische b e r i c h t e n i Archeologisch onderzoek in het Tolbrugkwartier(9) In de maanden januari en februari van dit jaar is het archeologisch onderzoek in het Tolbrugkwartier

Nadere informatie

Een Egyptische collectie in Leiden

Een Egyptische collectie in Leiden Een Egyptische collectie in Leiden Naam: Klas:.. Het Rijksmuseum van Oudheden, de naam zegt het al, toont voorwerpen uit oude tijden. De collectie bestaat uit objecten van beschavingen die vandaag de dag

Nadere informatie

') G. van Klaveren Pzn.,..De Morgenster en Sterkenburg" in Maandblad Oud- Utrecht 1930, 5e jaargang, blz. 33.

') G. van Klaveren Pzn.,..De Morgenster en Sterkenburg in Maandblad Oud- Utrecht 1930, 5e jaargang, blz. 33. VONDSTEN EN RESTAURATIES TE UTRECHT Stadsmuur bij het bolwerk Sterrenburg. In het julinummer van het maandblad Oud-Utreoht is reeds even vernield, dat tijdens graafwerkzaaraheden achter het fysisch laboratorium

Nadere informatie

Rijkswaterstaat Brede Afspraak Archeologie. Datum 6 april 2011 Status Definitief

Rijkswaterstaat Brede Afspraak Archeologie. Datum 6 april 2011 Status Definitief 3 Rijkswaterstaat Brede Afspraak Archeologie Datum 6 april 2011 Status Definitief Colofon Uitgegeven door Rijkswaterstaat DI-IMG Informatie Contractenbuffet IMG, N. Landsman Telefoon 088 7972502 Fax contractmanagement.img@rws.nl

Nadere informatie

Rijkswaterstaat Brede Afspraak Archeologie. Datum 3 juli 2014 Status definitief

Rijkswaterstaat Brede Afspraak Archeologie. Datum 3 juli 2014 Status definitief Rijkswaterstaat Brede Afspraak Archeologie Datum 3 juli 2014 Status definitief Colofon Uitgegeven door Rijkswaterstaat ICG Informatie Contractenbuffet RWS, N.Landsman Telefoon 088 7972502 Email contractenbuffet@rws.nl

Nadere informatie

Dordrecht Ondergronds 51. Gemeente Dordrecht, Schrijversstraat 7. Een archeologisch bureauonderzoek.

Dordrecht Ondergronds 51. Gemeente Dordrecht, Schrijversstraat 7. Een archeologisch bureauonderzoek. Gemeente Dordrecht, Schrijversstraat 7. Een archeologisch bureauonderzoek. M.C. Dorst Afbeelding: De Schrijversstraat in 1960 (RAD archiefnr. 552_302207). 2014 Gemeente Dordrecht Stadsontwikkeling/Ruimtelijke

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Beleidsplanning cultuurhistorie. BW-nummer -

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Beleidsplanning cultuurhistorie. BW-nummer - Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Beleidsplanning cultuurhistorie Programma / Programmanummer Ruimte & Cultuurhistorie / 1031 BW-nummer - Portefeuillehouder H. Kunst Samenvatting Een aantal veranderingen

Nadere informatie

Onderwerp Motie "Investeren in cultuurhistorie is investeren in de economie"

Onderwerp Motie Investeren in cultuurhistorie is investeren in de economie Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Motie "Investeren in cultuurhistorie is investeren in de economie" Programma / Programmanummer Ruimte & Bouwen / 9210 BW-nummer Portefeuillehouder H. Kunst Samenvatting

Nadere informatie

ffledexlelingen van cie-ttis-tonsche Kring

ffledexlelingen van cie-ttis-tonsche Kring ffledexlelingen van cie-ttis-tonsche Kring Ktstaren en Omstreken. Isbe jaargang no.l, redactie sj 0 A*E. de Kleuver,Adr.van Ostadestraat 42, Resteren, januari 1968 A.Dabema, J cv,d.vondelstr, l, Resteren.

Nadere informatie

Publiekssamenvatting. Archeologisch onderzoek Groene Rivier Pannerden

Publiekssamenvatting. Archeologisch onderzoek Groene Rivier Pannerden Publiekssamenvatting Archeologisch onderzoek Groene Rivier Pannerden Catastrofale overstromingen kwamen vaak voor in de geschiedenis van Pannerden, wat met de ligging in de driehoek tussen de rivieren

Nadere informatie

Archol bv. Ivo van Wijk. Voorlopig verslag Archeologische Opgraving Plangebied Joannes Riviusstraat te Elsloo, gemeente Stein

Archol bv. Ivo van Wijk. Voorlopig verslag Archeologische Opgraving Plangebied Joannes Riviusstraat te Elsloo, gemeente Stein 2012 Archol bv Ivo van Wijk Voorlopig verslag Archeologische Opgraving Plangebied Joannes Riviusstraat te Elsloo, gemeente Stein Voorlopig verslag Archeologische Opgraving Plangebied Joannes Riviusstraat

Nadere informatie

Romeinen. Romeinen. Germanen

Romeinen. Romeinen. Germanen Romeinen Romeinen Grieken en Romeinen lijken op elkaar qua levensstijl. Het Romeinse rijk is ontstaan in Rome (753 v. Chr.). De Romeinen kwamen 50 v. Chr. naar Nederland. De Romeinen hebben het Latijns

Nadere informatie

Dorestad Zichtbaar: de eerste contouren Een samenwerkingsproject van de Gemeente Wijk bij Duurstede en de Provincie Utrecht.

Dorestad Zichtbaar: de eerste contouren Een samenwerkingsproject van de Gemeente Wijk bij Duurstede en de Provincie Utrecht. Dorestad Zichtbaar: de eerste contouren Een samenwerkingsproject van de Gemeente Wijk bij Duurstede en de Provincie Utrecht. Kwartiermakers (augustus 2008-juni 2009): Gerard IJzereef, Mirjam Blott. Wijk

Nadere informatie

Inhoud. 1 Inleiding 3. 2 Geschiedenis van het archeologisch onderzoek in Nijmegen 5

Inhoud. 1 Inleiding 3. 2 Geschiedenis van het archeologisch onderzoek in Nijmegen 5 13-8-2012 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Geschiedenis van het archeologisch onderzoek in Nijmegen 5 3 Een kwart eeuw gemeentelijk beleid : de resultaten 7 3.1 Uitvoerend onderzoek 7 3.2 Achterstand in uitwerking

Nadere informatie

ARCHEOLOGISCHE KRONIEK

ARCHEOLOGISCHE KRONIEK ARCHEOLOGISCHE KRONIEK door H. Suurmond-van Leeuwen In 1989 verscheen wegens onvoldoende aanbod aan copy geen uitgave van Bodemonderzoek in Leiden. Het ligt in het voornemen van de Directie Civiele Werken

Nadere informatie

Meta uit Meteren. Archeologen graven het skelet van Meta op. Foto: ADC Archeoprojecten / Hazenberg Archeologie. Restaurator Floris Reijnen aan het

Meta uit Meteren. Archeologen graven het skelet van Meta op. Foto: ADC Archeoprojecten / Hazenberg Archeologie. Restaurator Floris Reijnen aan het Meta uit Meteren Tijdens opgravingen in het toekomstige woongebied De Plantage in Meteren (gemeente Geldermalsen) troffen archeologische onderzoekers eind 2010 een aantal crematiegraven uit de IJzertijd

Nadere informatie

Brede Afspraak Archeologie

Brede Afspraak Archeologie Rijkswaterstaat Brede Afspraak Archeologie Datum Status 7 oktober 2016 definitief Colofon Uitgegeven door Rijkswaterstaat ICG Informatie Contractenbuffet RWS, Nico Landsman Telefoon 088 7972502 Email

Nadere informatie

Ontdekking. Dorestad teruggevonden

Ontdekking. Dorestad teruggevonden Dorestad teruggevonden Ontdekking Het vroegmiddeleeuwse Dorestad verdween na de negende eeuw van de kaart. Pas rond 1840 werd de stad teruggevonden, bij toeval. Kort daarna deed het RMO opgravingen en

Nadere informatie

Locatie Zandoerleseweg, perceel 845 Datum onderzoek 21 Juni 2010 Datum evaluatieverslag 21 juni 2010 Opstelier evaluatieverslag

Locatie Zandoerleseweg, perceel 845 Datum onderzoek 21 Juni 2010 Datum evaluatieverslag 21 juni 2010 Opstelier evaluatieverslag Locatie Zandoerleseweg, perceel 845 Datum onderzoek 21 Juni 2010 Datum evaluatieverslag 21 juni 2010 Opstelier evaluatieverslag Mirjam Brouwer Goedkeuring evaluatieverslag Jos van der Weerden Locatie.

Nadere informatie

Castellum Hoge Woerd Ontdek het verleden en beleef het zelf

Castellum Hoge Woerd Ontdek het verleden en beleef het zelf Castellum Hoge Woerd Ontdek het verleden en beleef het zelf Wil je zelf ervaren hoe het leven was in een Romeins verdedigingsfort? Dat (en nog veel meer) wordt mogelijk in Castellum Hoge Woerd. Utrecht

Nadere informatie

Saving Mes Aynak Docenten

Saving Mes Aynak Docenten Doelgroep: 5 e en 6 e klassen van HAVO en VWO Voor u ligt de lesbrief die hoort bij een bezoek aan het wetenschapsfilmfestival InScience. Tijdens het festivalbezoek gaan uw leerlingen de documentaire Saving

Nadere informatie

Bijlage 3: Handreikingen voor een beleefbare archeologie

Bijlage 3: Handreikingen voor een beleefbare archeologie Gemeente Millingen aan de Rijn; een archeologische beleidsadvieskaart Bijlage 3: Handreikingen voor een beleefbare archeologie (Bijdrage van Paul van Bree, student Ruimtelijke Ordening en Planologie aan

Nadere informatie

1-Kennismaking met archeologie

1-Kennismaking met archeologie UITLEG VOOR DE LEERKRACHT Deze opdracht is de start van de lessenserie. Met deze opdracht introduceert u bij de leerlingen het onderwerp op een leuke manier. U kunt het onderwerp op verschillende manieren

Nadere informatie

terp/wierde Excursie Belangrijke begrippen 28-9-2015 Wonen op terpen en wierden - Annet Nieuwhof Cursus Seniorenacademie najaar 2015

terp/wierde Excursie Belangrijke begrippen 28-9-2015 Wonen op terpen en wierden - Annet Nieuwhof Cursus Seniorenacademie najaar 2015 Cursus Seniorenacademie najaar 2015 Wonen op terpen en wierden. De archeologie van het Noord-Nederlandse kustgebied 1. Inleiding en geschiedenis van het onderzoek Annet Excursie Hegebeintum Noarderleech

Nadere informatie

Maasvlakte 2 (Port of Rotterdam) - Hoe werkt Malta op zee? Een case study. Andrea Otte Senior Beleidsmedewerker Maritiem Erfgoed

Maasvlakte 2 (Port of Rotterdam) - Hoe werkt Malta op zee? Een case study. Andrea Otte Senior Beleidsmedewerker Maritiem Erfgoed Maasvlakte 2 (Port of Rotterdam) - Hoe werkt Malta op zee? Een case study Andrea Otte Senior Beleidsmedewerker Maritiem Erfgoed 2 3 Maasvlakte 2 Project 2000 hectare nieuw land in zee 240 miljoen m3 zand

Nadere informatie

Zuidnederlandse Archeologische Notities

Zuidnederlandse Archeologische Notities Verslag opgraving Elst Dorpsstraat 92 Miel Schurmans Zuidnederlandse Archeologische Notities 16 Amsterdam 2004 Archeologisch Centrum Vrije Universiteit - Hendrik Brunsting Stichting Opdrachtgever : Gemeente

Nadere informatie

Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). Figuur 1.

Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). Figuur 1. Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). (Steekproef 2006-03/18, ISSN 1871-269X) Inleiding Voor De Lange, Bureau voor Stedebouw

Nadere informatie

Blad 2. Beoordeling verzoek

Blad 2. Beoordeling verzoek Ruimtelijke onderbouwing voor het afwijken van het bestemmingsplan ten behoeve van het dempen van een kadesloot en verbreden van watergangen in de Wergeastermarpolder Door het Wetterskip Fryslân is een

Nadere informatie

Nota archeologie gemeente Roermond 2011

Nota archeologie gemeente Roermond 2011 Inleiding In opdracht van de gemeente Roermond is in de periode 2006 2008 een archeologieatlas voor de gehele gemeente vervaardigd. Deze atlas vormt de basis voor het Roermondse archeologiebeleid dat transparant

Nadere informatie

raad voor cultuur De heer dr. R.H.A. Plasterk Postbus 16375 2500 BJ DEN HAAG datum: 24 juni 2008 uw kenmerk: DL-2008-0 I 0 uw brief van: 5maart 2008

raad voor cultuur De heer dr. R.H.A. Plasterk Postbus 16375 2500 BJ DEN HAAG datum: 24 juni 2008 uw kenmerk: DL-2008-0 I 0 uw brief van: 5maart 2008 RJ Schimmelpennincklaan 3 postbus 61243 2506 E Den Haag telefoon +31(0)7 310 66 86 fax +31(0)7 3614727 e-mail cultuur@cultuur.nl www.cultuur.nl De Minister van Onderwijs, De heer dr. R.H.. Plasterk Postbus

Nadere informatie

ULPIA NOVIOMAGUS 10 Gemeentelijk archeologisch onderzoek in Nijmegen Uitgave van het Bureau Archeologie september 2004

ULPIA NOVIOMAGUS 10 Gemeentelijk archeologisch onderzoek in Nijmegen Uitgave van het Bureau Archeologie september 2004 ULPIA NOVIOMAGUS 10 Gemeentelijk archeologisch onderzoek in Nijmegen Uitgave van het Bureau Archeologie september 2004 Doorsnede door de grachten van de Augusteïsche legerplaats ter hoogte van de Iepstraat.

Nadere informatie

Inleiding. Publieksvoorlichting Kops Plateau: een korte samenvatting van 100 jaar archeologisch onderzoek en een visie voor de toekomst

Inleiding. Publieksvoorlichting Kops Plateau: een korte samenvatting van 100 jaar archeologisch onderzoek en een visie voor de toekomst Publieksvoorlichting Kops Plateau: een korte samenvatting van 100 jaar archeologisch onderzoek en een visie voor de toekomst Inleiding Het Kops Plateau in Nijmegen is een gebied dat er verlaten bijligt

Nadere informatie

Munten schrijven geschiedenis. Werkbrochure muntschatten

Munten schrijven geschiedenis. Werkbrochure muntschatten Munten schrijven geschiedenis Werkbrochure muntschatten Archeologie en munten Colofon Samenstelling en redactie Inge Baetens Grafische vormgeving en DTP Lieve Delestinne Tekeningen Erik Pijl, Lieve Delestinne

Nadere informatie