Breien in de late middeleeuwen Een stukje geschiedenis over een geliefd tijdverdrijf

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Breien in de late middeleeuwen Een stukje geschiedenis over een geliefd tijdverdrijf"

Transcriptie

1 Breien in de late middeleeuwen Een stukje geschiedenis over een geliefd tijdverdrijf Madonna met breiwerk, Geschilderd door Bertram von Minden ( ), detail uit het Buxtehude Altaar Onderzoek en tekst door Kayleih Kempers

2 Breien, wie kent het niet? Iedereen associeert breien wel met iets, de een met zijn oma, de ander met de huishoudschool, of met die leuke hobbytrend van vorig jaar. Hele generaties zijn opgegroeid met deze vorm van handwerk, en terwijl de één het oubollig vindt, vindt de ander het heerlijk tijdverdrijf. Nog altijd wordt de breikunst door een groot aantal mensen beoefend, en wordt regelmatig nieuw leven ingeblazen door boeken en hippe breicursussen. De reden dat ik dit artikel schrijf is vanwege de misstanden die over breien bestaan in de middeleeuwen. Ik heb al regelmatig gehoord, dat men dat in die tijd nog niet deed. Als iemand die graag in zijn vrije tijd ook graag wat breit, wekte dit mijn interesse. Als naaldbinden immers al bijna zo oud is als mensheid zelf, dan kan breien toch ook niet zomaar uit de lucht zijn gevallen? Het klopt dat het woord breien voor de komst van de Renaissance nog niet bekend was, volgens het Oxford Unabridged English Dictionary kwam de term to knit, wat letterlijk het maken van lussen met twee naalden betekent, niet eerder binnen de Engelse taal voor dan Het woord voor breien binnen de Europese talen volgden later en kwam dus, zoals al eerder gezegd, niet eerder voor dan rond de aanvang van de Renaissance. Voor veel mensen was het bewijs geleverd, de term breien kwam voor de Renaissance niet in de Europese taal voor, en dus bestond het toen nog niet. Is daarmee de kous af? Ik vind van niet. Taal is door de tijd heen aan veranderingen onderhevig. Dat er een nieuw woord of een term voor iets wordt toegevoegd aan de vocabulaire van een volk, betekent niet per definitie dat het daarvoor nog niet bestond. Laten we wat verder terug in de tijd gaan, die van voor schilderijen, om onze zoektocht naar de breikunst te onderbouwen. Egyptenaren met breinaalden. De bewering dat naaldbinden er eerder was dan breien is geen bakerpraatje, men zou kunnen stellen dat naaldbinden de voorloper van breien was. Waar de breikunst of liever gezegd de naaldbindkunst oorspronkelijk vandaan komt is moeilijk te zeggen, maar men neemt over het algemeen aan dat het het Midden-Oosten is. Over het land zijn de meningen verdeeld, de een zegt Perzië, de ander Jordanië. Er zijn verschillende bodemvondsten gevonden die duidelijk wijzen op een vorm van breien. Zo werden er een paar sokken gevonden uit de periode van rond het jaar 300 n. Chr. (Zie fig. 1.1 en 1.2). De sokken zijn vervaardigd door middel van de naaldbindtechniek, maar men kan duidelijk zien dat dit erg op de breitechniek lijkt. Fig. 1.1 Sokken. Naaldbindtechniek ca. 300 n. Chr. Fig. 1.2 Sokken, close-up van de steken 1 J. Theaker, Knitty: History 101, (Plaats onbekend, 2006)

3 Als we gaan kijken naar een van de eerste bewijzen van echt breien, komen we wederom weer in het Midden-Oosten uit, ditmaal in Egypte. We spoelen ook meteen even door naar het jaar 1000 n. Chr., want daar kunnen we een van de eerste bewijzen van breien vinden. Het oudste bewijs is een paar Koptische sokken (Zie fig. 2), opvallend zijn de patronen die hierin zijn verwerkt. Een andere opvallendheid, is het feit dat deze sokken gebreid zijn met katoen, niet wol. 2 Wol werd pas later gebruikt. Zoals met zoveel kennis over dingen, bijvoorbeeld wetenschap, onze cijfers en schrijfkunst, was breien afkomstig uit het Midden- Oosten. Hoewel wij breien associëren met wol, werd in het Midden-Oosten, of in ieder geval Egypte, voornamelijk zijde en katoen gebruikt voor breien. Vermoedelijk omdat daar destijds makkelijker aan te komen was dan wol. Wellicht, als breien uit was gevonden in Europa, was men misschien meteen wol gaan gebruiken om te breien. Fig. 2 Een Koptische sok, omstreeks 1000 n. Chr. 2 J. Theaker, Knitty: History 101, (Plaats onbekend, 2006)

4 Sokken breien met Maria. We maken wederom weer een sprong in de tijd, ditmaal naar de 14 e /15 e eeuw. Breien komt steeds meer op voor alledaags gebruik, vooral als het gaat om sokken. Een van de oudste bewijzen van breien in de late middeleeuwen, zijn bodemvondsten van zijden sokken uit de 13 e en 14 e eeuw, vermoedelijk gaat het hier om de sokken van een vermogend en wellicht belangrijk persoon. 3 Zijde was duur en voor de gewone man niet of in ieder geval moeilijk te krijgen. Veel bodemvondsten daterend uit de 14 e en 15 e eeuw zijn terug gevonden, helaas zijn van sommige vondsten niet duidelijk meer te zeggen wat voor kledingstuk dat is geweest. Gelukkig zijn er nog veel voorbeelden die er wel op wijzen dat breien niet alleen werd gebruikt voor sokken, ook beurzen en tasjes werden gebreid. Zo zijn er in Sion, Zwitserland, diverse gebreide tasjes terug gevonden. 4 Hieronder ziet u een mooi voorbeeld van een gebreid tasje (Fig. 3.1). Fig. 3.1 Tasje/beurs met aantrekkoorden (raambreiwerk) Fig. 3.2 De Heilige Familie ca Door Ambrogio Lorenzetti Hoewel breien binnen de textielindustrie in de late middeleeuwen voornamelijk voorbehouden was aan de mannen, de vrouw spon en de man breide, werd breien toen en nu nog steeds voornamelijk geassocieerd met vrouwen. In de loop van de 14 e een 15 e eeuw verschenen er schilderijen van een breiende vrouw, en niet zomaar een vrouw. Steeds vaker werd de Heilige Maria met een breiwerk afgebeeld, vaak met 4 of meer naalden, dus wellicht breit ze sokken (Zie fig. 3.2). De eerste schilderijen waren afkomstig uit Italië en het zuiden van Duitsland. Het is niet zo verwonderlijk dat men Maria gebruikte om een handwerk zoals breien uit te beelden, zij was de vrouw die het hoogste ideaal had bereikt en 3 P. Ottaway, The Archaeology of York 17/15, Finds from Medieval York, Craft, Industry and everyday life (York, 2002) P Isis & Machteld, Textiles and costumes of the Late Middle Ages and Early Modern Times (Plaats onbekend, 2009) 4

5 geleefd, waarmee zij een moreel voorbeeld voor de gewone vrouw was. Daarnaast beeldde men de Heiligen vaker af met alledaagse taferelen en bezigheden, en kwam in de 14 e en 15 e eeuw de Mariaverering sterk op. Het materiaal van de naalden waarmee gebreid werd is duidelijker geworden door bodemvondsten, want breide de middeleeuwse mens nou met houten naalden of met naalden van een metaal? Het antwoord is beide. Veel gereedschap was van hout gemaakt, maar tijdens opgravingen in York zijn er ook breinaalden van koper en messing gevonden, wat aangeeft dat men dus ook al metalen naalden gebruikte. Vanaf de 14 e eeuw ging men ook steeds meer wol gebruiken en werd breien ook een steeds meer huiselijke aangelegenheid, waarbinnen de vrouw een steeds grotere rol ging spelen. 5 De associatie vrouwen en breien werd hiermee dieper vastgelegd. Breien was niet langer voorbehouden aan een aantal mensen die zijden sokken voor hun meester of meesteres vervaardigde, maar was nu een deel geworden van de middeleeuwse samenleving. Breien werd ook steeds vaker vermeld in rekeningen en documenten, waaruit blijkt dan men degelijk kennis had van deze vorm van handwerk. De vraag of breien in de late middeleeuwen beoefend werd, kan bij deze positief beantwoord worden. Hetzij voorzichtige stappen, maar er is wel degelijk bewijs dat er kennis van was en dat men wel degelijk deze vorm van handwerk onder de knie had. De 14 e en 15 e eeuw waren het opstapje voor een geliefde bezigheid, vanaf de 16 e eeuw zouden er in heel Europa breigildes opgericht worden (deze waren wel alleen aan mannen voorbehouden), en zou breien uitgroeien tot een belangrijke tak binnen de textielindustrie. Nog steeds is breien een geliefde vorm van handwerk, en nu er een stukje geschiedenis aan zit, heeft het naar mijn mening ook wat meer inhoud gekregen. 5 P. Ottaway, The Archaeology of York 17/15, Finds from Medieval York, Craft, Industry and everyday life (York, 2002) P

Tekst gekleurd in roze = opmerkingen/bedenkingen van de vertaler (niet uit het originele patroon)

Tekst gekleurd in roze = opmerkingen/bedenkingen van de vertaler (niet uit het originele patroon) DE KAT IN HET RAAM Sara Elizabeth Kellner Vertaling Charami.com DISCLAIMER Dit patroon behoort toe aan Sara Elizabeth Kellner (http://www.rabbitholeknits.com/). Charami.com maakte enkel de vertaling, onafhankelijk

Nadere informatie

DIY sokken breien Tutorial

DIY sokken breien Tutorial DIY sokken breien Tutorial Matentabel: www.dreamstuff.nl schoenmaat 22/23 24/25 26/27 28/29 30/31 32/33 34/35 36/37 38/39 40/41 42/43 44/45 46/47 Opzet totaal 45 48 48 51 51 57 57 60 60 63 63 66 72 aantal

Nadere informatie

Ik vind je lief. Annita Wilschut Kittie Markus. De Vier Windstreken. Wilschut - Markus Ik v ind je lief De Vier Windstreken

Ik vind je lief. Annita Wilschut Kittie Markus. De Vier Windstreken. Wilschut - Markus Ik v ind je lief De Vier Windstreken Met het breipatroon voor een muisje, voor geoefende breisters. Een Vier Windstreken Prentenboek ISBN 978 90 5116 259 2 Wilschut - Markus Ik v ind je lief De Vier Windstreken Jacobus is een echte knuffelaap,

Nadere informatie

breipatroon Zo ga je te werk

breipatroon Zo ga je te werk BAGSHAWL 9 bollen Nigar; 4 bollen wit en 1 bol van 5 andere kleuren 1 set breinaalden van 9 mm (je kunt ook recht breien op een rondbreinaald van 9 mm) en een haaknaald 5 of groter Recht 22 x 240 cm LET

Nadere informatie

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl Lieve kinderen? In heel veel schilderijen en beelden van het Bonnefantenmuseum staan kinderen afgebeeld: kleine, grote, mooie, witte, eenzame en gezellige kinderen. Sterker nog, de naam van het museum

Nadere informatie

(bandeliersluiting) (verschillende zalfpotjes)

(bandeliersluiting) (verschillende zalfpotjes) In de stortgrond afkomstig uit deze put langs de Kanaalschans werden veel metalen voorwerpen aangetroffen met de metaaldetector. Onder andere is met de detector een ronde penning van lood gevonden. Op

Nadere informatie

N Nieuwsbrief Nr. 12 januari 2014

N Nieuwsbrief Nr. 12 januari 2014 Ni N Nieuwsbrief Nr. 12 januari 2014 Spreu Spreuk van de maand Met de wol maak je steken en met het breien smeed je vriendschappen en breng je generaties bij elkaar. (Karen Alfke, Unpattern ) Bedankt!

Nadere informatie

WERKBOEK REFLECTIE Middeleeuwen Gotiek-3 Powerpoint: KG03_2_GOTIEK_BOEK_3.ppt REFLECTIE_WB_KG03_2_GOTIEK_BOEK_3_ppt.doc; v1: 0307

WERKBOEK REFLECTIE Middeleeuwen Gotiek-3 Powerpoint: KG03_2_GOTIEK_BOEK_3.ppt REFLECTIE_WB_KG03_2_GOTIEK_BOEK_3_ppt.doc; v1: 0307 WERKBOEK REFLECTIE Middeleeuwen Gotiek-3 Powerpoint: KG03_2_GOTIEK_BOEK_3.ppt REFLECTIE_WB_KG03_2_GOTIEK_BOEK_3_ppt.doc; v1: 0307 Naam Klas Inleveren DOEN Lees in je (stencil)boek Reflectie de teksten

Nadere informatie

Boeiende en vrolijke verhalen voor kinderen

Boeiende en vrolijke verhalen voor kinderen Boeiende en vrolijke verhalen voor kinderen Eerste druk, juni 2012 2012 Wil van der Helm Illustrator: Wil van der Helm Corrector: Annamarie van der Helm isbn: 978-90-484-2488-7 nur: 277 Uitgever: Free

Nadere informatie

voor groot en klein Jules & Julie Breiwerkjes voor volwassenen en kinderen JULIE JAEKEN / JULIJA S SHOP FOTOGRAFIE CLAIR OBSCUR

voor groot en klein Jules & Julie Breiwerkjes voor volwassenen en kinderen JULIE JAEKEN / JULIJA S SHOP FOTOGRAFIE CLAIR OBSCUR Jules & Julie voor groot en klein Jules & Julie Breiwerkjes voor volwassenen en kinderen JULIE JAEKEN / JULIJA S SHOP FOTOGRAFIE CLAIR OBSCUR 4 Julie s voorwoord In september 2014 lag Jules & Julie in

Nadere informatie

Met de herfst in het land heeft VIVA-SVV heel wat activiteiten gepland.

Met de herfst in het land heeft VIVA-SVV heel wat activiteiten gepland. Belgique - Belgie P.P. - P.B. 2830 WILLEBROEK BC 30653 Jaargang 6 Nr. 4 Oktober-November-December 2013 Met de herfst in het land heeft VIVA-SVV heel wat activiteiten gepland. Driemaandelijks tijdschrift

Nadere informatie

DaVinci: Wereldverkenning

DaVinci: Wereldverkenning DaVinci: Wereldverkenning samen met ouders Alles heeft te maken met al het andere, Leonardo Da Vinci Ik verwonder me over Ik verwonder me over Ik verwonder me over DaVinci Ieder kind is uniek en het is

Nadere informatie

Spreekbeurt informatie over de gymschoen

Spreekbeurt informatie over de gymschoen Spreekbeurt informatie over de gymschoen Vooraf: Je kunt deze informatie gebruiken als onderdeel van jouw spreekbeurt. Een tips is om de delen tekst in jouw taal te herschrijven. Je kunt ook de gehele

Nadere informatie

Breipatroon voor een (draag)poncho voor mama & kind Storm op Zolder

Breipatroon voor een (draag)poncho voor mama & kind Storm op Zolder Breipatroon voor een (draag)poncho voor mama & kind Storm op Zolder Maten Klein, Middel & Groot, globaal overeenkomend met maten 36 tot 40, 42-44 & 46 tot zeker 52. De maten zijn in de patroonbeschrijving

Nadere informatie

De goedgemutste Breicampagne

De goedgemutste Breicampagne De goedgemutste Breicampagne Hallo breiers van Nederland brei een mutsje voor het goede doel Hallo Wij zijn innocent drinks en we maken smoothies en sappen. Elk najaar breien we samen met honderden breiers

Nadere informatie

2 Vroege renaissance 2.1

2 Vroege renaissance 2.1 2 Vroege renaissance Giotto di Bondone, rond 1315 Veranderingen Het vorige werkboek eindigde met de 14e eeuwse kunstenaar Giotto di Bondone, die in Italië een nieuwe kunststijl introduceerde. Voor het

Nadere informatie

Een raamwerk Horizontale verplaatsbare stokken Enkele hulpstokken Wollen garen. A van een boog B van 2 stokken in de grond

Een raamwerk Horizontale verplaatsbare stokken Enkele hulpstokken Wollen garen. A van een boog B van 2 stokken in de grond CURSUS SPRANG VLECHTEN Anneke Boonstra Geschiedenis van Sprang Uit een boek van Peter Collingwood, The techniques of sprang Sprang betekent in het Zweeds opengewerkt textiel. Sprang is een soort vlechttechniek.

Nadere informatie

Fons Gieles en de Maria- Ommegang te Bergen op Zoom.

Fons Gieles en de Maria- Ommegang te Bergen op Zoom. Fons Gieles en de Maria- Ommegang te Bergen op Zoom. Dit jaar trekt de Ommegang voor de 70- e maal door de straten van Bergen op Zoom. De stoet vindt zijn oorsprong in de Middeleeuwen en werd na de Tweede

Nadere informatie

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk Informatiekaart St. Janskerk St. Janskerk De spits van deze lange slanke toren staat al eeuwen scheef. Hoe dat komt weten we niet, maar het zal tot in lengte van dagen wel zo blijven. De toren heeft niet

Nadere informatie

Kaarsen en ramen Licht van de Heer

Kaarsen en ramen Licht van de Heer Kaarsen en ramen Licht van de Heer Er branden kaarsen op het altaar. Lichtende kaarsen begeleiden het evangelie dat wordt voorgelezen. Licht der wereld De belangrijkste kaars is de paaskaars. Veel mensen

Nadere informatie

Ik ben begonnen met collages. Collages met als thema de vrouw. De vagina en borsten. De vrouw was het belangrijkste uitgangspunt

Ik ben begonnen met collages. Collages met als thema de vrouw. De vagina en borsten. De vrouw was het belangrijkste uitgangspunt Maart 2014 Mijn beeldend proces. Een proces wat begonnen is in maart 2014. Het proces is begonnen naar aanleiding van een gedicht. Dit gedicht roept voor mij verschillende dingen op. Het belangrijkste

Nadere informatie

brei een mutsje voor het goede doel 10 jaar samen breien

brei een mutsje voor het goede doel 10 jaar samen breien brei een mutsje voor het goede doel 10 jaar samen breien Hallo, wij zijn innocent drinks en we maken smoothies en sap. Elke winter breien we samen met honderden breiers in Nederland kleine wollen mutsjes

Nadere informatie

De punt op de i van de restauratie

De punt op de i van de restauratie Gerlof van der Veen De punt op de i van de restauratie Op zoek naar historische eenheid in hedendaagse verscheidenheid Aan de markten in Zutphen vormen de afzonderlijke gevels met elkaar een beschermd

Nadere informatie

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van:

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van: ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS Van: Ieder groepje gaat op ontdekkingsreis, deze gebieden worden verdeeld: heelal, de zee, een onderaards gebied, een vulkanisch gebied, een bergachtig gebied, een woestijn

Nadere informatie

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters.

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters. Oefenrepetitie geschiedenis SUCCES!!! 4 Havo Periode 1 Tijdvakken 1 t/m 4 Dyslectische leerlingen slaan de vragen met een asterisk (*) over. DOOR DE TIJD HEEN 1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de

Nadere informatie

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.!

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.! De renaissance Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis. Deze term betekent letterlijk de wedergeboorte, en is een kunststroming uit

Nadere informatie

Handelsvloot. Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht

Handelsvloot. Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht Handelsvloot Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over regenten en vorsten. De lesonderdelen

Nadere informatie

De Tuin. der Lusten. Het is een psychische werkelijkheid, wat je daar ziet gaat over jou

De Tuin. der Lusten. Het is een psychische werkelijkheid, wat je daar ziet gaat over jou 22 BOVENBOUW De Tuin der Lusten TEKST EVELIEN NIJEBOER BEELD JEROEN BOSCH Uren kan je kijken naar dit schilderij van Jeroen Bosch. Niet alleen omdat er zoveel op staat, maar ook omdat al die taferelen

Nadere informatie

ARCHEOLOGISCHE KRONIEK

ARCHEOLOGISCHE KRONIEK ARCHEOLOGISCHE KRONIEK door H. Suurmond-van Leeuwen In 1989 verscheen wegens onvoldoende aanbod aan copy geen uitgave van Bodemonderzoek in Leiden. Het ligt in het voornemen van de Directie Civiele Werken

Nadere informatie

The Yes Men. Out-Smarting Capitalism 13.07.14-30.11.14

The Yes Men. Out-Smarting Capitalism 13.07.14-30.11.14 The Yes Men Out-Smarting Capitalism Kapittelstraat 6 Postbus 230 NL-6130 AE Sittard 13.07.14-30.11.14 Tel : +31 46 451 3460 Fax : +31 46 452 9111 HAVO/VWO-versie CKV Kijkwijzer voor leerlingen van het

Nadere informatie

VAN RHEINLAND NAAR RIJNLAND

VAN RHEINLAND NAAR RIJNLAND VAN RHEINLAND NAAR RIJNLAND Bodemvondsten in Leiden H. Suurmond-van Leeuwen In 1976 werd op het terrein van de toekomstige nieuwbouw van het Hoogheemraadschap van Rijnland door het Instituut voor Prae-

Nadere informatie

SAUNA S GENIET VAN EEN WELDADIGE WARMTE C QUEL

SAUNA S GENIET VAN EEN WELDADIGE WARMTE C QUEL SAUNA S GENIET VAN EEN WELDADIGE WARMTE C QUEL Vergeet de drukte van alledag en kom helemaal tot jezelf Onderga de warmte van een weldadig saunabad De eerste keren is het misschien nog even wennen Maar

Nadere informatie

INVENTARISEREN: HOE EN WAAROM

INVENTARISEREN: HOE EN WAAROM INVENTARISEREN: HOE EN WAAROM Waarom inventariseren? Beheer Wettelijke verplichting Conservatie / restauratie Calamiteiten Bruiklenen Tentoonstellingen Onderzoek Herbestemming Ontsluiting Meerwaarde van

Nadere informatie

SYNAGOGE SCHOOL OPDRACHT. Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger: Martin Monnickendam. Materiaal: pastel, aquarel, plakkaatverf.

SYNAGOGE SCHOOL OPDRACHT. Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger: Martin Monnickendam. Materiaal: pastel, aquarel, plakkaatverf. b WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het. Het onderwerp van je presentatie is: ONDERWERP: SCHOOL OPDRACHT e g o g a Syn Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger:

Nadere informatie

1 Delers 1. 3 Grootste gemene deler en kleinste gemene veelvoud 12

1 Delers 1. 3 Grootste gemene deler en kleinste gemene veelvoud 12 Katern 2 Getaltheorie Inhoudsopgave 1 Delers 1 2 Deelbaarheid door 2, 3, 5, 9 en 11 6 3 Grootste gemene deler en kleinste gemene veelvoud 12 1 Delers In Katern 1 heb je geleerd wat een deler van een getal

Nadere informatie

Op reis naar Bethlehem

Op reis naar Bethlehem Op reis naar Bethlehem Rollen: Verteller Jozef Maria Engel Twee omroepers Kind 1 Kind 2 Kind 3 Receptionist 1 Receptionist 2 Receptionist 3 Kind 4 Kind 5 Herder 1 Herder 2 Herder 3 Herder 4 Drie wijzen

Nadere informatie

Gail (aka Nightsongs/Nachtliedjes) Ontwerp: Jane Araujo

Gail (aka Nightsongs/Nachtliedjes) Ontwerp: Jane Araujo Gail (aka Nightsongs/Nachtliedjes) Ontwerp: Jane Araujo Noot van de vertaler: Deze prachtige sjaal is ontworpen door Jane Araujo, een enthousiaste breister. Ze is echter geen professioneel ontwerpster

Nadere informatie

Nadine en Shannon op pad door de stad Bremen

Nadine en Shannon op pad door de stad Bremen Nadine en Shannon op pad door de stad Bremen Wij vonden het Bremen erg interessant, vooral Zelf zijn wij ook de geschiedenis en cultuur van een stad en hoe dit terug is te zien in de gebouwen. Dit vinden

Nadere informatie

Les 8: Ik voel me hier gelukkig.

Les 8: Ik voel me hier gelukkig. CD 2, Track 15 Alstublieft meneer. Zal ik de kabeljauwfilets in een tasje voor u doen? Kijkt u eens. Tot ziens. Dag meneer. Mijn naam is Sandra Metten. Ik schrijf een artikel voor het studentenblad Zo!

Nadere informatie

Een les rekenen: de maten van de ark (voorbeeldles basisschool)

Een les rekenen: de maten van de ark (voorbeeldles basisschool) Een les rekenen: de maten van de ark (voorbeeldles basisschool) Paul Knöps Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld is door het lectoraat Christelijk leraarschap

Nadere informatie

basistechnieken haken

basistechnieken haken basistechnieken haken Lossen Sla de draad om de naald en haal deze door de lus (1 en 2) Dit is de eerste losse (3) Voor elke nieuwe losse weer de draad om de naald door de lus halen (4) Halve vasten Halve

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Opgravingen in Ruien - Rosalinde (gem. Kluisbergen) : van een prehistorisch kampement uit de ijstijd tot de Romeinse periode

Opgravingen in Ruien - Rosalinde (gem. Kluisbergen) : van een prehistorisch kampement uit de ijstijd tot de Romeinse periode Opgravingen in Ruien - Rosalinde (gem. Kluisbergen) : van een prehistorisch kampement uit de ijstijd tot de Romeinse periode Het onderzoeksgebied vanuit de lucht bekeken (Foto: Birger Stichelbaut). De

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Bernhard. Bernhard Von Lippe-Biesterfeld

Bernhard. Bernhard Von Lippe-Biesterfeld 7 30 Bernhard Bernhard Von Lippe-Biesterfeld Prins Bernhard, de man die op 7 januari 1937 met Juliana trouwde, werd geboren op 29 juni 1911 in Duitsland en was een telg uit het eeuwenoude geslacht Von

Nadere informatie

Nieuwsbrief 1 maart 2012

Nieuwsbrief 1 maart 2012 Nieuwsbrief 1 maart 2012 De Heemshof Het gebied rond De Heemshof in Heemskerk wordt bedreigd door nieuwbouwplannen van de gemeente. Op verzoek van Lambert Koppers, eigenaar van De Heemshof en deelnemer

Nadere informatie

Kunstbeschouwen met Jacob

Kunstbeschouwen met Jacob Kunstbeschouwen met Jacob Opdrachten bij de tentoonstelling Bovenbouw havo/vwo Stedelijk Museum Alkmaar Late Middeleeuwen vs. Vroege Renaissance Kenmerken late Middeleeuwen: Kenmerken vroege Renaissance:

Nadere informatie

Late Middeleeuwen vs. Vroege Renaissance

Late Middeleeuwen vs. Vroege Renaissance Kunstbeschouwen met Jacob Opdrachten bij de tentoonstelling Bovenbouw havo/vwo Stedelijk Museum Alkmaar Late Middeleeuwen vs. Vroege Renaissance Kenmerken late Middeleeuwen: Hoog-gotiek Spitsbogen, Verticaal

Nadere informatie

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep.

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. DOE KAART 1 Bevolkingsgroepen Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. Zoek 6 verschillende bevolkingsgroepen op. Kies 1 bevolkingsgroep uit waar je meer over wilt

Nadere informatie

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking -

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking - Pagina 1 Groep 8 Colofon China - De geschiedenis en cultuur van Peking - Leerling - informatie Inleiding In deze les gaan wij het hebben over de Chinese stad Peking. We kijken met elkaar naar een stukje

Nadere informatie

Van nul tot nu. Kaart en Atlas (5) T.Reessink

Van nul tot nu. Kaart en Atlas (5) T.Reessink Van nul tot nu Kaart en Atlas (5) T.Reessink Tijdbalk We verdelen de tijd in verschillende periodes. Je kunt de periodes doorlopen door middel van de normale doorklik buttons (rechts onderin) of klikken

Nadere informatie

1 - Geschiedenis van de Algebra

1 - Geschiedenis van de Algebra 1 - Geschiedenis van de Algebra De opdracht omschrijving voor dit hoofdstuk bestond uit het volgende: A1 - Maak 5 van de 19 opdrachten. Zorg voor nette uitwerkingen. Kies de 5 verspreid over de 19. A2

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Legende van de dromenvanger

Legende van de dromenvanger Legende van de dromenvanger Lang geleden zat een oude sjamaan van de Lakota indianen op een hoge bergtop. Daar kreeg hij een visioen. In dit visioen verscheen Iktomi, de grote zoeker naar wijsheid. Iktomi

Nadere informatie

Leydse Weelde. Marie de Brimeu - B

Leydse Weelde. Marie de Brimeu - B Leydse Weelde Marie de Brimeu - B Welkom in Museum Boerhaave. Je gaat de tentoonstelling Leydse Weelde Groene ontdekkingen in de Gouden Eeuw bekijken. Met groene ontdekkingen worden natuurlijk planten

Nadere informatie

OP DE DREMPEL. Daar liet de HEER hem het hele land zien. (Deuteronomium 34,1)

OP DE DREMPEL. Daar liet de HEER hem het hele land zien. (Deuteronomium 34,1) Preek van 31 december 2015, Oudejaarsavond, gehouden in de Bethlehemkerk in Papendrecht door Piet van Die OP DE DREMPEL Daar liet de HEER hem het hele land zien. (Deuteronomium 34,1) Synagoge Oud en Nieuw

Nadere informatie

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen.

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Beschrijving schaal van Oegstgeest Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Figure 2: Onderaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. De schaal heeft een diameter van 21 centimeter

Nadere informatie

Jacob van wassenaerstraat 28 Helmond

Jacob van wassenaerstraat 28 Helmond Jacob van wassenaerstraat 28 Helmond Nodigt u uit Geachte mevrouw, mijnheer, Voor u ligt de brochure met informatie over de woning waar u interesse in heeft. U vindt hierin representatieve foto s, de beschrijving

Nadere informatie

Inhoudsopgave] Voorwoord 4. KEIsTOF op school 5. Opzet en werkwijze 5. Het werk en de kunstenaars 6. Het bezoek aan het TextielMuseum 8

Inhoudsopgave] Voorwoord 4. KEIsTOF op school 5. Opzet en werkwijze 5. Het werk en de kunstenaars 6. Het bezoek aan het TextielMuseum 8 Inhoudsopgave] Voorwoord 4 KEIsTOF op school 5 Opzet en werkwijze 5 Het werk en de kunstenaars 6 Het bezoek aan het TextielMuseum 8 Over het TextielLab 8 Opzet en inhoud 9 Log ook in op het lerarendeel

Nadere informatie

Lang van draad Oude ambachten in het Stadsmuseum `Hof van Hessen te Huissen: touw draaien, spinnen, weven, kantklossen en ander handwerk

Lang van draad Oude ambachten in het Stadsmuseum `Hof van Hessen te Huissen: touw draaien, spinnen, weven, kantklossen en ander handwerk Lang van draad Oude ambachten in het Stadsmuseum `Hof van Hessen te Huissen: touw draaien, spinnen, weven, kantklossen en ander handwerk 3 september 2011 10:00-16:00 uur De "wijze maagden" van Pieter Breugel

Nadere informatie

5 jaar samen breien. brei een mutsje voor het goede doel. 645.097 mutsjes in totaal gebreid

5 jaar samen breien. brei een mutsje voor het goede doel. 645.097 mutsjes in totaal gebreid 5 jaar samen breien brei een mutsje voor het goede doel 645.097 mutsjes in totaal gebreid Hallo, Wij zijn innocent drinks en we maken smoothies en sappen. Elke winter breien we samen met honderden breiers

Nadere informatie

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar)

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar) 14 januari Inleiding In de serie beroepen voor de middenbouw gaat deze lesbrief over de dokter, arts, genezer of welke andere term dat beroep ook wordt aangeduid. Het beroep dokter is waarschijnlijk een

Nadere informatie

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters.

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters. Oefenrepetitie geschiedenis SUCCES!!! 4 Havo Periode 1 Tijdvakken 1 t/m 4 Dyslectische leerlingen slaan de vragen met een asterisk (*) over. DOOR DE TIJD HEEN 1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de

Nadere informatie

Analyse & Advies Drents Dorp Design Lijn. Cindy van den Bremen & Karin Mastenbroek

Analyse & Advies Drents Dorp Design Lijn. Cindy van den Bremen & Karin Mastenbroek Analyse & Advies Drents Dorp Design Lijn Cindy van den Bremen & Karin Mastenbroek Maart 2014 1 2 3 inhoud 07 09 16 24 43 46 52 58 62 70 79 81 92 95 Introductie Inventarisatie wensen & behoeften Drents

Nadere informatie

Een Egyptische collectie in Leiden

Een Egyptische collectie in Leiden Een Egyptische collectie in Leiden Naam: Klas:.. Het Rijksmuseum van Oudheden, de naam zegt het al, toont voorwerpen uit oude tijden. De collectie bestaat uit objecten van beschavingen die vandaag de dag

Nadere informatie

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw Geschiedenis Werkblad voor leerlingen (groep 7 en 8) 1/14

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw Geschiedenis Werkblad voor leerlingen (groep 7 en 8) 1/14 1/14 Werkblad 1 Oorlog en vrede Schuttersmaaltijd ter viering van de Vrede van Munster, Bartholomeus van der Helst, 1648 Nederland was in de 17de eeuw vaak in oorlog met verschillende landen. De langste

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten

Nadere informatie

Digitaal borduren doen we al járen..

Digitaal borduren doen we al járen.. Digitaal borduren doen we al járen....en daarin hebben we een reputatie opgebouwd als punctuele, snelle leverancier van kwaliteitsborduurwerk. Maar we merkten dat we met onze productie in Nederland soms

Nadere informatie

DE KALKOEN Een verzameling van historische feiten en opmerkelijke wetenswaardigheden over kalkoenen

DE KALKOEN Een verzameling van historische feiten en opmerkelijke wetenswaardigheden over kalkoenen DE KALKOEN Een verzameling van historische feiten en opmerkelijke wetenswaardigheden over kalkoenen Tekst en afbeeldingen: Theo Philipsen DEEL 2 Rechts: Voorpagina van een Oostenrijks tijdschrift Columbus

Nadere informatie

De leerlingen van Jezus zijn in afwachting. Ze voelen het.. er staat iets volkomen nieuws te gebeuren. Het is immers Jezus die spreekt over zijn vertrek bij hen. Voorgoed of is er nog wel een toekomst

Nadere informatie

Bevernieuws - nr. nr. 8, 16 januari 2015 met ook het nieuws van en voor de Integratiegroepen van de Samuëlschool

Bevernieuws - nr. nr. 8, 16 januari 2015 met ook het nieuws van en voor de Integratiegroepen van de Samuëlschool Bevernieuws - nr nr. 8, 16 januari 2015 met ook het nieuws van en voor de Integratiegroepen van de Samuëlschool Joël Net als Hoséa is Joël één van de zogenaamde kleine profeten. Het Bijbelboek telt slechts

Nadere informatie

En nu jij! : leer de argumenten zelf

En nu jij! : leer de argumenten zelf En nu jij! : leer de argumenten zelf [لونلدية - dutch [nederlands - revisie: Yassien Abo Abdillah bron: www.svalfurqan.nl 2014-1435 ب«الا ن أنت علم احلجج بنفسك الل اهلونلدية «مراجعة: ياس أبو عبد االله

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten om de macht (235 284 meer dan 50 soldatenkeizers ) 3. Waardevermindering van het geld

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Avondbreed Een activiteit van OBS et Buut en buitenschoolse opvang et Nabuut

Inhoudsopgave. Avondbreed Een activiteit van OBS et Buut en buitenschoolse opvang et Nabuut Inhoudsopgave Voorwoord... 3 LindyHop... 4 Leren Breien... 5 Op bezoek bij de bijenkoningin... 6 Poef Breien... 7 Waxflowers... 8 Obs et Buut bladzijde 2 augustus december 2013 Voorwoord Vooraf Avondbreed

Nadere informatie

Landkaarten en coördinaten

Landkaarten en coördinaten Landkaarten en coördinaten Wat is nu eigenlijk een landkaart? Nou, hou je vast. Op een landkaart staat op een plat vlak een verkleind en toegelicht beeld van een bepaald deel van het aardoppervlak afgedrukt.

Nadere informatie

Basis om te leren breien. Copyright FIL KATIA, S.A.

Basis om te leren breien. Copyright FIL KATIA, S.A. Basis om te leren breien BGNNN MT BN BGNVOMN 2 Simpele opzet Haal een draad uit de bol garen, 3 maal de breedte van het te breien werkstuk, maak een knoop op de naald zoals aangegeven op het figuur, met

Nadere informatie

Project 434: Bureaustudie Actualisering archeologische verwachting nieuwbouwlocatie Stadhuiskwartier. Interne Rapportages Archeologie Deventer 55

Project 434: Bureaustudie Actualisering archeologische verwachting nieuwbouwlocatie Stadhuiskwartier. Interne Rapportages Archeologie Deventer 55 Interne Rapportages Archeologie Deventer 55 Mei 2012 Project 434: Bureaustudie Actualisering archeologische verwachting nieuwbouwlocatie Stadhuiskwartier COLOFON 2012, Gemeente Deventer, Deventer. Auteur:

Nadere informatie

Papendrecht, Westeind 25, gemeente Papendrecht (ZH). Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek. Transect-rapport 528 (concept 1.

Papendrecht, Westeind 25, gemeente Papendrecht (ZH). Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek. Transect-rapport 528 (concept 1. 1. ALGEMENE GEGEVENS Titel Auteur(s) Autorisatie Gemeente Papendrecht, Westeind 25, gemeente Papendrecht (ZH). Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek. Transect-rapport 528 (concept 1.0) H.

Nadere informatie

Spelen met zand. Zandpaspoort voor kinderen van 7 tot en met 12 jaar

Spelen met zand. Zandpaspoort voor kinderen van 7 tot en met 12 jaar Spelen met zand Zoals je hebt kunnen zien is zand heel interessant, maar zand is ook heel erg leuk. Je kunt er namelijk onwijs goed mee spelen! Zandpaspoort voor kinderen van 7 tot en met 12 jaar Schrijf

Nadere informatie

Mijn moeder is dominee

Mijn moeder is dominee Mijn moeder is dominee 1 Opgedragen aan mijn dochter: Renske Aussems 2 Mijn moeder is dominee Annemike van der Meiden 3 Schrijver: Annemike F.R. van der Meiden Editors Marinus den Oudsten en Jeannette

Nadere informatie

Breien en haken, een stapje verder

Breien en haken, een stapje verder Breien en haken, een stapje verder Hobby & Vrije tijd Heb je enige ervaring in het haken en/of breien. Beheers je volgende technieken: Breien: opzet, rechts en averechts breien, tricotsteek Haken: ketting

Nadere informatie

pastoor elsenstraat 4g Helmond (mierlo-hout)

pastoor elsenstraat 4g Helmond (mierlo-hout) pastoor elsenstraat 4g Helmond (mierlo-hout) Nodigt u uit Geachte mevrouw, mijnheer, Voor u ligt de brochure met informatie over de woning waar u interesse in heeft. U vindt hierin representatieve foto

Nadere informatie

Werkblad: Vind me dan

Werkblad: Vind me dan Werkblad: Vind me dan Stap 1 Stap 2 Wat is het probleem? Vraag het de natuur! Hoe lost de natuur dit probleem op? Hoe zorgen planten en dieren ervoor dat ze niet opvallen? Kennen jullie voorbeelden? Schrijf

Nadere informatie

De archeologie van Weert-Nederweert van de prehistorie tot de Middeleeuwen

De archeologie van Weert-Nederweert van de prehistorie tot de Middeleeuwen De archeologie van Weert-Nederweert van de prehistorie tot de Middeleeuwen dr. H.A. Hiddink senior-archeoloog VUhbs, Amsterdam cursus Weerterlogie, 17-02-2016 Geologie - hooggelegen rug in Roerdalslenk

Nadere informatie

Voorbereidende les bij:

Voorbereidende les bij: Voorbereidende les bij: 1 U heeft een bezoek aan de tentoonstelling 24 uur met Willem in het Nationaal Archief gepland. Wij verheugen ons op uw komst, u bent van harte welkom! Om uw bezoek aan het Nationaal

Nadere informatie

die woonplaats kiest op het kantooradres van Sluiter & Vitanov Advocaten, gevestigd aan de Kromme Mijdrechtstraat 110-II te 1079 LD Amsterdam,

die woonplaats kiest op het kantooradres van Sluiter & Vitanov Advocaten, gevestigd aan de Kromme Mijdrechtstraat 110-II te 1079 LD Amsterdam, 1 concept Heden september tweeduizendendertien, op verzoek van de heer Theodorus Franciscus Irma Maria KEIJSER, wonende aan de Saffierstraat 204 te 1074 GZ Amsterdam, die woonplaats kiest op het kantooradres

Nadere informatie

Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië.

Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië. Het hindoeïsme Hoe is het hindoeïsme ontstaan? Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië. Eeuwenlang leefden in dat land

Nadere informatie

Voorlichtingsavond 9 maart 2015. TTO Gymnasium Gymnasium +

Voorlichtingsavond 9 maart 2015. TTO Gymnasium Gymnasium + Voorlichtingsavond 9 maart 2015 TTO Gymnasium Gymnasium + Welcome Voor wie is tto? Hou je van reizen? Vind je samenwerken leuk? Je wilt goed Engels leren. Hou je van uitdagingen? Brugklas naar Engeland

Nadere informatie

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd 53 9 Vader Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd heeft. P Ik begin steeds beter te begrijpen dat het heel bijzonder is dat ik een kind van God, mijn

Nadere informatie

Rembrandt en de Bijbel

Rembrandt en de Bijbel Rembrandt en de Bijbel POSE CHRISTENDOM HAV0/VWO 4 - CSG CALVIJN GODSDIENST De profetie van Simeon aan Maria olieverf op paneel (55 44 cm) 1628 Kunsthalle, Hamburg - Duitsland 1 Wat gaan jullie doen? Als

Nadere informatie

Het eerste schrift hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62211

Het eerste schrift hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62211 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 June 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62211 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL. beeldende vakken CSE GL en TL. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-11.00 uur

Examen VMBO-GL en TL. beeldende vakken CSE GL en TL. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-11.00 uur Examen VMBO-GL en TL 2012 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen horen twee bijlagen (een kleurenbijlage en een zwart-wit bijlage). Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

Filadelphia - Overzicht van de brieven aan de zeven gemeenten

Filadelphia - Overzicht van de brieven aan de zeven gemeenten Filadelphia - Overzicht van de brieven aan de zeven gemeenten (Openbaring 2:18-29 en 3:1-6) De brief aan de gemeente van Filadelfia Vers 7: En schrijf aan de engel van de Gemeente in Filadelfia: Dit zegt

Nadere informatie

Inleiding op het lespakket. Blz. 3. Het verhaal van Musa Blz. 4. Even voorstellen, Inleiding op Musa in de klas. Blz. 5

Inleiding op het lespakket. Blz. 3. Het verhaal van Musa Blz. 4. Even voorstellen, Inleiding op Musa in de klas. Blz. 5 Musa Inhoud Inleiding op het lespakket. Blz. 3 Het verhaal van Musa Blz. 4 Even voorstellen, Inleiding op Musa in de klas. Blz. 5 Het koffertje ontdekken. Blz. 6 en 7 Inhoud koffertje. Blz. 8 en 9 2 Inleiding

Nadere informatie

RUBRIEKSINDELING. Instituut Kunstgeschiedenis

RUBRIEKSINDELING. Instituut Kunstgeschiedenis RUBRIEKSINDELING K.IN Instituut Kunstgeschiedenis Januari 2013 VOORWOORD Deze VOLLEDIG UITGESCHREVEN VERSIE van de indeling van de bibliotheek heeft de bedoeling om -in combinatie met een eveneens aanwezige

Nadere informatie

Experiment in Düppel en ons museum met de dubbele pot- of indirecte methode, tussen 1991 en 1995

Experiment in Düppel en ons museum met de dubbele pot- of indirecte methode, tussen 1991 en 1995 Experiment in Düppel en ons museum met de dubbele pot- of indirecte methode, tussen 1991 en 1995 Vondsten bij opgravingen in o.a. Dűppel toonden grondkuilen, die duidelijk gebruikt waren om teer te winnen

Nadere informatie

Thema Op reis. De reis van de archeologische voorwerpen van Baduhenna

Thema Op reis. De reis van de archeologische voorwerpen van Baduhenna Thema Op reis De reis van de archeologische voorwerpen van Baduhenna 4 vuurstenen sikkels afkomstig uit Helgoland, Denemarken 1 bronzen sikkel uit Mikene, Griekenland Gevonden rond 1930 aan de Krommelaan

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie