Jan Storm van Leeuwen m.m.v. Robert Arpots

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jan Storm van Leeuwen m.m.v. Robert Arpots"

Transcriptie

1 Jan Storm van Leeuwen m.m.v. Robert Arpots Banden zonder grenzen Boekbanden uit Duitsland en Nederland van de late Middeleeuwen tot de vroege twintigste eeuw, in de Universiteitsbibliotheek Nijmegen Catalogus bij de tentoonstelling september - oktober 2011 Universiteitsbibliotheek Nijmegen 2011

2 Deze uitgave is tot stand gekomen met financiële ondersteuning van Boeken zonder grenzen: boekbanden uit Duitsland en Nederland van de late Middeleeuwen tot de vroege twintigste eeuw, in de Universiteitsbibliotheek Nijmegen. Ter gelegenheid van de Tagung 2011 van de Arbeitskreis für die Erfassung, Erschließung und Erhaltung historischer Bucheinbände (AEB) in Nijmegen. Samengesteld door Jan Storm van Leeuwen, m.m.v. Robert Arpots. Nijmegen: Universiteitsbibliotheek, ISBN Copyright: J. Storm van Leeuwen

3 Voorwoord Het behoort tot de vaste ingrediënten van een bijeenkomst van de Arbeitskreis für die Erfassung, Erschließung und Erhaltung historischer Bucheinbände (AEB) dat de ontvangende instelling elk jaar een andere en bijna altijd een Duitse een tentoonstelling van banden organiseert. Vanzelfsprekend is er dan ook een tentoonstelling bij de Tagung 2011 van de AEB buiten de landsgrenzen, in de Universiteitsbibliotheek van Nijmegen. De tentoonstelling en de catalogus heb ik met veel plezier samengesteld, niet alleen omdat het goed is in deze instelling te werken, of omdat ik al jaren geniet van de Tagungen, of omdat een groeiende groep Nederlanders daar welkom is, maar ook omdat de huidige bijeenkomst tezamen met het Belgisch-Nederlands Bandengenootschap belegd is, de oudere en veel kleinere zusterorganisatie van de AEB, en vooral omdat er zoveel vriendschappelijke betrekkingen tussen Duitse en Nederlandse bandenspecialisten zijn. Vandaar de voor de tentoonstelling gekozen titel Banden zonder grenzen. Het is tevens de vierde tentoonstelling op rij door mij georganiseerd, die toevallig, maar voor mij niet zonder betekenis, te zien is bij het afscheid van Graham Jefcoate als bibliothecaris van de Universiteitsbibliotheek. Hij was het die inzag dat het voor een bibliotheek als die in Nijmegen, met een inmiddels zeer groot bestand aan oude boeken, helemaal geen luxe is om aandacht te besteden aan de vele interessante en fraaie banden die als vanzelf in haar bezit zijn gekomen. In tegenstelling tot de voorgaande tentoonstellingen is het centrale punt dit keer niet de mooie band, maar de interessante. De tentoonstelling is gericht op Duitse en Nederlandse banden: van beide soorten bezit de UB vele voorbeelden, meer dan van welk ander land ook. Er wordt naar gestreefd met name de verschillen en overeenkomsten naar voren te brengen die er op dit stuk geweest zijn. Bij buurlanden met wisselende vriendschappen en animositeiten ligt het voor de hand dat uitingen van kunst en kunstnijverheid dan weer sterk verwant zijn en dan weer belangrijke verschillen vertonen. Gelukkig zijn de vriendschapsbanden nu hechter dan ooit. Er is niet naar gestreefd een overzicht van banden uit Duitsland of Nederland te maken van de late Middeleeuwen tot de twintigste eeuw. Dat is onmogelijk; banden zijn nooit met dat oogmerk door de UB verzameld en men heeft nooit gestreefd naar welk soort van overzicht ook. Wèl zijn door de wijze waarop de UB tot stand is gekomen en uitgebreid, met vele schenkingen van losse boeken en kleine dan wel grote collecties, sommige onderwerpen veel sterker vertegenwoordigd dan andere. De ligging van de UB, vlak bij Duitsland, de vele Duitstalige boeken die Nederlandse katholieken aan hun UB schonken, en de in de UB opgenomen bibliotheken van opgeheven kloosters uit de buurt, hebben ervoor gezorgd dat zij zoveel Duitse boeken en banden rijk is dat de keuze voor Duitsland en Nederland voor de huidige tentoonstelling voor de hand lag. Hoewel voor de UB nooit opzettelijk boekbanden zijn verzameld, zijn er toch twee collecties terecht gekomen op het gebied van de uitgeversband. Het gaat om een verzameling Nederlandse voorbeelden uit de periode van de Nieuwe Kunst die ooit door de Firma Beijers in Utrecht was samengesteld en, recentelijk, de collectie van Pim Keessen, die de periode van de Nieuwe Kunst in vele landen bestrijkt en ook de latere tijd omvat. Van beide collecties is dankbaar gebruik gemaakt. De door Keessen meegeleverde documentatie was bovendien van belang voor de interpretatie van monogrammen en initialen van vormgevers op met name Duitse uitgeversbanden. De vele schenkingen van boeken door privépersonen hebben ervoor gezorgd dat de bibliotheek, naast de wetenschappelijke uitgaven die men in een UB verwacht, ook boeken bezit die mede ontspanning tot doel hebben en die men er niet direkt zoekt. De bibliotheek is vele litteraire werken rijk, die wellicht maar een korte periode gebruikt zijn (en soms helemaal niet), om daarna in de kast te blijven staan. Vele daarvan steken in goed bewaarde uitgeversbanden. Zulke uitgaven zal men vaak vergeefs zoeken in de catalogus van bijvoorbeeld de Koninklijke Bibliotheek.

4 De tentoonstelling en de catalogus bestaan feitelijk uit drie vleugels, die onderling verschillend behandeld zijn. De eerste vleugel wordt gevormd door 38 banden uit de Middeleeuwen en de Renaissance. Deze zijn vrij uitvoerig beschreven en worden afzonderlijk becommentarieerd. Voor zowel de Duitse als de Nederlandse band uit die periode is veel literatuur voorhanden, waardoor ze veelal geplaatst kunnen worden, terwijl de Duitse Einbanddatenbank (EBDB) en het Nederlandse wrijfselarchief Verheyden/Indestege het mogelijk maken ze aan speciale plaatsen of kloosters toe te wijzen of aan specifieke binders. In die periode hebben de banden uit beide landen veel gemeen en zijn ze toch meestal makkelijk van elkaar te onderscheiden, door bijvoorbeeld een verschil in gebruik van bekledingsmateriaal (varkens- versus kalfsleer). De tweede vleugel wordt gevormd door twintig prijsbanden, banden om boeken die ooit weggegeven zijn in een school die wij nu middelbaar zouden noemen, als prijs voor vlijt. Daar overwegen de verschillen. Het gaat om een andere schoolleiding, om andere materialen en om een ander soort decor. Ook op het gebied van de studie zijn er grote verschillen. De Nederlandse prijsband is goed bestudeerd en er is dus veel over bekend. De Duitse prijsband is nog nauwelijks bestudeerd. Het is niet zonder bijbedoeling dat ook dit onderwerp is uitgekozen: wellicht zien de Duitse collega s er een aanleiding in het onderwerp ter hand te nemen en dan op veel grondiger wijze dan met de Nijmeegse collectie en binnen het kader van een veel grotere tentoonstelling mogelijk is. Het onderwerp biedt weinig esthetisch genoegen, maar des te meer historisch en cultuurhistorisch interessants. De prijsbanden zijn hier afzonderlijk beschreven en hebben vooral een gezamenlijk commentaar; ze beslaan de periode tussen de vroege zeventiende eeuw en de vroege negentiende. Uitgeversbanden uit de periode c vormen de derde vleugel. Aan de studie ervan worden heel andere eisen gesteld dan bij de in opdracht en met de hand gemaakte banden van beide vorige groepen. De in opdracht van de uitgevers en in oplage gemaakte banden worden hier beschreven, rekening houdend met de aanbevelingen van Fouquet-Plümacher en Krauthausen (2008). Net als de prijsbanden worden ze gezamenlijk behandeld. Met 95 items is dit in kwantitatief opzicht het belangrijkste deel van de tentoonstelling. Toch is hier een beperking aangebracht: het gaat alleen om banden in binderslinnen en niet in andere materialen, zoals met name papier. Uitgeversbanden zijn vooral gedurende de laatste tien tot twintig jaren in de belangstelling gekomen. In Nederland betreft het speciaal de periode van de Nieuwe Kunst en in Duitsland eerder de periode van het Historisme. In Nederland is meer onderzoek gedaan naar ontwerpers dan in Duitsland. In het Historisme hebben de banden vaak veel gemeen, tijdens de Nieuwe Kunst zijn er vele verschillen en toch ook enkele direkte Nederlandse ontleningen aan Duitse modellen. In de periode c tot 1935 worden de verschillen steeds duidelijker. Er is zoveel mogelijk gepoogd banden te tonen, die nog niet naar voren zijn gekomen in de drie eerdere tentoonstellingen. Voor de uitgeversband, waarvan de UB zeer vele goede voorbeelden heeft, lukte dat prima, voor de Nederlandse prijsband maar ten dele, en voor de banden uit de Middeleeuwen en de Renaissance voor sommige onderdelen goed en voor andere slecht. Bijvoorbeeld bij de paneelstempelband uit de Nederlanden vertegenwoordigen de eerder getoonde banden bijna alles wat de UB op dat terrein bezit. Hier en elders zijn de hernomen banden opnieuw beschreven en bestudeerd volgens het voor deze tentoonstelling gekozen model. De banden uit Middeleeuwen en Renaissance hebben bijna alle ooit sloten of beslag gehad, of ze hebben die nog, geheel of ten dele. Er is gepoogd dat zoveel mogelijk te relateren aan het kort geleden verschenen boek van Georg Adler (Adler 2010). Een ander boek dat veelvuldig gebruikt is, verschijnt bij de Tagung van de AEB, Spespaneel en drakenstempel, de stilistische terminologie die door de UB ter gelegenheid van de AEB Tagung en voor het Belgisch-Nederlands Bandengenootschap gepubliceerd wordt. Het is samengesteld door Elly Cockx-Indestege en ondergetekende in samenwerking met Robert Arpots en onze helaas overleden vriend Jos. M.M. Hermans. Het was boeiend om de geboden termen meteen in gebruik te nemen. Zoals al bleek,

5 zijn ook de EBDB en het Wrijfselarchief Verheyden/Indestege systematisch geconsulteerd bij onderwerpen die daarin ontsloten zijn. Voor de preeg in het linnen van uitgeversbanden, die in de periode bijna altijd te vinden is, is systematisch het boekje van Andrea Krupp (2008) geconsulteerd. De beschrijving van de afzonderlijke banden is dus per categorie niet helemaal gelijk. Het materiaal van de bindingen van de oude banden is niet genoemd, omdat het voor de periode waarvoor het interessant is, tot rond 1550, veelal niet te zien is. De snede wordt alleen genoemd als die bewerkt is; een eventueel aanwezige titel (vaak het geval bij banden van vóór 1550) is niet beschreven. De banden zijn gemeten op de middens van de platten, zoveel mogelijk met inbegrip van een eventuele bolling en van de ribben. Maar de overstek van sloten en beslag is niet gemeten. De versiering is altijd beschreven, maar niet bij delen van de band die bij restauratie of reparatie vernieuwd zijn. Bij de uitgeversband wordt een onderscheid gemaakt tussen bestempeld en bedrukt. In het eerste geval is een duidelijke moet gevonden en in het tweede niet. Bij de verschillende methoden die in de negentiende eeuw zijn ontwikkeld om versiering op het linnen te krijgen, is het mij veelal niet mogelijk aan te geven om welke methode het gaat. Sommige banden hebben op een of andere wijze hoogreliëf gekregen, door het opbouwen van de platten voordat het bekledingsmateriaal eroverheen ging, door preging of anderszins. Ook hier is niet gepoogd te bedenken welke methode gevolgd zou kunnen zijn, als die mij bekend is of als ik die kan herkennen. Er wordt dan gesproken over reliëf. Bij de handboekbanden, unica, wordt de herkomst opgegeven, maar bij de uitgeversbanden, die in meervoud bestaan, niet. Tenzij anders vermeld, worden bij meerdelige werken de eerste getoond en besproken. Het spreekt voor zich dat men een tentoonstelling als de onderhavige niet alleen kan maken en dat geldt in versterkte mate voor de catalogus. Bij de voorbereiding waren allerlei mensen in de UB, bewust of onbewust, betrokken en bij het maken en verspreiden van de catalogus eveneens. Léon Stapper heeft zich, als bij vorige gelegenheden, op dit terrein onderscheiden. Ik wil hier speciaal Robert Arpots noemen, vriend en collega, die zich deze maal nog veel meer als belangrijke hulp op de achtergrond heeft opgesteld, voortdurend hand- en spandiensten heeft geleverd, zich voor een consequente titelbeschrijving en vermelding van de herkomst heeft ingezet en die dan ook niet voor niets op het titelblad genoemd wordt. Vele collega s en oudcollega s zijn mij nog steeds behulpzaam bij het snel opzoeken en per kerende mail toesturen van gegevens; daaronder wil ik vooral Elly Cockx-Indestege, Gerda Huisman en Rens Top noemen. Jan Storm van Leeuwen

6 1 Nederland, Mariënhage, Woensel-Eindhoven (?), ca 1470 Band: Bruin kalfsleer, blind bestempeld; houten platten, buiten naar alle kanten afgeschuind over ca. 2 cm (309x223x65 mm). Vijf ribben, afwisselend dubbel en enkel; zadelsteekkapitalen. Rug vernieuwd. Messing hoekbeslag, ruitvormig en bewerkt op het voorplat (verg. Adler ) en driehoekig en onbewerkt op het achterplat. Er zijn (gerepareerde) messing/leren klampriem-kantsluitingen (verg. Adler , 45). Beide platten zijn min of meer gelijk bestempeld met twee tegen elkaar liggende lijsten en een ruitenpatroon, alle gevormd door tripellijnen. De buitenste lijst is leeg, behalve aan de rugkant waar enkele ronde stempels met heraldische lelie zijn afgedrukt. De binnenste lijst heeft in de verticale banen op het voorplat de herhaalde afdruk van een groot bladstempel en is verder ook leeg. In het middenveld een ruitenpatroon van drie diagonale tripellijnen links-rechts en drie rechts-links, met op het voorplat in de driehoekige velden boven en onder een vierkant stempeltje met de letter T, in de ruitvormige velden boven en onder het bladstempel en de T, en in de overige velden een wapenschild met kepers en een kleine heraldische lelie. Op het achterplat de T in de driehoekige velden boven en onder en het blad in de ruitvormige velden. Inhoud: Nicolaus de Lyra, Postilla super librum Psalmorum. Geschreven te Leuven?, door Henricus de Lintris, Handschrift. Papier en perkament, 248 fol., 290x205 mm (Hs 198; Huisman 198). Herkomst: Henricus van Zomeren (tot 1472); P.J.T. Beerenbroek; P.J.M. van Gils, schenking aan de UB Bespreking: Het handschrift is afgeschreven door Henricus de Lintris voor Henricus van Zomeren ( 1472), rector van de universiteit van Leuven, waar ook De Lintris had gestudeerd. Daarom is het goed mogelijk dat het handschrift in Leuven is geschreven. Maar de band komt zeer waarschijnlijk uit het klooster Mariënhage te Woensel bij Eindhoven. Door het stempel met de letter T, het omkrullende blad en de heraldische lelie in een cirkel is hij direct te relateren aan een viertal banden dat door Prosper Verheyden ( , p ) aan dit klooster toegewezen is. Het wapen met kepers dat diverse malen op het voorplat is afgedrukt, staat ook in getekende vorm onderaan het eerste blad van het handschrift en is wellicht een verwijzing naar de opdrachtgever, maar het is nog niet bekend wiens wapen het was (de toenmalige abt Paulus van Hoven?). Literatuur: Storm van Leeuwen 2007 cat. 33

7 2 Duitsland, Memmingen, onbekende binderij, voor Kartuizerklooster Buxheim, ca Band: Bruin rundleer, blind bestempeld, over houten platten, buiten naar de rug afgeschuind over ca. 2 cm (314x230x115 mm). Vier dubbele ribben; kapitalen bestaande uit blauw, bruin en groen lint om een kern van opgerold materiaal. Rug gerestaureerd en met oorspronkelijk leer beplakt. Moeten van midden- en hoekbeslag (knoppen, vermoedelijk van het soort Adler ); twee messing klampriem-kantsluitingen (verg. Adler 2010 afb. 5-06d). Beide platten zijn verschillend bestempeld. Op het voorplat een kader van drie lijnen, waarvan de hoeken verbonden zijn door een Andreaskruis van lijnen en een rol met golvende ranken en bloemen of vruchten (nog onbekend). De velden boven en onder hebben in elk van de drie hoeken een hartvormig stempel met bladwerk, in het midden een evangelistensymbool, Mattheus boven en Johannes onder, en ertussen enige kleinere stempels. Elk van beide velden opzij heeft een evangelistensymbool, Lucas links en Marcus rechts, met wat kleinere stempels waaronder een eikel (nog onbekend) eromheen. Op het achterplat twee kaders van twee lijnen, met afwisselend de eikel en de ster ertussenin en een geometrisch stempel op de hoeken van het binnenste kader. In het middenveld een Andreaskruis, als genoemd, met een takje in elk veld, bestaande uit een gebogen lijn en drie rozetten. De velden van de rug hebben elk een Andreaskruis van lijnen. In het bovenste rugveld een papieren titelschild. EBDB werkplaats w003050, stempels s24599, s024600, s024601, s024602, s024603, s024606, s024607, s Inhoud: Breviarium volgens de usus van Rome. Deel I, Het zomerstuk. Geschreven te Kempten, Allgäu, door Johann Kraller, Papier, 447 fol., 322x214 mm. (Hs 293a; Huisman p ). Herkomst: Kartuizerklooster in Buxheim (eind 15 de eeuw). Bespreking: Een contemporaine aantekening op het eerste blad van dit zomerstuk van het Breviarium maakt duidelijk dat het boek voor het kartuizerklooster Aula Beatae Mariae (Maria Saal) te Buxheim bij Memmingen gemaakt is. Het handschrift is door Johann Kraller uit Kempten geschreven, maar het is het waarschijnlijk pas na verwerving gebonden (Memmingen ligt ongeveer 40 kilometer van Kempten in Allgäu) en wel in Memmingen in de Stadtbibliothek aldaar bevindt zich een band die met een groot deel van dezelfde stempels versierd is, maar niet met de rankenrol en het eikelstempel (om een exemplaar van de Institutiones van Justinianus, Basel 1476; Nr. 3,360; GW 7591). Beide banden komen stellig uit hetzelfde, verder onbekende atelier. Het is minder waarschijnlijk dat het klooster zelf een binderij had, want het zeven jaar later afgeschreven en gebonden winterdeel van dit Breviarium (cat. 4) komt uit een ander atelier dat zeker in Memmingen te plaatsen is. Het heeft allemaal andere stempels als de onderhavige band en heeft ook een andere maat. De keuze voor een ander atelier kan eraan hebben gelegen dat het eerste niet meer bestond toen het winterdeel gebonden moest worden. Maar het kan ook zijn dat de abt onder wie het zomerstuk werd verworven en gebonden, Petrus Luz ( ), en die van het winterdeel, Henricus Gans ( ), de voorkeur hadden voor verschillende binders.

8 63 Nederland, onbekende plaats, onbekende binderij, Band: Rood binderslinnen met een marokijnpreeg (Krupp Lea8), goud en blind bestempeld (250x169x36 mm). Oorspronkelijk linnen opgelegd op vernieuwd rood linnen. Snede onbewerkt. Voorplatten grotendeels in goud, rug in goud; rest blind. Op de platten een soort Perzisch patroon met grote in elkaar overlopende hoekstukken, elk met een medaillon met een scene die relateert aan de inhoud van het boek. In het midden een grote voorstelling met Perzische lijnencontour, voorstellende een jager die een leeuw aanvalt. Tussen hoekstukken en middenstuk in een blind maureskenpatroon. De ruggen hebben een doorlopende versiering die aan diverse stijlen ontleend is en de auteursnaam en de boektitel bevat. Uiterste schutbladen (vernieuwd) in wit papier. Inhoud: S.A. Buddingh, Neêrlands-Oost-Indië; reizen over Java, Madura, Makassar, Saleijer, Bima [ ] gedaan gedurende het tijdvak van Te Rotterdam, bij M. Wijt en zonen, vol. (SC c 9). 64 Nederland, Amsterdam, F.A.L. Japin (etiket), 1862 Band: Rood binderslinnen met preeg in herhaalde driepootjes (Krupp Hex5), blind en met goud bestempeld (197x137x27 mm). Middenornament voorplat en rug in goud; rest blind. Op de platten een kader van lijnen met grote lineaire hoekstukken. In het midden van het voorplat een plaat met een bos bloemen. Op de ruggen een doorlopende versiering van hoofdzakelijk ranken en bloemen met, op ongeveer 1/3 e de titel. Uiterste schutbladen in effen chroomgeel glanspapier. Inhoud: A[ntonie] C[hristiaan]W[ynand] Staring, Gedichten. Ter derde uitgave nogmaals [ ] herzien. Met eene inleiding door Nicolaas Beets. Haarlem, A.C. Kruseman, Vier delen in twee banden. (SC c 182). 65 Nederland, onbekende plaats, onbekende binderij, Band: Rood binderslinnen met fijne segrijnpreeg (verg. Krupp Lea2), blind en met goud bestempeld (200x141x17 mm). Snede onbewerkt. De ornamenten op het voorplat en de rug in goud; de rest blind. Op de platten een kader van lijnen met daarbinnen een eenvoudig lintenpatroon. In de hoeken

9 daarvan ijle en langwerpige ranken. In het midden van het voorplat een schrijvend engeltje, zittend op bloemen en te midden van gras en bloemen. Op de rug een doorlopende decoratie van vrij vette bladeren, met de titel bijna halverwege. Uiterste schutbladen in effen hardgeel glanspapier. Inhoud: R. Koopmans van Boekeren, Strooi-avonden; novellen voor jonge lieden. Te Leiden, bij A.W. Sijthoff, [1865]. (SC c 77). 66 Nederland, Den Haag, J. van den Bos (etiket), 1868 Band: Groen binderslinnen met fijne segrijnpreeg (Krupp Lea1), blind en met goud bestempeld (181x121x12 mm). Snede onbewerkt. Centraal ornament voorplat en rug in goud; rest blind. Op beide platten een kader met gotische hoekstukken. Op het voorplat een middenstuk met een harp, een boek en ranken, op het achterplat een met een bloemenvaas op een ranke sokkel. Op de rug een dwarstitel, van kop naar staart, en enige ornamenten. Uiterste schutbladen in matgeel papier. Inhoud: J[ohn] E[ric] Banck, Verspreide gedichten. s Gravenhage, M.J. Visser, (SC c 153).

10 67 Nederland, onbekende plaats, onbekende binderij, Band: Donkergroen binderslinnen met heel fijne segrijnpreeg (verg. Krupp Lea1), blind, zwart en in goud bestempeld (194x136x21 mm). Kader op voorplat zwart, titel voorplat en rug in goud; rest blind. Op beide platten een breed kader tussen een rechthoek aan de buitenkant en een puntovaal aan de binnenkant, gevuld met gestileerde kelkbloemen en grote bladeren. In het midden van het voorplat de titel. Rug met twee veld van een lijn me driehoekige ornamenten tegen de korte kanten, boven en onder, en ertussen de titel. Uiterste schutbladen in wittig papier. Inhoud: A.J. de Bull, Gedichten. Schiedam, H.A.M. Roelants, vol. [Bandtitel Volledige dichtwerken]. (SC c 110). 68 Nederland, onbekende plaats, onbekende binderij, 1874 Band: Paars binderslinnen met fijne segrijnpreeg (Krupp Lea1), met verhoogd reliëf en met goud bestempeld (195x139x17 mm); platten langs de randen afgeschuind. Snede verguld. Het binnenste kader op het voorplat en de middenversiering en de rug zijn in goud, de rest in blind reliëf. Op beide platten een kader van een verhoogde lijn met aan de buitenkant zwarte lijntjes. Daarbinnen een tweede kader van herhaalde motiefjes en dubbellijnen uitlopend in een lintenornament in de hoeken. In het midden een soort verhoogde vierpas met erbinnen met een middenstuk voorstellende een meisjesbuste in een cartouche met putti, een lier, een vogel en ranken (alleen voorplat). De ruimte tussen het binnenste kader en de centrale vierpas is voorzien van een fijn ruitenpatroon. De rug is door lijngroepen in vijf velden verdeeld, waarvan het middelste de titel heeft en de overige krullende ornamenten hebben. Uiterste schutbladen in matbruin papier. Inhoud: J[an] J[acob] L[odewijk] ten Kate, Bladeren en bloemen; poezy. Leiden, A.W. Sijthoff, [1874]. (SC c 93).

P.A. Daum. als MAURITS

P.A. Daum. als MAURITS Antiquariaat Schuhmacher Sedert 1952 Wilma Schuhmacher & Max Schuhmacher Gelderschekade 107, 1011 EM Amsterdam, telefoon +31(0)20 6221604 e-mail: schuhmacher@xs4all.nl site: www.antiquariaatschuhmacher.nl

Nadere informatie

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4.

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Vraagstelling. Wat zijn de maten, versieringen en vorm van de van de kerk van Drempt (kaart afb. 1) gerapporteerde grafplaat uit de (ruim te nemen) 12 e eeuw? Wat is zijn

Nadere informatie

1. Het getal 200 9 = 1800 is even. De andere antwoorden zijn oneven: 2009, 2 + 0 + 0 + 9 = 11, 200 9 = 191, 200 + 9 = 209.

1. Het getal 200 9 = 1800 is even. De andere antwoorden zijn oneven: 2009, 2 + 0 + 0 + 9 = 11, 200 9 = 191, 200 + 9 = 209. 1. Het getal 200 9 = 1800 is even. De andere antwoorden zijn oneven: 2009, 2 + 0 + 0 + 9 = 11, 200 9 = 191, 200 + 9 = 209. Kangoeroewedstrijd editie Wallabie: jaargang 2009, probleem 1; Kangoeroewedstrijd

Nadere informatie

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen.

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Beschrijving schaal van Oegstgeest Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Figure 2: Onderaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. De schaal heeft een diameter van 21 centimeter

Nadere informatie

Peeters (V2).indd 1 25-03-10 14:31

Peeters (V2).indd 1 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 1 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 3 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 5 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 7 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 8 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 9 25-03-10

Nadere informatie

Machinestempels als verzamelgebied (4) Jos M.A.G. Stroom.

Machinestempels als verzamelgebied (4) Jos M.A.G. Stroom. Machinestempels als verzamelgebied (4) Jos M.A.G. Stroom. In de vorige aflevering heb ik aandacht besteed aan de machinestempels uit de Kerst- en Nieuwjaarsperiode (KNJ), die elk jaar opnieuw weer voor

Nadere informatie

Gebruikershandleiding BNM-I

Gebruikershandleiding BNM-I Gebruikershandleiding BNM-I Februari 2015 Algemeen De BNM-I verzamelt en presenteert informatie over Middelnederlandse handschriften en weldra hopelijk ook over (exemplaren van) drukken tot en met 1540.

Nadere informatie

Algemene Kunst- en Antiekveiling Maart 2012 Wapens

Algemene Kunst- en Antiekveiling Maart 2012 Wapens Algemene Kunst- en Antiekveiling Maart 2012 Wapens Kavel nr. 3701: Een hout gesneden Balinese danseres, Ubud, midden 20ste eeuw Het basement met lotusbloem waaronder de inscriptie: Dibikin, Oleh, Aapfttangku,

Nadere informatie

RKD explore. Rkd Explore http://rkd.nl/ Adriaen Backer

RKD explore. Rkd Explore http://rkd.nl/ Adriaen Backer Rkd Explore http://rkd.nl/ RKD explore 11377 Adriaen Backer Anatomische les van Prof. Frederik Ruysch, 1670 gedateerd Amsterdam, Amsterdam useum, inv./cat.nr. SA 2000 Download Download Download Object

Nadere informatie

K 1 Symmetrische figuren

K 1 Symmetrische figuren K Symmetrische figuren * Spiegel Plaats de spiegel zó, dat je twee gelijke figuren ziet. Plaats de spiegel nu zó op het plaatje, dat je dezelfde figuur precies éénmaal ziet. Lukt dat bij alle plaatjes?

Nadere informatie

START WISKUNDE-ESTAFETTE RU 2007 Je hebt 60 minuten voor 20 opgaven. Het totaal aantal te behalen punten is 600.

START WISKUNDE-ESTAFETTE RU 2007 Je hebt 60 minuten voor 20 opgaven. Het totaal aantal te behalen punten is 600. START WISKUNDE-ESTAFETTE RU 2007 Je hebt 60 minuten voor 20 opgaven. Het totaal aantal te behalen punten is 600. Estafette-opgave 1 (20 punten, rest 580 punten) Vier bij vier. In een schema van vier maal

Nadere informatie

Memorieboek of calendarium-necrologium van het Sint Plechelmuskapittel te Oldenzaal Inleiding bij de internet-editie

Memorieboek of calendarium-necrologium van het Sint Plechelmuskapittel te Oldenzaal Inleiding bij de internet-editie Memorieboek of calendarium-necrologium van het Sint Plechelmuskapittel te Oldenzaal Inleiding bij de internet-editie In een vitrine in de oude sacristie van de St. Plechelmusbasiliek te Oldenzaal is een

Nadere informatie

VERENIGING VAN NEDERLANDSE BEELDENDE KUNSTENAARS DE BRUG. Inventaris van het archief van (1945-) 1951, 1960-1996 (-1998)

VERENIGING VAN NEDERLANDSE BEELDENDE KUNSTENAARS DE BRUG. Inventaris van het archief van (1945-) 1951, 1960-1996 (-1998) Inventaris van het archief van VERENIGING VAN NEDERLANDSE BEELDENDE KUNSTENAARS DE BRUG (1945-) 1951, 1960-1996 (-1998) Tiny de Boer / Ramses van Bragt Den Haag 2001 / 2007 INHOUD 1. Inleiding 3 2. Inventaris

Nadere informatie

HET MOOGLY ALFABET vertaald door HET HAAKBEEST www.hethaakbeest.be

HET MOOGLY ALFABET vertaald door HET HAAKBEEST www.hethaakbeest.be HET MOOGLY ALFABET vertaald door HET HAAKBEEST www.hethaakbeest.be 1 Gebruik onderstaand schema voor de teltekeningen: Start Losse (l) Halve Vaste (hv) Vaste (v) 2 vasten in 1 steek Haak 2 vasten samen

Nadere informatie

MEDAILLON PG-1 MEDAILLON PG-2 MEDAILLON PG-3

MEDAILLON PG-1 MEDAILLON PG-2 MEDAILLON PG-3 MEDAILLON PG-1 AFMETINGEN : 33 x 20cm Ruitvormig wapenschild gevat in rolwerk Medaillon met inscriptie Monseur Melon ende Ioeffrauwe Eesabella van Longevil, sijn huysvrauwe A 1626 Wapenschild Melon van

Nadere informatie

Opvouwbare kubus (180 o )

Opvouwbare kubus (180 o ) Workshop Verpakkingen NWD 18 februari 2012 hm / rvo Opvouwbare kubus (180 o ) - Een bouwplaat van de kubus en een voorbeeldfoto - Als je een mooi wilt maken: een A4-tje 160 g wit papier en een schutblad,

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1. basispatronen

Inhoud. Deel 1. basispatronen Inhoud Deel 1 basispatronen 1 Inleiding 6 2 Materialen 7 3 Het maat nemen 8 4 Grondpatroon rechte rok 14 5 Grondpatroon gerende rok 16 6 Wijde rok met schuin over elkaar vallende geplooide banen 18 7 Grondpatroon

Nadere informatie

Machinestempels als verzamelgebied (1)

Machinestempels als verzamelgebied (1) Machinestempels als verzamelgebied (1) Veel filatelisten verzamelen, behalve postzegels, ook stempels. Sommige stempels zijn geliefd omdat ze volledig op een postzegel passen (puntstempels, ook wel nummerstempels

Nadere informatie

Scrapbookforum. nummer 18, mei 2011. Scrappen in één kleur!

Scrapbookforum. nummer 18, mei 2011. Scrappen in één kleur! Scrapbookforum nummer 18, mei 2011 Scrappen in één kleur! voorwoord Van harte welkom! We zitten midden in de lente, heerlijk genieten van het mooie weer, de vogels die fluiten, de tuin met al het moois

Nadere informatie

Dieren vouwen met Origami

Dieren vouwen met Origami Dieren vouwen met Origami Uitgaande van een meestal vierkant stuk papier ontstaan alleen door vouwen 2 - of 3-dimensionale objecten, zoals dieren, vogels, papieren vliegtuigjes, voorwerpen en geometrische

Nadere informatie

Kunstrondje om de Cunerakerk

Kunstrondje om de Cunerakerk OUD RHENEN - drieentwintigste jaargang - mei 2004 - no. 2 - blz. 23 Kunstrondje om de Cunerakerk Ad J. de Jong Door de eeuwen heen werden kunstenaars geboeid door de fraaie Cuneratoren die statig oprijst

Nadere informatie

Tekst gekleurd in roze = opmerkingen/bedenkingen van de vertaler (niet uit het originele patroon)

Tekst gekleurd in roze = opmerkingen/bedenkingen van de vertaler (niet uit het originele patroon) DE KAT IN HET RAAM Sara Elizabeth Kellner Vertaling Charami.com DISCLAIMER Dit patroon behoort toe aan Sara Elizabeth Kellner (http://www.rabbitholeknits.com/). Charami.com maakte enkel de vertaling, onafhankelijk

Nadere informatie

Aanvankelijk staan de lijnen van een baan ver uit elkaar; later komen ze dichter bijeen.

Aanvankelijk staan de lijnen van een baan ver uit elkaar; later komen ze dichter bijeen. VORMTEKENEN EERSTE KLAS 1. Voorbereidende schrijfoefeningen Alle schrijfbewegingen van grote en kleine drukletters, van kleine en hoofdletters in het lopend schrift (handschrift) analyseren en er oefeningen

Nadere informatie

Een Middeleeuwse vuurdover van kasteel Nijenrode

Een Middeleeuwse vuurdover van kasteel Nijenrode Een Middeleeuwse vuurdover van kasteel Nijenrode Gert Immerzeel Straatweg23,3621BB Breukelen 105 In jaargang 7, nr. 2 (juni 1992) van het Tijdschrift Historische Kring Breukelen schreef de heer A.H. Verroen

Nadere informatie

Het ontstaan en de ontwikkeling van familiewapens. Lezing door Cees Heystek op de bijeenkomst van de HCC-regio Noordoost-Brabant

Het ontstaan en de ontwikkeling van familiewapens. Lezing door Cees Heystek op de bijeenkomst van de HCC-regio Noordoost-Brabant Het ontstaan en de ontwikkeling van familiewapens Lezing door Cees Heystek op de bijeenkomst van de HCC-regio Noordoost-Brabant Wat is een familiewapen? Een familiewapen is een embleem van een persoon

Nadere informatie

In het Zwembad - Talkabout

In het Zwembad - Talkabout In het Zwembad - Talkabout Gebruik deze afgedrukte vellen voor het maken van wat we een Talkabout noemen voor het uitstapje naar het zwembad met je kind. Een Talkabout is een middel om een gesprekje te

Nadere informatie

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal:

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Bouwstijlen Bouwstijlen van kerken in Nederland De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Oudste stenen gebouw Romaans Gotiek Neogotiek Renaissance Neorenaissance Classicisme

Nadere informatie

Kirsten (maar wij zeggen Kir) plant een feestje. In de tuin, met de zon op bestelling. Kir houdt van lijstjes en systemen. Van creatief en consequent

Kirsten (maar wij zeggen Kir) plant een feestje. In de tuin, met de zon op bestelling. Kir houdt van lijstjes en systemen. Van creatief en consequent Handleidingen Kirsten (maar wij zeggen Kir) plant een feestje. In de tuin, met de zon op bestelling. Kir houdt van lijstjes en systemen. Van creatief en consequent opvoeden. Van haar held (maar niet van

Nadere informatie

Over de kerk van Marum

Over de kerk van Marum Over de kerk van Marum De kerk van Marum is een van de oudste bakstenen kerken in Groningen. Het oudste gedeelte, het koor, dateert uit de 12 e eeuw. De toren is 13 e -eeuws. De preekstoel werd in 1826

Nadere informatie

Jaargang 8 Nummer 10 15 juni 2010

Jaargang 8 Nummer 10 15 juni 2010 Jaargang 8 Nummer 10 15 juni 2010 Inhoud nieuwsbrief De Brief, nr. : 10 Nog plaatsen beschikbaar voor bezoek Museum Boerhaave zondag a.s.: 20 juni 2010; Meld je aan via:kpiters@xs4all.nl of 0638534610.

Nadere informatie

Leydse Weelde. Marie de Brimeu - B

Leydse Weelde. Marie de Brimeu - B Leydse Weelde Marie de Brimeu - B Welkom in Museum Boerhaave. Je gaat de tentoonstelling Leydse Weelde Groene ontdekkingen in de Gouden Eeuw bekijken. Met groene ontdekkingen worden natuurlijk planten

Nadere informatie

PADDY. Alternatief. www.kitepassion.nl Jan van Leeuwen

PADDY. Alternatief. www.kitepassion.nl Jan van Leeuwen PADDY Alternatief PADDY Deze markante vlieger is ontworpen door Willy Koch. Deze Duitse kunstenaar heeft al menige mooie vlieger ontworpen. In zijn ontwerpen gebruikt hij vaak het zo bekende vlechtwerk.

Nadere informatie

OVERZICHT 2015 PRIJSLIJST LEVERINGSPRGRAMMA 2015. 06-31 04 62 82 info@schommels.net www.schommels.net

OVERZICHT 2015 PRIJSLIJST LEVERINGSPRGRAMMA 2015. 06-31 04 62 82 info@schommels.net www.schommels.net OVERZICHT 2015 PRIJSLIJST LEVERINGSPRGRAMMA 2015 2 COMPACT 3 SUPER COMPACT 4 PERGOLA 5 SOLIDE 14x14 6 ACCESSOIRES 7 TRANSPORT 8 INSTALLATIE 8 BESTELLEN 8 PORTFOLIO 9 3 COMPACT SCHOMMEL 1p 2.0 m 160,00

Nadere informatie

De Zilveren bal ontwerp J.C.Altorf. Opsteller: Rob Visser

De Zilveren bal ontwerp J.C.Altorf. Opsteller: Rob Visser De Zilveren bal ontwerp J.C.Altorf Opsteller: Rob Visser In aansluiting op het document Johan Coenraad ( Jan ) Altorf een Haagse beeldende kunstenaar wat hoofdzakelijk gaat over bouwbeeldhouwwerk, is dit

Nadere informatie

Quick Reference BRISwarenhuis

Quick Reference BRISwarenhuis Quick Reference BRISwarenhuis Nieuwe functionaliteiten Versie 7 april 2016 1 BRISwarenhuis januari 2016 Per 1 januari 2016 is een nieuwe versie van BRISwarenhuis voor alle gebruikers beschikbaar. BRISwarenhuis

Nadere informatie

HOE IK EEN BALG MAAK

HOE IK EEN BALG MAAK HOE IK EEN BALG MAAK Gespreid over verschillende jaren, bouwde ik houten camera s. De grootste uitdaging was het zelf maken van een balg. Om het geheim hiervan te achterhalen, ontlede ik enkele oude balgen.

Nadere informatie

Vind een plantennaam met elke letter van het alfabet.

Vind een plantennaam met elke letter van het alfabet. Maak een tunnel/knikkerbaan in de zandbak Versier iemand van de groep als een boom met verschillende natuurmaterialen (geen boom en planten pijn doen) Maak een papieren bootje. Zoek een plas water en zet

Nadere informatie

Nota collectiebeleid 2011 De collectievorming voor de Vakbibliotheek Rechten

Nota collectiebeleid 2011 De collectievorming voor de Vakbibliotheek Rechten Nota collectiebeleid 2011 De collectievorming voor de Vakbibliotheek Rechten Inhoud: 1. Inleiding 2. Collectievorming en taakstelling van de vakbibliotheek 2.1. De taakstelling van de bibliotheek 2.2.

Nadere informatie

Boekbeslag en sluitingen

Boekbeslag en sluitingen Boekbeslag en sluitingen voor het Herbarius oft Cruydt- Boeck van Rembertus Dodonaeus Leyden, inde Plantijnsche Druckerije van Françoys van Ravelingen, 1608. Op de veiling van Henri Godts (www.godts.com)

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. wiskunde CSE KB. tijdvak 1 donderdag 22 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. wiskunde CSE KB. tijdvak 1 donderdag 22 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2008 tijdvak 1 donderdag 22 mei 13.30-15.30 uur wiskunde CSE KB Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen.

Nadere informatie

Auditieve oefeningen. Boek van de week: Verhaalbegrip: Taalbewustzijn:

Auditieve oefeningen. Boek van de week: Verhaalbegrip: Taalbewustzijn: Auditieve oefeningen Boek van de week: 1; Nijntje in het museum 2; Krokodil en het meesterwerk 3; Kloddertje 4; Meneer Kandinsky was een schilder 5; Het kleine museum Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik

Nadere informatie

VAN RHEINLAND NAAR RIJNLAND

VAN RHEINLAND NAAR RIJNLAND VAN RHEINLAND NAAR RIJNLAND Bodemvondsten in Leiden H. Suurmond-van Leeuwen In 1976 werd op het terrein van de toekomstige nieuwbouw van het Hoogheemraadschap van Rijnland door het Instituut voor Prae-

Nadere informatie

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde STIJL GEBOUW LOCATIE Romaans Oude Kerk (toren) Naaldwijk Gotisch Oude Kerk (kerkgebouw) Naaldwijk Renaissance Oude Raadhuis Naaldwijk Classicisme Nederhof

Nadere informatie

Bereken de oppervlakte van de donkere gedeelten in de tekeningen hieronder.

Bereken de oppervlakte van de donkere gedeelten in de tekeningen hieronder. Oefenopgaven oppervlakte en inhoud 1. Bereken de oppervlakte van de driehoeken en parallellogrammen hieronder. 2. Bereken de oppervlakte van de donkere gedeelten in de tekeningen hieronder. 3. A. Bereken

Nadere informatie

Wat is de som van de getallen binnen een cirkel? Geef alle mogelijke sommen!

Wat is de som van de getallen binnen een cirkel? Geef alle mogelijke sommen! Estafette-opgave 1 (20 punten, rest 480 punten) Zeven gebieden Drie cirkels omheinen zeven gebieden. We verdelen de getallen 1 tot en met 7 over de zeven gebieden, in elk gebied één getal. De getallen

Nadere informatie

Archiefnummer 0354. Inventaris van het archief/de collectie van. A. Greebe (1915-1993) Kunstenaar en verzamelaar 1917-1979.

Archiefnummer 0354. Inventaris van het archief/de collectie van. A. Greebe (1915-1993) Kunstenaar en verzamelaar 1917-1979. Archiefnummer 0354 Inventaris van het archief/de collectie van A. Greebe (1915-1993) Kunstenaar en verzamelaar 1917-1979 Lidy Visser Den Haag 2002/2009 INHOUD 1. Inleiding 3 2. Inventaris 4 2.1. Correspondentie

Nadere informatie

Bij de volgende vragen Bij een regelmatige veelhoek kun je het gemakkelijkst eerst de buitenhoeken berekenen en daarna pas de binnenhoeken.

Bij de volgende vragen Bij een regelmatige veelhoek kun je het gemakkelijkst eerst de buitenhoeken berekenen en daarna pas de binnenhoeken. Rood-wit-blauw werkblad 1 Bij het hele werkblad: Alle rode getallen zijn deelbaar door hetzelfde getal. Elk wit getal is gelijk aan een rood getal + 1, elk blauw getal aan een rood getal + 2 Russisch vermenigvuldigen

Nadere informatie

Mededelingenblad van de Stichting Ars et Mathesis. redaktieadres Nieuwstraat 6 3743 BLBaarn. Jaargang 7 Nummer 1 Februari 1993

Mededelingenblad van de Stichting Ars et Mathesis. redaktieadres Nieuwstraat 6 3743 BLBaarn. Jaargang 7 Nummer 1 Februari 1993 Mededelingenblad van de Stichting Ars et Mathesis redaktieadres Nieuwstraat 6 3743 BLBaarn Jaargang 7 Nummer 1 Februari 1993 De tentoonstelling Ruimte en Reliëf in Kasteel Groeneveld te Baarn, waar Popke

Nadere informatie

Leven met angst voor ernstige ziektes

Leven met angst voor ernstige ziektes Leven met angst voor ernstige ziektes Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op

Nadere informatie

Nu ben jij aan de beurt!!!!!!!

Nu ben jij aan de beurt!!!!!!! TAAL KAART 1 Maak een woordenspin van de herfst! Als je voor deze kaart kiest ga je een woordenweb maken over de herfst. Nu ben jij aan de beurt!!!!!!! -Neem een kladblad. -Schrijf je woord in het midden.

Nadere informatie

Onmogelijke figuren. Geschreven door Judith Floor en Vivike Lapoutre. Herzien door Dieuwke van Wijk en Amarins van de Voorde

Onmogelijke figuren. Geschreven door Judith Floor en Vivike Lapoutre. Herzien door Dieuwke van Wijk en Amarins van de Voorde Onmogelijke figuren Geschreven door Judith Floor en Vivike Lapoutre Herzien door Dieuwke van Wijk en Amarins van de Voorde Vierkant voor Wiskunde Zomerkamp A 2010 Voorwoord Je hebt vast wel eens een stripboek

Nadere informatie

The Arts & Crafts Movement

The Arts & Crafts Movement Engeland, de Victoriaanse tijd 2 e helft van de 19e eeuw The Arts & Crafts Movement Bakermat en inspiratiebron voor Art Nouveau en Art Deco Het ontstaan van de A & C M - Engeland was in sociaal economisch

Nadere informatie

Het album is verpakt in een portefeuille en is als volgt aan te vragen: code: SKHV pf1

Het album is verpakt in een portefeuille en is als volgt aan te vragen: code: SKHV pf1 Archief. De collectie bestaat uit een album met daarin schetsen en ontwerpen, o.a voor decoraties. Het zijn aquarellen gemaakt door leerlingen van de "School voor Kunstnijverheid Haarlem" onder leiding

Nadere informatie

Hart-vlieger René Maier rene@windhau.ch Vertaald uit het Duits door Nest Lernout en Jacques Durieu

Hart-vlieger René Maier rene@windhau.ch Vertaald uit het Duits door Nest Lernout en Jacques Durieu Hart-vlieger René Maier rene@windhau.ch Vertaald uit het Duits door Nest Lernout en Jacques Durieu Hart-vlieger / Juni 2014 Pagina 1 Hart-vlieger Na ongeveer 3 jaar proberen en testen en met de steun van

Nadere informatie

Afdrukken in Calc Module 7

Afdrukken in Calc Module 7 7. Afdrukken in Calc In deze module leert u een aantal opties die u kunt toepassen bij het afdrukken van Calc-bestanden. Achtereenvolgens worden behandeld: Afdrukken van werkbladen Marges Gedeeltelijk

Nadere informatie

Hekla. Auteur: Martin Schlegel Uitgegeven door Holzinsel Spiele, 2002 Een tactisch bordspel voor 2 tot 4 spelers vanaf 10 jaar.

Hekla. Auteur: Martin Schlegel Uitgegeven door Holzinsel Spiele, 2002 Een tactisch bordspel voor 2 tot 4 spelers vanaf 10 jaar. Hekla Auteur: Martin Schlegel Uitgegeven door Holzinsel Spiele, 2002 Een tactisch bordspel voor 2 tot 4 spelers vanaf 10 jaar. Voorgeschiedenis Eeuwenlang slaagt de IJslandse vulkaan Hekla erin, om zo

Nadere informatie

Startgids 061 Nieuw product aanmaken en wijzigen

Startgids 061 Nieuw product aanmaken en wijzigen Startgids 061 Nieuw product aanmaken en wijzigen In deze startgids wordt uitleg gegeven hoe u nieuwe producten kunt aanmaken en wijzigen in de Safe Concept webapplicatie. Inhoud Een nieuw product aanmaken

Nadere informatie

HET HERKENNEN VAN GROTE MEEUWEN (DEEL 5)

HET HERKENNEN VAN GROTE MEEUWEN (DEEL 5) HET HERKENNEN VAN GROTE MEEUWEN (DEEL 5) Bram Rijksen In de voorgaande delen is ingegaan op specifieke leeftijdskenmerken en het verschijnsel rui bij grote meeuwen. In het derde en vierde deel is aangegeven

Nadere informatie

Weekkaart/inzagepas 10,00 Jaarkaart/lenerspas 30,00 Vervangende pas 5,00 AdamNet-pas 45,00 Vervangende AdamNet-pas 4,50

Weekkaart/inzagepas 10,00 Jaarkaart/lenerspas 30,00 Vervangende pas 5,00 AdamNet-pas 45,00 Vervangende AdamNet-pas 4,50 Universiteitsbibliotheek Februari 2014 Tarievenoverzicht Dit is een overzicht van de tarieven die de Universiteitsbibliotheek berekent voor producten en diensten. Nadere informatie over de variabele kosten

Nadere informatie

Etiketten maken en printen (word 2010).

Etiketten maken en printen (word 2010). Etiketten maken en printen (word 2010). Klik op het tabblad Verzendlijsten. (Zie pijl). Het onderstaande venster komt nu: Klikt u nu op Afdruk samenvoegen starten Er komt weer een venster: Zie hier naast.

Nadere informatie

RUBRIEKSINDELING. Instituut Kunstgeschiedenis

RUBRIEKSINDELING. Instituut Kunstgeschiedenis RUBRIEKSINDELING K.IN Instituut Kunstgeschiedenis Januari 2013 VOORWOORD Deze VOLLEDIG UITGESCHREVEN VERSIE van de indeling van de bibliotheek heeft de bedoeling om -in combinatie met een eveneens aanwezige

Nadere informatie

Dick Bruna en de post

Dick Bruna en de post Dick Bruna en de post Als eenvoud het kenmerk is van het ware, zoals het spreekwoord luidt, dan is het werk van de Nederlandse grafisch ontwerper Dick Bruna bijzonder "waar". Er zijn weinig andere kunstenaars

Nadere informatie

Koptische, Gotische, Armeense, Ethiopische en Syrische vertaling

Koptische, Gotische, Armeense, Ethiopische en Syrische vertaling Koptische, Gotische, Armeense, Ethiopische en Syrische vertaling 1 In de tijd dat de mensen het Grieks van de Septuaginta (Griekse vertaling van het Oude Testament) steeds slechter begonnen te verstaan,

Nadere informatie

www.digitalecomputercursus.nl 10. Voorbeeld berekeningen maken met Excel

www.digitalecomputercursus.nl 10. Voorbeeld berekeningen maken met Excel 10. Voorbeeld berekeningen maken met Excel In de komende hoofdstukken worden een aantal voorbeelden van berekeningen die gemaakt kunnen worden in Excel uitgelicht. U kunt deze berekeningen ook zodanig

Nadere informatie

Teken een diagonaalvlak naar keuze in de originele kubus. Teken dit diagonaalvlak plat op je blad op ware grootte.

Teken een diagonaalvlak naar keuze in de originele kubus. Teken dit diagonaalvlak plat op je blad op ware grootte. Deze toets bestaat uit 11 opgaven. Voor elk onderdeel is aangegeven hoeveel punten kunnen worden behaald. Er zijn 2 punten te behalen. Antwoorden moeten altijd zijn voorzien van een berekening, toelichting

Nadere informatie

Goudse Rembrandts bekend!

Goudse Rembrandts bekend! PERSBERICHT 17 juli 2014 Goudse Rembrandts bekend! De jury (directeur Museum Gouda, Gerard de Kleijn) heeft ruim honderd tekeningen en schilderwerken ontvangen voor de tekenwedstrijd: Wie is de beste Rembrandt

Nadere informatie

B E L E I D S P L A N S T I C H T I N G J A C O B S P I N 2 0 1 3 2 0 1 5. De schoenerbrik Jan Freseman in 1860

B E L E I D S P L A N S T I C H T I N G J A C O B S P I N 2 0 1 3 2 0 1 5. De schoenerbrik Jan Freseman in 1860 B E L E I D S P L A N S T I C H T I N G J A C O B S P I N 2 0 1 3 2 0 1 5 De schoenerbrik Jan Freseman in 1860 INHOUD Voorwoord.. 3 Inleiding.. 4 Doelstellingen.. 5 Missie... 6 Beleid en beheer... 7 Gegevens

Nadere informatie

HET HERKENNEN VAN GROTE MEEUWEN (DEEL 3)

HET HERKENNEN VAN GROTE MEEUWEN (DEEL 3) HET HERKENNEN VAN GROTE MEEUWEN (DEEL 3) Bram Rijksen In de vorige twee delen is ingegaan op de specifieke leeftijdskenmerken van de zeemeeuw, en op welke wijze het verschijnsel rui kan helpen bij het

Nadere informatie

Leydse Weelde. Carolus Clusius - A

Leydse Weelde. Carolus Clusius - A Leydse Weelde Carolus Clusius - A Welkom in Museum Boerhaave. Je gaat de tentoonstelling Leydse Weelde Groene ontdekkingen in de Gouden Eeuw bekijken. Met groene ontdekkingen worden natuurlijk planten

Nadere informatie

De wapenschilden van Cuijk en Grave

De wapenschilden van Cuijk en Grave De wapenschilden van Cuijk en Grave Het wapenschild van de familie van Cuyck Aernt Van Buchel reproduceerde in zijn Monumenta drie verschillende wapenschilden van de van Cuycks 1 : In goud twee dwarsbalken

Nadere informatie

Inventaris van de vlaggencollectie (nrs 201-221)

Inventaris van de vlaggencollectie (nrs 201-221) Inventaris van de vlaggencollectie (nrs 201-221) Nr. 201 Datum Fysieke details Toestand Christelijke Volkspartij (CVP) - slogan (spandoek) s.l. s.d. Katoen Geverfd Blauw/wit 85 x 253 cm Vuil Blauw opschrift

Nadere informatie

De Wespendief. (Veldherkenning)

De Wespendief. (Veldherkenning) (Veldherkenning) R. KASTELIJN De Wespendief IN HET VELD IS VERWARRING MET DE BUIZERD EEN VEEL VOORKOMENDE FOUT. VOOR IEDEREEN DIE IN DE WESPENDIEF IS GEÏNTERESSEERD GELDT EEN ALGEMEEN ADVIES: GA IN HET

Nadere informatie

Enkele in Neurenberg gemaakte geelkoperen voorwerpen met ongebruikelijke versieringen

Enkele in Neurenberg gemaakte geelkoperen voorwerpen met ongebruikelijke versieringen Enkele in Neurenberg gemaakte geelkoperen voorwerpen met ongebruikelijke versieringen ÜTIO BAUMGÄRTEL RUIM ZESTIG JAAR GELEDEN heeft Walter Stengel erop gewezen, hoe belangrijk de Neurenbergse ambachten

Nadere informatie

Plaatsingslijst. Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949

Plaatsingslijst. Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949 Plaatsingslijst Archief T.A. de Jager Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949 Katholiek Documentatie Centrum 2013 1 Binnengekomen

Nadere informatie

1 ste OPDRACHT - Maquette

1 ste OPDRACHT - Maquette Naam... Klas... 1 ste OPDRACHT - Maquette 1a Zet de maquette van de Domkerk voorzichtig in elkaar, zoals hij te zien is op de plattegrond hieronder. 1b Zet de nummers op de juiste plaats in de tekening

Nadere informatie

TALCA KANTEN TUNIEK VRIJWARINGSCLAUSULE PATROON. Kim Rutledge Vertaling Charami.com 1/18

TALCA KANTEN TUNIEK VRIJWARINGSCLAUSULE PATROON. Kim Rutledge Vertaling Charami.com 1/18 1/18 TALCA KANTEN TUNIEK Kim Rutledge Vertaling Charami.com VRIJWARINGSCLAUSULE PATROON Dit patroon werd ontworpen door Kate Rutledge (http://femmefibers.blogspot.be/) voor NaturallyCaron.com (http://www.yarnspirations.com/naturallycaron).

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015 De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Op dinsdag heb ik maar weinig foto s gemaakt. Ik, of beter gezegd mijn camera, werd tijdelijk ingehuurd

Nadere informatie

Kitty de Wolf. Kijk op: www.banditsieraden.nl en www.facebook.com/banditsieraden. www.kosmosuitgevers.nl

Kitty de Wolf. Kijk op: www.banditsieraden.nl en www.facebook.com/banditsieraden. www.kosmosuitgevers.nl Kitty de Wolf Loomen met Supercoole loomideeën met Band-it! De vakantie is voorbij en het nieuwe schooljaar staat voor de deur. Erg? Nee, juist leuk! Met de ideeën in dit boek word je de coolste van de

Nadere informatie

lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37

lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37 lenen & inzien lenen en inzien_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:37 lenen en inzien_folder_a5_def.indd 2 11-04-11 12:37 lenen & inzien Bibliotheek Den Haag heeft veel te bieden, maar u zult vooral plezier

Nadere informatie

TAALKAART - Wij maken met de klas ons eigen middeleeuws naamdichtenboek! 1 Naamdicht

TAALKAART - Wij maken met de klas ons eigen middeleeuws naamdichtenboek! 1 Naamdicht TAALKAART - In de middeleeuwen was een boek een voorwerp van luxe en prestige. Er waren veel huiden nodig om alles op te schrijven en de kleurstoffen die dienden om de gekleurde inkten te maken, kwamen

Nadere informatie

Tekst en foto s: Robert Hoornstra

Tekst en foto s: Robert Hoornstra 75-jarige Jubileum-Show van de Duitse Speciaalclub voor Spreeuwduiven Ondergebracht bij de EUROPA SHOW LEIPZIG 2012, de 27e Europa Show voor pluimvee, duiven, konijnen, cavia s en kooivogels. Gehouden

Nadere informatie

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Actuele relatie met O&O (specifieke opleidingen etc.) De collectie Engelse taal en cultuur richt zich met name op de studenten, docenten en onderzoekers

Nadere informatie

HET IS EEN PRISMA, OF TOCH NIET...

HET IS EEN PRISMA, OF TOCH NIET... In dit artikel laten we zien hoe je een kubus, een rombendodecaëder en een afgeknotte octaëder kunt omvormen tot een. Om de constructie zelf uit te voeren, heb je de bouwtekeningen nodig die bij dit artikel

Nadere informatie

Monumenten fietsroute Nijbroek

Monumenten fietsroute Nijbroek Monumenten fietsroute Nijbroek Ter gelegenheid van de Open Monumentendag op 12 september 2015 is voor de Nijbroekse polder een speciale fietsroute samengesteld die u langs tal van rijks- en gemeentelijke

Nadere informatie

Vlaamse Wiskunde Olympiade 2011-2012: tweede ronde

Vlaamse Wiskunde Olympiade 2011-2012: tweede ronde Vlaamse Wiskunde Olympiade 011-01: tweede ronde 1. Op hoeveel manieren kan deze ronde van de wiskunde olympiade opgelost worden met precies één antwoord dat foutief of blanco is? () 0 () 10 (C) 150 (D)

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/94829

Nadere informatie

Het praeseslint wordt boven de jas over de rechterschouder gedragen, met het schild op de borst.

Het praeseslint wordt boven de jas over de rechterschouder gedragen, met het schild op de borst. CASTRUM COULEUR WAPENSCHILD Het wapenschild van Castrum heeft de vorm van het heraldisch Vlaams schild. Het heeft een faas aan het hoofd in zilver met de wapenspreuk VIVAMUS AD CODICEM daarop aangebracht

Nadere informatie

GELDIG VANAF 1 JULI 2013 Eventuele prijsstijgingen in de loop van 2013 zullen tijdig aangekondigd worden ETIKETTEN LABELS

GELDIG VANAF 1 JULI 2013 Eventuele prijsstijgingen in de loop van 2013 zullen tijdig aangekondigd worden ETIKETTEN LABELS GELDIG VANAF 1 JULI 2013 Eventuele prijsstijgingen in de loop van 2013 zullen tijdig aangekondigd worden ETIKETTEN LABELS Bibliotheeketiketten BibliDesign Witte papieretiketten, voor printer, op A4-vel,

Nadere informatie

Woordje voorzitter. Nederland Lacrosse Nieuwsbrief April/Mei 2012. Beste Nederland Lacrosse,

Woordje voorzitter. Nederland Lacrosse Nieuwsbrief April/Mei 2012. Beste Nederland Lacrosse, NederlandLacrosse NieuwsbriefApril/Mei2012 1 Woordjevoorzitter BesteNederlandLacrosse, Hierbij ontvangen jullie de eerste interne nieuwsbrief van Nederland Lacrosse. Waaromisdezenieuwecommunicatievormbelangrijk?Wijmerkenalsbestuurdater

Nadere informatie

De Gouden Eeuw van Twente 100 topstukken uit de collectie van Rijksmuseum Twenthe

De Gouden Eeuw van Twente 100 topstukken uit de collectie van Rijksmuseum Twenthe Huis van Heek, tentoonstellingen in Rijksmuseum Twenthe en Huis Bergh Persbericht Rijksmuseum Twenthe, 12 februari 2015 De Gouden Eeuw van Twente 100 topstukken uit de collectie van Rijksmuseum Twenthe

Nadere informatie

Cursus KeyCreator. Oefening 13: Audiocassette

Cursus KeyCreator. Oefening 13: Audiocassette Cursus KeyCreator Oefening 13: Audiocassette Tekenen van een audiocassette Men dient hiervoor verschillende functies te gebruiken: - Tekenen van rechthoeken, lijnen en cirkels. - Trimmen, dubbeltrimmen

Nadere informatie

Fujifilm Krafter. Foto Luuk Schudde. Basis handleiding

Fujifilm Krafter. Foto Luuk Schudde. Basis handleiding Lorem Ipsum School Fujifilm Krafter Foto Luuk Schudde Basis handleiding Pagina 1 Basisbeginselen In deze handleiding zullen we de basis van het programma Krafter behandelen. We gaan ervan uit dat je het

Nadere informatie

Bij deze PTA-toets hoort een uitwerkbijlage, die behoort bij opdracht 4c. Pagina 1 van 8. Vestiging Westplasmavo

Bij deze PTA-toets hoort een uitwerkbijlage, die behoort bij opdracht 4c. Pagina 1 van 8. Vestiging Westplasmavo Vestiging Westplasmavo vak : Wiskunde leerweg : TL toetsnummer : 4T-WIS-S06 toetsduur: : 100 minuten aantal te behalen punten : 56 punten cesuur : 28 punten toetsvorm : Schriftelijk hulpmiddelen : Geodriehoek,

Nadere informatie

Identificatielabels voor elektrische toepassingen

Identificatielabels voor elektrische toepassingen 70 ETIKETTEN & TAGS Identificatielabels voor elektrische toepassingen Kies uw kleuren uit het assortiment bijbehorende materiaal KABEL-ETIKETTEN MET INKEPINGEN Gravoply 1 1,5 mm (1/16") dik Afmeting 150

Nadere informatie

Familiekunde. Vlaanderen

Familiekunde. Vlaanderen Familiekunde Vlaanderen Documentatie- en studiecentrum voor familiegeschiedenis Van Heybeeckstraat 3, 2170 Merksem, België +32 (0)3 646 99 88 administratie@familiekunde-vlaanderen.be www.centrumfamiliegeschiedenis.be

Nadere informatie

Bulletin 5. Bekijk onze totale collectie in onze catalogus en bulletins op www.kippershobby.nl. KippersHobby 2010

Bulletin 5. Bekijk onze totale collectie in onze catalogus en bulletins op www.kippershobby.nl. KippersHobby 2010 KippersHobby 2010 Uw verkooppunt Bulletin 5 Bestellen: KippersHobby groothandel verkoopt uitsluitend aan branchgerichte wederverkopers. Alle hier getoonde informatie is onder voorbehoud van druk- en zetfouten.

Nadere informatie

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Zelfstandig Doel van de opdracht: Het leren hoe

Nadere informatie

Muziekbibliotheek van de Omroep

Muziekbibliotheek van de Omroep MCO_bibliotheek_aanlever_28_4_10 29-04-10 10:29 Pagina 1 Muziekbibliotheek van de Omroep Muzikale schatkamer van Nederland muziekcentrum van de omroep MCO_bibliotheek_aanlever_28_4_10 29-04-10 10:29 Pagina

Nadere informatie

LIDMAATSCHAP KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK DEN HAAG (KB) (VERSIE: NOV. 2013)

LIDMAATSCHAP KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK DEN HAAG (KB) (VERSIE: NOV. 2013) LIDMAATSCHAP KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK DEN HAAG (KB) (VERSIE: NOV. 2013) 1.1 INLEIDING De ETA wil naast Evangelisch ook graag Theologisch en Academisch zijn. Dit betekent dat we studenten stimuleren tot

Nadere informatie

Escher in Het Paleis. Wiskundepakket. Ruimtelijke figuren

Escher in Het Paleis. Wiskundepakket. Ruimtelijke figuren Escher in Het Paleis Wiskundepakket Ruimtelijke figuren Ruimtelijke figuren Escher maakt in EEN AANTAL prenten gebruik van wiskundig interessante ruimtelijke vormen, zoals Platonische lichamen en Möbiusbanden.

Nadere informatie