Forum. Kim Meijer, Lectoraat Ethics & Global Citizenship Kenniscentrum Hospitality Saxion University of Applied Sciences

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Forum. Kim Meijer, Lectoraat Ethics & Global Citizenship Kenniscentrum Hospitality Saxion University of Applied Sciences k.m.t.meijer@saxion."

Transcriptie

1 Forum Kim Meijer, Lectoraat Ethics & Global Citizenship Kenniscentrum Hospitality Saxion University of Applied Sciences Er bestaat geen ethiek of gastvrijheid zonder inlevingsvermogen: zonder het vermogen je te kunnen plaatsen in de schoenen van een ander. Het valt mij op dat de nadruk binnen gastgerichte HBO opleidingen zoals hotel-, toerisme- en facility management te veel ligt op de managementprocessen en te weinig op de gastvrije houding ten opzichte van de gast of klant en wat dat nu precies is, gastvrijheid. Zo bezien is gastvrijheid een mooi woord maar tegelijkertijd ook een hol begrip. Deze indruk sluit aan bij een recente publicatie van de Onderwijsraad waarin wordt gewezen op onvoldoende samenhang in het curriculum tussen onderwijssectoren en vakgebieden (Onderwijsraad 2014). In dit Forum: een pleidooi voor meer focus op ethiek, gastvrijheid en inlevingsvermogen binnen de gastgerichte HBO opleidingen. Niet als mooi woord, maar als essentiële grondhouding van de wereldburger in de gastvrijheidsindustrie. Een betere wereld begint bij jezelf. Vanuit het lectoraat Ethiek & Global Citizenship 1 wordt bovengenoemde grondhouding gestimuleerd binnen de kaders van de Expeditie minor, nieuw en toegankelijk voor alle Saxion studenten. In de Expeditie ontwikkelen studenten een visie op de wereld waarmee zij haar een stukje gastvrijer maken toegegeven, dat is een vrij brede opdracht. Ter voorbereiding op deze opdracht verzorgt het lectoraat twee weken onderwijs met diverse werkvormen gericht op de Nederlandse samenleving. Het doel? Het inlevingsvermogen vergroten door studenten meer gevoelig te maken voor onderwerpen als wereldgeschiedenis, integratie en racisme. Een belangrijk onderdeel van deze weken zijn de verschillende fieldtrips; de uitdaging: inlevingsvermogen stimuleren door middel van beleving. De eerste fieldtrip voert naar het Nijmeegse muzieum 2 waar studenten onder begeleiding van een blinde gids en met de blindengeleidenstok als enige houvast een uur lang ervaren hoe het is om zelf blind te zijn. Tijdens de donkerbeleving schuifel je een dag door het leven van een blinde. Zo probeer je op de tast een cola- van een sinasfles te onderscheiden in de supermarkt, steek je met gevaar voor eigen leven een drukke straat over en ben je voortdurend afgeleid door alle geluiden om je heen. Terwijl ik mijn weg zocht in het allesoverheersende donker besefte ik dat ik me nooit eerder heb ingeleefd in een blinde, zoals ik dat nu deed en met mij de studenten. De tweede fieldtrip is even indrukwekkend: een ontmoeting met uitgeprocedeerde asielzoekers die zich uitspreken vanuit stichting Wij Zijn Hier. Deze trip had niet bepaald het Efteling effect, zo met studenten in een gedeeltelijk door asbest besmet kraakpand in Amsterdam. Eenmaal binnen startte de confrontatie met de wereld van de asielzoeker direct: de kamers zijn snikheet, zij slapen op een stapel matrassen in de hoek, en zijn van kleding en voedsel volledig afhankelijk van vrijwilligers. Deze mensen vallen tussen kant en wal, ze kunnen niet naar huis, niet naar een ander land en niet blijven in Nederland en toch, ze zijn hier. Het effect van de fieldtrip: up-close-and-personal contact met de asielzoeker, horen en zien wie hij is, waar hij woont en nog tragischer, horen wie hij had willen zijn. Wat proberen we nu eigenlijk te bereiken met deze combinatie van werkvormen en fieldtrips? Simpel gezegd maar niet zo simpel gedaan het stimuleren van het inlevingsvermogen van studenten. Een eigenschap die Martha Nussbaum omschrijft als narratieve verbeelding (Nussbaum 2002). Vrijetijdstudies nummer 3, jaargang 32,

2 Forum Narratieve verbeelding is de nieuwsgierigheid naar de ander als vreemdeling, de bereidheid om naar hem te luisteren en ook de wil om hem te begrijpen. Volgens Nussbaum laat het Europese onderwijssysteem te weinig ruimte voor de ontwikkeling van inlevingsvermogen. Door een gebrek aan liberal education of geest bevrijdend onderwijs 3 worden studenten in het keurslijf van een managementwetenschap gedwongen. Zodoende geraakt de essentiële eigenschap van het inlevingsvermogen of Nussbaum s narratieve verbeelding steeds verder op de achtergrond. Sterker nog, de ontwikkeling van deze eigenschap wordt vanzelfsprekend beschouwd als onderdeel van het groeiproces van adolescent naar volwassene als bijzaak en niet als onderdeel van de primaire onderwijstaak. Het beroepsonderwijs zou meer moeten investeren in liberal education of algemeen vormend onderwijs. Deze bewering sluit aan op het rapport van de Onderwijsraad waarin wordt gewezen op het belang van 21st century skills waaronder persoonlijk en sociale verantwoordelijkheid voor een goed functioneren in de huidige maatschappij. Bovengenoemde stelling doet in het bijzonder een beroep op die opleidingen waarbij gastvrijheid een sleutelrol speelt. Als wij in het onderwijs aan het stimuleren van inlevingsvermogen onontbeerlijk voor gastvrijheid voorbij gaan, dan beheersen studenten straks enkel de kunst om sec het proces klaar te spelen. Nu kan ik mij indenken dat dit pleidooi weerstand oproept. Beroepsopleidingen gaan juist over de praktische uitoefening van een bepaald beroep; er is geen ruimte voor algemeen vormend onderwijs en fieldtrips in hotels zijn ook heel leerzaam. Dat spreek ik niet tegen, ik houd hier enkel een pleidooi voor een verbreding van de mogelijkheden van het onderwijs gericht op basiskwaliteiten. Na afloop van de eerste weken van de minor gaven studenten aan dat zij nu anders denken, breder geïnteresseerd zijn, bewuster zijn, en dat zij het leuk vinden om met elkaar te discussiëren en om naar elkaar te luisteren. Een fraai resultaat bereikt door een diversiteit aan actuele onderwerpen, wisselende werkvormen en confrontaties met echte toestanden en misstanden in de Nederlandse samenleving. Op basis van deze succesvolle ervaring daag ik u, onderwijzers en onderzoekers uit om hetzelfde te doen: leg de verbinding tussen toegepast management en stimulans van reflectief inlevingsvermogen. Literatuur Nussbaum, M. (2002) Education for citizenship in an era of global connection. Studies in Philosophy and Education. 21, Onderwijsraad (2014) Een eigentijds curriculum. Geraadpleegd op https://www.onderwijsraad.nl/upload/documents/ publicaties/volledig/een-eigentijds-curriculum.pdf Noten 1 Het lectoraat Ethics & Global Citizenship is onderdeel van het kenniscentrum Hospitality van de academie Hospitality Business School van Saxion University of Applied Sciences, zie: Lectoraten/Lectoraat_ethiek/ 2 3 filosofie, geschiedenis, kunst of literatuur (Nussbaum 2002). 52 Vrijetijdstudies nummer 3, jaargang 32, 2014

3 DE FORUMREACTIES De International Classroom Nicoline de Heus, Lectoraat Cross Cultural Understanding NHTV internationale hogeschool Breda Graag maak ik van de ruimte gebruik om het betoog van Kim Meijer te onderstrepen vanuit het perspectief van de International Classroom. Vanuit het lectoraat Cross Cultural Understanding aan NHTV internationale hogeschool Breda houden we ons bezig met het design van de International Classroom. Een didactisch concept dat is ontstaan door de groei van studentenmobiliteit. Het idee van de International Classroom is dat door de aanwezigheid van een variëteit aan culturele perspectieven interactie ontstaat op basis waarvan verschillende ideeën, theorieën en kennis worden gedeeld en daar dan kritisch op wordt gereflecteerd (Leaks, 2012). Uit deze interculturele interactie wordt nieuwe gezamenlijke synergetische kennis gecreëerd. In dit proces ontwikkelen studenten 1) algemene competenties zoals: de blik op de eigen wereld verruimen, een nieuwsgierige en onderzoekende houding ontwikkelen, en het kunnen reflecteren op de bekende omgeving en de eigen kennis, en 2) persoonlijke competenties zoals: het vermogen zich in te leven in de gevoelens, gedachten en gedragingen van leden van groepen met een andere cultuur (culturele empathie), en het hebben van een open en onbevooroordeelde houding ten opzichte van andere groepen en andere culturele normen en waarden (Nuffic 2014). Echter, lang is aangenomen dat deze processen vanzelf plaatsvinden en studenten deze competenties automatisch ontwikkelen. Meer en meer ontstaat het besef dat deze zelf-evidente werking van de International Classroom een mythe is en vraagt om systematische en strategische design en implementatie. De term International Classroom is problematisch omdat er snel wordt aangenomen dat culturele diversiteit alleen ontstaat door de aanwezigheid van studenten met verschillende nationaliteiten. Ik zou dit concept graag willen oprekken en willen spreken over een Intercultural Classroom. Ook binnen het Nederlandstalige cohort van studenten is er sprake van een variëteit aan (sub)culturele perspectieven. Een student uit een dorpje in Drenthe kijkt anders naar vrije tijd of gastvrijheid dan de student geboren en getogen in Rotterdam. Een student uit een ondernemersgezin is met andere waarden opgevoed dan een student uit een arbeidersgezin. Maar ook vanwege het feit dat velen van onze Nederlandse studenten een andere culturele achtergrond hebben, omdat ze derde of vierde generatie kinderen van migranten of voormalige vluchtelingen zijn. Dus mijn aanvullende pleidooi op dat van Kim Meijer is dat de mogelijkheden tot ontwikkeling van inlevingsvermogen niet alleen buiten de muren van de instelling kunnen plaatsvinden, maar ook zeker daarbinnen. In de eerste bijeenkomst van ons ICC (interculturele competentie) onderwijs laten wij eerstejaars vrijetijdsmanagementstudenten zich aan elkaar voorstellen door iets te vertellen over hun (sub)culturele achtergrond aan de hand van een object dat ze meenemen en dat symbool hiervoor staat. De variëteit in de klas blijkt opeens enorm en het opent mogelijkheden tot andere gesprekken onder klasgenoten dan de gangbare kennismakingsgesprekken. Ze leren iets over elkaar wat ze vaak nog niet van elkaar wisten. Daarom onderstreep ik weliswaar hoe goed het is Vrijetijdstudies nummer 3, jaargang 32,

4 DE FORUMREACTIES om buiten de muren van de school de confrontatie te zoeken, mijn pleidooi is dat deze confrontatie ook binnen de context van een klas kan worden gefaciliteerd. De reden voor mijn pleidooi om te denken in termen van een Intercultural Classroom heeft te maken met de noodzaak tot ontwikkeling van deze competenties voor alle studenten. Technologische ontwikkelingen, toenemende mobiliteit en globalisatie hebben bijgedragen aan het feit dat we in een netwerksamenleving leven en kenniseconomieën hebben ontwikkeld. Door razendsnelle ontwikkelingen verandert de wereld continu. De vraag die ik in dit verband durf te stellen is of de houdbaarheidsdatum van de kennis die wij onderwijzen niet al enigszins is verlopen op het moment dat een student afgestudeerd is? De roep is daarom om kenniswerkers op te leiden, professionals die in staat zijn om levenslang te leren en hun kennis up-to-date te houden door uit de verschillende culturele contexten waarin zij actief zijn nieuwe kennis te genereren. Kennis is dus een belangrijke productiefactor geworden voor de succesvolle onderneming. Holden (2002, 2004) bepleit dan ook om Cross Cultural Management te zien als een vorm van Knowledge Management. Om te overleven zullen organisaties lerende organisaties moeten worden die nieuwe innovatieve ideeën en kennis generen om oplossingen voor bestaande en complexe vraagstukken te ontwikkelen en om de concurrenten voor te blijven. Het gebruik van culturele diversiteit wordt gezien als een belangrijke bron. Door vanaf dag één studenten te leren dat ze in interactie met elkaar en gebruik makend van elkaars verschillende perspectieven nieuwe kennis kunnen ontwikkelen, vraagt enerzijds om de ontwikkeling van inlevingsvermogen waar Kim Meijer tot oproept. Tegelijkertijd wordt het een integraal onderdeel van managementprocessen. Zoals Kim Meijer aangeeft wordt nu vaak de focus gelegd op het management van processen wat leidt tot het feit dat studenten straks enkel de kunst om sec het proces klaar te spelen beheersen. Vanuit een Intercultural Classroom concept is onder andere culturele empathie noodzaak om deze processen goed te kunnen managen en om een succesvolle onderneming te laten floreren. Dit brengt mij op het laatste punt van mijn betoog. Wat Kim Meijer met haar Expeditie minor-studenten doet, inspireert mij als docent om buiten mijn kaders te denken in het ontwikkelen van onderwijs. Ik was graag met haar meegegaan op expeditie. Maar dat is ook het punt. In het design van de Intercultural Classroom krijgen docenten een andere rol. In plaats van alleen maar de expert te zijn die kennis overdraagt, worden ze ook een belangrijke facilitator in het design van co-creatieve leerervaringen. De studenten worden een belangrijke bron van input om leerervaringen vorm te geven en nieuwe kennis en inzichten te genereren. Zoals aan het begin van mijn betoog aangegeven, ontstaan deze processen niet vanzelf. Van docenten worden andere of wellicht nieuwe competenties gevraagd, wat zeker tot de weerstand kan leiden waar Kim Meijer het ook over heeft. Het gevoel kan ontstaan dat er weer iets extra s wordt toegevoegd aan de volle agenda s en de hoge werkdruk. Laat me toch gewoon lesgeven, is in daarom wel een begrijpelijke reactie. Daarom daag ik samen met Kim Meijer docenten maar ook hun management uit om de competenties die onlosmakelijk met de Intercultural Classroom zijn verbonden een integraal onderdeel laten vormen van het curriculum, leerervaringen en toetsing. Dit betekent dat docenten en werkveld een actieve rol moeten spelen in de ontwikkeling en inbedding van deze onderwijsdoelen. Een Intercultural Classroom kan niet top-down worden geïmplementeerd maar vraagt om een bottom-up benadering. 54 Vrijetijdstudies nummer 3, jaargang 32, 2014

5 Literatuur Holden, N. J. (2002) Cross cultural management: a knowledge management perspective, London: Pearson Education. Holden, N. J (2004) Why marketers need a new concept of culture for the global knowledge economy. International Marketing Review, 21 (6), pp , Emerald [online]. Available at / ?journalCode=imr (Accessed 25 February 2014) Leask, B. (2012) Taking a holistic approach to internationalisation, connecting institutional policy with the everyday reality of student life. In; Beelen, J. & H. de Wit(eds.) Internationalisation revisited: new dimensions in the internationalisation of higher education, pp Nuffic (2014) Studenten internationaliseren in eigen land [online]. Available at: (Accessed 2o July 2014) Niet bij de pakken neerzitten Ko Koens, Academie voor Hotel en Facility Management NHTV Breda University of Applied Sciences Centre of Expertise Leisure Tourism and Hospitality Interessant om het betoog van Meijer te lezen over het belang van inlevingsvermogen voor gastvrijheid en ethiek. Ze geeft aan dat ze verwacht dat haar vraag naar een grotere nadruk op inlevingsvermogen binnen het HBO-onderwijs weerstand oproept. Ik weet niet of dat echt zo is. Om mij heen hoor ik over een zelfde behoefte, zowel van docenten om mij heen als vanuit het bedrijfsleven. Zeker in de internationaal gerichte gastvrijheidsindustrie is het essentieel dat toekomstige gastvrijheidsprofessionals zich leren inleven in de situatie van anderen. Qua ethiek heeft eerder onderzoek uitgewezen dat er binnen het bedrijfsleven behoefte is aan een nieuwe aanwas van managers met kennis van ecologische en sociale duurzaamheid, die bovendien weten hoe deze zaken te combineren met management. Deze behoefte heeft er toe geleid dat het Centre of Expertise for Leisure Tourism en Hospitality (CELTH) een speciale taskforce heeft opgezet om de industrie door middel van onderzoek te faciliteren in haar zoektocht naar duurzaamheid. Uitgangspunt hierbij is dat duurzaamheid verder gaat dan alleen milieu. Zeker binnen de toerisme-, vrijetijds- en gastvrijheidssector gaat ethiek verder en moet het sociale elementen zoals inlevingsvermogen meenemen. Het integreren van de resultaten van dergelijk onderzoek binnen het onderwijs kan mogelijk de ogen openen van studenten en ze het belang van ethiek en inlevingsvermogen leren. Helaas blijkt binnen het huidige HBO-gastvrijheidsonderwijs ethiek en duurzaamheid nog steeds een ondergeschoven kindje te zijn (Melissen et al. 2015). Een betere integratie in het onderwijsprogramma van geestbevrijdend onderwijs, zoals Meijer het noemt, kan zeker helpen deze link te creëren en is daarmee een nobel streven. Het is echter niet altijd even gemakkelijk om dergelijke nobele ideeën te realiseren, zeker gezien de toenemende standaardisering in het huidige HBO-onderwijs. Zoals eerder aangestipt door Kooi (2012) is er tegenwoordig sprake van een spanningsveld tussen kwaliteitsbewaking en creativiteit. Als voorbeeld kan de BBA-standaard genoemd worden. Deze standaard helpt onmiskenbaar om de kwaliteit van onderwijs te garanderen en ze zorgt ervoor dat studenten de noodzakelijke kennis van zaken hebben op het gebied van management, welke ook essentieel is voor toekomstige professionals in de gastvrijheidsindustrie. Tegelijkertijd maakt het er niet gemakkelijker op om meer creatieve Vrijetijdstudies nummer 3, jaargang 32,

6 DE FORUMREACTIES reflectieve en imaginaire vakken te integreren in het curriculum. Hetzelfde kan gezegd worden van de prestatieafspraken die HBO s met de overheid maken. Toch is dit alles zeker geen reden om bij de pakken neer te zitten. Ook binnen het huidige stelsel zijn er nog ruim voldoende mogelijkheden om ethiek, gastvrijheid en inlevingsvermogen onder studenten te stimuleren. Sinds dit jaar is de Academie voor Hotel en Facility Management bij de NHTV hiermee begonnen door middel van een verplichte driejarige cursus Business Law & Ethics. Hierin worden studenten geprikkeld te reflecteren op hun eigen gedrag, maar wordt tevens expliciet de relatie tussen ethiek en bedrijfsmanagement bestudeerd. Toegegeven, met een dergelijke cursus kan niet de diepgang worden bereikt, die een minor zou geven. Aan de andere kant worden zo wel alle studenten bereikt en opgeleid om tot een basisniveau van ethiek en inleving te komen. Uiteraard kunnen HBO instellingen studenten ook op andere wijzen verder helpen hun inlevingsvermogen te ontwikkelen, bijvoorbeeld door stages of hierop gerichte projecten die studenten motiveren om zelf op zoek te gaan naar uitdagingen die hun ethiek en inlevingsvermogen stimuleren. Door dit te combineren met gedegen managementonderwijs kunnen we studenten beter voorbereiden op hun toekomstige rol binnen de gastvrijheidsindustrie als reflectieve, inlevende professionals. Literatuur Kooi, S. A. (2012) Creativiteitsmanagement: van Creatief Potentieel naar Design Effect (MDM thesis). Rotterdam: EURIB. Melissen, F., K. Koens, M. Brinkma & B. Smit (under review) (2015) It s (still) the social dilemma, stupid! Journal of Cleaner Production. 56 Vrijetijdstudies nummer 3, jaargang 32, 2014

Cultureel management van hogescholen

Cultureel management van hogescholen Cultureel management van hogescholen Workshop Fontys Docentevent Yolanda te Poel Lector Diversiteit in de jeugdzorg Fontys Hogeschool Pedagagogiek Eindhoven 10 januari 2013 Dialoog: Wat is goed cultureel

Nadere informatie

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Leiding geven aan leren Waarom en voor wie Onderwijsgevenden in het primair onderwijs (regulier en speciaal onderwijs),

Nadere informatie

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel Instellingsbeleid doelstellingen en profiel 1 Inleiding 2 Beleid 3 Onderwijs 4 Onderzoek 5 Beroepspraktijk en regio 6 Kwaliteit is mensenwerk 7 Operational Excellence 8 Bestuur 9 Raad van Toezicht 10 Financiën

Nadere informatie

De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda

De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda COSPA Dag De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda Olaf Ernst, Organisatie stages/beleidsverantwoordelijke Praktijkleren Angelique Grippeling, Internationale

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Achtergrond Communicatiewetenschap, Universiteit Groningen, Concordia University Montreal Onderzoek intercultureel

Nadere informatie

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT 5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT WAT BETEKENT DUURZAAM? Duurzaam betekent aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in

Nadere informatie

ÉÉN VAN ONZE EXPERTS

ÉÉN VAN ONZE EXPERTS ÉÉN VAN ONZE EXPERTS Een netwerk van hoog opgeleide, ervaren zelfstandig FM-professionals. Wij zijn gepassioneerd bezig met ons vakgebied, zijn actueel en bieden onze opdrachtgevers daarmee het beste uit

Nadere informatie

Opleidingen Duurzaam Vernieuwen

Opleidingen Duurzaam Vernieuwen Opleidingen Duurzaam Vernieuwen Inhoud Avans & Context Programma Avans Duurzaam Instrumenten AISHE Curriculum scan VESTIA+D Contact. Avans & Context Avans Hogeschool 29.000 studenten 2.500 medewerkers

Nadere informatie

Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM

Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM Jeanine Gregersen Samenvatting Context : werkdefinities en twee stellingen Focus op interculturele competentie Implicaties voor instellingen Moot court

Nadere informatie

Business College Notenboom & Business School Notenboom

Business College Notenboom & Business School Notenboom University of Applied Sciences Business College Notenboom & Business School Notenboom Ondernemend Inspirerend Ambitieus MBO 4 in 2 jaar HBO-Ad in 2 jaar HBo in 3 of 4 jaar Transparant Persoonlijk Notenboom

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Onderwijs van de 21ste eeuw:

Onderwijs van de 21ste eeuw: Onderwijs van de 21ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Onderwijs van de 21 ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie Professionaliseringsaanbod

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Reflectie. Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO. EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht

Reflectie. Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO. EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht Reflectie Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht Inleiding IaH studies zijn belangrijke bijdrage aan discussie

Nadere informatie

Case Development Centre

Case Development Centre Case Development Centre Toepassing van cases in het onderwijs Kenniscentrum Innovatief Ondernemerschap Hoe kan Rotterdam bestaande kennis op nieuwe wijze inzetten om de innovatiegraad van de industrie

Nadere informatie

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Inhoud 1. Heldere onderwijsvisie 2. Opleiden op maat 3. Online leren 4. Samen verantwoordelijk 5. Modulaire opleiding

Nadere informatie

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010 De kenniswerker Prof. Dr. Joseph Kessels Leuven 31 mei 2010 Is werken in de 21 ste eeuw een vorm van leren? Het karakter van het werk verandert: Van routine naar probleemoplossing Van volgend naar anticiperend

Nadere informatie

Ruimte Scheppen. Filosofie, Fontys en het hbo. Redactie: Peter van Zilfhout Charles Vergeer Niek Wiskerke. Fontys Hogescholen Lectoraat Filosofie

Ruimte Scheppen. Filosofie, Fontys en het hbo. Redactie: Peter van Zilfhout Charles Vergeer Niek Wiskerke. Fontys Hogescholen Lectoraat Filosofie Ruimte Scheppen Filosofie, Fontys en het hbo Redactie: Peter van Zilfhout Charles Vergeer Niek Wiskerke Fontys Hogescholen Lectoraat Filosofie bw ruimte scheppen 22-1-2010.indd 3 22-1-10 10:48 Inhoud Voorwoord

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

EP-Nuffic Jaarcongres 2015 Doorlopende leerlijn: Internationale Competenties in het hoger onderwijs. Jos Walenkamp Lector Internationale Samenwerking

EP-Nuffic Jaarcongres 2015 Doorlopende leerlijn: Internationale Competenties in het hoger onderwijs. Jos Walenkamp Lector Internationale Samenwerking EP-Nuffic Jaarcongres 2015 Doorlopende leerlijn: Internationale Competenties in het hoger onderwijs Jos Walenkamp Lector Internationale Samenwerking Samenvatting Wereldburgers, in de 21 ste eeuw, benodigde

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Meerwaarde voor onderwijs. De Pijlers en de Plus van FLOT

Meerwaarde voor onderwijs. De Pijlers en de Plus van FLOT Meerwaarde voor onderwijs De Pijlers en de Plus van FLOT De vijf Pijlers: Cruciale factoren voor goed leraarschap Wat maakt een leraar tot een goede leraar? Het antwoord op deze vraag is niet objectief

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Beginnend leiderschap (middenmanagement)

Beginnend leiderschap (middenmanagement) Beginnend leiderschap (middenmanagement) 2014-2015 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Beginnend Leiderschap rom en voor wie erwijsgevenden Waarom in en het voor primair wie onderwijs (regulier

Nadere informatie

Projectdefinitie. Plan van aanpak

Projectdefinitie. Plan van aanpak Projectplan DOT2 Projectdefinitie ICT is niet meer weg te denken uit ons onderwijs (Hasselt, 2014). Als (toekomstige) leerkracht is het belangrijk dat je daar op inspeelt en kennis hebt van de laatste

Nadere informatie

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN ACHTERGROND De International Association of Facilitators (IAF) is een internationale organisatie met als doel om de kunst en de praktijk van het professioneel faciliteren

Nadere informatie

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ...

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ... P1 VOORBEELD OBSERVATIE-INSTRUMENT GROEP klantgerichtheid klanteninzicht groepsdynamica omgaan met diversiteit PRESENTATIE stemgebruik taalvaardigheid non-verbaal communiceren professionele houding PERSOON

Nadere informatie

CREATIEF VERMOGEN. Andrea Jetten, Hester Stubbé

CREATIEF VERMOGEN. Andrea Jetten, Hester Stubbé CREATIEF VERMOGEN Andrea Jetten, Hester Stubbé OPDRACHT Creativitief vermogen meetbaar maken zodat de ontwikkeling ervan gestimuleerd kan worden bij leerlingen. 21st century skills Het uitgangspunt is

Nadere informatie

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER Dit project werd gefinancierd en ondersteund door de Europese Commissie. Deze publicatie geeft de mening weer van de auteur en de Commissie kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Algemene Marketing Code A5 Lestijden 160 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Was, is of komt er aandacht voor

Was, is of komt er aandacht voor Was, is of komt er aandacht voor SoftwareKwaliteit in het onderwijs? Voorjaarsevenement TestNet 2012 Leo van der Aalst Lector Software Quality and Testing at Fontys University of Applied Sciences Locaties

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten FiT Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten Vergroot je circle of influence Niemand kan de financiële gevolgen van strategische beslissingen beter inzichtelijk maken

Nadere informatie

DEFINITIE EN INTEGRATIE VAN COMPETENTIES VOOR DUURZAME ONTWIKKELING

DEFINITIE EN INTEGRATIE VAN COMPETENTIES VOOR DUURZAME ONTWIKKELING DEFINITIE EN INTEGRATIE VAN COMPETENTIES VOOR DUURZAME ONTWIKKELING Wim Lambrechts Ecocampus Policy Seminar, Antwerpen, 13 december 2012 Responsibility Emotional Intelligence System Orientation Future

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

Wat Chinese studenten willen

Wat Chinese studenten willen Wat Chinese studenten willen Kansen en uitdagingen voor het Nederlandse HO in China Charles Hoedt Robert van Kan Kees Kouwenaar 2 Openingsvraag: Bent u tevreden over de bestaande relatie van uw instelling

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

JOBspot Werving & Selectie en arbeidsmarktcommunicatie. Zuidspuistraat 6, 3231 AW Brielle, tel.: +31(0)181-413466, info@jobspot.nu www.jobspot.

JOBspot Werving & Selectie en arbeidsmarktcommunicatie. Zuidspuistraat 6, 3231 AW Brielle, tel.: +31(0)181-413466, info@jobspot.nu www.jobspot. Naam: Robbert Geboortejaar: 1987 Woonplaats: Capelle aan den IJssel Opleidingen: 09/2005 05/2010 Bachelor of Business Administration (BBA), Facility management NHTV Breda University of Applied Sciences

Nadere informatie

Andragogisch handelen en bevlogenheid in het werk

Andragogisch handelen en bevlogenheid in het werk Kring Andragologie Andragogisch handelen en bevlogenheid in het werk Versterking zelfregulerend vermogen van individu, groep en organisatie als antwoord op toegenomen complexiteit Zeven interactieve werkcolleges

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Case 1: add on Universiteit van Tilburg Link Class Collaborative Online International Learning

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

: Camiel De Roover Student nummer : 177553 : Fashion Management : INDIVIDUALS. Begeleiders : Mikki Engelsbel en Miriam Goedkoop

: Camiel De Roover Student nummer : 177553 : Fashion Management : INDIVIDUALS. Begeleiders : Mikki Engelsbel en Miriam Goedkoop INDIVIDUALS Door : Camiel De Roover Student nummer : 177553 Afdeling : Fashion Management Bedrijf : INDIVIDUALS Begeleiders : Mikki Engelsbel en Miriam Goedkoop VOORWOORD Dit afstudeeronderzoek is gemaakt

Nadere informatie

De ontwikkeling van Kwaliteitsmanagement in het HBO. NNK Platform HBO

De ontwikkeling van Kwaliteitsmanagement in het HBO. NNK Platform HBO De ontwikkeling van Kwaliteitsmanagement in het HBO NNK Platform HBO Verslag van de bijeenkomst op donderdag 24 april 2014 Wiep Koehoorn, CvB-stafburo Quality Assurance, Stenden Hogeschool Presentatie

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd 100 3x 15 maart 2016 Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 15 maart 2016 Advanced Business Creation Avans Hogeschool 160 voltijd 100 3x 1 mei

Nadere informatie

Van Kennisbrug naar KennisDC

Van Kennisbrug naar KennisDC Van Kennisbrug naar KennisDC Laat kennis stromen Dick van Damme Lector Logistiek Hogeschool van Amsterdam HAN, Arnhem, 31 januari 2013 Kennis DC Breda Kennis DC Nijmegen Kennis DC Rotterdam Kennis DC Venlo

Nadere informatie

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Onderzoek naar het effect van de Novius Architectuur Academy Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Door met meerdere collega s deel te nemen aan een opleiding voor bedrijfsarchitecten, werden mooie

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd 100 3x 15 maart 2016 Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 15 maart 2016 Advanced Business Creation Avans Hogeschool 160 voltijd 100 3x 1 mei

Nadere informatie

Leerarrangement Trendanalyse Health

Leerarrangement Trendanalyse Health Leerarrangement Trendanalyse Health Inleiding Gezondheid is voor iedereen een meer of minder belangrijk onderdeel van zijn leven. Bepaalde keuzes die je maakt, heeft te maken met gezondheid. Keuzes op

Nadere informatie

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc Leer ze omgaan met onzekerheid Nils de Witte - StudentsInc Programma en introductie Leer ze omgaan met onzekerheid verkennende discussie en ideeën nils de witte wat bedoel ik met onzekerheid waarom is

Nadere informatie

Wat is het Heerbeeck International College?

Wat is het Heerbeeck International College? Wat is het Heerbeeck International College? Het HIC is een onderwijsstroom in ons havo en vwo waarin we leerlingen voorbereiden op studeren, leven en werken in een internationaal georiënteerde wereld.

Nadere informatie

Van Afvinken naar Aanvonken

Van Afvinken naar Aanvonken Van Afvinken naar Aanvonken A. Ideevorming minor Overtref jezelf (tot excellente professional) 1. Idee Idee is als volgt: voor de minor Overtref jezelf schrijven zich 1 e jaars studenten in die vinden

Nadere informatie

ICT in Digi-Taal Presentatie titel

ICT in Digi-Taal Presentatie titel ICT in Digi-Taal Presentatie titel de rol van human centered ICT Ingrid Mulder Lector Human Centered ICT Hogeschool Rotterdam Rotterdam, 00 januari 2007 Engels en Digi-Taal in het basisonderwijs Rotterdam,

Nadere informatie

Studententevredenheid als kwaliteitsmaat?

Studententevredenheid als kwaliteitsmaat? Studententevredenheid als kwaliteitsmaat? Donderdag 19 september 2013 netwerkbijeenkomst van Platform HBO van het Nederlands Netwerk voor Kwaliteitsmanagement (NNK) Presentatie van Annemieke Voets tijdens

Nadere informatie

HAN. Community in progress

HAN. Community in progress HAN Community in progress Dit is HAN Hetgeen wat nu voor je ligt is het HAN-merkboek. HAN is de afkorting die wij gebruiken voor de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Dit boek geeft voor eenieder die met

Nadere informatie

Lectoraten in het hbo: een nieuw fenomeen

Lectoraten in het hbo: een nieuw fenomeen 12 Onderzoek Lectoraten in het hbo: een nieuw fenomeen Kitty Kwakman 1 Inleiding Per 1 april 2002 ben ik werkzaam als lector bij de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Inmiddels zijn op vele Hogescholen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Module Verandermanagement 6. Module Leadership 7. Module Ethiek 8. Rooster 9. Docenten 9. Opleidingskosten 10

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Module Verandermanagement 6. Module Leadership 7. Module Ethiek 8. Rooster 9. Docenten 9. Opleidingskosten 10 Inhoudsopgave Inleiding 4 Module Verandermanagement 6 Module Leadership 7 Module Ethiek 8 Rooster 9 Docenten 9 Opleidingskosten 10 Netherlands Business Academy Postbus 6546 4802 HM Breda T. +31 (0)76-82

Nadere informatie

Praktische antwoorden op de complexiteit van het sociale werkveld. Bevlogenheid terug in het werk

Praktische antwoorden op de complexiteit van het sociale werkveld. Bevlogenheid terug in het werk Kring Andragologie Praktische antwoorden op de complexiteit van het sociale werkveld Bevlogenheid terug in het werk Vijf interactieve werkcolleges met Gerard Donkers maart - mei 2014 U bent : manager,

Nadere informatie

Op weg naar duurzame ontwikkeling van stedelijk toerisme. Ko Koens Academy for Hotel and Facility Management Vakantiebeurs Utrecht - 14-01-2015

Op weg naar duurzame ontwikkeling van stedelijk toerisme. Ko Koens Academy for Hotel and Facility Management Vakantiebeurs Utrecht - 14-01-2015 Op weg naar duurzame ontwikkeling van stedelijk toerisme Ko Koens Academy for Hotel and Facility Management Vakantiebeurs Utrecht - 14-01-2015 Irritante toeristen Stedelijk toerisme Stedelijk toerisme

Nadere informatie

Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda.

Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda. 2de GoLeWe-projectconferentie Maastricht, 11 mei 2010 Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda 11 mei 2010 Tussentijdse

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Competenties en skills. Verbreding van de horizon of een doodlopende weg?

Competenties en skills. Verbreding van de horizon of een doodlopende weg? Competenties en skills Verbreding van de horizon of een doodlopende weg? Taxonomie van Benjamin Bloom (1956) Paradigmawisseling Onderwijs in een industriële samenleving Gericht op kennisoverdracht Leerkracht

Nadere informatie

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Academiejaar 2008-2009 Programmagids Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Opleidingsonderdeel Groep Stp Semester Deeltijds (OO)Filosofie - ethiek - recht 7.0 2 (OA) Filosofie 2.0 2 1282008 2 6 Opleidingsonderdeel

Nadere informatie

Ecologie van het leren

Ecologie van het leren Ecologie van het leren Beneluxconferentie dr Manon C.P. Ruijters MLD Apeldoorn 17 oktober 2013 Ecologisch? Ecologie is verbindingen en samenhang diversiteit interacties tussen organismen en hun omgeving

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma 2012-2013

Verkiezingsprogramma 2012-2013 Verkiezingsprogramma 2012-2013 UVASOCIAAL 5 mei 2012 UVASOCIAAL streeft naar keuzevrijheid, kwaliteit, gelijkheid en betrokkenheid, de belangrijkste voorwaarden voor een goede universiteit! Inleiding UVASOCIAAL

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Management & Organisatie Code C2 Lestijden 60 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies IPS EXCELLENTIE STUDIEJAAR 2014-2015 Domein Health Instituut Paramedische Studies 2 Instituut Paramedische Studies Domein Health Excellentieprogramma s Paramedische Studies Uitdagende talentprogramma s

Nadere informatie

Leraarschap en leiderschap. Marco Snoek Hogeschool van Amsterdam Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding

Leraarschap en leiderschap. Marco Snoek Hogeschool van Amsterdam Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding Leraarschap en leiderschap Marco Snoek Hogeschool van Amsterdam Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding Inhoud De opkomst van de leraar Beelden over leiderschap Shit & assholes Leiderschapskwaliteiten Structuur

Nadere informatie

Het gaf mij veel energie om een eigen evenement te organiseren.

Het gaf mij veel energie om een eigen evenement te organiseren. Het Cruyff Foundation Community Program De Johan Cruyff Foundation wil jongeren langdurig binden aan het Cruyff Court en de wijk. Wij willen jongeren meer zelfvertrouwen geven, kansen bieden om hun talent

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Programma 5 Module Management Accounting & Control 5 Module Externe Verslaggeving 6 Module Management Control & Information Systems 7 Rooster 8 Opleidingskosten 9 Netherlands

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Controlling & Accounting De cursus Controlling & Accounting duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 - 2 - INLEIDING Twee jaar geleden kwamen de directeuren van het Jan van Brabant College in Helmond, het Strabrecht College in Geldrop en het Heerbeeck College

Nadere informatie

Help ons te leren. HR en decentralisaties: VIER SPEERPUNTEN VOOR HR OP HET GEBIED VAN DECENTRALISATIES

Help ons te leren. HR en decentralisaties: VIER SPEERPUNTEN VOOR HR OP HET GEBIED VAN DECENTRALISATIES VIER SPEERPUNTEN VOOR HR OP HET GEBIED VAN DECENTRALISATIES HR en decentralisaties: Help ons te leren Door: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman Op 10 oktober 2014 vond de

Nadere informatie

Handreiking kritische denkvaardigheden. Dr. Pieter Baay

Handreiking kritische denkvaardigheden. Dr. Pieter Baay Handreiking kritische denkvaardigheden Dr. Pieter Baay Even voorstellen... Vanaf 1 augustus 2016: de eisen voor loopbaan en burgerschap worden aangescherpt m.b.t. kritische denkvaardigheden voor de cohorten

Nadere informatie

De leraar van de toekomst is een onderzoekende leraar Onderzoek in het curriculum van de Fontys Hogeschool Kind & Educatie

De leraar van de toekomst is een onderzoekende leraar Onderzoek in het curriculum van de Fontys Hogeschool Kind & Educatie De leraar van de toekomst is een onderzoekende leraar Onderzoek in het curriculum van de Fontys Hogeschool Kind & Educatie door: Wietse van der Linden Onderzoek??? Waarom moeten studenten leren onderzoek

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd 94 Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 15 maart 2015 187 Ad Eventmanager Hogeschool Utrecht 130 voltijd 100 3x 15 maart 2015 1 Ad Operationeel

Nadere informatie

Leve de competente coach!

Leve de competente coach! Silvia van Schaik-Kuijer Leve de competente coach! Van competentieanalyse naar ontwikkelplan Inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 Deel 1 Algemene informatie over Leve de competente coach! Coachen en coachcompetenties:

Nadere informatie

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voor leerlingen van: Almende college, Ludger College, Ulenhof College, Rietveld Lyceum, Christelijk College Schaersvoorde, Liemers College

Nadere informatie

Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs

Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs Saxion Security Management Apeldoorn Rob van Nuland MSec Ontwerp, kwaliteit, continuïteit Waarom Security? De overheid trekt zich steeds meer terug. Bedrijven

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Verandermanagement & Leadership De cursus Verandermanagement & Leadership duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Bronnenbank Onderwijstheorie Tessa van Helden. Inhoudsopgave Pagina. Bron 1 Design Marcel Wanders. 2. Bron 2 ADHD in de klas. 2

Bronnenbank Onderwijstheorie Tessa van Helden. Inhoudsopgave Pagina. Bron 1 Design Marcel Wanders. 2. Bron 2 ADHD in de klas. 2 Bronnenbank Onderwijstheorie Tessa van Helden Inhoudsopgave Pagina Bron 1 Design Marcel Wanders. 2 Bron 2 ADHD in de klas. 2 Bron 3 Recensie over Boijmans van Beunigen 3 Bron 4 Flip in de klas. 4 Bron

Nadere informatie

Onderwijs voor de 21 ste eeuw. Kris Van den Branden

Onderwijs voor de 21 ste eeuw. Kris Van den Branden Onderwijs voor de 21 ste eeuw Kris Van den Branden Is ons onderwijs nog mee met de tijd? Met de deur in huis De wereld is drastisch veranderd, de school niet. En dus falen onze scholen niet. Ze zijn gewoon

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Dichtbij de praktijk evidence-based Wetenschappelijk onderbouwd

Dichtbij de praktijk evidence-based Wetenschappelijk onderbouwd Pieter Timmers & Udo Lindner: Duits-Nederlandse Samenwerking HR experts systeem, methodiek met gegarandeerd resultaat Hersenonderzoek voor de praktijk Intervisie Voor een positieve en sociale omgang tussen

Nadere informatie

Overzicht Lotingstudies HBO

Overzicht Lotingstudies HBO Overzicht Lotingstudies HBO Accountancy Hogeschool Utrecht Accountancy Hogeschool van Amsterdam Laatste wijziging: 16-aug-2016 Advanced Business Creation Avans Hogeschool Bedrijfseconomie Hogeschool Utrecht

Nadere informatie

VIRTUELE MOBILITEIT: EEN ALTERNATIEF VOOR OF EEN AANVULLING OP FYSIEKE MOBILITEIT?

VIRTUELE MOBILITEIT: EEN ALTERNATIEF VOOR OF EEN AANVULLING OP FYSIEKE MOBILITEIT? VIRTUELE MOBILITEIT: EEN ALTERNATIEF VOOR OF EEN AANVULLING OP FYSIEKE MOBILITEIT? Ilse Op de Beeck Leuvens Instituut voor Media en Leren KU Leuven 30 juni 2014 14 e Frans-Nederlandse Ontmoetingsdagen

Nadere informatie

Factsheet Competenties Ambtenaren

Factsheet Competenties Ambtenaren i-thorbecke Factsheet Competenties Ambtenaren Competenties van gemeenteambtenaren - nu en in de toekomst kennis en bedrijf Gemeenten werken steeds meer integraal en probleemgestuurd aan maatschappelijke

Nadere informatie

EtuConsult. cursus Cultuur en Creativiteit. Voor pedagogisch medewerkers

EtuConsult. cursus Cultuur en Creativiteit. Voor pedagogisch medewerkers EtuConsult cursus Cultuur en Creativiteit in de BSO Voor pedagogisch medewerkers Cultuureducatie is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Daarom bieden steeds meer bso s culturele activiteiten

Nadere informatie

Grootouderbetrokkenheid Connecting Generations stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van kinderen door de kracht van levenservaring en aandacht.

Grootouderbetrokkenheid Connecting Generations stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van kinderen door de kracht van levenservaring en aandacht. Connecting Generations Grootouderbetrokkenheid Connecting Generations stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van kinderen door de kracht van levenservaring en aandacht. Connecting Generations is een individueel

Nadere informatie

DE GRAAF THOM. knowing what to do, when you re not knowing what to do

DE GRAAF THOM. knowing what to do, when you re not knowing what to do 30 magazine MAART 2015 De razendsnelle veranderingen in de wereld om ons heen maakt het moeilijk te voorspellen hoe de arbeidsmarkt van de toekomst er precies uit zal zien, en ook welke strategie het hoger

Nadere informatie