Migranten in Nederland. nl

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Migranten in Nederland. nl"

Transcriptie

1 Migranten in Nederland. nl VERSLAG VOORONDERZOEK WEBSITE MIGRATIEGESCHIEDENIS Amsterdam, 2006

2 Afbeelding omslag: Uithangbord Schoorsteenvegerssteeg Amsterdam (Amsterdams Historisch Museum) Uitvoering: Dr. Corrie van Eijl Advies: Drs. Alice van Diepen (Gemeentearchief Amsterdam) Prof. dr. Leo Lucassen (Centrum voor de Geschiedenis van Migranten) DIT ONDERZOEK IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR DE MONDRIAAN STICHTING, HET VSBFONDS, HET GEMEENTEACHIEF AMSTERDAM EN DE UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM (FACULTEIT GEESTESWETENSCHAPPEN). 2

3 INHOUDSOPGAVE 1. Migranten in Nederland 4 2. Moving Here Looking There 7 3. Wat is er tot nu toe op Nederlandse websites te vinden? Medewerking erfgoedinstellingen Betrokkenheid van migrantenorganisaties Migrantenerfgoed in instellingen Voor wie is de website bedoeld? Welke informatie zal op de website zijn te vinden? Organisatorische inbedding Technische infrastructuur Voorlopige begroting Mogelijkheden voor subsidieaanvragen 42 BIJLAGEN: 1. Bronnen over migratie en migranten in Nederland 2. Relevante literatuur 3. Links 3

4 1. MIGRANTEN IN NEDERLAND Voorwoord Dit verslag is het resultaat van een onderzoek naar de haalbaarheid van een website over de geschiedenis van migranten in Nederland. Dit onderzoek is een initiatief van het Centrum voor de Geschiedenis van Migranten (CGM) en het Gemeentearchief Amsterdam (GAA). Beide instellingen zijn al langer betrokken bij initiatieven rond cultureel erfgoed van migranten. Het CGM, een samenwerkingsverband waarin onder meer het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis participeert, stimuleerde onder meer lokale studies naar nieuwkomers en is een van de initiatiefnemers van het Historisch Beeldarchief Migranten (HBM). Het Gemeentearchief Amsterdam pleitte al eerder voor meer aandacht voor erfgoed van migranten in archiefinstellingen en verzamelde onder meer interviews met oprichters en sleutelfiguren van Amsterdamse migrantenorganisaties. Het vooronderzoek vond plaats in Tijdens het vooronderzoek is gekeken naar binnen- en buitenlandse voorbeelden en zijn gesprekken gevoerd met erfgoedinstellingen en migrantenorganisaties in Nederland. Dit verslag geeft daarvan de belangrijkste resultaten en gaat daarnaast in op de inhoudelijke, technische en financiële aspecten van een website over migranten in Nederland. Geschiedenis van migranten Nederland heeft een lange geschiedenis van immigratie. Vanaf de late zestiende eeuw arriveerden groepen migranten in Nederland die hun eigen land ontvluchtten zoals protestanten uit de Zuidelijke Nederlanden, sefardische joden uit Spanje en Portugal en hugenoten uit Frankrijk. Daarnaast trokken veel arme migranten uit vooral Duitsland, Noorwegen, Zweden en Denemarken naar Nederland op zoek naar werk. In de negentiende en eerste helft van de twintigste eeuw was het percentage migranten lager. In die periode kwamen arbeidsmigranten vooral uit buurlanden, zoals de Duitse ambulante handelaren, grondleggers van veel Nederlandse warenhuizen, de vele soldaten voor het Nederlandse koloniale leger, de Belgische arbeiders aan wegen en dijken en de Duitse dienstboden. Anderen kwamen van verder weg, zoals de Italiaanse muzikanten, ijsbereiders en terrazzowerkers en de Poolse en Sloveense mijnarbeiders. Na de Tweede Wereldoorlog steeg het aantal nieuwkomers opnieuw. In verband met schaarste op de arbeidsmarkt, in het bijzonder voor laaggeschoolde arbeid, begon men eind jaren vijftig met het aantrekken van buitenlandse werknemers: aanvankelijk vooral uit Zuid-Europa (Spanje, Italië), later uit Turkije en Marokko. Spanjaarden en Italianen keerden na verloop van tijd veelal terug naar hun vaderland, terwijl bij Turken en Marokkanen steeds vaker sprake was van gezinshereniging en meer permanente migratie. 4

5 Andere nieuwkomers waren afkomstig uit de (voormalige) Nederlandse koloniën: de Indische Nederlanders en Molukkers, later de migranten uit Suriname en de Antillen. Bovendien kwamen er vluchtelingen naar Nederland. Aanvankelijk was hun aantal beperkt afkomstig uit Sri Lanka, Vietnam, Turkije maar vanaf de jaren tachtig arriveerden grotere groepen uit onder meer voormalig Joegoslavië, Iran en Afrika. Belgische vluchtelingen, 1914 (IISG) Hoewel er perioden zijn geweest met veel en met minder immigratie, kwamen altijd al mensen naar Nederland om hier te trouwen, werk te zoeken en voor kortere of langere tijd te wonen. In de beelden, verhalen en documenten over de Nederlandse geschiedenis is de betekenis van migratie en migranten nog steeds onderbelicht. Kennis over de Nederlandse migratiegeschiedenis en over de betekenis van migratie voor de Nederlandse samenleving en cultuur is geen gemeengoed. In de hedendaagse debatten over nieuwkomers in de Nederlandse samenleving wordt veelal de indruk gewekt dat migratie in deze omvang een volstrekt nieuw verschijnsel is. Slechts een enkeling weet dat Nederland in 1914 bijna een miljoen Belgische vluchtelingen herbergde. Nog minder mensen weten dat rond 1600 bijna eenderde van de Amsterdamse bevolking in Duitsland was geboren. Zonder al die migranten had de bloeitijd van de Nederlandse Republiek er heel anders uitgezien. In de laatste jaren is veel onderzoek verricht naar de geschiedenis van migranten in Nederland, maar de resultaten daarvan zijn meestal alleen in kleine kring bekend. De bronnen die getuigenis geven van de verschillende migratie- en vestigingsprocessen blijven helaas verborgen in de schatkamers van archieven en musea of liggen nog in dozen op zolders bij migranten zelf. Bij erfgoedinstellingen en migrantenorganisaties neemt de aandacht voor de geschiedenis van migranten langzaam toe. Er zijn verschillende initiatieven genomen om cultureel erfgoed van migranten op te sporen en toegankelijk te maken. Hoewel deze initiatieven succesvol zijn, blijven de resultaten daarvan veelal op zichzelf staande publicaties of tijdelijke tentoonstellingen. Kinderen en kleinkinderen van naoorlogse arbeidsmigranten die op zoek zijn naar de geschiedenis van hun ouders en grootouders kunnen daarvoor nauwelijks terecht in Nederlandse archieven en musea. Er is echter wel behoefte aan meer informatie bij bijvoorbeeld de tweede generatie nieuwkomers. Dat blijkt onder meer uit de bevindingen 5

6 van het project Generaties Later van het Stadsarchief Dordrecht. Het ligt voor de hand dat die behoefte, met een sterk groeiend aantal nakomelingen van migranten, alleen maar toe zal nemen. Interesse voor de geschiedenis van migranten beperkt zich overigens niet tot migranten zelf en hun nakomelingen, ook andere groepen in de samenleving (scholieren, studenten, journalisten, beleidsmedewerkers) vragen regelmatig om meer informatie. Een migratiewebsite kan de al bestaande kennis over migranten in Nederland voor een groot publiek zichtbaar maken. Het zal tegelijkertijd een stimulans zijn om het migrantenerfgoed in instellingen te ontsluiten en toegankelijk te maken en kan behulpzaam zijn bij verdere opsporing van migrantenerfgoed. Een website kan bovendien snel inspelen op en aanknopen bij actuele gebeurtenissen. Conclusie Nederland heeft een lange traditie van immigratie. Met alle aandacht voor de huidige generaties nieuwkomers lijkt migratie een nieuw verschijnsel, maar de geschiedenis laat zien dat er eerder perioden zijn geweest met veel immigranten. Deze geschiedenis is vaak alleen in kleine kring bekend en cultureel erfgoed van en over migranten is moeilijk te vinden. Een migratiewebsite maakt de kennis en de bronnen over de geschiedenis van migranten in Nederland zichtbaar. De heer Groenberg, medeoprichter in 1975 van jongerencentrum Kwakoe (Gemeentearchief Amsterdam) 6

7 2. MOVING HERE LOOKING THERE Het plan voor een Nederlandse website over de geschiedenis van migranten ontstond naar aanleiding van een virtueel bezoek aan Moving Here, een website over 200 jaar migranten in Engeland. In de verwachting dat een Nederlands initiatief goed zou kunnen profiteren van de jarenlange ervaring van Moving Here (MH), is een bezoek gebracht aan een aantal organisaties die zijn betrokken bij de Engelse website. Wij (Alice van Diepen en Corrie van Eijl) spraken met medewerkers van The National Archives: Alison Webster (hoofd online content), Susannah Bacardax (project manager MH) en Liz Lovell (office manager MH). Daarnaast ontmoetten we enkele medewerkers van de belangrijkste partnerinstellingen: London Metropolitan Archives (Geoff Pick, hoofd publieke diensten) en Museum of London (Cathy Ross, hoofd afdeling Later London History and Collections ). Onze gesprekpartners gaven veel informatie over de opzet en werkwijze van MH, wezen op mogelijke problemen en gaven talloze tips. Hieronder volgen enkele van de belangrijkste bevindingen. Moving Here is oorspronkelijk opgezet als digitaliseringproject, met de bedoeling om zoveel mogelijk cultureel erfgoed van migranten in archieven en musea in digitale vorm op een centrale plaats toegankelijk te maken. In de tweede fase van het project (vanaf 2005) volgen specifieke toepassingen voor het (lager) onderwijs en community projecten. De eerste fase van MH is gefinancierd door de Big Lottery Fund, de tweede fase door de Heritage Lottery Fund. Moving Here is een initiatief van The National Archives (TNA) en wordt ook door deze instelling gedragen: veel materiaal afkomstig uit TNA en het TNA-team speelt een centrale rol. Daarnaast zijn 30 partnerinstelling bij het project betrokken. Omdat MH veel geld ineens kreeg stond men onder een grote tijdsdruk. De samenwerking verliep niet altijd even soepel omdat archieven en musea vaak alleen in digitalisering van eigen materiaal waren geïnteresseerd en zich minder betrokken voelden bij het gehele project. De samenwerking beperkte zich, mede door het grote aantal deelnemers, veelal tot het digitaliseren van materiaal. Dat gebeurde meestal te traag en achteraf gezien hadden vooral de kleinere partners meer hulp moeten krijgen. Voor een goede samenwerking met partners zijn een helder tijdschema van het project en formele contracten (output, copyright) erg belangrijk. 7

8 MH heeft zich in eerste instantie bewust beperkt tot vier grote groepen: Ierse, Joodse, Caribische en Aziatische migranten. Deze keuze was gebaseerd op de omvang van de populatie, het aanwezige materiaal en de samenwerkingsmogelijkheden. Voor deze vier groepen zijn uitgebreide migratiegeschiedenissen gemaakt en is veel materiaal verzameld. Voor overige groepen migranten is het materiaal veel beperkter en is er weinig inhoudelijke informatie. Achteraf denkt men dat het beter was geweest om breder (meer groepen migranten) en minder diepgaand te werken. Voor de technische infrastructuur is gebruik gemaakt van het systeem van TNA, maar er is daarnaast veel geld in nieuwe applicaties gestoken (in totaal 400,000). Achteraf denkt men dat het beter was geweest om direct een nieuw systeem op te zetten omdat het gebruik en de toepassingen sterk verschillen van die van TNA. Voor de financiering van het project was het belangrijk dat de website ook na afloop van het project enige tijd in de lucht zou blijven; TNA heeft dat toegezegd voor vijf jaar. De website wordt veel bezocht en de Gallery (plaatjes) blijkt de belangrijkste trekker. Mensen komen veel minder dan verwacht binnen via de migratiegeschiedenissen. De mogelijkheid om verhalen toe te voegen wordt als een vernieuwend en belangrijk aspect van de website gezien en krijgt ook veel waardering. MH was in opzet niet sterk gericht op bepaalde groepen ( all things for all people ) Moving Here website en aanvankelijk kwamen vooral mensen die geïnteresseerd waren in familiegeschiedenis (genealogisch onderzoek). Op dit moment richt men zich in toenemende mate op het (lager) onderwijs ( catch them while they re young ), mede door de mogelijkheden voor verdere financiering. Er is tevens een verschuiving van de aandacht bij MH: eerst concentreerde men zich vooral op grote steden, nu is er meer aandacht voor plattelandssteden. Voor de opzet van de website is het van belang voor ogen te houden op welk publiek je je richt. Bovendien zijn gebruikersanalyses aan te raden als de website eenmaal beschikbaar is. De website moet ook voortdurend vernieuwen om aandacht te blijven trekken ( keep it fresh, keep it lively ). Moving Here is met de grote hoeveelheid data en informatie en de vele toepassingen - de enige website die lijkt op wat we voor ogen hebben met een Nederlandse migratiewebsite. Er zijn echter wel andere buitenlandse initiatieven op dit gebied waar inspiratie kan worden opgedaan. Renée Kistenmaker, projectleider van het CEM-project, maakte eerder een overzicht van internationale initiatieven op het gebied van een 8

9 migratiemuseum. De stand van zaken lijkt niet sterk veranderd. Sommige van deze websites ontwikkelen zich, terwijl aan andere nauwelijks iets lijkt te gebeuren. Het betreft veelal projecten in oprichting, zoals: Migrationsmuseum Duitsland (Zentrum für Geschichte, Kunst und Kultur); Projekt Migrationsmuseum Schweiz. De Franse website Cité nationale de l histoire de l immigration is een voorloper van het echte migratiemuseum in Parijs, dat in 2007 zijn deuren zal openen. () Dit museum zal zijn gewijd aan de geschiedenis en cultuur van migratie in Frankrijk en aan de rol van migranten in de nationale geschiedenis, een bijdrage die in de gewone geschiedschrijving lang is genegeerd. Op deze site is een film over de Franse migratiegeschiedenis (vanaf 1820) te zien, chronologische en thematische dossiers. De site geeft geen toegang tot bronnen in archieven of beeldmateriaal. Inspirerend zijn portretten van verschillende migranten (met fotoalbums, interviews en muziek) en ook zijn nieuwe, regionale en lokale initiatieven op het gebied van migratiegeschiedenis en cultureel erfgoed van migranten opgenomen. Een ander voorbeeld is het Migration Heritage Centre, een virtueel museum over migratie en vestiging in New South Wales vanaf De website wil een ander perspectief bieden op de Australische geschiedenis, bewerkstellingen dat er een meer representatief erfgoed bewaard blijft voor toekomstige generaties, een beeld geven van de ervaringen van migranten en een tegenwicht bieden aan mythes en vooroordelen. Op de website zijn verschillende tentoonstellingen te zien, zoals Belongings met persoonlijke herinneringen van eerste generatie migranten die in de jaren na de Tweede Wereldoorlog naar Australië kwamen. Een ander voorbeeld is Getting Married, verhalen van huwelijken in verschillende (ook meer recente) migrantengroepen (Servisch, Libanees, Vietnamees) met verschillende culturele en religieuze tradities. De website geeft daarnaast informatie en verwijzingen naar projecten en tentoonstellingen in erfgoedinstellingen in New South Wales. 9

10 Om ideeën op te doen voor de Nederlandse website hoeven we ons overigens niet te beperken tot websites over immigranten, er zijn ook andere sites die wat dit betreft interessant zijn, zoals: Malta Virtual Emigration Museum, met vele inhoudelijke en statistische informatie over emigratie en vestiging van emigranten. De site geeft onder meer visuele weergave van bestemmingen in de verschillende perioden. The Association of European Migration Institutions, een site met veel links naar instituten en musea op het gebied van migratie. In Motion: The African-American Migration Experience, een prachtige site met veel afbeeldingen, teksten (documenten, brieven, kranten etc.), kaarten, verschillende toepassingen en een uitgebreide tijdbalk. Tot slot willen we graag wijzen op de website Women working, van het Harvard Open Collections Program. Deze website bevat veel verschillende soorten documenten, zoekmogelijkheden en toepassingen en geeft een uitgebreide toelichting over de opzet en aanpak. In de loop van 2006 zal binnen hetzelfde programma een website met bronnen, beeldmateriaal en literatuur over immigratie en emigratie de lucht in gaan. Conclusie De Engelse website Moving Here is een goed voorbeeld van wat ons voor ogen staat met een Nederlandse migratiewebsite. Een goede analyse van deze site is van groot belang voor de opzet van de Nederlandse website. We kunnen bovendien profiteren van de ervaringen die gedurende het project in Engeland zijn opgedaan. Ook een aantal andere buitenlandse websites geven een goed voorbeeld van de mogelijkheden. Moving Here en goede andere buitenlandse voorbeelden zijn inspirerend, motiverend en leerzaam voor de opzet van een Nederlandse migratiewebsite. 10

11 3. WAT IS ER TOT NU TOE OP NEDERLANDSE WEBSITES TE VINDEN? Ook in Nederland heeft men de afgelopen jaren niet stil gezeten. Naast nieuwe algemene historische websites zijn er websites tot stand gekomen die specifiek zijn gericht op migranten of migratie. Veel archiefinstellingen en musea hebben bovendien inmiddels een eigen website, waarop soms een deel van de (beeld)collectie te vinden is. Niettemin is het cultureel erfgoed met betrekking tot de geschiedenis van migranten voor grote groepen gebruikers niet of slecht toegankelijk. Mensen zoeken steeds vaker informatie op internet en zeker migranten zijn weinig bekend met archieven en andere erfgoedinstellingen. We kunnen dat betreuren, maar als we de toegang tot erfgoed voor deze nieuwe groepen Nederlanders (evenals voor anderen) willen vergroten is verdere digitalisering onontbeerlijk. Wat niet op internet is te vinden lijkt niet te bestaan. En wat dat betreft is het met de geschiedenis van migranten slecht gesteld. Gerichte zoekopdrachten (via Google in augustus 2005) naar bijvoorbeeld Chinese migranten of Chinezen in Nederland leveren weinig relevante hits op; dat geldt ook voor Duitse, Spaanse, Italiaanse, Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Indische migranten. We komen terecht bij veelal academische publicaties of onderzoeken en al lang geleden gehouden lezingen. Daarnaast zien we enkele sites die wat informatie over de geschiedenis van migratie en vestiging van een bepaalde groep bevatten, maar die informatie is in de regel beperkt en wordt niet altijd bijgehouden. Een mooi, maar vrij uitzonderlijk, voorbeeld van een website die meer biedt is Spaanse migranten in Eindhoven, met publicaties, foto s en egodocumenten over Spanjaarden bij Philips tussen Spaanse werknemers vieren 75-jarig jubileum van Philips in 1966 Wat opvalt, is dat ook de resultaten van veel projecten die zijn gefinancierd in het kader van de regeling Cultureel Erfgoed Minderheden (2002 t/m 2004) (nog) niet op internet 11

12 zijn te vinden, of zijn in ieder geval niet via algemene zoekmachines als Google toegankelijk zijn. Mensen die goed thuis zijn in de Nederlandse erfgoedwereld kunnen natuurlijk zoeken in de sites van archiefinstellingen en andere organisaties. De Beeldbank van het Nationaal Archief en enkele stedelijke archieven en beschikken over veel beeldmateriaal van migranten in Nederland, vooral uit de twintigste eeuw. De websites van erfgoedinstellingen zijn afzonderlijk te bekijken, maar er zijn ook mogelijkheden om meerdere collecties tegelijkertijd te doorzoeken. Met de Cultuurwijzer, ontwikkeld in opdracht van de Vereniging Digitaal Erfgoed Nederland (DEN) kan men zoeken in de collecties van verschillende musea, archieven en bibliotheken. Andere mogelijkheden zijn Thematis Erfgoed Portaal, dat een gecombineerde zoekactie uitvoert in een twintigtal Nederlandse erfgoedinstellingen en Maritiem Digitaal, een gezamenlijke database van de belangrijke maritieme musea in Nederland, waarin gegevens kunnen worden opgezocht over voorwerpen en literatuur die zich in deze musea bevinden. Uithangbord Schoorsteenvegerssteeg Amsterdam (Amsterdams Historisch Museum) Toch blijft ook hier de opbrengst beperkt en hebben de resultaten van een speurtocht naar de geschiedenis van migranten in Nederland vooral betrekking op beeldmateriaal, naast een aantal literatuurverwijzingen en nummers in archiefinventarissen. Wie wil weten wat zich in de archieven bevindt kan terecht op archieven.nl. Op deze website zijn archievenoverzichten, inventarissen en toegangen van ca. 30 archiefdiensten doorzoekbaar. Dat levert gedetailleerde informatie over stukken in archieven met betrekking tot bijvoorbeeld: vreemdelingen (323), Hugenoten (23), Belgische vluchtelingen (79), zigeuners (43), Italianen (14) Marokkanen (11). Het materiaal zelf is echter niet digitaal toegankelijk en wie de stukken wil inzien moet vervolgens naar de betreffende archiefinstelling. Dat is voor veel mensen een te grote stap. Op een aantal andere websites is meer inhoudelijke informatie te vinden over de geschiedenis van migranten in Nederland, zoals de websites van de stichting Anno, 20 eeuwen Nederland en Maritiem Digitaal. De meeste aanknopingspunten bieden echter de websites die specifiek zijn gericht op migranten in Nederland, of die een speciaal 12

13 onderdeel hieraan besteden. Dat zijn vooral Het Geheugen van Nederland (KB) en de educatieve website 'Sporen van Migratie in Rotterdam' (Gemeentearchief Rotterdam). Daarnaast zullen de websites van het Historisch Beeldarchief Migranten (IISG) en ImagineIC op den duur meer cultureel erfgoed van migranten ter beschikking stellen. HET GEHEUGEN VAN NEDERLAND Het Geheugen van Nederland is een programma van de Koninklijke Bibliotheek dat zorgt voor de digitalisering van belangrijke bronnen van cultureel erfgoed. Inmiddels is een grote digitale collectie ( objecten) opgebouwd met beeldmateriaal van verschillende Nederlandse erfgoedinstellingen. De collectie heeft uitsluitend betrekking op de 20e eeuw. Bij het verzamelen van het materiaal is ook gedacht aan nieuwkomers in de Nederlandse samenleving. Een aantal verzamelingen is specifiek gewijd aan migranten, zoals die over de geschiedenis Suriname en van Nederlands Indië. Het gaat daarbij echter niet om migratie en vestiging in Nederland, maar om informatie over het land van herkomst. Voor de migratiewebsite zijn vooral de collecties Molukse geschiedenis en cultuur in beeld en joods Nederland rond 1900 van betekenis. Daarnaast bevatten ook andere (foto)collecties in het Geheugen materiaal over het leven van migranten in Nederland. Door de hele collectie heen kan gezocht worden op bijvoorbeeld: migranten, gastarbeid, etnische minderheden en vluchtelingen. Aanvankelijk richtte men zich vooral op het verzamelen van digitale beelden, maar vooral voor gebruik in het onderwijs kwam er meer aandacht voor inhoudelijke informatie. In het educatieve gedeelte vinden docenten in het voortgezet onderwijs lessen op basis van de digitale collecties. Voor de migratiewebsite is vooral de digitale les Migranten in Nederland na 1945 van belang. Deze is gemaakt in samenwerking met de stichting Beeld en Geluid en bevat veel historische geluidsfragmenten en bewegend beeld. De educatieve website Sporen van Migratie in Rotterdam is ontwikkeld door het Gemeentearchief Rotterdam in samenwerking met twee Rotterdamse middelbare scholen. De website is ontstaan als reactie op de vraag naar digitaal lesmateriaal over de geschiedenis van migratie in Rotterdam. De naam verwijst naar de sporen die migranten in erfgoedinstellingen hebben nagelaten. 'Sporen van Migratie' geeft een overzicht van de geschiedenis van migratie in Rotterdam en biedt daarnaast informatie over de belangrijkste migrantengroepen. De website is vooral bedoeld voor leerlingen in de tweede fase van het voortgezet onderwijs en de lessen passen in de eindtermen voor het vak geschiedenis. De site geeft vragen bij de verschillende onderdelen en handleidingen voor leerlingen en docenten. Leerlingen kunnen de resultaten van hun onderzoek op de site plaatsen. 13

14 Historisch Beeldarchief Migranten In het Historisch Beeldarchief Migranten (HBM) worden digitale beelden verzameld uit particuliere collecties van migranten die in de afgelopen honderd jaar naar Nederland kwamen. Het project is ondergebracht bij het IISG in Amsterdam. In de periode wordt een basiscollectie aangelegd van circa 5000 foto s die een representatief beeld moeten geven van de geschiedenis van migranten in Nederland. Daarbij is gekozen voor de grootste migrantengroepen: Indische Nederlanders, Surinamers, Turken en Marokkanen. Daarnaast komt een aantal kleinere groepen aan bod, zoals migranten uit Italië, Spanje, Portugal, Griekenland, Kaapverdië en het voormalige Joegoslavië. Bij het verzamelen van foto s werkt het HBM samen met verschillende migrantenorganisaties en geeft samen met hen een training 'Culturele Spoorzoekers' voor jongeren die wortels hebben in landen die tot de doelgroep behoren. De database met afbeeldingen en beschrijvingen zal in de komende jaren via de website toegankelijk worden gemaakt. In afwachting daarvan is op de website een selectie van foto s van de verschillende migrantengroepen te zien. ImagineIC is een instituut voor de verbeelding van identiteiten en culturen. Door gebruik te maken van oral history en ICT verzamelt Imagine verhalen over migratiegeschiedenis en eigentijdse culturele diversiteit. Migranten presenteren daarbij een eigen visie op hun leven in Nederland. Voor jongeren organiseert ImagineIC bijvoorbeeld digitale video- en fotoworkshops waarin zij hun eigen beeldproducties maken. Senioren werken bij Imagine aan digitale programma s om hun verhaal vast te leggen. Van deze persoonlijke geschiedenissen maken kunstenaars en wetenschappers in opdracht van Imagine tentoonstellingen, audiovisuele programma's en digitale producties voor nieuwkomers en gevestigden. Op de website van Imagine IC is een aantal projecten beschreven. Soms zijn resultaten van projecten en tentoonstellingen te zien, maar veelal zijn die (nog) niet op via internet toegankelijk. De laatste twee initiatieven het HBM en ImagineIC richten zich op cultureel erfgoed van migranten dat (nog) niet in bestaande erfgoedinstellingen is te vinden. Het HBM gaat op zoek naar beeldmateriaal dat zich bevindt in de fotoalbums en persoonlijke archieven 14

15 van migranten en hun nakomelingen, terwijl ImagineIC met medewerking van migranten nieuw erfgoed creëert. Conclusie De speurtocht op internet laat zien dat er wel initiatieven zijn om cultureel erfgoed van migranten te verzamelen en toegankelijk te maken, maar dat de informatie zelf en de hoeveelheid gedigitaliseerd erfgoed beperkt en versnipperd is. Hoewel een migratiewebsite raakvlakken heeft met een aantal van deze initiatieven zal er zeker geen sprake zijn van verdubbeling, gelet op de specifieke focus van de genoemde instellingen. Een migratiewebsite die bestaande initiatieven aanvult, goede en uitgebreide informatie over de migratiegeschiedenis verstrekt en nieuwe initiatieven stimuleert is daarom absoluut geen overbodige luxe. Opening Turks volkshuis in Rotterdam, 1982 (IISG) 15

16 4. MEDEWERKING ERFGOEDINSTELLINGEN In hoeverre kan het initiatief voor een migratiewebsite rekenen op de steun van Nederlandse archieven en musea? Het oorspronkelijke plan om tijdens het vooronderzoek te werken met een schriftelijke enquête onder medewerkers van belangrijke erfgoedinstellingen hebben we snel laten varen. Uit eerdere onderzoeken bleek dat bij archiefinstellingen sprake is van een enquêtemoeheid en dat formulieren vaak niet of slordig worden ingevuld. 1 Omdat we graag wilden horen wat men van het initiatief vond en op welke manier archieven en musea een bijdrage wilden leveren, besloten we een aantal grotere instellingen persoonlijk te bezoeken. Daarnaast zijn meer informele gesprekken gevoerd met medewerkers van erfgoedinstellingen, zoals tijdens de presentatie van het project op de studiedagen van de stichting Digitaal Erfgoed Nederland (DEN) in november Met de volgende instellingen / projecten is overlegd over het opzetten van een migratiewebsite: Nationaal Archief (NA) Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) Internationaal Instituut en Archief voor de Vrouwenbeweging (IIAV) Gemeentearchief Amsterdam (GAA) Gemeentearchief Rotterdam (GAR) Haags Gemeentearchief (HGA) Het Utrechts Archief (HUA)* Gemeentearchief Dordrecht (GAD) Zeeuws Archief (ZA)* Openluchtmuseum Arnhem Amsterdams Historisch Museum (AHM) Historisch Museum Rotterdam (HMR)* Moluks Historisch Museum (MHM)* Joods Historisch Museum (JHM)* Historisch Beeldarchief Migranten (HBM) Imagine Identity and Culture (Imagine IC) Het Geheugen van Nederland Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid * Met de instellingen die zijn gemarkeerd met een * is terloops overlegd, bij de andere zijn we op bezoek geweest. De bezochte instellingen kregen vooraf informatie over het vooronderzoek. Het belangrijkste doel van de gesprekken was te ontdekken in hoeverre men het initiatief 1 Zie bijvoorbeeld: Erhan Tuskan, Zülfikar Özdogan en Marlou Schrover, Collecties en beleid van openbare archiefinstellingen (Amsterdam 2002)

17 ondersteunde en in welke vorm en onder welke voorwaarden men medewerking wilde verlenen. Bovendien wilden we weten welk relevant erfgoed - zowel documenten, foto s, als audiovisueel materiaal - zich in de collecties bevindt en in hoeverre dit erfgoed is geïnventariseerd en gedigitaliseerd. Marktvergunning voor de Italiaanse ijsverkoper M.Tofani, 1934 (Gemeentearchief Amsterdam) De erfgoedinstellingen staan vrijwel zonder uitzondering positief ten opzichte van het initiatief voor een migratiewebsite. De meeste hebben zelf al het en ander gedaan om erfgoed van migranten in de collectie op te sporen en/of nieuwe collecties op dit gebied binnen te halen of te creëren. In veel instellingen maakt erfgoed van migranten echter geen structureel onderdeel uit van het collectie- en presentatiebeleid. Een positieve uitzondering hierop vormt het IIAV waar erfgoed van migranten (vrouwen) al langere tijd een belangrijk aandachtspunt is. Bij instellingen waar erfgoed van migranten niet de hoogste prioriteit heeft, beseft men wel dat nieuwkomers en hun nakomelingen gezien de veranderende samenstelling van de bevolking een belangrijke doelgroep vormen. Het initiatief voor een website die laat zien wat zich allemaal in erfgoedinstellingen bevindt en bovendien nieuwe initiatieven op dit terrein kan stimuleren, juicht men dan ook toe. Sommige instellingen kampen met kleine budgetten of zelfs bezuinigingen waardoor de prioriteit (terecht of onterecht) op dit moment niet ligt bij erfgoed van migranten. De positieve opstelling van instellingen komt vooral tot uiting bij gebruik van al gedigitaliseerd erfgoed van migranten. Vrijwel alle instellingen zeggen toe dat de website gebruik kan maken van dit materiaal. Een aantal stelt daarbij wel voorwaarden. Zo hecht het HGA aan herkenbaarheid en wil graag dat duidelijk is te zien waar het materiaal vandaan komt. Een dergelijke voorwaarde is uiteraard geen probleem omdat bij al het materiaal een bronvermelding zal staan. Instellingen moeten ook baat hebben bij de samenwerking. Het GAA stelt als voorlopige voorwaarde dat alleen thumbnails 17

18 gedownload kunnen worden en dat geen materiaal gratis ter beschikking wordt gesteld waarvoor bezoekers van de eigen website/ het eigen archief moeten betalen. In een later stadium, als duidelijk is wie onder welke voorwaarden toegang geeft tot het materiaal, is hierover wellicht nog overleg mogelijk. Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid werkte al eerder samen met Het Geheugen aan Migranten in Nederland na 1945, een project waarvoor veel materiaal is gedigitaliseerd. Bij deze instelling bevindt zich veel meer waardevol materiaal voor de website, maar dat is vaak moeilijk te gebruiken in verband met rechten. Hierover zou op termijn uitgebreider overlegd moeten worden. Een andere zaak is in hoeverre instellingen bereid zijn om nieuw materiaal voor het project te digitaliseren. De meeste instellingen hebben eerder deelgenomen aan digitaliseringprojecten, in het kader van Metamorfoze dan wel Het Geheugen van Nederland. Instellingen die samenwerkten met het Geheugen hebben vooral positieve ervaringen. Dat heeft deels te maken met de financiering van het digitaliseren: instellingen dragen 30% bij en vast personeel mag in de begroting worden opgenomen. Daarnaast waardeert men dat Het Geheugen gebruik maakt van de inhoudelijke expertise van instellingen (die zelf konden beslissen welk materiaal waardevol was), en de goede ondersteuning, verslaglegging en afspraken over het gebruik. Enkele instellingen hebben wat minder goede ervaringen, vooral omdat het erg lang duurt voor de projecten zijn afgerond en de resultaten op de website staan. Het ging bij Het Geheugen in de regel om zeer grote collecties (het IISG leverde bijvoorbeeld 6000 beelden en 6000 pagina s tekst). Als er aanvullende financiering aanwezig is zijn de meeste instellingen wel bereid om deel te nemen aan nieuwe initiatieven om het migrantenerfgoed te digitaliseren. Een gedeeltelijke financiële bijdrage kan instellingen over de streep trekken om binnen de grote opdracht tot digitalisering prioriteit te leggen bij erfgoed van migranten. Erfgoed van migranten behoeft extra aandacht omdat het veelal verstopt zit in verschillende collecties en niet als zodanig ontsloten is. We komen hier later in het verslag nog op terug. Conclusie Als onderdeel van dit haalbaarheidsonderzoek zijn gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van een groot aantal erfgoedinstellingen. Zij staan vrijwel zonder uitzondering positief ten opzichte van het initiatief voor een migratiewebsite. Reeds gedigitaliseerd materiaal kan gebruikt worden en met extra financiering is men bereid migrantenerfgoed in de eigen collecties op te sporen en te digitaliseren. Een migratiewebsite kan dat gedigitaliseerde materiaal direct laten zien en stimuleert tot verdergaande digitale beschikbaarheid van collecties. 18

19 5. BETROKKENHEID VAN MIGRANTENORGANISATIES Naast de samenwerking met erfgoedinstellingen is voor het succes van een migratiewebsite ook de medewerking van migrantenorganisaties van belang. In een eerder stadium bleek al dat instellingen als het Inspraakorgaan Turken (IOT) en de stichting Lize (Zuid-Europeanen) zeer positief stonden ten opzichte van het initiatief. Zij denken dat er bij hun achterban veel belangstelling bestaat en verwachten dat de website een sterke stimulans zal zijn om materieel en immaterieel erfgoed bij migranten te kunnen verzamelen en toegankelijk te maken. Om ook de reacties van andere migrantenorganisaties te horen is een afspraak gemaakt met het Directeurenoverleg van het Landelijk Overleg Minderheden (LOM). Het LOM is het overleg tussen het kabinet en de samenwerkingsverbanden van minderheidsgroepen. Er zijn acht samenwerkingsverbanden van minderheidsgroepen die tot het LOM zijn toegelaten: Inspraakorgaan Chinezen (IO) Inspraakorgaan Turken (IOT) Landelijk Overlegorgaan Welzijn Molukkers (LOWM) Lize, overlegpartner Rijksoverheid Zuid-Europese gemeenschappen Overlegorgaan Caribische Nederlanders (OCaN) Surinaams Inspraak Orgaan (SIO) Samenwerkingsverband van Marokkanen en Tunesiërs (SMT) Vluchtelingen-Organisaties Nederland (VON) Vertegenwoordigers van deze samenwerkingsverbanden, aanwezig op het directeurenoverleg, hadden van te voren informatie over het websiteproject toegestuurd gekregen. Tijdens de vergadering is vervolgens toelichting gegeven op de plannen en de vorderingen. Er blijkt brede steun te bestaan voor het opzetten van een website. Men verwacht ook dat zowel de organisaties als de achterban profijt zullen hebben van een website met een goed verhaal over de geschiedenis van alle groepen migranten. De afzonderlijke organisaties krijgen nu herhaaldelijk verzoeken om informatie over de migratiegeschiedenis (scholieren, pers, overheid, maar ook veel andere geïnteresseerden) en er is nog weinig op papier of via internet toegankelijk. 19

20 Men steunt bovendien het plan om niet alleen de geschiedenis van etnische groepen te beschrijven, maar om ook de positie van migranten te laten zien aan de hand van bijvoorbeeld veranderingen in de stedelijke samenleving of in bedrijven. Tijdens het overleg zijn tevens enkele suggesties gedaan: - Omdat migratie geen eenrichtingsverkeer is zou bij voorkeur ook aandacht moeten worden besteed aan mensen die Nederland verlieten en naar bijvoorbeeld het Caribische gebied of Indië vertrokken, evenals aan zogenaamde retourmigranten. - Men vraagt zich af hoe toegankelijk de informatie zal zijn voor verschillende doelgroepen. Zo kan het een lastig dilemma zijn om veel informatie te willen geven, terwijl dat niet goed te combineren is met het zapgedrag op internet. Men raadt aan om de website te testen onder doelgroepen zoals hun achterban. - Hoewel sommigen opmerken dat de plannen erg ambitieus zijn, vinden anderen dat er misschien nog wel meer zou kunnen gebeuren. Men raadt aan in ieder geval te zorgen voor veel publiciteit. Dat zou kunnen door de site stapsgewijs op te bouwen en aan het eind van een etappe een gezichtsbepalend evenement te organiseren (boek, festival et.) om de aandacht op de website te vestigen. Dat betekent wel dat er een flink budget voor publiciteit zou moeten zijn. - De organisaties hechten veel belang aan het ontwikkelen van onderwijstoepassingen in een later stadium. De website kan bovendien een stimulans zijn voor de uitbreiding van het cultureel erfgoed. Migranten, nakomelingen en anderen die enthousiast zijn over de website zullen sneller geneigd zijn (kopieën van) eigen foto s en documenten af te staan. Bovendien kan door de website blijken dat er belangrijke hiaten zijn en kunnen nieuwe initiatieven worden ontplooid om die met bijvoorbeeld interviews in te vullen. Migrantenorganisaties kunnen daarbij een bemiddelende rol vervullen. Conclusie Vertegenwoordigers van migrantenorganisaties worden betrokken bij het verdere verloop van het project. Zij kunnen waardevolle adviezen geven over de inhoud en opzet van de website en hun achterban motiveren tot gebruik van de site. Bovendien kunnen migrantenorganisaties wellicht ook een bemiddelende rol spelen waar het gaat om het verwerven van migrantenerfgoed (documenten, foto s interviews) ten behoeve van de website. Een actieve bijdrage van migrantenorganisaties is voorwaarde voor de realisatie van een migratiewebsite. 20

21 6. MIGRANTENERFGOED IN INSTELLINGEN Het vooronderzoek naar de haalbaarheid van een migratiewebsite richtte zich niet alleen op de steun bij erfgoedinstellingen en migrantenorganisaties, maar ook op het cultureel erfgoed van migranten in de collecties van die instellingen. Voor dit onderdeel verwachtten we gebruik te kunnen maken van de onderzoeken die enkele jaren geleden zijn verricht in het kader van het project Cultureel Erfgoed Migranten. Deze onderzoeken hadden tot doel om te inventariseren welke schriftelijke, mondelinge en digitale bronnen van en over migranten zich bevonden in de collecties van archiefinstellingen en bij migrantenorganisaties. Dat resulteerde in zeven onderzoeksverslagen. 2 Deze inventarisaties leverden echter veel minder op dan we hoopten. In de eerste plaats richtten die onderzoeken zich in het bijzonder op de periode na de Tweede Wereldoorlog terwijl de website een veel langere periode in de geschiedenis van migranten zal gaan bestrijken. Daarnaast concentreerde een aantal onderzoeken zich sterk op definities, afbakening van het terrein en/ of aanbevelingen voor verder onderzoek. De meeste inventarisaties geven daarom weinig concrete informatie over het aanwezige erfgoed in instellingen. Voor de website, die zich concentreert op de geschiedenis van migratie naar en vestiging in Nederland, lijken vooral de collecties van historische musea zoals het Amsterdams Historisch Museum en het Moluks Historisch Museum van belang. Hutkoffers van de 1e generatie Molukkers, die in 1951 per schip in Nederland aankwam (Moluks Historisch Museum). 2 Erhan Tuskan, Zülfikar Özdogan en Marlou Schrover, Collecties en beleid van openbare archiefinstellingen (Amsterdam 2002); Mieke Boer, Inventarisatieonderzoek bij 29 musea naar het cultureel erfgoed van migranten en vluchtelingen (z.j.) Kadir Catan, Inventarisatie Cultureel Erfgoed Minderheden. Zelforganisaties van koloniale migranten, arbeidsmigranten en vluchtelingen (2002); Kadir Catan, Inventarisatie islamitisch erfgoed bij zelforganisaties (z.j.); Touria Bouhkim, Onderzoek naar islamitisch erfgoed bij 13 Nederlandse musea (z.j.); Aspha Bijnaar e.a., Op zoek naar de stilte... Een handreiking voor het opsporen van cultureel erfgoed Nederlands slavernijverleden (z.j.); Behrang Mousavi, Onderzoek naar islamitisch erfgoed in de Nederlandse archieven (2002). 21

22 Uit de onderzoeken kwam verder naar voren dat migrantenorganisaties vrijwel niet beschikken over materiële objecten, maar wel over schriftelijk en audiovisueel materiaal. Voor de geschiedenis van deze organisaties en voor de bronnen daarover nemen sleutelpersonen een belangrijke plaats in. De meeste organisaties staan positief ten opzichte van ontsluiting en overdragen van het materiaal aan instellingen die zich richten op cultureel erfgoed van migranten. Hoewel de inventarisaties weinig concrete informatie geven over het aanwezige erfgoed in musea en bij migrantenorganisaties, geldt dat veel minder voor het onderzoek naar erfgoed in openbare archiefinstellingen. Toch blijkt ook uit dit rapport dat de verstrekte informatie heel algemeen is en dat er talrijke lacunes zijn. Op basis van de verkregen reacties kunnen nauwelijks uitspraken worden gedaan over de totale omvang van het aanwezige cultureel erfgoed van migranten. Het meest opvallende resultaat van de inventarisatie van erfgoed in openbare archiefinstellingen is namelijk dat 40 procent van de instellingen beweert geen archiefmateriaal te bezitten over migratie en migranten. De indruk bestaat dat men vooral heeft gekeken naar specifieke organisaties en archieven en niet naar materiaal in overheidsarchieven, bedrijfsarchieven of andere meer algemene collecties. Zo zit er vaak materiaal over vreemdelingen in de politiearchieven en hebben gemeentes veelal bemoeienis gehad met bijvoorbeeld huisvesting, taalcursussen en met organisaties van migranten. Bovendien bevatten archieven van grote bedrijven soms waardevol materiaal over tewerkstelling van migranten. Affiche manifestatie jongerenorganisties, 1980 (IISG) Het grootste deel van het verslag van de inventarisatie van openbare archiefinstellingen heeft betrekking op de collectie van het IISG. Het IISG heeft relatief veel archieven van organisaties van en over migranten en ook een aantal grotere collecties (vakbeweging, politieke partijen etc.) waarin zich materiaal over migranten bevindt. Daarnaast zijn er veel jaarverslagen en periodieken, maar ook beeld- en geluidsmateriaal Het inventarisatierapport geeft een korte beschrijving van de relevante archieven en een opsomming van de aanwezige periodieken, jaarverslagen en andere collecties (p ). 22

23 Veel van het materiaal heeft betrekking op de periode na Beeld- en geluidsmateriaal is deels toegankelijk via de online publiekscatalogus. In dit vooronderzoek is opnieuw geprobeerd om meer zicht te krijgen op de inhoud van de collecties in de verschillende erfgoedinstellingen, ook voor de periode vóór de Tweede Wereldoorlog. In de eerste plaats gebeurde dat tijdens de gesprekken die in het kader van dit vooronderzoek zijn gevoerd met medewerkers van erfgoedinstellingen. We kwamen daarbij meer te weten over bepaalde (nieuwe) projecten en bronnen rond cultureel erfgoed van migranten die relevant zijn voor de website. Insulinde (passagiersschip) Rotterdamse Lloyd N.V. (Gemeentearchief Rotterdam) Het Gemeentearchief in Rotterdam vermeldde bijvoorbeeld dat adresboeken zijn gedigitaliseerd en dat ook de archieven van de havens en van de Rotterdamse Lloyd van belang zijn voor de migratiewebsite. In samenwerking met Avanco, de organisatie van Kaapverdianen, het Rotterdams Historisch Museum en het Wereldmuseum werkt men aan een project over Kaapverdië. Er komt een documentaire over de migratiegeschiedenis en wordt materiaal verzameld, zoals objecten die de migratiecultuur symboliseren en muziek. Alle aanwinsten worden gedigitaliseerd en kunnen ook voor de migratiewebsite worden gebruikt. Het Haags Gemeentearchief werkt aan een extensie van de eigen website die door verschillende migrantenorganisaties gebruikt kan worden om cultureel erfgoed toe te voegen. Sommige migrantenorganisaties werken daar al aan. Bovendien beschikt het archief in Den Haag over de collectie van de migrantenomroep. Uitzendingen, of fragmenten daarvan, zouden wellicht in het kader van de nieuwe migratiewebsite ontsloten kunnen worden. In Amsterdam is de collectie van de migrantenomroep onlangs gedigitaliseerd, maar het zal veel tijd kosten om bepaalde fragmenten te selecteren. De fotocollecties in beide instellingen zouden ook voor de website bruikbaar zijn, maar moeten dan wel van nieuwe (etnische) labels worden voorzien. Bij Het Utrechts Archief loopt een onderzoek naar migranten bij de Demka staalfabrieken, in samenwerking met het Instituut voor Geschiedenis in Leiden. De resultaten van dit project, dat onder meer moet leiden tot een tentoonstelling in het Centraal Museum, zijn eveneens bruikbaar voor de website. 23

24 Het Gemeentearchief Dordrecht kreeg de nodige bekendheid met het project Generaties Later, gericht op het verzamelen van bronnen ten behoeve van nakomelingen van de Turkse migranten (uit Kayapinar). Men werkt nu aan het toegankelijk maken van wat is geacquireerd en aan uitbreiding van het verzamelen van cultureel erfgoed naar andere migrantengroepen. Er komen veel foto s, brieven en ook dagboeken, materiaal dat ook voor de migratiewebsite toegankelijk zal zijn. Bij het IIAV is in januari 2006 startte het Kalenderproject gestart, bedoeld om cultureel en historisch erfgoed (materieel en immaterieel) op het gebied van gender en etniciteit voor een breed publiek zichtbaar te maken. Het project concentreert zich op Marokkaanse, Surinaamse en Indische vrouwen. In samenwerking met organisaties van migrantenvrouwen wordt een kalender uitgegeven - aan de hand van belangrijke gebeurtenissen, gekoppeld aan een datum en er komt een website. Het gedigitaliseerde materiaal is ook te gebruiken voor de migratiewebsite. Hoewel er dus zeker sprake is van nieuwe initiatieven rond het opsporen en ontsluiten van cultureel erfgoed van migranten, bleek tijdens de gesprekken dat archiefinstellingen, mede door gebrek aan menskracht, vaak niet precies weten welk materiaal over migratie en migranten men zelf in de collectie heeft. In geen enkele instelling is daar systematisch onderzoek naar gedaan. Casestudy Dordrecht In Dordrecht is enige jaren geleden in archieven gezocht naar bronnen over migranten, mede in verband met een film over nieuwkomers in de stad. Tijdens een gesprek met archivaris Charles Jeurgens ontstond het idee om Dordrecht als casestudy te nemen en systematisch uit te zoeken welke bronnen over nieuwkomers zich in de (overheids) archieven bevinden. Dordrecht zou daarvoor een goed voorbeeld kunnen zijn: er bevinden zich zowel bronnen over (zeer) oude als over nieuwe groepen migranten, de stad is niet te groot en er is al het een en ander gebeurd in het kader van cultureel erfgoed migranten. Bovendien bekleedt archivaris Jeurgens de leerstoel historische archivistiek in Leiden en kan wellicht studenten hiervoor inschakelen. Ook historici aan de Leidse universiteit en de koepelorganisatie DIVA zijn op de hoogte van dit plan en zoeken naar mogelijkheden om het uit te voeren. Hopelijk kunnen de resultaten van dit onderzoek de basis gaan vormen voor een methode die ook in andere stedelijke en provinciale archieven bruikbaar is. Gebrekkige informatie over de aanwezigheid van cultureel erfgoed van migranten is overigens niet specifiek voor de Nederlandse situatie. Ook bij Moving Here besteedde men in het begin een deel van tijd aan inventarisaties van erfgoed. 24

25 Omdat we tijdens het vooronderzoek toch graag meer informatie wilden over mogelijke bronnen is het probleem ook nog op een andere manier benaderd. Daarbij ging het niet langer om de vraag wat er in de archieven te vinden is, maar om de vraag welke bronnen ooit zijn gecreëerd in verband met de komst van migranten naar Nederland. Op basis van een aantal bronnenpublicaties en eigen onderzoekservaringen, zijn de volgende categorieën gemaakt: Wet- en regelgeving Registraties van binnenkomst, verblijf, uitleiding Verandering in burgerschap en nationaliteit Huwelijken Armenzorg Justitiële bronnen (vooral voor de vroege periode) Werk Opvang Eigen organisaties van migranten Dagbladen, weekbladen, geïllustreerde tijdschriften Overige media Vervolgens is een overzicht gemaakt van de bronnen die bij deze aandachtsgebieden horen. Een voorbeeld van bronnen die zijn gecreëerd in het kader van registraties van binnenkomst, verblijf en uitleiding van vreemdelingen zijn de vreemdelingenregisters. Daarnaast zijn van veel uitgeleide vreemdelingen met een korte vermelding in het Algemeen Politieblad opgenomen. Van de verschillende bronnen in het overzicht is tevens geschat of en waar zij beschikbaar zouden kunnen zijn en in hoeverre ze via de website toegankelijk moeten worden gemaakt. Meer gedetailleerde informatie hierover is te vinden in de bijlagen. Conclusie De informatie over de aanwezigheid van cultureel erfgoed van migranten bij erfgoedinstellingen is gebrekkig te noemen. Het haalbaarheidsonderzoek heeft én door de gesprekken én door eigen bronnenanalyse beter zicht gekregen op de potentie van de collectie migrantenerfgoed. De migratiewebsite vormt een stimulans om migrantenerfgoed dat tot nu toe verstopt zit in de archieven op te sporen en zichtbaar te maken. 25

26 7. VOOR WIE IS DE WEBSITE BEDOELD? De migratiewebsite is bedoeld voor iedereen die belangstelling heeft voor de geschiedenis van migranten in Nederland, of dat nu een specifieke groep migranten betreft dan wel de Nederlandse migratiegeschiedenis of het cultureel erfgoed van migranten. Uit het gesprek met migrantenorganisaties, aangesloten bij het Landelijk Overleg Minderheden (LOM), blijkt dat er bij hun achterban veel belangstelling bestaat voor een dergelijke website. Maar ook scholieren vragen bijvoorbeeld regelmatig informatie over migratie die ze niet op het internet kunnen vinden. Daarnaast kan een goede, aantrekkelijke website ook nieuw publiek aantrekken. Migratie en integratie zijn belangrijke thema s in het politieke debat en staan volop in de publieke belangstelling. De Engelse website Moving Here leert dat het onderwerp een breed publiek trekt, waaronder veel mensen die op zoek zijn naar de geschiedenis van hun eigen familie. Ook de Nederlandse website moet zich op die brede doelgroep richten van nieuwkomers, nakomelingen, scholieren, studenten en andere geïnteresseerden. Als de website in de lucht is kan met gebruikersonderzoeken worden vastgesteld welke groepen het meest naar de site komen en of ze daar vinden wat ze zoeken. Op basis van deze informatie kunnen dan aanpassingen plaatsvinden in de collectie, de informatie en de toepassingen. Winkels in de Vierambachtsstraat, 1992 (Gemeentearchief Rotterdam) Om voor een brede doelgroep aantrekkelijk te zijn moet de site wel aan een aantal voorwaarden voldoen. Mensen die op zoek zijn naar leuke beelden en verhalen moeten niet worden overstelpt met informatie, terwijl je aan de andere kant mensen die gedetailleerde informatie zoeken niet eindeloos moet laten doorklikken om die te vinden. De informatie moet daarom op verschillende niveaus worden aangeboden. De brede doelgroep moet niet alleen tot uiting komen in variatie in de vorm waarin de informatie wordt aangeboden, maar ook in het afgebeelde materiaal zelf (diversiteit in afkomst, religie, leeftijd, periode van migratie, sekse, vestigingsplaats in Nederland, klasse, beroep) en in de zoekmogelijkheden. Meer informatie hierover is in de volgende paragraaf opgenomen. 26

De Aankomst: Molukkers naar Nederland

De Aankomst: Molukkers naar Nederland www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1 De Aankomst: Molukkers naar Nederland Op 19 maart 2004 werd de website De Aankomst: Molukkers naar Nederland gelanceerd. Dit was een gezamenlijk product van het

Nadere informatie

Sport als cultureel erfgoed. Inventarisatie-onderzoek sportarchieven in Nederland (2000) Stichting de Sportwereld en Diopter

Sport als cultureel erfgoed. Inventarisatie-onderzoek sportarchieven in Nederland (2000) Stichting de Sportwereld en Diopter Wilfred van Buuren Sport als cultureel erfgoed. Inventarisatie-onderzoek sportarchieven in Nederland (2000) Stichting de Sportwereld en Diopter Conclusies: Er worden veel sportarchieven bewaard* Slechte

Nadere informatie

Uw brief van. 8 maart 2007

Uw brief van. 8 maart 2007 logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Den Haag Ons kenmerk 1 mei 2007 DCE/07/12175 Uw brief van 8 maart 2007 Uw kenmerk 206070906 Onderwerp Kamervragen

Nadere informatie

De feiten: arbeidsmigratie door de jaren heen

De feiten: arbeidsmigratie door de jaren heen De feiten: arbeidsmigratie door de jaren heen Jeannette Schoorl Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) Den Haag NIDI/NVD/CBS Seminar arbeidsmigratie 30 maart 2011 Onderwerpen Historische

Nadere informatie

Nederlands Muziek Instituut en Haags Gemeentearchief 2013-2016

Nederlands Muziek Instituut en Haags Gemeentearchief 2013-2016 Samen werken aan een gezamenlijke toekomst Nederlands Muziek Instituut en Haags Gemeentearchief 2013-2016 [Verkorte versie] 1. Inleiding Bij de advisering door de commissie Hirsch Ballin is ten aanzien

Nadere informatie

Jaarverslag 2012. Universiteitsmuseum Groningen. Universiteitsmuseum Groningen. www.rug.nl/museum. Museum voor mens, natuur en wetenschap

Jaarverslag 2012. Universiteitsmuseum Groningen. Universiteitsmuseum Groningen. www.rug.nl/museum. Museum voor mens, natuur en wetenschap Jaarverslag 2012 Universiteitsmuseum Groningen Universiteitsmuseum Groningen Museum voor mens, natuur en wetenschap Oude Kijk in t Jatstraat 7a 9712 EA Groningen T 050 36 35 083 E universiteitsmuseum@rug.nl

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Netwerk Digitaal Erfgoed / Werkgroep Monitoring Vragenlijst aan NDE-projecten 2013/2014

Netwerk Digitaal Erfgoed / Werkgroep Monitoring Vragenlijst aan NDE-projecten 2013/2014 Netwerk Digitaal Erfgoed / Werkgroep Monitoring Vragenlijst aan NDE-projecten 2013/2014 Deze vragenlijst dient om een totaalbeeld te krijgen van de resultaten van de projecten die in 2013/2014 gefinancierd

Nadere informatie

voor audiovisueel erfgoed

voor audiovisueel erfgoed Onderzoeksrapport Beeld en Geluid: Mobiel platform voor audiovisueel erfgoed Uitgave: 14-10-2012, versie 1.1 Door JBLT ; Jonathan Marchal, Bas van Agten, Laurens Carbo, Thijs Blaas Voorwoord Om een goed

Nadere informatie

Familiekunde. Vlaanderen

Familiekunde. Vlaanderen Familiekunde Vlaanderen Documentatie- en studiecentrum voor familiegeschiedenis Van Heybeeckstraat 3, 2170 Merksem, België +32 (0)3 646 99 88 administratie@familiekunde-vlaanderen.be www.centrumfamiliegeschiedenis.be

Nadere informatie

Stichting Geschiedenis Fysiotherapie

Stichting Geschiedenis Fysiotherapie Beleidsplan Stichting Geschiedenis Fysiotherapie 2014-2019 Opgesteld door het Bestuur van de SGF. Geaccordeerd per:2 juni 2014 Beleidsdocument 2014-2019 Stichting Geschiedenis Fysiotherapie Page 1 Inleiding

Nadere informatie

Jaarverslag 2012. Universiteitsmuseum Groningen. Universiteitsmuseum Groningen. www.rug.nl/museum. Museum voor mens, natuur en wetenschap

Jaarverslag 2012. Universiteitsmuseum Groningen. Universiteitsmuseum Groningen. www.rug.nl/museum. Museum voor mens, natuur en wetenschap Jaarverslag 2012 Universiteitsmuseum Groningen Universiteitsmuseum Groningen Museum voor mens, natuur en wetenschap Oude Kijk in t Jatstraat 7a 9712 EA Groningen T 050 36 35 083 E universiteitsmuseum@rug.nl

Nadere informatie

Acquisitiebeleidsplan Noord-Hollands Archief 2015-2020

Acquisitiebeleidsplan Noord-Hollands Archief 2015-2020 Acquisitiebeleidsplan Noord-Hollands Archief 2015-2020 Maart 2015 Het Noord-Hollands Archief wil fungeren als het geheugen van de provincie Noord-Holland en de aangesloten gemeenten in Kennemerland en

Nadere informatie

Bijlage bij FeniksInformatiebrief nummer 1, jaargang 2, Thiememeulenhoff

Bijlage bij FeniksInformatiebrief nummer 1, jaargang 2, Thiememeulenhoff De terugkeer van de tijdbalk: interactief en multimediaal Hij is terug: de tijdbalk!weggezuiverd uit het thematische onderwijs tussen 1980 en 2000 en in ere hersteld door de canonieke leerstellingen van

Nadere informatie

B E L E I D S P L A N S T I C H T I N G J A C O B S P I N 2 0 1 3 2 0 1 5. De schoenerbrik Jan Freseman in 1860

B E L E I D S P L A N S T I C H T I N G J A C O B S P I N 2 0 1 3 2 0 1 5. De schoenerbrik Jan Freseman in 1860 B E L E I D S P L A N S T I C H T I N G J A C O B S P I N 2 0 1 3 2 0 1 5 De schoenerbrik Jan Freseman in 1860 INHOUD Voorwoord.. 3 Inleiding.. 4 Doelstellingen.. 5 Missie... 6 Beleid en beheer... 7 Gegevens

Nadere informatie

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur Hoe ontwikkel ik Ineke Strouken een ijzersterk volkscultuurproject? Geachte dames en heren, Welkom op deze studiedag Hoe ontwikkel ik een ijzersterk volkscultuurproject. Sinds een tweetal jaren staat volkscultuur

Nadere informatie

Historische Vereniging Warder Bedrijfsplan 2011

Historische Vereniging Warder Bedrijfsplan 2011 Historische Warder Bedrijfsplan 2011 februari 2011 1 van 7 samenvatting Op 21 januari is de Historisch Warder opgericht. De vereniging heeft tot doel om: de geschiedenis van Warder vast te leggen en zo

Nadere informatie

Projectplan EersteWereldoorlog.nu Samenvatting

Projectplan EersteWereldoorlog.nu Samenvatting 1 1. Inleiding In 2014 was het honderd jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog uitbrak. In 2014-2018 wordt wereldwijd stilgestaan bij de herdenking van de Eerste Wereldoorlog. Hoewel Nederland neutraal

Nadere informatie

Project Gouvernementsarts in Nederlands- Indie (werktitel)

Project Gouvernementsarts in Nederlands- Indie (werktitel) Project Gouvernementsarts in Nederlands- Indie (werktitel) Getekend en gefotografeerd dagboek van Annie Wijers-van Puffelen, kinderarts in Indonesië van 1930-1952. Een uniek ego-document van een onafhankelijke,werkende

Nadere informatie

Wie hebben emigratieplannen?

Wie hebben emigratieplannen? Wie hebben emigratieplannen? -welk land? -terug? Arie de Graaf Inhoud presentatie -Achtergrond van de databron -Welke vragen zijn gesteld aan de respondenten -Emigratieplannen van autochtonen -Emigratieplannen

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 Het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) werd opgeheven op 26 juli 1950. In maart en

Nadere informatie

Migratie en Onderwijs

Migratie en Onderwijs Forum van Etnisch-Culturele Minderheden (Minderhedenforum vzw) = samenwerkingsverband van verenigingen van etnisch-culturele minderheden Erkend als belangenorganisatie en officiële gesprekspartner van

Nadere informatie

Beeldende kunst archieven RKD / Nederlands instituut voor Kunstgeschiedenis

Beeldende kunst archieven RKD / Nederlands instituut voor Kunstgeschiedenis Beeldende kunst archieven RKD / Nederlands instituut voor Kunstgeschiedenis Rijksmuseum Amsterdam Najaarsbijeenkomst SNAAI 25 november 2013 Ramses van Bragt, archivaris RKD Inhoud Korte introductie RKD

Nadere informatie

Projectsubsidies cultureel erfgoed eerste ronde 2015

Projectsubsidies cultureel erfgoed eerste ronde 2015 Projectsubsidies cultureel eerste ronde 2015 Aanvrager Titel Korte omschrijving Toegekend bedrag Type project Design Museum Gent Tentoonstelling 'Design Derby België- Nederland 1815-2015' Design museum

Nadere informatie

Notitie Opzet Netwerk Slavernijverleden

Notitie Opzet Netwerk Slavernijverleden Notitie Opzet Netwerk Slavernijverleden Inleiding De gemeente Amsterdam heeft aangegeven de verworvenheden van haar inzet voor het jaar 2013, de viering van 150-jaar afschaffing van de slavernij door Nederland

Nadere informatie

Foundation for Dutch Heritage Overseas BELEIDSPLAN NEW HOLLAND FOUNDATION 2016-2020. Hoofdstuk 1 Inleiding p. 2. Hoofdstuk 2 Huidige situatie p.

Foundation for Dutch Heritage Overseas BELEIDSPLAN NEW HOLLAND FOUNDATION 2016-2020. Hoofdstuk 1 Inleiding p. 2. Hoofdstuk 2 Huidige situatie p. BELEIDSPLAN NEW HOLLAND FOUNDATION 2016-2020 Hoofdstuk 1 Inleiding p. 2 Hoofdstuk 2 Huidige situatie p. 2 Hoofdstuk 3 Visie en Missie p. 3 Hoofdstuk 4 Ambities p. 4 Hoofdstuk 5 Stappenplan p. 5 1 Hoofdstuk

Nadere informatie

Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid

Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid Algemene vergadering RWO -Oudenaarde 11 juni 2012 Inhoud Terminologie: ECM Enkele vragen Overzicht van de immigratie Aanwezigheid in regio Oudenaarde Enkele

Nadere informatie

CRPA Nieuwe Stijl. Door Marieke Kroonen

CRPA Nieuwe Stijl. Door Marieke Kroonen CRPA Nieuwe Stijl Door Marieke Kroonen Vandaag Het oude CRPA Waarom een CRPA Nieuwe Stijl? Voorbeeld: National Register of Archives Project CRPA Nieuwe Stijl Het oude CRPA Centraal Register van Particuliere

Nadere informatie

Projectoproep / Commemoraties 1914-18

Projectoproep / Commemoraties 1914-18 1. Algemene Informatie 1.1 Context Herdenkingsplechtigheden Eerste Wereldoorlog (1914-18) in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest maakt zich op voor de herdenking van honderd

Nadere informatie

Museon, Holland Harbour Producties

Museon, Holland Harbour Producties AGENDA Activiteiten van Haagse instanties betrokken bij het netwerk Erfgoed Haagse Migranten: Den Haag, stad van aankomst 2011-2014 Wijzigingen voorbehouden. Voor de meest actuele ontwikkelingen, volg

Nadere informatie

Project Digitalisering op Verzoek. Maarten Schenk Haags Gemeentearchief

Project Digitalisering op Verzoek. Maarten Schenk Haags Gemeentearchief Project Digitalisering op Verzoek Maarten Schenk Haags Gemeentearchief Programma Toelichting op project 13.15 uur Zelf aan de slag 13.45 uur Terugkoppeling/discussie 13.55 uur Conclusies 14.25 uur Aanleiding

Nadere informatie

Vrijdag 1 april 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Officiële Opening Studio Alijn - Gent

Vrijdag 1 april 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Officiële Opening Studio Alijn - Gent Vrijdag 1 april 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Officiële Opening Studio Alijn - Gent Mijnheer de burgemeester, meneer de schepen, Dames en heren,

Nadere informatie

Titel Communities online en offline: casus Roots2Share

Titel Communities online en offline: casus Roots2Share Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Communities online en offline: casus Roots2Share Probleemomgeving Roots2Share is een internationaal samenwerkingsverband van twee Nederlandse musea (Museum Volkenkunde

Nadere informatie

NBC+ Collecties beter vindbaar maken Deel 1. Johan Stapel 30 september 2014

NBC+ Collecties beter vindbaar maken Deel 1. Johan Stapel 30 september 2014 NBC+ Collecties beter vindbaar maken Deel 1 Johan Stapel 30 september 2014 NBC+ Nationale Bibliotheekcatalogus = bibliotheekcollecties + overige bronnen De positie van de bibliotheek binnen het erfgoeddomein

Nadere informatie

Databank Digitale Dagbladen

Databank Digitale Dagbladen Databank Digitale Dagbladen Astrid Verheusen Projectmanager Afdeling Research & Development Koninklijke Bibliotheek Belemmert het auteursrecht de ontsluiting van de 20 ste eeuw? Vereniging voor Auteursrecht

Nadere informatie

Verslag inspiratie dag lokaal cultuureducatiebeleid

Verslag inspiratie dag lokaal cultuureducatiebeleid Verslag inspiratie dag lokaal cultuureducatiebeleid P12 Culturele diversiteit in erfgoedprojecten Hoe kan u een breed en divers spectrum van mensen in uw gemeente betrekken bij het lokale erfgoed? Het

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING kaarten 1 en 2 Spreiding allochtonen in Den Haag kaart 1 kaart 2 uit Indonesië totaal

Nadere informatie

Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik

Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik ITS, Radboud Universiteit Nijmegen Roelof Schellingerhout 024 3653500 r.schellingerhout@its.ru.nl 5 februari 2013 Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - I

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 De gemeenschap van mijn overgrootvader vormt een van oudste minderheidsgroepen

Nadere informatie

CBS-berichten: Arbeidsmigratie naar en uit Nederland

CBS-berichten: Arbeidsmigratie naar en uit Nederland André Corpeleijn* Inleiding Arbeidsmigratie is de laatste tien jaar weer in de belangstelling gekomen. De uitbreiding van de Europese Unie en de komst van Oost-Europese werknemers naar Nederland hebben

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Voorwoord. 2. Onze activiteiten in beeld. 3. Financiële verslaglegging. 4. Doelstelling vrienden van museum Jan van der Togt

Inhoudsopgave. 1. Voorwoord. 2. Onze activiteiten in beeld. 3. Financiële verslaglegging. 4. Doelstelling vrienden van museum Jan van der Togt v 2014 Inhoudsopgave 1. Voorwoord 2. Onze activiteiten in beeld 3. Financiële verslaglegging 4. Doelstelling vrienden van museum Jan van der Togt Voorwoord Beste vrienden, 2014 was een jaar waarin er veel

Nadere informatie

Voorstelling project Het geheugen van de sport door Bregt Brosens, Sportimonium

Voorstelling project Het geheugen van de sport door Bregt Brosens, Sportimonium Voorstelling project Het geheugen van de sport door Bregt Brosens, Sportimonium Op 16 oktober 2015 ging dit project officieel van start met een symposium. Dit is de volledige tekst bij de presentatie van

Nadere informatie

EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT

EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT 1 Lessenserie voor VMBO T en KB, klas 2 en 4 EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT Winnaar Les van het Jaar 2006 EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT 2 3 LES VAN HET JAAR Anno heeft de ambitie

Nadere informatie

G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE GEMEENTELIJKE ARCHIEFDIENST SCHIEDAM 1888-HEDEN

G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE GEMEENTELIJKE ARCHIEFDIENST SCHIEDAM 1888-HEDEN G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M TOEGANGSNUMMER 329 INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE GEMEENTELIJKE ARCHIEFDIENST SCHIEDAM 1888-HEDEN N.B.: Ca. 6.50m archief is nog niet beschreven. DOOR K.J.P.F.M

Nadere informatie

17 juni 2011. Introductie internationaal onderzoek naar tolerantie

17 juni 2011. Introductie internationaal onderzoek naar tolerantie Symposium Verschil moet er zijn? 17 juni 2011 Introductie internationaal onderzoek naar tolerantie Programma 13.30 Introductie en welkom door dr. Inge Versteegt, mede namens prof. Dr. Veit Bader en dr.

Nadere informatie

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- )

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Oprichting In 1768 werd het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen officieel opgericht. De aanleiding vormde een initiatief uit Vlissingen tot

Nadere informatie

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Vastgesteld door het bestuur van de heemkundekring op 9 maart 2015. Wat is het Museum Zwaluws Erfgoed? Het museum Zwaluws Erfgoed is een etnografisch

Nadere informatie

Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school

Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school Inhoud: 1. Inleiding 2. Algemene informatie 3. Opbouw van de les 4. Voorbereiding en lestips 1 Door het stof kruipen De gemeente Hoogezand-Sappemeer

Nadere informatie

Beginnen. met. Genealogie

Beginnen. met. Genealogie Beginnen met Genealogie Wim van t Einde Beginnen met genealogie Veel mensen zijn geïnteresseerd in hun voorouders. Het is voor veel van hen echter lastig om te beginnen. Doordat ze niet weten waar ze

Nadere informatie

Nieuwjaarsreceptie 2004

Nieuwjaarsreceptie 2004 Inhoudsopgave Inleidend Nieuwjaarsreceptie 2004 Verslag algemene Ledenvergadering Beleidsplan DEN 2005-2008 Campagnes t.b.v. Cultuurwijzer Studiedag Erfgoed, onderwijs en internet Projecten voor gemeenschappelijke

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Probleemomgeving Al geruime tijd daalt het aantal leden van de Nederlandse bibliotheken.

Nadere informatie

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers IMMIGRATIE IN DE EU Bron: Eurostat, 2014, tenzij anders aangegeven De gegevens verwijzen naar niet-eu-burgers van wie de vorige gewone verblijfplaats in een land buiten de EU lag en die al minstens twaalf

Nadere informatie

aan de slag met archief en documentatie lessenreeks over archief- en documentatiebeheer voor de lokale erfgoedhouder

aan de slag met archief en documentatie lessenreeks over archief- en documentatiebeheer voor de lokale erfgoedhouder aan de slag met archief en documentatie lessenreeks over archief- en documentatiebeheer voor de lokale erfgoedhouder Steeds meer mensen in Vlaanderen zijn geboeid door geschiedenis en erfgoed. Er wordt

Nadere informatie

Cultureel Erfgoed Migranten Collecties en beleid van openbare archiefinstellingen Werkgroep migratiegeschiedenis

Cultureel Erfgoed Migranten Collecties en beleid van openbare archiefinstellingen Werkgroep migratiegeschiedenis Cultureel Erfgoed Migranten Collecties en beleid van openbare archiefinstellingen Werkgroep migratiegeschiedenis Uitvoerders: Erhan Tuskan Zülfikar Özdogan Marlou Schrover Aanvragers: Charles Jeurgens

Nadere informatie

BIDOC. Bibliotheek, Informatie- en Documentatie-centrum over zuidelijk Afrika

BIDOC. Bibliotheek, Informatie- en Documentatie-centrum over zuidelijk Afrika BIDOC Bibliotheek, Informatie- en Documentatie-centrum over zuidelijk Afrika Bidoc is het Bibliotheek, Informatie- en Documentatiecentrum van het Nederlands instituut voor Zuidelijk Afrika (NiZA). Bidoc

Nadere informatie

Factsheet over het educatieve aanbod

Factsheet over het educatieve aanbod De tentoonstelling in het Solomon R. Guggenheim Museum in New York, in 2012 Photo: David Heald Factsheet over het educatieve aanbod De tentoonstelling in het Cobra Museum Het Cobra Museum brengt van 5

Nadere informatie

Raad voor cultuur Raad voor cultuur Raad voor cultuur

Raad voor cultuur Raad voor cultuur Raad voor cultuur R.J.Schimmelpennincklaan 3 Postbus 61243 2506 AE Den Haag Telefoon +31(0)70 310 66 86 Fax +31(0)70 361 47 27 e-mail cultuur@cultuur.nl www.cultuur.nl De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Voorbij de Dreiging. Oude en nieuwe migranten vergeleken. Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken.

Voorbij de Dreiging. Oude en nieuwe migranten vergeleken. Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. 2011 Voorbij de Dreiging Oude en nieuwe migranten vergeleken 1 Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Campus Den Haag Sinds 1999 heeft de Universiteit Leiden een vestiging in Den Haag: Campus

Nadere informatie

Museon, Holland Harbour Producties

Museon, Holland Harbour Producties AGENDA Activiteiten van Haagse instanties betrokken bij het netwerk Erfgoed Haagse Migranten: Den Haag, stad van aankomst 2011-2014 Wijzigingen voorbehouden. Voor de meest actuele ontwikkelingen, volg

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Openbaar Vervoer Museum Doetinchem

Docentenhandleiding. Openbaar Vervoer Museum Doetinchem Docentenhandleiding Openbaar Vervoer Museum Doetinchem versie 1.0 6 februari 2007 Inhoud docentenhandleiding 1. Inleiding 2. Doelen en subdoelen 3. De rol van de docent in het museum 4. De doelgroepen

Nadere informatie

Eindverslag project. Dialoog en diversiteit in beeld in Eindhoven

Eindverslag project. Dialoog en diversiteit in beeld in Eindhoven Eindverslag project Dialoog en diversiteit in beeld in Eindhoven 16 februari 2012 Inhoud 1. Aanleiding 3 2. Doelstelling 4 3. Start en verloop van het project 4 4. Bannieren in de stad 6 5. Expositie Van

Nadere informatie

Digitale catalogus abonnees. Geschiedenis in de klas. Digitale catalogus. Niet-abonnees

Digitale catalogus abonnees. Geschiedenis in de klas. Digitale catalogus. Niet-abonnees Digitale catalogus abonnees Geschiedenis in de klas Digitale catalogus Niet-abonnees Publicaties Algemeen Facsimile-uitgaven van oude kranten 1848 en 1900 GidK heeft enkele kranten volledig en op ware

Nadere informatie

Stichting SQPN Jaarverslag voor 2010

Stichting SQPN Jaarverslag voor 2010 Stichting SQPN Jaarverslag voor 2010 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Activiteiten... 4 Publiciteit... 5 Externe Contacten... 5 Interne Organisatie... 5 Conclusies en aanbevelingen... 6 Stichting SQPN - Jaarverslag

Nadere informatie

Statistics and Facts of Diaspora Suriname in the Netherlands

Statistics and Facts of Diaspora Suriname in the Netherlands Statistics and Facts of Diaspora Suriname in the Netherlands How to Engage the Diaspora for the Development of Suriname? Seminar 7 February 2015 7-2-2015 1 Surinaams Diasporabeleid: Geschenk uit Suriname

Nadere informatie

OPRICHTING 21/12/2012 2013-2014 OPSTART 2015: OVERGANGSJAAR. Financiering Minister Gatz & Minister Crevits

OPRICHTING 21/12/2012 2013-2014 OPSTART 2015: OVERGANGSJAAR. Financiering Minister Gatz & Minister Crevits OPRICHTING 21/12/2012 2013-2014 OPSTART 2015: OVERGANGSJAAR Financiering Minister Gatz & Minister Crevits VIAA: FOCUS EN MODEL DIGITALISEREN INTERACTIE ARCHIVEREN Nog 500.000 uur te digitaliseren in de

Nadere informatie

www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1

www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1 www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1 Amsterdam op locatie Stichting Het Nieuwe Werck richt zich met theater, museum, geschiedenis en taal voornamelijk op mensen die hun wortels niet in Amsterdam

Nadere informatie

Publiek en bezoek 2013

Publiek en bezoek 2013 Publiek en bezoek 203 Internationale bezoekers uit 67 verschillende landen 98.862 Portugese Synagoge Totaal aantal bezoekers JCK 277.3 30.679 Joods Historisch Museum en JHM Kindermuseum VS Top 0 landen

Nadere informatie

Inhoudelijke jaarverslag 2013

Inhoudelijke jaarverslag 2013 Inhoudelijke jaarverslag 2013 NTFF Westermarkt 2H, 1016 DK Amsterdam 1016 DK Amsterdam 020-7371666 info@ntff.nl KvK: 52197123 RSIN / fiscaal nummer: 850338980 Inhoudsopgave Wat is de missie en doelstellingen

Nadere informatie

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 12 september 2006 OWB/AI-2006/12668

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 12 september 2006 OWB/AI-2006/12668 logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk 12 september 2006 OWB/AI-2006/12668 Onderwerp Uitvoering motie 249, Nationaal Historisch

Nadere informatie

132.313. 458 artikelen of

132.313. 458 artikelen of Publiek en bezoek 2014 Toeristen uit 132.313 96.739 Joods Historisch Museum en JHM Kindermuseum Portugese Synagoge Totaal aantal bezoekers JCK 91 Canada 69 verschillende landen Duitsland België 8 Frankrijk

Nadere informatie

Waterloo Napoleon & Abba

Waterloo Napoleon & Abba Waterloo Napoleon & Abba Poolse Export Chopin & Mr. Polska Do Culture Your Way City- en regiomarketing anders if then is now is een online schatkist van geschiedenis en cultuur met toeristische diensten

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS VTO-cultuurvragen Onderstaand zijn de vraagformuleringen zoals gehanteerd in VTO2012 afgedrukt. De respondenten kregen een brief toegestuurd waarin ze uitgenodigd werden om de VTOenquête via het internet

Nadere informatie

Verwerving Erfgoed Migranten

Verwerving Erfgoed Migranten Verwerving Erfgoed Migranten Twee jaar praktijkervaring met het verwerven van migrantenerfgoed in het gemeentearchief Amsterdam en keuzen voor vervolgbeleid Maart 2003 Gemeentearchief Amsterdam 1. Inleiding

Nadere informatie

Standaarden in het (digitaal) beschrijven van vormgevingsarchieven Bernadine Ypma, zelfstandig onderzoeker

Standaarden in het (digitaal) beschrijven van vormgevingsarchieven Bernadine Ypma, zelfstandig onderzoeker Standaarden in het (digitaal) beschrijven van vormgevingsarchieven Bernadine Ypma, zelfstandig onderzoeker Deze samenvatting geeft de resultaten van een onderzoek naar ontsluitingsmethoden van vormgevingsarchieven

Nadere informatie

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom Den Haag Ons kenmerk 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Onderwerp Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon Bijlage(n) geen Geachte heer Van

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen EGH/ZHL november 2013 Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich

Nadere informatie

Allochtonen in de politiek

Allochtonen in de politiek Allochtonen in de politiek In dit dossier kunt u informatie vinden over de participatie van allochtonen in de Nederlandse politiek. Wie heeft recht om te stemmen? Hoeveel allochtonen zijn volksvertegenwoordiger?

Nadere informatie

De Strip. Fris je geheugen op. www.prismaproject.nl

De Strip. Fris je geheugen op. www.prismaproject.nl www.prismaproject.nl Fris je geheugen op De Strip In het voorjaar van 2002 startte in een voormalige winkelgalerij in de Vlaardingse Westwijk het kunstproject De Strip. Dit project was een initiatief van

Nadere informatie

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Afgestudeerden van de opleiding hebben de onderstaande eindkwalificaties bereikt: I. Kennis Basiskennis en inzicht: 1. kennis van en inzicht in het

Nadere informatie

Allochtone Nederlandse ouderen: de onverwachte oude dag in Nederland

Allochtone Nederlandse ouderen: de onverwachte oude dag in Nederland Allochtone Nederlandse ouderen: de onverwachte oude dag in Nederland Cor Hoffer cultureel antropoloog / socioloog c.hoffer@parnassiabavogroep.nl 1 Onderwerpen: gezondheidszorg en cultuur demografische

Nadere informatie

Stappenplan crowdfunding

Stappenplan crowdfunding Stappenplan crowdfunding Voordat je het crowdfundingsproject online zet, is het handig om over bepaalde aspecten na te denken. Denk bijvoorbeeld aan de presentatie van het project, het doelbedrag en de

Nadere informatie

Alleen organisaties met een culturele doelstelling en zonder winstoogmerk kunnen een aanvraag indienen.

Alleen organisaties met een culturele doelstelling en zonder winstoogmerk kunnen een aanvraag indienen. KUNSTPARTICIPATIE: OVER DEZE SUBSIDIE Met de programmalijn Kunstparticipatie wil het Fonds de vernieuwing van het aanbod van kunstbeoefening in de vrije tijd realiseren. Daarnaast wil het bijdragen aan

Nadere informatie

De toekomst van de kb is digitaal

De toekomst van de kb is digitaal Met genoegen presenteer ik u de plannen van de kb voor de komende jaren. De toekomst van de kb is digitaal. Wij willen inzetten op die digitale toekomst, kwaliteit leveren aan onze klanten, en de huidige

Nadere informatie

Enquête gemeenten & EU-migranten

Enquête gemeenten & EU-migranten Enquête gemeenten & EU-migranten Gemeenten hebben sinds een paar jaar steeds meer te maken met de instroom van migranten uit Midden-, Oost- en Zuid-Europese landen. Dit stelt gemeenten voor nieuwe uitdagingen,

Nadere informatie

Reizende expositie Herstel, Groei en Vernieuwing 1940-1965

Reizende expositie Herstel, Groei en Vernieuwing 1940-1965 Reizende expositie Herstel, Groei en Vernieuwing 1940-1965 De wederopbouw van Nederland in de periode 1940-1965 is een belangrijke ontwikkeling in de Nederlandse geschiedenis. Het was een periode van herstel

Nadere informatie

Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen

Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen Het Huis voor democratie en rechtsstaat is een nog op te richten instelling. Het Huis wil kennis van burgers over onze

Nadere informatie

Gezocht én gevonden: vrijwilligers met een hart voor religieus erfgoed Lothar Casteleyn, Coördinator Erfgoedbeleid

Gezocht én gevonden: vrijwilligers met een hart voor religieus erfgoed Lothar Casteleyn, Coördinator Erfgoedbeleid CRKC Gezocht én gevonden: vrijwilligers met een hart voor religieus erfgoed Lothar Casteleyn, Coördinator Erfgoedbeleid Programma 23 april 2015 Kennismaking Erfgoedcel Brugge Vrijwilligerswerking religieus

Nadere informatie

- het lezen van het boek van Soldaat van Oranje en het maken van de literatuurwijzer het bekijken van de film Soldaat van Oranje;

- het lezen van het boek van Soldaat van Oranje en het maken van de literatuurwijzer het bekijken van de film Soldaat van Oranje; LESSUGGESTIES blijkt de blijvende grote interesse van scholieren voor de Tweede Wereldoorlog. Zij geven aan vooral gegrepen te worden door persoonlijke verhalen, gekoppeld aan inzet van hedendaagse middelen.

Nadere informatie

De rol van de bibliotheek bij verankering van leesbevordering in de opleidingen

De rol van de bibliotheek bij verankering van leesbevordering in de opleidingen De rol van de bibliotheek bij verankering van leesbevordering in de opleidingen Aanvulling Competent in leesbevordering Docentengids voor opleidingen Pedagogisch Werk en Onderwijsassistent Auteur: Margriet

Nadere informatie

Lezingen Museum Vakdagen 2015, donderdag 28 mei. Lezingzaal foyer begane grond

Lezingen Museum Vakdagen 2015, donderdag 28 mei. Lezingzaal foyer begane grond Lezingen Museum Vakdagen 2015, donderdag 28 mei Lezingzaal foyer begane grond Tijd: 10.45 11.30 uur Bedrijf: Flash Services Onderwerp: Kritische communicatie: Zijn uw kunststukken, medewerkers en bezoekers

Nadere informatie

Beleidsplan. Streekmuseum Oudheidkamer Reeuwijk 2013-2018

Beleidsplan. Streekmuseum Oudheidkamer Reeuwijk 2013-2018 Beleidsplan Streekmuseum Oudheidkamer Reeuwijk 2013-2018 1 1. Inleiding Pagina 3 2. Doelstellingen 3 3. Collectie 4 4. Tentoonstellingen 4 5. Organisatie 5 6. Samenvatting 6 2 1. INLEIDING Voor u ligt

Nadere informatie

Beyond Borders zoekt op korte termijn Een daadkrachtige communicatiemedewerker (m/v)

Beyond Borders zoekt op korte termijn Een daadkrachtige communicatiemedewerker (m/v) Beyond Borders zoekt op korte termijn Een daadkrachtige communicatiemedewerker (m/v) Tijdelijk contract tot 1 april 2013 met mogelijkheid tot verlenging 32u/week (24u voor Beyond Borders en 8u voor Maatwerk

Nadere informatie

FEDERATIE VAN EDUCATIEVE EN CULTURELE CENTRA FECC. Jaarverslag 2014. Stichting Fecc

FEDERATIE VAN EDUCATIEVE EN CULTURELE CENTRA FECC. Jaarverslag 2014. Stichting Fecc FEDERATIE VAN EDUCATIEVE EN CULTURELE CENTRA FECC Jaarverslag 2014 Dit verslag geeft een beknopt beeld van de activiteiten van het jaar 2014. Stichting Fecc Januari 2015 FEDERATIE VAN EDUCATIEVE EN CULTURELE

Nadere informatie

www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1

www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1 www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1 Boughaz Boughaz is een videotentoonstelling die van 24 mei tot 21 juni 2003 te bezichtigen was in zeecontainers, verspreid door de stad Gouda. De tentoonstelling

Nadere informatie

Rapport. van Kamer van Koophandel Nederland. Startersprofiel 2012. Datum uitgave. Januari 2013. onderwerp Startende ondernemers in beeld

Rapport. van Kamer van Koophandel Nederland. Startersprofiel 2012. Datum uitgave. Januari 2013. onderwerp Startende ondernemers in beeld Rapport Startersprofiel 2012 van Datum uitgave Januari 2013 onderwerp Startende ondernemers in beeld Pagina 1 van 12 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Kerncijfers startende ondernemers... 4 2.1 Meer

Nadere informatie

Mondelinge geschiedenis en architectuur Een voorstel voor format diepte-interview Centrum Vlaamse Architectuurarchieven _ draft 28 april 2010

Mondelinge geschiedenis en architectuur Een voorstel voor format diepte-interview Centrum Vlaamse Architectuurarchieven _ draft 28 april 2010 Mondelinge geschiedenis en architectuur Een voorstel voor format diepte-interview Centrum Vlaamse Architectuurarchieven _ draft 28 april 2010 THEMA S - Identificatie - Opleiding - Opdrachtgevers - Samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

Nota collectiebeleid 2011 De collectievorming voor de Vakbibliotheek Rechten

Nota collectiebeleid 2011 De collectievorming voor de Vakbibliotheek Rechten Nota collectiebeleid 2011 De collectievorming voor de Vakbibliotheek Rechten Inhoud: 1. Inleiding 2. Collectievorming en taakstelling van de vakbibliotheek 2.1. De taakstelling van de bibliotheek 2.2.

Nadere informatie