Onderzoeksvraag 8 Hoe houdt de overheid de koopkracht van de gezinnen op peil?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoeksvraag 8 Hoe houdt de overheid de koopkracht van de gezinnen op peil?"

Transcriptie

1 Onderzoeksvraag 8 Hoe houdt de overheid de koopkracht van de gezinnen op peil? Deze onderzoeksvraag is geen verplicht leerstofonderdeel en staat dus niet in het leerplan. Dit is een extra onderzoeksvraag die we aanbieden. Er gaat geen maand voorbij of er verschijnen artikels over inflatie en koopkracht. Het is met andere woorden een onmisbaar item voor leerlingen economie. Als je in tijdnood komt, kun je deze onderzoeksvraag gewoon overslaan. Omdat dit een extra onderzoeksvraag is, hebben we de rubrieken Direct en Action weggelaten. 1 Intro TABEL 1 Prijsevolutie van brood en suiker Jaartal Prijs brood (800 g) 0,57 0,85 1,09 1,23 1,38 1,63 Klontjessuiker (1 kg) 0,67 0,91 1,12 1,18 1,26 1,33 Bron: 1 Wat valt je op als je de prijsevolutie van brood en klontjessuiker bekijkt? Zowel van brood als van suiker is de prijs gestegen. 2 Bereken de het procentuele verschil tussen de prijs van die producten in 1975 en Brood: (1,63 0,57)/0,57 *100 = 186 % Suiker: (1,33 0,67)/0,67 *100 = 99 % TABEL 2 Inkomensevolutie per huishouden per jaar Jaartal Gemiddeld beschikbaar inkomen , , , , , , ,66 3 Hoeveel bedroeg het gemiddelde inkomen in 1979? ,22 4 Hoeveel bedroeg het gemiddelde inkomen in 2005? ,66 5 Welke loonevolutie stel je vast in de afgelopen 30 jaar? Er is een duidelijke stijging merkbaar. 6 Bereken het procentuele verschil tussen het inkomen van 1979 en dat van , ,22)/13 963,22 * 100 = 159 % Van In 1

2 7 Wat kun je besluiten over de evolutie van de prijzen en de lonen in de afgelopen 30 jaar? Zowel de lonen als de prijzen zijn de afgelopen 30 jaar gestegen. 2 Probleemstelling Hoe evolueren de prijzen? Hoe meet men de inflatie? Wat zijn de gevolgen van een prijsstijging? Bestaat er een oplossing voor de daling van de koopkracht? 3 Leerplandoelstellingen 4 VOETen LEREN LEREN De leerlingen: (opvattingen over leren) 1 werken planmatig; 2 reflecteren over hun leeropvattingen, leermotieven en leerstrategieën; (informatieverwerving) 3 kunnen uit gegeven informatiebronnen en kanalen kritisch kiezen en deze raadplegen met het oog op te bereiken doelen; (informatieverwerking) 4 kunnen zinvol inoefenen en herhalen; 5 kunnen gegeven informatie onder begeleiding kritisch analyseren en samenvatten; 6 herkennen strategieën om problemen op te lossen en evalueren ze; (regulering van het leerproces) 8 kunnen onder begeleiding hun leerproces sturen, beoordelen op doelgerichtheid en zo nodig aanpassen. STAM De leerlingen: (doorzettingsvermogen) 4 blijven, ondanks moeilijkheden, een doel nastreven; (kritisch denken) 13 kunnen onderwerpen benaderen vanuit verschillende invalshoeken; (zelfredzaamheid) 24 maken gebruik van de gepaste kanalen om hun vragen, problemen, ideeën of meningen kenbaar te maken; (zorgvuldigheid) 25 stellen kwaliteitseisen aan hun eigen werk en aan dat van anderen; (zorgzaamheid) 26 gaan om met verscheidenheid. Van In 2

3 CONTEXTEN De leerlingen: (omgeving en duurzame ontwikkeling) 3 zoeken naar mogelijkheden om zelf duurzaam gebruik te maken van ruimte, grondstoffen, goederen, energie en vervoermiddelen; 4 zoeken naar duurzame oplossingen om de lokale en globale leefomgeving te beïnvloeden en te verbeteren; (socio economische samenleving) 1 leggen met voorbeelden uit hoe welvaart wordt gecreëerd en hoe een overheid inkomsten verwerft en aanwendt; 2 toetsen de eigen opvatting aan de verschillende opvattingen over welzijn en verdeling van welvaart; 5 geven voorbeelden van het veranderlijke karakter van arbeid en economische activiteiten; 6 geven voorbeelden van factoren die de waardering van goederen en diensten beïnvloeden; (socioculturele samenleving) 2 gaan constructief om met verschillen tussen mensen en levensopvattingen. Interessante link:http://www.oivo.be/ 5 Opdrachten Opdracht 1 Hoe evolueren de prijzen? Hier kun je een inleiding geven aan de hand van de tabel. De leerlingen kunnen de vragen in duo oplossen, waarna een klassikale bespreking volgt. Tabel 1: Consumptieprijzen van 1 januari 2006 tot 31 oktober 2008, in euro Vergelijk de prijzen van de producten over de drie jaren. 1 Wat is er met de prijzen van de goederen gebeurd tussen januari 2006 en oktober 2008? Is dat voor alle goederen hetzelfde? Voor bijna alle producten zijn de prijzen gestegen tussen 2006 en Van welke producten is de prijs gestegen, welke producten zijn in prijs gedaald? Vul de tabel in. Prijs is gestegen (4 voorbeelden Koffie Spaghetti Volle melk Biefstuk Prijs is gedaald (3 voorbeelden) Dvd speler Dvd Digitaal fototoestel Van In 3

4 In tabel 4 zie je een aantal producten opnieuw verschijnen. 3 Bereken met hoeveel % de prijs van deze producten is gestegen. TABEL 4 Procentuele stijging % stijging Koffie (gemalen, 1 kg) 7,57 7,90 8,16 8 % Water (1,5 l) 0,67 0,69 0,70 4 % Bruin brood (800 g) 1,68 1,77 1,88 12 % Pizza (1000 g) 6,41 6,75 7,40 15 % Spaghetti (1 kg) 1,41 1,52 2,02 43 % Cornflakes (1 kg) 3,95 4,17 4,61 17 % Biefstuk (1000 g) 11,38 11,89 12,16 7 % Braadkip (1 kg) 3,72 3,83 4,01 8 % Salami (1 kg) 14,11 14,28 14,85 5 % Volle melk (1 l) 0,70 0,77 0,89 27 % Kippenei (per stuk) 0,14 0,17 0,20 43 % Shampoo (250 ml) 2,11 2,16 2,27 8 % Tandpasta (75 ml) 1,31 1,32 1,36 4 % 4 Wat kun je zeggen over de producten in tabel 3? Zijn die producten belangrijk? Het zijn inderdaad belangrijke producten. Het zijn levensnoodzakelijke producten die we dagelijks nodig hebben. 5 In het algemeen kunnen we zeggen dat de prijs van de goederen gemiddeld gestegen / gedaald is. (Schrap wat niet past.) Opdracht 2 Hoe meet men de inflatie? Voor opdracht 2 raden we aan om die stapsgewijs en klassikaal met de leerlingen te bespreken. Als je internettoegang hebt, kun je meteen naar de website surfen van en een update zien van de onderstaande grafiek. Het is belangrijk dat de leerlingen begrijpen hoe de consumptieprijsindex wordt berekend en waarom men dit de korf van de huisvrouw (of de gezinskorf) noemt. Licht ook toe dat het vermelde bedrag, het bedrag is dat een gezin wekelijks gemiddeld uitgeeft. Na deze opdracht zouden ze het begrip consumptieprijsindex moeten begrijpen en moeten weten dat de prijzen kunnen schommelen. Een prijsstijging noemen we dan inflatie. Van In 4

5 In de bovenstaande tabellen zag je de prijsevolutie van een aantal producten. Eigenlijk kun je spreken van een korf van goederen. In die korf zitten allerlei producten van verschillende product en dienstencategorieën. Van al die producten houdt men de prijzen in de gaten. De waarde van de korf geeft een raming van de uitgaven die een gemiddeld gezin moet doen in de loop van een week. Elk product en elke dienst heeft zijn gewicht in de korf. Men gaat dan de prijs van de goederen en diensten op twee tijdstippen vergelijken. Daarna vermenigvuldigt men die prijs met het gewicht van dat artikel of die dienst in de korf. Ten slotte berekent men dan het gemiddelde van de prijsevolutie. Dat gemiddelde is het indexcijfer, namelijk de CPI of ConsumptiePrijsIndex. Op basis van die index kan men vervolgens de inflatie berekenen. Men spreekt van inflatie als de prijzen van de goederen in de korf gestegen zijn. De samenstelling van de korf wordt om de twee jaar herbekeken, omdat men ook rekening wil houden met de evolutie van de levensstijl. Sommige goederen en diensten die achterhaald zijn of minder gebruikt worden, zijn uit de korf verdwenen terwijl andere werden toegevoegd (zoals dvd, vaatwasmachine, gsm, internetabonnement). Ook hun gewicht in de korf kan worden aangepast. GRAFIEK 1 Waarde van de korf van de huisvrouw Bron: Van deze grafiek kun je aflezen hoe de waarde van de korf op iets minder dan een jaar tijd evolueerde. 1 Wat gebeurde er met de waarde van die korf tussen september 2008 en juli 2009? Tussen september 2008 en november 2009 schommelde de waarde van de korf tussen 575 euro en 554 euro. Van In 5

6 2 Bereken het procentuele verschil. (564,6 573,26)/573,26 * 100 = 1,51 % De korf van de huisvrouw is 1,51 % goedkoper geworden tussen september 2008 en juli Opdracht 3 Wat zijn de gevolgen van een prijsstijging? Hier wordt het verband gelegd tussen inflatie en koopkracht. Belangrijk is dat je dit samen met de leerlingen bespreekt. 1 Uit de tekst kun je het gevolg van inflatie afleiden. Noteer het hier met je eigen woorden. De prijzen van de producten zijn duurder geworden. Je moet meer betalen voor dezelfde producten in vergelijking met een jaar eerder. 2 Waarom zijn de vakbonden woedend? Omdat de koppeling van de lonen aan de CPI in het gedrang komt. 3 Welke drie erkende vakbonden zijn er? ACV, ABVV, ACLVB 4 Zoek op het internet wat de kleuren van die vakbonden zijn en schrijf dat telkens naast de naam. ACV: GROEN ABVV: ROOD ACLVB: BLAUW 5 Schrap wat niet past. Wanneer de prijzen stijgen/dalen, stijgt/daalt de koopkracht en worden de mensen armer. Wanneer de prijzen dalen/stijgen, daalt/stijgt de koopkracht en worden de mensen rijker. 6 Omschrijf nu het begrip koopkracht met je eigen woorden. Onderstreep de kernwoorden. De hoeveelheid goederen en/of diensten die je kunt kopen voor een gegeven hoeveelheid geld. Opdracht 4 Bestaat er een oplossing voor de daling van de koopkracht? Ook deze opdracht raden we aan om klassikaal te maken. Hier moet je het verschil tussen de CPI en de gezondheidsindex toelichten. Eventueel kan dit met een bordschema. Van In 6

7 1 Stel schematisch het verband voor tussen inflatie en koopkracht. Indien de koopkracht daalt, kan je met dezelfde hoeveelheid geld minder kopen. Indien deze stijgt, kan je met dezelfde hoeveelheid geld meer kopen. 2 Lees het artikel op de volgende bladzijde. Wat zorgt ervoor dat ook de lonen stijgen wanneer de prijzen meer dan 2 % stijgen? De lonen zijn gekoppeld aan de gezondheidsindex. Wanneer de gezondheidsindex de spilindex overschrijdt, dan stijgen ook de lonen. 3 Het gezondheidsindexcijfer gebruikt men voor de indexering van de huurprijzen en de lonen en wedden. Wat betekent dat? Men berekent de evolutie van het algemene prijspeil. Daaruit berekent men de gezondheidsindex. Wanneer de gezondheidsindex een bepaald percentage is gestegen, gaan de lonen omhoog, maar ook de huurprijzen. 4 Wanneer worden de lonen en wedden aangepast? Die worden aangepast wanneer de gezondheidsindex een vooraf bepaalde waarde overschrijdt. Dat is de spilindex. 6 To the point De prijzen van producten en diensten kunnen stijgen of dalen. Wanneer de prijzen van de meeste producten stijgen en dus het gemiddelde prijspeil duurder wordt, spreekt men van inflatie. Om de inflatie te meten, maakt men gebruik van de korf van de huisvrouw. In die korf zitten de meest voorkomende producten en diensten die een gezin aankoopt. Maandelijks worden de prijzen van die producten en diensten bijgehouden. Op basis van die prijsevolutie kan men de consumptieprijsindex (CPI) berekenen. Wanneer men dan het procentuele verschil tussen de CPI van maand 1 (of jaar1) en maand 2 (of jaar 2) berekent, weet men hoeveel de inflatie bedraagt. Wanneer de prijzen stijgen, daalt de koopkracht van een gezin. Je kunt immers in dat geval met evenveel geld minder kopen dan in de maand (of het jaar) daarvoor. Om ervoor te zorgen dat de koopkracht van een gezin in stand gehouden wordt, heeft men de gezondheidsindex in het leven geroepen. Dat is de consumptieprijsindex zonder tabak, alcoholische dranken en motorbrandstoffen. Men berekent dan de gemiddelde waarde van de gezondheidsindex in de vier voorbije maanden. Die afgevlakte index is de basis voor de indexering van lonen en wedden. De indexaanpassing van overheidswedden en sociale uitkeringen gebeurt wanneer de afgevlakte index een bepaalde waarde overschrijdt, de zogenaamde spilindex. Wanneer de prijzen stijgen en de gezondheidsindex in die mate stijgt dat de spilindex wordt overschreden, worden o.a. de lonen en huurprijzen aangepast. Van In 7

8 7 Mindmap Stijging van het algemene prijspeil Berekening CPI berekenen van Inflatie Wat? Berekenen gezondheidsindex Op basis van CPI Gevolg? De producten worden duurder en de koopkracht van de mensen daalt. Spilindex? Wat? Dit is de consumptieprijsindex, maar zonder de tabaksproducten en brandstoffen zoals olie, diesel Op basis daarvan worden de lonen aangepast. Wanneer de gezondheidsindex een vooraf bepaalde spilindex overschrijdt, worden de lonen en de huurprijzen aangepast. 8 Oefeningen Oefening 1 Wat is de waarde van de korf van de huisvrouw op dit moment? Voor deze oefening heb je internettoegang nodig. Het is perfect mogelijk dat de leerlingen deze oefening(en) thuis maken. Op de website zie je links in de marge gezinskorf staan. Wanneer de leerlingen daarop klikken, vinden ze de antwoorden op de onderstaande vragen. Van In 8

9 Ga naar de website van OIVO (www.oivo.be). Noteer hieronder de waarde van de korf van de huisvrouw op dit moment. Vul de tabel verder aan. Van In 9

10 Oefening 2 Wat is het verschil tussen de gezondheidsindex en de consumptieprijsindex? Deze opdracht kun je eerst de leerlingen zelf laten uitleggen. Overloop daarna bij voorkeur samen de oplossing. Wat is het grote verschil tussen de gezondheidsindex en de consumptieprijsindex? Leg uit waarom dat verschil bestaat. In de consumptieprijsindex (CPI) berekent men de evolutie van de prijzen van de producten en diensten. Zo kan men nagaan hoe de prijzen evolueren. Op die manier berekent men ook de inflatie. Voor de gezondheidsindex gebruikt men de CPI, maar dan zonder deze producten: alcoholische dranken, tabak en motorbrandstoffen (benzine en diesel). Zo stijgt de gezondheidsindex niet als de heffingen op sigaretten, brandstoffen enz. stijgen. Oefening 3 Kunnen de prijzen ook dalen? Deze opdracht staat op de methodesite. We hebben ze bewust niet opgenomen in het leerwerkboek omdat we het thema deflatie behandelen, wat nog een stapje verder gaat. In de handleiding staat de oefening hieronder, inclusief de oplossing. In de vorige opdrachten ging het over prijsstijgingen en dus over inflatie. Maar kunnen de prijzen ook dalen? Welke naam bestaat daar dan voor? Worden de lonen dan ook aangepast? Maak de oefening op Van In 10

11 Belga december 2008 Voor de derde maand op rij is de consumptie index gedaald. Ook de inflatie daalde. Die is sinds juli teruggevallen van 5,91 procent tot 2,63 procent. De consumptieprijsindex daalde in december met 0,24 punt en bedraagt nu 111,25 punten tegenover 111,49 punten in november. Vooral de olieprijzen zijn de laatste vijf maanden fors gedaald, en die bepalen in sterke mate het inflatiecijfer en de index. Maar voor onze lonen heeft dat geen gevolgen. Die volgen de gezondheidsindex en daar maakt olie geen deel van uit. De gezondheidsindex is deze maand zelfs een beetje gestegen (met 0,15 punt tot 111,24 punten), al is de spilindex nog lang niet overschreden. Pas als dat gebeurt, gaan onze lonen omhoog. Voor alle duidelijkheid: als de index daalt, moeten we onze indexaanpassing nooit opnieuw inleveren. Maar het leven is nu dus wel voor de derde maand op rij goedkoper geworden. Toch zijn enkele producten ook duurder geworden, zoals aardgas (+7 %), buitenlandse reizen (+7 %), vakantiedorpen (+25 %) en verse groenten (+5 %). Voor het eerst in 50 jaar deflatie in België De Belgische inflatie is in mei voor het eerst sinds augustus 1960 in het rood gedoken. De inflatie kwam uit op -0,37 procent. In mei vorig jaar bedroeg de inflatie in Belgie nog 5,21 procent. 'Technisch gesproken is dit deflatie', zegt econoom Bart Van Craeynest van KBC. 'Maar het verhaal is genuanceerder dan dat.' (tijd) - De Belgische consumptieprijsindex daalde deze maand met 0,08 punt tot 111,25 punten. Daarmee bedraagt de inflatie in mei -0,37 procent, tegenover 0,60 procent in april en 0,62 procent in maart. Het is geleden van augustus 1960 dat de inflatie in ons land negatief was. Toen bedroeg de inflatie -0,51 procent. Vooral aardgas, verse groenten, elektriciteit, wagens en vakantiedorpen werden goedkoper in mei. Motorbrandstoffen, aardappelen, snijbloemen en huisbrandolie werden dan weer duurder. De spilindex voor het openbaar ambt en de sociale uitkeringen werd niet overschreden. 'Negatieve inflatie staat gelijk aan deflatie', legt Bart Van Craeynest, econoom bij KBC, uit. 'Maar de huidige deflatie is niet te vergelijken met verwoestende dalingen van de consumptieprijzen, zoals de VS in de jaren 30 en Japan in de jaren 90 van vorige eeuw beleefden.' Dat heeft alles te maken met de forse schommelingen van de olieprijs op de internationale markten. In de zomer van 2008 piekte de olieprijs in Londen nog op bijna 150 dollar per vat, zes maanden later deed het uitbreken van de financiële crisis de olieprijs kelderen tot nauwelijks 40 dollar per vat. Ondertussen is de olieprijs wat hersteld, tot niveaus rond 60 dollar. 'Het grote contrast tussen de Belgische inflatie van vorig jaar en dit jaar is nagenoeg volledig toe te schrijven aan de buitelingen van de olieprijs', aldus Van Craeynest. 'Om tot een kwalijke neerwaartse spiraal van het prijspeil te komen, moet de prijsdaling algemener zijn en moeten bijvoorbeeld ook de lonen gaan dalen, en dat is niet het geval. In dat geval zouden consumenten aankopen beginnen uitstellen, en zou de inflatie voor langere tijd negatief worden.' Zo ver hoeft het niet te komen, denkt Van Craeynest. 'Volgens onze prognoses zal de inflatie in Belgie negatief zijn tot oktober, met een dieptepunt van -1,5 procent. Maar daarna krijgen we opnieuwe lichte inflatie. Vanaf oktober-november zal de olieprijs weer ongeveer op hetzelfde peil zitten als twaalf maanden terug.' Ook minister van Ondernemen en Vereenvoudigen Vincent Van Quickenborne wil niet van deflatie gehoord hebben. Zijn ministerie wijst er in een persbericht op dat er beter wordt gekeken naar de onderliggende inflatie, de inflatie exclusief energieprijzen. Die is sinds oktober 2008 weliswaar licht aan het vertragen, maar bevond zich in mei nog steeds op 2,2 procent. 'In historisch perspectief is dit zeker niet abnormaal laag', staat te lezen in het persbericht. De gezondheidsindex daalde deze maand met 0,21 punt tot 110,96 punten. Van In 11

12 Loondaling als gevolg van negatieve inflatie bedraagt 0,43 procent BRUSSEL - De bedienden die vallen onder het Aanvullend Nationaal Paritair Comité voor Bedienden (ANPCB) of pc 218, goed voor zo n mensen uit diverse sectoren als media, ICT of callcenters, zullen in principe vanaf 1 januari 0,43 procent minder loon ontvangen. Dat is het gevolg van de negatieve inflatie gedurende een groot deel van dit jaar. Na de hoge inflatie in 2008 ontvingen deze werknemers begin dit jaar 4,51 procent meer brutoloon. Door de negatieve inflatie van de laatste maanden, was echter duidelijk dat de lonen in 2010 naar beneden zouden worden aangepast. Maar het bleef wachten tot vandaag, met de publicatie van het inflatiecijfer voor december, om te weten hoeveel de loondaling precies zou bedragen. Die komt voor de bedienden uit het ANPCB uit op -0,43 procent, luidt het bij hr-dienstverlener SD Worx. Op een brutoloon van 2500 euro is dat 10,75 euro minder. In België zijn de lonen gekoppeld aan de levensduurte. Er zijn wel grote verschillen tussen de sectoren. In de banksector bijvoorbeeld gebeurt de loonaanpassing om de twee maanden. Nog andere sectoren zoals de gezondheidszorg passen de lonen pas aan als de spilindex wordt overschreden. In een paritair comité zoals het ANPCB worden de lonen telkens op 1 januari gewijzigd. Ook andere categorieën zouden de lonen begin januari aanpassen aan de evolutie van de gezondheidsindex. Dat is het geval voor de voedingssector (-0,42 pct), de horeca (-0,423 pct), elektriciens (-0,44 pct) en de verzekeringssector (-0,44 pct). Bron: Belga, december Kunnen de prijzen ook dalen? De prijzen kunnen inderdaad dalen. 2 Welke naam bestaat daar dan voor? Dat heet dan deflatie. 3 Worden de lonen dan ook aangepast? De lonen worden pas aangepast als er een aantal maanden na elkaar deflatie plaatsvindt. Daarnaast verschilt het ook nog eens van sector tot sector of de loondaling wordt doorgerekend. 9 Check up Kun je de opdrachten en oefeningen zelfstandig oplossen? Zo ja, vink dan het vakje ernaast aan. Zo neen, maak dan eerst de extra oefeningen via Noteer daarna in de laatste kolom de nummers van de Extra s die je maakte. Doelstelling Opdracht Oefening Extra Hoe evolueren de prijzen? 1 Hoe meet men de inflatie? 2 Welke zijn de gevolgen van een prijsstijging? 3 Bestaat er een oplossing voor de daling van de koopkracht? 4 Wat is de waarde van de korf van de huisvrouw op dit moment? 1 Wat is het verschil tussen de gezondheidsindex en de consumptieprijsindex? 2 Kunnen de prijzen ook dalen? 3 Van In 12

Thema 1 De kern van het ondernemen. Onderzoeksvraag 6 Hoe komt de prijs tot stand? 1 Intro. 2 Probleemstelling. 3 Leerplandoelstellingen.

Thema 1 De kern van het ondernemen. Onderzoeksvraag 6 Hoe komt de prijs tot stand? 1 Intro. 2 Probleemstelling. 3 Leerplandoelstellingen. Onderzoeksvraag 6 Hoe komt de prijs tot stand? 1 Intro 1 Wie bood de tickets van de concerten aan? De organisatie achter Michael Jackson, samen met de O2 arena 2 Wie was vragende partij voor de tickets?

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 23 december 2015

PERSBERICHT Brussel, 23 december 2015 PERSBERICHT Brussel, 23 december 2015 Inflatie bedraagt in december 1,50% Consumptieprijsindex van december 2015 o De inflatie daalt in december van 1,52% naar 1,50%. o De gemiddelde inflatie van 2015

Nadere informatie

Onderzoeksvraag 4 Hoe creëert men toegevoegde waarde en welvaart?

Onderzoeksvraag 4 Hoe creëert men toegevoegde waarde en welvaart? Thema De kern van het ondernemen Onderzoeksvraag 4 Hoe creëert men toegevoegde waarde en welvaart? Intro Wat zie je in deze afbeeldingen? In de eerste foto zie je een katoenplantage. In de tweede foto

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 23 december 2016

PERSBERICHT Brussel, 23 december 2016 01/2007 05/2007 09/2007 01/2008 05/2008 09/2008 01/2009 05/2009 09/2009 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015

Nadere informatie

Consumptieprijsindex en inflatie in september 2012

Consumptieprijsindex en inflatie in september 2012 Consumptieprijsindex en inflatie in september 2012 1. Consumptieprijsindex Brussel, 27 september 2012 De consumptieprijsindex stijgt in september 2012 met 0,21 punt ten opzichte van vorige maand en bedraagt

Nadere informatie

Onderzoeksvraag 3 Wat is de optimale productiegrootte op korte termijn?

Onderzoeksvraag 3 Wat is de optimale productiegrootte op korte termijn? Onderzoeksvraag 3 Wat is de optimale productiegrootte op korte termijn? 1 Intro Een onderneming produceert 3 000 eenheden van haar product en maakt daarbij 27 500 euro kosten. De variabele kosten verlopen

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 5 december 2014

PERSBERICHT Brussel, 5 december 2014 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 5 december 2014 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 15 maart 2016

PERSBERICHT Brussel, 15 maart 2016 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 09/2015 01/2016 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 15 maart 2016 Geharmoniseerde

Nadere informatie

Mogelijke examenvragen DEEL II

Mogelijke examenvragen DEEL II Mogelijke examenvragen DEEL II 1. Geef aan tot welke gezinsfunctie volgende voorbeelden behoren. a. Een moeder troost haar zoontje van 5 jaar die een enge nachtmerrie had. b. Een gezin op vakantie in Griekenland

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - november 2015 De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex stijgt in november naar 1,4%, ten

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 11 september 2015

PERSBERICHT Brussel, 11 september 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 11 september 2015 Geharmoniseerde

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 16 januari 2017

PERSBERICHT Brussel, 16 januari 2017 PERSBERICHT Brussel, 16 januari 2017 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - december 2016 o De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex bedraagt in december 2,2% ten

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 09/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 Geharmoniseerde

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 12 november 2015

PERSBERICHT Brussel, 12 november 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 09/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 12 november 2015 Geharmoniseerde

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 14 september 2017

PERSBERICHT Brussel, 14 september 2017 PERSBERICHT Brussel, 14 september 2017 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - augustus 2017 o De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex bedraagt in augustus 2,0% ten

Nadere informatie

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen)

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) (VAN KRACHT VANAF SEPTEMBER 00) VOOR DE DERDE GRAAD AANSLUITING BIJ DE VAKKEN De ethische matri aardrijkskunde biologie ecologie economie

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 13 oktober 2016

PERSBERICHT Brussel, 13 oktober 2016 PERSBERICHT Brussel, 13 oktober 2016 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - september 2016 o De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex bedraagt in september 1,8% ten

Nadere informatie

Geld Wat is de index?

Geld Wat is de index? Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Geld Wat is de index? Het leven wordt steeds duurder. Een brood kost vandaag meer dan vorig jaar. Het index-cijfer is gestegen, is dan

Nadere informatie

Hoe wordt inflatie berekend? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 1 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/V1/5.1

Hoe wordt inflatie berekend? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 1 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/V1/5.1 Hoe wordt inflatie berekend? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 1 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/V1/5.1 Als je in de examenklas van het vmbo zit, woon je waarschijnlijk nog thuis.

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 14 januari 2015

PERSBERICHT Brussel, 14 januari 2015 PERSBERICHT Brussel, 14 januari 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - december 2014 o De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex daalt in december naar -0,4%,

Nadere informatie

Prijzen stabiel vergeleken met november; inflatie 2015 is -0,5 procent

Prijzen stabiel vergeleken met november; inflatie 2015 is -0,5 procent Centraal Bureau voor de Statistiek Inlichtingen: (+599 9) 461 1031 fax 461 1696 Adres: Fort Amsterdam z/n E-mail: info@cbs.cw Website: www.cbs.cw Persbericht Willemstad, 10 februari 2016 Consumentenprijzen

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 14 december 2016

PERSBERICHT Brussel, 14 december 2016 PERSBERICHT Brussel, 14 december 2016 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - november 2016 o De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex bedraagt in november 1,7% ten

Nadere informatie

Onderzoeksvraag 2 Hoe verlopen de kosten naarmate de productie stijgt?

Onderzoeksvraag 2 Hoe verlopen de kosten naarmate de productie stijgt? Onderzoeksvraag 2 Hoe verlopen de kosten naarmate de productie stijgt? 1 Intro Peter en Stefanie zijn door de microbe van Mijn restaurant gebeten en willen zelf een restaurant opstarten waar enkel gewerkt

Nadere informatie

CPI Statistisch Bulletin, februari 2017

CPI Statistisch Bulletin, februari 2017 CPI Statistisch Bulletin, februari 2017 Willemstad, April 2017 Consumentenprijzen Curaçao: februari 2017 Prijzen 0,6 procent hoger dan in de maand januari 2017; Inflatie per februari 2017 is 0,2 procent

Nadere informatie

Thema 3 Ondernemen is risico s nemen en beheersen. Onderzoeksvraag 6 Wanneer draait een onderneming break-even? 1 Intro. 2 Probleemstelling

Thema 3 Ondernemen is risico s nemen en beheersen. Onderzoeksvraag 6 Wanneer draait een onderneming break-even? 1 Intro. 2 Probleemstelling Onderzoeksvraag 6 Wanneer draait een onderneming break-even? 1 Intro Wat betekent de term break even volgens jou? Break even is de situatie waarbij er geen winst of verlies is. 2 Probleemstelling Hoe wordt

Nadere informatie

Gemanipuleerde index kost Belg 2% loon en pensioen in 2014

Gemanipuleerde index kost Belg 2% loon en pensioen in 2014 Gemanipuleerde index kost Belg 2% loon en pensioen in 2014 Groen reageert tevreden op het feit dat vakbonden en werkgevers gisteren tot een akkoord kwamen over de ontslagregeling en de aanvullende pensioenen.

Nadere informatie

CPI = 122,5 Wat zegt dit? Hoe bereken je dit? Categorieën Aandeel Prijsstijging Optelling. Voeding 40% 10% Kleding 35% -5% Overig 0 CPI 102,25

CPI = 122,5 Wat zegt dit? Hoe bereken je dit? Categorieën Aandeel Prijsstijging Optelling. Voeding 40% 10% Kleding 35% -5% Overig 0 CPI 102,25 CPI = 122,5 Wat zegt dit? Hoe bereken je dit? Categorieën Aandeel Prijsstijging Optelling Voeding 40% 10% Kleding 35% -5% Overig 0 CPI 102,25 ConsumentenPrijsIndexcijfer Consumenten Prijsindexcijfer in

Nadere informatie

CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar

CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar Persbericht PB15-001 8 januari 2015 9.30 uur CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar Inflatie december daalt naar 0,7 procent Goedkopere autobrandstoffen verlagen inflatie Inflatie eurozone

Nadere informatie

DE BROODPRIJS. November Stichting van openbaar nut REPRODUCTIE TOEGELATEN MITS VOORAFGAAND AKKOORD VAN DE UITGEVER EN BRONVERMELDING.

DE BROODPRIJS. November Stichting van openbaar nut REPRODUCTIE TOEGELATEN MITS VOORAFGAAND AKKOORD VAN DE UITGEVER EN BRONVERMELDING. DE BROODPRIJS November 2010 Stichting van openbaar nut REPRODUCTIE TOEGELATEN MITS VOORAFGAAND AKKOORD VAN DE UITGEVER EN BRONVERMELDING. Broodprijs In september 2010 vestigde het OIVO de aandacht op het

Nadere informatie

De index als garantie voor het behoud van onze koopkracht

De index als garantie voor het behoud van onze koopkracht Inleiding Benzine, stookolie, water en elektriciteit, woningen alles wordt duurder. Nochtans zouden we de prijsstijgingen niet mogen voelen in onze portemonnee, want in België worden de lonen en de uitkeringen

Nadere informatie

CPI Statistisch Bulletin, maart 2017

CPI Statistisch Bulletin, maart 2017 CPI Statistisch Bulletin, maart 2017 Willemstad, mei 2017 Consumentenprijzen Curaçao: maart 2017 Prijzen 0,2 procent lager dan in de maand februari 2017; Inflatie per maart 2017 is 0,4 procent Het consumentenprijsindexcijfer

Nadere informatie

Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel

Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel Mollers Inleiding spel koehandel De komende 5 lessen gaan we aan de slag met het spel koehandel. Dit spel speel je met maximaal 5 personen. Met deze vijf

Nadere informatie

CPI Statistisch Bulletin, december 2016

CPI Statistisch Bulletin, december 2016 CPI Statistisch Bulletin, december 2016 Willemstad, februari 2017 Consumentenprijzen Curaçao december 2016 Prijzen 0,2 procent hoger vergeleken met november;inflatie 2016 is 0,0 procent H et consumentenprijsindexcijfer

Nadere informatie

CBS: Inflatie daalt licht

CBS: Inflatie daalt licht Persbericht PB14-077 4 december 2014 9.30 uur CBS: Inflatie daalt licht Inflatie in november 1 procent Benzine goedkoper Inflatie in Nederland gelijk aan die in de eurozone De inflatie is in november gedaald

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Thema 3 Ondernemen is risico s nemen en beheersen. Onderzoeksvraag 7 Welke ondernemingsvormen bestaan er? 1 Intro. 2 Probleemstelling

Thema 3 Ondernemen is risico s nemen en beheersen. Onderzoeksvraag 7 Welke ondernemingsvormen bestaan er? 1 Intro. 2 Probleemstelling Onderzoeksvraag 7 Welke ondernemingsvormen bestaan er? 1 Intro Voor wie heeft een faillissement gevolgen? Ondernemer zelf Het gezin van de ondernemer Personeel Leveranciers Klanten De overheid De gemeenschap

Nadere informatie

CBS: inflatie nog steeds onder de 1 procent

CBS: inflatie nog steeds onder de 1 procent Persbericht PB14-046 7 augustus 2014 9.30 uur CBS: inflatie nog steeds onder de 1 procent Inflatie in juli onveranderd laag op 0,9 procent Huren weer fors omhoog Inflatie eurozone gedaald De inflatie in

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie daalt, huurstijging historisch laag. Daling gasprijs sterkste in jaren

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie daalt, huurstijging historisch laag. Daling gasprijs sterkste in jaren Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB07-056 9 augustus 2007 9.30 uur Inflatie daalt, huurstijging historisch laag De inflatie is in juli 2007 gedaald naar 1,5 procent. Dat is 0,2 procentpunt

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Persbericht. Consumentenprijsindex juli 1999

Persbericht. Consumentenprijsindex juli 1999 Persbericht PB99-200 6 augustus 1999 10.30 uur Consumentenprijsindex juli 1999 In juli zijn de consumentenprijzen in Nederland gemiddeld niet veranderd. Dit blijkt uit cijfers van het CBS. Er waren wel

Nadere informatie

1 Waarover zijn de werknemers ontevreden? De meerderheid van de werknemers (53 %) is ontevreden over het loonbeleid.

1 Waarover zijn de werknemers ontevreden? De meerderheid van de werknemers (53 %) is ontevreden over het loonbeleid. Onderzoeksvraag 2 Wat bepaalt het loon? Intro Waarover zijn de werknemers ontevreden? De meerderheid van de werknemers (53 %) is ontevreden over het loonbeleid. 2 Waarom lijkt dat moeilijk te begrijpen?

Nadere informatie

Onderzoeksvraag 5 Is er een tekort of een overschot op de arbeidsmarkt?

Onderzoeksvraag 5 Is er een tekort of een overschot op de arbeidsmarkt? Onderzoeksvraag 5 Is er een tekort of een overschot op de arbeidsmarkt? Voor een aantal oefeningen heb je computers met internettoegang nodig. Misschien kun je het best een aantal computers reserveren,

Nadere informatie

Laagste inflatie sinds november 2010

Laagste inflatie sinds november 2010 Persbericht PB13-067 7 november 2013 9:30 uur Laagste inflatie sinds november 2010 - Inflatie daalt sterk naar 1,6 procent - Effect btw op inflatie uitgewerkt - Nederlandse inflatie blijft hoger dan in

Nadere informatie

CIRCULAIRE. Samenvatting. Indexsprong informatie onder voorbehoud. 4 mei 2015

CIRCULAIRE. Samenvatting. Indexsprong informatie onder voorbehoud. 4 mei 2015 . Marie-Noëlle Vanderhoven Adviseur Competentiecentrum Werk & Sociale Zekerheid T +32 2 515 09 22 F +32 2 515 08 65 mnv@vbo-feb.be CIRCULAIRE S.2015/006bis/MNV-ama Indexsprong informatie onder voorbehoud

Nadere informatie

3. Leerplandoelstellingen: De leerlingen kunnen verbanden leggen binnen de economie en tussen economische en andere maatschappelijke vraagstukken.

3. Leerplandoelstellingen: De leerlingen kunnen verbanden leggen binnen de economie en tussen economische en andere maatschappelijke vraagstukken. 1. Administratieve gegevens (Vul de administratieve gegevens m.b.t. het vak aan.) Naam cursist: Margaux Daenen Graad: derde graad Afdeling: ASO Naam stageschool: CVO Coovi Datum: april 2017 Leerjaar: 1

Nadere informatie

Technische toelichting

Technische toelichting Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-080 7 april 2000 10.30 uur Inflatie ook in maart stabiel De inflatie is in maart 2000 uitgekomen op 1,9 procent. Dat is ongeveer even hoog als in de

Nadere informatie

ALGEMENE ECONOMIE /03

ALGEMENE ECONOMIE /03 HBO Algemene economie Raymond Reinhardt 3R Business Development raymond.reinhardt@3r-bdc.com 3R 1 M Productiefactoren: alle middelen die gebruikt worden bij het produceren: NOKIA: natuur, ondernemen, kapitaal,

Nadere informatie

HOOFDSTUK I TOEPASSINGSGEBIED

HOOFDSTUK I TOEPASSINGSGEBIED 1/5 Collectieve arbeidsovereenkomst van 9 april 2014, gesloten in de schoot van het Paritair Comité voor het Glasbedrijf, betreffende de koppeling van de minimumen de effectief betaalde lonen aan het gezondheidsindexcijfer

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Opgave 1 1 maximumscore 2 Uit de uitleg moet blijken dat het tarief per keer legen de inwoners stimuleert om de containers minder vaak aan te bieden om daarmee lasten te besparen 1 het tarief per kilo

Nadere informatie

CBS: inflatie stijgt licht

CBS: inflatie stijgt licht Persbericht PB14-042 10 juli 2014 9.30 uur CBS: inflatie stijgt licht Inflatie in juni 0,9 procent Kleding, vakanties en vliegtickets verhogen inflatie Verschil met eurozone kleiner De inflatie in juni

Nadere informatie

CBS: Inflatie stijgt licht naar 1 procent

CBS: Inflatie stijgt licht naar 1 procent Persbericht PB14 054 4 september 2014 9.30 uur CBS: Inflatie stijgt licht naar 1 procent Prijsontwikkeling vliegtickets en kleding verhoogt inflatie Weinig impact boycot Rusland op prijzen voor consument

Nadere informatie

HOOFDSTUK 14: OEFENINGEN

HOOFDSTUK 14: OEFENINGEN 1 HOOFDSTUK 14: OEFENINGEN 1. Antwoord met juist of fout op elk van de onderstaande beweringen. Geef telkens een korte a) Indien een Amerikaans toerist op de Grote Markt van Brussel een Deens bier drinkt,

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Bijdrage aan en impact op de inflatie

Bijdrage aan en impact op de inflatie Paper Bijdrage aan en impact op de inflatie Jan Walschots Februari 2016 CBS 2014 Scientific Paper 1 Inhoud 1. Inleiding 3 2. De CBS methode om bijdragen te berekenen 3 3. De Eurostat methode om impacts

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie daalt naar 2,4 procent

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie daalt naar 2,4 procent Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-029 10 mei 2012 9.30 uur Inflatie daalt naar 2,4 procent Inflatie omlaag door voeding en tabak Vakanties duurder Inflatie in Nederland nog steeds hoger

Nadere informatie

Remediëringstaak: Vraag en aanbod

Remediëringstaak: Vraag en aanbod Remediëringstaak: Vraag en aanbod Oefening 1: Verklaar bondig waarom de prijzen in onderstaande tekstjes veranderd zijn door middel van een grafiek met vraag- en aanbod(wijzigingen). a. Stijging olieprijs

Nadere informatie

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Inleiding Lorette Ford De economische ontwikkeling van een land kan door middel van drie belangrijke economische indicatoren

Nadere informatie

Persbericht. Dure benzine verhoogt inflatie. Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Dure benzine verhoogt inflatie. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-026 8 april 2010 9.30 uur Dure benzine verhoogt inflatie Inflatie in maart omhoog door prijsstijging benzine Groenteprijzen stijgen door strenge winter

Nadere informatie

Remediëringstaak: Vraag en aanbod

Remediëringstaak: Vraag en aanbod Remediëringstaak: Vraag en aanbod 1. Studeer opnieuw de leerstof van vraag en aanbod in. Tracht steeds zeer inzichtelijk te studeren: ga na dat je alle redeneringen die we in de klas / cursus maakten snapt.

Nadere informatie

Antwoorden Lesbrief Waar voor je geld

Antwoorden Lesbrief Waar voor je geld Antwoorden Lesbrief Waar voor je geld Deze lesbrief (derde druk, 2015) is een uitgave van De Nederlandse Bank en tot stand gekomen met medewerking van Gerrit Gorter en Han van Spanje (VECON). 1. Prijzen

Nadere informatie

Remediëringstaak: Vraag en aanbod

Remediëringstaak: Vraag en aanbod Remediëringstaak: Vraag en aanbod 1. Studeer opnieuw de leerstof van vraag en aanbod in. Tracht steeds zeer inzichtelijk te studeren: ga na dat je alle redeneringen die we in de klas / cursus maakten snapt.

Nadere informatie

Persbericht. Inflatie opnieuw hoger. Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Inflatie opnieuw hoger. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-078 3 december 2009 9.30 uur Inflatie opnieuw hoger Benzineprijs verhoogt inflatie in november Inflatie in Nederland en eurozone nu vrijwel gelijk De

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie weer onder 3 procent

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie weer onder 3 procent Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-072 6 november 2008 9.30 uur Inflatie weer onder 3 procent Inflatie lager door sterkste daling benzineprijs in dertig jaar Ook inflatie eurozone flink

Nadere informatie

CBS: Inflatie weer onder de 1 procent

CBS: Inflatie weer onder de 1 procent Persbericht PB14-059 9 oktober 2014 9.30 uur CBS: Inflatie weer onder de 1 procent Inflatie in september 0,9 procent Vliegtickets verlagen inflatie Inflatie in Nederland iets lager dan in de eurozone De

Nadere informatie

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Als je moet kiezen welk plaatje je op je cijferlijst zou willen hebben,

Nadere informatie

CBS: inflatie blijft laag

CBS: inflatie blijft laag Persbericht PB14 039 10 juni 2014 9.30 uur CBS: inflatie blijft laag Inflatie in mei 0,8 procent Vakanties en voedingsmiddelen goedkoper Autobrandstoffen duurder De inflatie in mei was 0,8 procent. Na

Nadere informatie

Domein E: Ruilen over de tijd. fransetman.nl

Domein E: Ruilen over de tijd. fransetman.nl Domein E: Ruilen over de tijd Rente : prijs van tijd Nu lenen: een lagere rente Nu sparen: een hogere rente Individuele prijs van tijd: het ongemak dat je ervaart Algemene prijs van tijd: de rente die

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie daalt in juli tot 1,1 procent. Huurstijging gemiddeld 3,1 procent

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie daalt in juli tot 1,1 procent. Huurstijging gemiddeld 3,1 procent Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB04-121 5 augustus 2004 9.30 uur Inflatie daalt in juli tot 1,1 procent De inflatie is in juli 2004 uitgekomen op 1,1 procent. Dat is 0,3 procentpunt lager

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Prijsontwikkeling autobrandstoffen en groenten remt inflatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Prijsontwikkeling autobrandstoffen en groenten remt inflatie Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB05-014 10 februari 2005 9.30 uur Inflatie in januari hoger door energieprijzen De Nederlandse inflatie is in januari 2005 uitgekomen op 1,5 procent. In

Nadere informatie

POLSSLAG VLAAMSE HORECA

POLSSLAG VLAAMSE HORECA 13/06/2017 SYNTHESE: De omzetgroei vertraagt in het laatste kwartaal van 2016 bij restaurants en drinkgelegenheden. De omzetdaling bij hotels loopt ten einde. De horecaprijzen stijgen minder snel dan vorige

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie licht omhoog naar 1,6 procent

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie licht omhoog naar 1,6 procent Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-064 7 oktober 2010 9.30 uur Inflatie licht omhoog naar 1,6 procent Inflatie iets omhoog door prijsontwikkeling benzine Nederlandse inflatie blijft lager

Nadere informatie

Hoeveel verdienen de Belgen? Hoeveel geven ze uit?

Hoeveel verdienen de Belgen? Hoeveel geven ze uit? Hoeveel verdienen de Belgen? Hoeveel geven ze uit? Seminarie voor leerkrachten economie van het middelbaar onderwijs Brussel, 11 oktober 2017 Departement Algemene Statistieken Hans De Dyn 2 / 24 Inhoud

Nadere informatie

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET LEREN LEREN EN GOK Voet@2010 leren leren en thema s gelijke onderwijskansen Socio-emotionele ontwikkeling (1ste graad)

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Prijzen in januari iets hoger dan in december. Daling van inflatie kent meerdere oorzaken

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Prijzen in januari iets hoger dan in december. Daling van inflatie kent meerdere oorzaken Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB04-016 5 februari 2004 9.30 uur Inflatie in januari gedaald naar 1,4 procent De inflatie in Nederland is in januari 2004 uitgekomen op 1,4 procent. Dit

Nadere informatie

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel Page 1 of 6 Gepubliceerd op DeWereldMorgen.be (http://www.dewereldmorgen.be) De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel en aan wat? door Phi-Rana di, 2013-11-12 15:45 Phi-Rana Er wordt vaak gezegd

Nadere informatie

Persbericht. Inflatie in juli 2,8 procent. Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Inflatie in juli 2,8 procent. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-179 4 augustus 2000 10.30 uur Inflatie in juli 2,8 procent CBS-Persdienst Postbus 4000 2270 JM Voorburg tel. (070) 337 58 16 fax (070) 337 59 71 E-mail:

Nadere informatie

Antwoorden stencils OPGAVE 1 11.313 pond. (36,41%) 1,48 miljard als het BNP in procenten harder is gestegen dan het bedrag in ponden in procenten

Antwoorden stencils OPGAVE 1 11.313 pond. (36,41%) 1,48 miljard als het BNP in procenten harder is gestegen dan het bedrag in ponden in procenten Antwoorden stencils OPGAVE 1 1. Nominaal Inkomen 1996 = 25,34 miljard pond x 1,536 = 38,92224 miljard pond Bevolkingsomvang 1996 = 3.340.000 x 1,03 = 3.440.200 Nominaal Inkomen per hoofd = 38,92224 miljard

Nadere informatie

Boekhouden Direct. Algemene probleemstelling

Boekhouden Direct. Algemene probleemstelling Algemene probleemstelling Het bedrag dat de eigenaar in de onderneming inbrengt, is het kapitaal van de onderneming. Als de onderneming later winst maakt, kan de ondernemer deze winst geheel of gedeeltelijk

Nadere informatie

Persbericht. Inflatie gestegen naar 1,9 procent. Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Inflatie gestegen naar 1,9 procent. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB11-001 6 januari 2011 9.30 uur Inflatie gestegen naar 1,9 procent Duurdere autobrandstoffen verhogen inflatie Inflatie in 2010 gemiddeld 1,3 procent Inflatie

Nadere informatie

ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN 2003

ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN 2003 Brussel, 10 maart 2003 Federaal Planbureau /03/HJB/bd/2027_n ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN 2003 Veelbelovend herstel wereldeconomie in eerste helft van 2002 werd niet bevestigd in het tweede halfjaar In het

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie lager in december

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie lager in december Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-001 5 januari 2012 9.30 uur Inflatie lager in december Inflatie in december omlaag naar 2,4 procent Benzineprijzen en beltarieven verlagen inflatie Inflatie

Nadere informatie

Persbericht. Inflatie stabiel ondanks dure energie. Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Inflatie stabiel ondanks dure energie. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-060 10 maart 2000 10.30 uur Inflatie stabiel ondanks dure energie De inflatie is in februari 2000 uitgekomen op 2,0 procent. Dat is gelijk aan de uitkomst

Nadere informatie

De inflatie zakte in juni nog tot 1,5 punten. De daaropvolgende maanden steeg de inflatie tot 2,0 in augustus (Bron: NBB).

De inflatie zakte in juni nog tot 1,5 punten. De daaropvolgende maanden steeg de inflatie tot 2,0 in augustus (Bron: NBB). NOTARISBAROMETER VASTGOED WWW.NOTARIS.BE T3 2017 Barometer 34 MACRO-ECONOMISCH Het consumentenvertrouwen trekt sinds juli terug aan, de indicator stijgt van -2 in juni naar 2 in juli en bereikte hiermee

Nadere informatie

Persbericht. Inflatie hoger door duurdere kleding. Centraal Bureau voor de Statistiek. Technische toelichting. Zomercollectie kleren duurder

Persbericht. Inflatie hoger door duurdere kleding. Centraal Bureau voor de Statistiek. Technische toelichting. Zomercollectie kleren duurder Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB07-027 5 april 2007 9.30 uur Inflatie hoger door duurdere kleding De inflatie is in maart 2007 uitgekomen op 1,8 procent. Dat is 0,3 procentpunt hoger dan

Nadere informatie

economie CSE GL en TL COMPEX

economie CSE GL en TL COMPEX Examen VMBO-GL en TL 2010 tijdvak 1 donderdag 27 mei totale examentijd 2 uur economie CSE GL en TL COMPEX Vragen 23 tot en met 38 In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer wel wordt gebruikt.

Nadere informatie

Hoog aantal vastgoedtransacties in het afgelopen trimester. De vastgoedmarkt herpakt zich na een relatief rustige maand maart

Hoog aantal vastgoedtransacties in het afgelopen trimester. De vastgoedmarkt herpakt zich na een relatief rustige maand maart I. Vastgoedactiviteit in België Hoog aantal vastgoedtransacties in het afgelopen trimester De vastgoedmarkt herpakt zich na een relatief rustige maand maart In het 2de trimester van 2013 waren er in ons

Nadere informatie

Verloop van de kostprijs. van een zichtrekening tot

Verloop van de kostprijs. van een zichtrekening tot Verloop van de kostprijs van een zichtrekening 01.01.2011 tot 01.01.2016 De studie werd afgesloten op 26 mei 2016. Auteurs zijn: Jean-Paul Theunissen, Mathias Ingelbrecht, Peter Van Herreweghe FOD Economie,

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie in december licht gestegen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie in december licht gestegen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB13-001 10 januari 2013 9.30 uur Inflatie in december licht gestegen Inflatie in december 2,9 procent Prijzen van voedingsmiddelen verhogen inflatie Inflatie

Nadere informatie

CPI Statistisch Bulletin, januari 2017

CPI Statistisch Bulletin, januari 2017 CPI Statistisch Bulletin, januari 2017 Willemstad, Maart 2017 Consumentenprijzen Curaçao: januari 2017 Prijzen 0,5 procent hoger dan in de maand december 2016; Inflatie 0,0 procent Het consumentenprijsindexcijfer

Nadere informatie

Uw koopkracht in de toekomst

Uw koopkracht in de toekomst Een goed gesprek over Uw koopkracht in de toekomst Nadenken over de toekomst. Dat is wat ons kantoor dagelijks doet. De toekomst van u, en die van de andere relaties van ons kantoor. De ene keer gaat het

Nadere informatie

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Persbericht PB14 037 02 06 2014 16.00 uur CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Koopkracht van werknemers in gezondheids- en welzijnszorg steeg in 2008-2012 elk jaar Zelfstandigen en pensioenontvangers

Nadere informatie

EVOLUTIE VAN DE MARKT

EVOLUTIE VAN DE MARKT Notarisbarometer VASTGOED www.notaris.be 2016 Barometer 31 VASTGOEDACTIVITEIT IN 106,4 106,8 101,7 103,4 105,9 102,8 98,9 101,4 99,2 105,0 105,3 104,7 115,4 112,1 111,8 118,0 116,1 127,0 124,7 127,9 115,8

Nadere informatie

Leeftijd (jaar) Lengte 1,59m 1,70m 1,80m 1,85m Indexcijfer (16 jaar=100) Indexcijfer (15 jaar=100)

Leeftijd (jaar) Lengte 1,59m 1,70m 1,80m 1,85m Indexcijfer (16 jaar=100) Indexcijfer (15 jaar=100) INTRODUCTIE VAN INDEXCIJFERS LES 1 Hier zijn de eerste 5 opgaven over indexcijfers. Het is de bedoeling dat je het stroomdiagram voor indexcijfers gebruikt welke op de PPT en in je schrift staat. Hierdoor

Nadere informatie

Inlichtingen: (+599) Fax: (+599) Adres: Kaya Gobernador Debrot 41 Website:

Inlichtingen: (+599) Fax: (+599) Adres: Kaya Gobernador Debrot 41   Website: Centraal Bureau voor de Statistiek Inlichtingen: (+99) 077 8676 - Fax: (+99) 077 806 Adres: Kaya Gobernador Debrot E-mail: cbs.bon@telbonet.an Website: www.cbs.an Persbericht Kralendijk, 0 maart 00 Consumentenprijzen

Nadere informatie

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M)

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M) 1) Geef de omschrijving van trendmatige groei. 2) Wat houdt conjunctuurgolf in? 3) Noem 5 conjunctuurindicatoren. 4) Leg uit waarom bij hoogconjunctuur de bedrijfswinsten zullen stijgen. 5) Leg uit waarom

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Onderzoeksvraag 5 Hoe groeien ondernemingen?

Onderzoeksvraag 5 Hoe groeien ondernemingen? Onderzoeksvraag 5 Hoe groeien ondernemingen? 1 Intro 1 Omschrijf de groei van de kaasmakerij. Je kunt daarbij heel creatief te werk gaan. Eigen antwoord leerlingen Tip: ga eens kijken op www.capzles.com

Nadere informatie