12. CENTRAAL ZENUWSTELSEL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "12. CENTRAAL ZENUWSTELSEL"

Transcriptie

1 1.Inleiding 12. CENTRAAL ZENUWSTELSEL Patiënten met een neurologische aandoening, ongeacht of die van vasculaire, infectieuze, degeneratieve, tumorale, toxische of metabolische aard is, worden geconfronteerd met enorme sociale, professionele, familiale en gezondheidsproblemen. De nefaste rol van tal van stoffen in de professionele en familiale omgeving is steeds beter bekend. Deze stoffen kunnen een acute intoxicatie of een chronische intoxicatie veroorzaken (1). 2.Definitie Er wordt een onderscheid gemaakt tussen het centraal zenuwstelsel (CZS: hersenen + ruggenmerg) en het perifeer zenuwstelsel. Dit laatste omvat de hersen- en ruggenmergszenuwen vanaf hun aftakkingspunt van het CZS tot waar ze eindigen in de perifere structuren. In deze fiche worden alleen aandoeningen van de hersenen worden bestudeerd. Bovendien zullen ze niet specifiek worden behandeld (volgens welbepaalde pathologie of verantwoordelijk product), maar wel algemeen, dit om een totaalbeeld te krijgen van de verschillende oorzaken die verantwoordelijk zijn voor aantasting van dit stelsel. Deze aandoeningen of disfuncties kunnen organisch zijn (structurele, chemische, metabolische oorzaak: zie onder), functioneel (psychologische oorzaak) of een nog onbekende oorzaak hebben. Tot deze laatste categorie behoren meestal de belangrijkste psychoses en tal van gedragsstoornissen. Alleen duidelijk organische aantastingen worden in deze fiche in detail behandeld Symptomen De belangrijkste neurologische symptomen zijn hoofdpijn en acute of chronische pijnen, verschijnselen van aantasting van de hogere functies (zoals afasie, apraxie, agnosie, amnesie, enzovoort), waanzin en verwardheidstoestand, dementie, bewustzijnsstoornissen en coma, stoornissen van de motoriek (verlamming, incoördinatie, onwillekeurige bewegingen) en zintuiglijke stoornissen (gezicht, gehoor, enzovoort) (2). Cerebrale disfuncties van organische oorsprong kunnen focaal (gelokaliseerd) zijn of globaal (betreffende de hele hersenen). De klinische expressie van de meeste focale hersenletsels hangt af van de functie van de getroffen hersenzone. Diffuse anomalieën verstoren tal van zintuiglijke en gedragsfuncties en wijzigen vaak het perceptieniveau en het normale integratieniveau van het denken. Coma en stupor zijn stoornissen van het bewustzijnsniveau, terwijl bij dementie de inhoud van het bewustzijn tekortschiet (geheugen, concentratie, spraak, logisch verstand etc). Acute intoxicaties veroorzaken zeer vaak een algemene aantasting van het CZS met obnubilatie, convulsies en soms coma..2.2.diagnose Vóór de - talrijke en zeer dure aanvullende onderzoeken moeten altijd een anamnese en een volledig neurologisch en algemeen klinisch onderzoek plaatsvinden, om de fysiopathologie te oriënteren, de afwijkingen nader te bepalen, de letsels te situeren en hypotheses te formuleren over de oorzaken en mechanismen, als richtsnoer voor de keuze van de paraklinische onderzoeken. Als de symptomen in de richting gaan van een intracraniële organische anomalie, zal een scan (computergestuurde axiaaltomografie of CT-scan) of een nucleaire magnetische resonantie of NMR (magnetische-resonantiebeeldvorming of MRI) nodig zijn. Andere courante onderzoeken zijn lumbaalpunctie met onderzoek van de cerebrospinale vloeistof, scintigrafie, elektro-encefalogram (EEG), geëvoceerde potentialen en angiografie, die steeds meer wordt vervangen door de atraumatische en gevaarloze MR-angiografie (2). Bij acute vergiftiging met neurologische symptomen is neuroradiologische onderzoek nodig om na te gaan of de wijziging van de bewustzijnstoestand niet veroorzaakt is door een geassocieerde aandoening, bijvoorbeeld een intracranieel (intracerebraal, subduraal of epiduraal) hematoom. Een hersenscan kan deze diagnose stellen. Als de klinische toestand niet verbetert, is een MRI aangewezen want deze techniek biedt een beter weefselcontrast en geeft een beter beeld van de laesies. Brussels Instituut voor Milieubeheer / Observatorium voor Milieugegevens 1 / 6

2 Koolstofmonoxidevergiftiging veroorzaakt zoals veel andere intoxicaties een cellulair zuurstoftekort, waarvan de weerslag te zien is in het elektro-encefalogram: dit toont in bepaalde situaties (vergiftiging, metabolische stoornissen, epilepsie enzovoort) afwijkingen waar de CT-scan en de MRI een normaal resultaat geven..2.3.preventie en behandeling De preventieve maatregelen situeren zich vooral op het vlak van de toxische producten in ons leefmilieu. Ter herinnering: de tweede oorzaak van acute vergiftiging in België, zowel bij kinderen als bij volwassenen, ligt in huishoudelijke producten (3). Die zijn uitermate toxisch en ondanks bepaalde industriële veiligheidsnormen (zoals een veiligheidsdop) blijven ze te gemakkelijk toegankelijk voor kinderen of worden ze in het dagelijkse leven onvoorzichtig gebruikt. In de beroepsomgeving moeten maatregelen worden genomen om de contacten tussen giftige stoffen en het personeel te beperken (verluchting, werken onder afzuigkap, enzovoort); de meeste van die maatregelen worden expliciet bepaald in het ARAB (Algemeen Reglement voor de Arbeidsbescherming). De behandeling zal afhangen van het soort vergiftiging, de onderliggende organische letsels en de klinische toestand van de patiënt. Bij iemand die is vergiftigd door orale inname van een bijtend product, is inductie van braken absoluut te vermijden; de persoon moet in een veilige laterale positie worden gebracht. Digestieve aspiratie door intubatie dringt zich op in alle ernstige gevallen en wettigt een dringende opname in het ziekenhuis (4). CO-vergiftiging moet zo snel mogelijk worden behandeld met hogedruk-oxygeentherapie (hogedrukkamer die ook wordt gebruikt bij decompressieongevallen met duikers). Deze techniek heeft de kortetermijnevolutie van deze vergiftiging grondig gewijzigd en voorkomt in zekere mate laattijdige neurologische complicaties (5). Personen met eender welke cerebrale disfunctie die niet in specifieke zones is gelokaliseerd, moeten worden geholpen met een algemene revalidatie die lichaamsbeweging, concentratieoefeningen, aanleren en ontwikkelen van visuele memorisatietechnieken, een sociale omkadering, enzovoort omvat. 3.Etiologie De organische oorzaken van aantasting van het CZS kunnen dus een structurele, metabolische en voedingsgebonden, chemische, infectieuze, immuungebonden, traumatische of tumorale oorsprong hebben (zie boven). Deze paragraaf behandelt speciaal verschillende giftige stoffen die een weerslag kunnen hebben op de hersenfuncties, zowel bij acuut als bij chronisch contact. Pesticiden: neurotoxiciteit is een gemeenschappelijk kenmerk van tal van organochloorverbindingen, organofosfaten, carbamaten, chlooracetamideverbindingen en pyrethroïden (6). Er bestaat ook een verband tussen het gebruik van pesticiden binnenshuis en kinderkankers (met name neuroblastoom) (7). Deze kankers komen ook vaker voor bij boeren en landarbeiders (1). Het drinken van water dat verontreinigd is door landbouwpesticiden, is ook aangevoerd als verklaring voor de hogere frequentie van de ziekte van Parkinson op het platteland in vergelijking met de stad. DEET (n,n-diethyltoluamide) is een actief principe dat in bepaalde insectenverdrijvers zit. Deze stof kan aan de oorsprong liggen van een aantasting van het zenuwstelsel en andere stelsels, vooral bij kinderen (zie fiche over irritatieve ziekten). Er bestaan gevallen van toxische encefalopathie na inname of na overmatige toepassing op de huid (8). Er wordt ook ataxie, verwarring, uitspraakproblemen, beven, klonische kramp, convulsies en soms coma beschreven. Met het oog op deze effecten is duidelijk dat nooit regelmatig en continu DEET-preparaties mogen worden gebruikt (9). Lindaan, een insecticide van de familie van de gechloreerde organische verbindingen, kan de atmosfeer binnenshuis verontreinigen, want blijft aanwezig in het behandelde hout, vanwaar het zich jarenlang verspreidt in de omgevingslucht. Deze stof is een gif voor het zenuwstelsel en leidt in lichte dosissen tot hoofdpijn en gedragsstoornissen. Giftige planten en paddestoelen: kunnen op het centrale zenuwstelsel inwerken door convulsieve en/of psychotrope symptomen te veroorzaken. Het gaat om de planten waterscheerling, watertorkruid, muskaatnoot, de pupilverwijdende nachtschadeachtigen, Er bestaan ook tal van Brussels Instituut voor Milieubeheer / Observatorium voor Milieugegevens 2 / 6

3 neurotoxische paddestoelen. Bijvoorbeeld de grote kluifjeszwam of in het Frans gyromitre comestible, de psilocybe-paddestoelenfamilie (naar beide paddestoelen is een hen eigen syndroom genoemd) of de groene knolamaniet (10). Straatdrugs : harddrugs en softdrugs hebben een psychotrope werking (werking op de psyche, gedragswijziging) maar kunnen ook inwerken op de hersenen en er bepaalde letsels van het toxische type veroorzaken: cocaïne veroorzaakt cerebrivasculaire accidenten en epilepsie, marihuana brengt misschien een neuronaal verlies met zich mee, enzovoort. Heroïne is dan weer erg verslavend, maar weinig neurotoxisch. Een additief product bij heroïne (MPTP of n-methyl-1,2,3,4 tetrahydropyridine) veroorzaakte in de Verenigde Staten en Mexico een epidemie van parkinsonsyndromen bij verslaafden die zich intraveneus opiumdrugs inspoten; het vormt momenteel het experimentele model bij de aap om de neuroprotectieve agentia te testen. Alcohol: afgezien van de symptomen die optreden bij acuut overmatig gebruik van alcohol (dronkenschap), kan alcohol bij chronisch gebruik, met name als gevolg van de geïnduceerde voedingstekorten, leiden tot een cerebellaire degeneratie die wordt gekenmerkt door ataxie bij rechtstaan en stappen, dementie ten gevolge van alcoholabusus, Wernicke-Korsakoffpsychose enz. Geneesmiddelen: kunnen uiteenlopende neurologische tekenen als bijwerking hebben. Het nemen van neuroleptica bijvoorbeeld brengt klassiek een secundaire parkinsonsyndroom met zich mee dat wordt gekenmerkt door hypokinetische abnormale bewegingen. Koolstofmonoxide: brengt onmiddellijke en laattijdige neurologische reacties met zich mee. De eerste onmiddellijke symptomen zijn weinig specifiek en trekken niet altijd de aandacht (hoofdpijn, asthenie, duizeligheid). Vervolgens verschijnen belangrijker tekenen van het cerebraal lijden: gejaagdheid en wijziging van het gedrag, verwarring, desoriëntatie (11). Bij ernstige intoxicatie evolueert de patiënt naar een coma met piramidale tekenen, kaakkramp, decerebratiebewegingen. Men is van oordeel dat deze neurologische tekenen constant zijn voor intoxicaties met een COplasmaspiegel hoger dan 30 % (bij een roker kan dat gehalte ongeveer 10 % bedragen). De laattijdige neurologische complicaties (postintervallair syndroom) treden 1 tot 3 weken na de intoxicatie op. De neurologische toestand van de patiënt gaat onverwacht achteruit als gevolg van een nog onopgehelderd mechanisme (laattijdige demyelinisatie?). Deze complicaties treden op in 5 tot 10% van de gevallen en zijn frequenter bij ernstig vergiftigde bejaarden (12). Huishoudproducten: orale inname van white spirit of benzine veroorzaakt, afgezien van de digestieve symptomen, duizeligheid, slaperigheid en coma. Methanol veroorzaakt, naast blindheid, een aantasting van het CZS met coma en convulsies. Ethyleenglycol (antivries) veroorzaakt een hypotonisch coma met convulsies. Toiletreinigers (paradichloorbenzeen) leiden eveneens tot een depressie van het CZS en convulsies (4). Oplosmiddelen zoals tolueen en xyleen, die in huizen vrijkomen uit verf, vernis, lijm, behandeld hout kunnen bij chronische blootstelling tekenen van dronkenschap, obnubilatie, vermoeidheid, een algemene zwakheid, mentale verwarring en soms coma uitlokken, alsook perifere neuropathieën. Beroepsmatige blootstelling aan organische oplosmiddelen kan leiden tot hersenletsels die soms tot irreversibele afwijkingen leiden. De toxiciteit van deze oplosmiddelen is steeds meer gedocumenteerd, maar de beschermingsmaatregelen in de beroepsomgeving zijn slecht gereglementeerd en dus onvoldoende. Zware metalen: chronische blootstelling aan kwikdampen tast het zenuwstelsel aan, met beven, verandering van de persoonlijkheid, geheugenstoornissen Acute blootstelling aan een hoge dosis lood (1.000 µg/ml) heeft effect op het CZS, en leidt meer bepaald tot encefalitis met ataxie, convulsies en coma tot gevolg. Chronische blootstelling aan lage dosissen lood leidt tot een verandering van de neuropsychologische ontwikkeling van het kind, met vermindering van zijn intellectuele capaciteiten, hyperactiviteit, concentratiestoornissen, (13). Chemische producten: chronische blootstelling aan vinylchloride (zie ook fiches over leverkanker) zou leiden tot een kanker van het CZS. Dioxines, die als onzuiverheden aanwezig zijn in PCP (pentachloorfenol), zouden veranderingen van verschillende organen veroorzaken, onder meer neurotoxiciteit. Stralingen: permanente blootstelling aan elektromagnetische velden zou de ontwikkeling van hersentumoren bevorderen. Toch is er momenteel geen enkele wetenschappelijk argument om gsm s of hun antennes met de vinger te wijzen. Aantasting van het CZS kan radiotherapie compliceren Brussels Instituut voor Milieubeheer / Observatorium voor Milieugegevens 3 / 6

4 wanneer de weefseldosis excessief was: encefalitis of irradiatiemyelitis. Progressieve, blijvende laesies die soms tot handicap leiden, kunnen maanden of jaren na een gebruikelijke therapie optreden, zelfs bij gebruik van correcte dosis (secundaire lymfomen bijvoorbeeld, die gelukkig zeldzaam zijn). Natuurlijke toxines: komen voort uit natuurlijke producten (paddestoelen, koffie, thee, ), of worden voortgebracht door microben (botulisme, tetanos, aspergillose, ). Voedingsfactoren: voedingstekorten kunnen een uitwerking hebben op het hele zenuwstelsel. Vitaminetekorten zijn niet altijd de rechtstreekse oorzaak van een neurologische aandoening. Ongezonde voeding als gevolg van chronisch alcoholisme, verzwakkende aandoeningen en grondig calorietekort zijn uitermate belangrijk, maar de neurologische complicaties zijn behandelbaar. De inname van grote hoeveelheden zink, in het algemeen uit zure voedingsmiddelen of uit drank die in verzinkte recipiënten zit, veroorzaakt braken, diarree en hersenaantasting. Gietkoorts, een beroepsziekte die te wijten is aan inhalatie van zinkoxideuitwasemingen, brengt neurologische letsels met zich mee..3.1.synergismen Er is geen eigenlijke interactie tussen de verschillende factoren die verantwoordelijk zijn voor aantastingen van het CZS. Sommige patiënten staan bloot aan meerdere nefaste factoren die oorzaak zijn van letsels, zoals een toestand van chronisch alcoholisme in combinatie met ongezonde voeding, zonder dat daarom kan worden gesproken van een synergisme tussen deze elementen..3.2.risicogroepen Net als voor de irritatieve aandoeningen, zijn de risicopersonen diegenen die gewoonlijk of toevallig in contact komen met stoffen die toxisch zijn voor het CZS. Kinderen lopen het meest risico, met name in de huiselijke context. Personen die beroepsmatig blootstaan aan dergelijke stoffen, moeten worden ingelicht over de risico s en moeten zich beschermen met gereglementeerde preventiemaatregelen. 4.Belang in Brussel.4.1.Prevalentie en incidentie Uit de statistieken van het Antigifcentrum van 1997 (3) blijkt dat meer dan 90% van de intoxicaties thuis plaatsvinden en dat de meeste producten die er aan de oorzaak van liggen, een aantasting van het CZS met zich mee kunnen brengen (geneesmiddelen, huishoudproducten, fytosanitaire producten, paddestoelen, cosmetica). De types vergiftigingen zijn tamelijk gelijkaardig bij volwassenen en kinderen, hoewel het percentage vergiftigingen bij die laatsten beduidend hoger ligt. Het is moeilijk de prevalentie van de verschillende aantastingen van het CZS voor Brussel te weten. Er zijn alleen specifieke statistieken voor bepaalde aantastingen beschikbaar. Zo vermeldt het Nationaal Kankerregister (14) voor tumoren van het zenuwstelsel in de periode van 1990 tot 1992 een incidentie van 7,18/ voor mannen en 5,12/ voor vrouwen. In het Brusselse Gewest ontwikkelden in deze periode 116 mensen dit type van tumor, hetgeen neerkomt op een incidentie van 3,90/ voor de mannen en 1,96/ voor de vrouwen. 5.Hulpbronnen Documentatiecentrum en pedagogische hulpmiddelen voor het publiek: Antigifcentrum, Militair Hospitaal Koningin Astrid, Majoor Bruynstraat, 1120 Neder-Over-Heembeek, tel. 070/ (spoedgevallen), 02/ (administratie), fax. 02/ Verenigingen gespecialiseerd in opsporing en ondersteuning van de zieken: Er bestaan verschillende verenigingen die de families en patiënten die getroffen worden door specifieke ziekten, helpen. Zo zijn er hulpgroepen voor neurologische aandoeningen (Centre Harvey Cushing), multiple sclerose (Belgische Multiple Sclerose Liga), de ziekte van Parkinson (Belgische Parkinson Vereniging), de ziekte van Alzheimer (Belgische Alzheimervereniging, Alzheimerliga, ook Brussels Instituut voor Milieubeheer / Observatorium voor Milieugegevens 4 / 6

5 voor andere vormen van dementie), 6.Conclusie Ongevallen thuis, en meer bepaald intoxicaties, blijven een belangrijk probleem in de gezinsomgeving. Het is dus ieders verantwoordelijkheid de gepaste preventieve maatregelen te nemen om contacten te beperken en kinderen volledig te beschermen tegen deze zeer toxische producten. Het gebruik van pesticiden binnenshuis zou bijvoorbeeld volledig moeten worden gebannen, vooral in aanwezigheid van kinderen 7, kasten met gevaarlijke producten alsook het apotheekkastje moeten zeker en vast met een sleutel op slot, het gebruik van veiligheidsdoppen zou moeten worden veralgemeend enzovoort. Wat de beroepsomgeving betreft, is bewezen dat er een correlatie bestaat tussen de herhaalde blootstelling aan organische oplosmiddelen en andere giftige stoffen, en stoornissen van de hersenfunctie. Het fenomeen is zeer moeilijk te evalueren bij ons en de gedeeltelijke cijfers zijn eerder geruststellend; we moeten ons echter baseren op de evaluatie van het probleem in andere industrielanden en van meet aan nieuwe maatregelen opleggen op het vlak van preventie, zowel op operationeel als op legislatief vlak. Nietreageren zou in de komende jaren immers kunnen resulteren in een stijging van het aantal mensen die worden getroffen door hersendisfuncties als gevolg van chronische blootstelling aan deze toxische producten. Bronnen 1. Blair A. & Hoar Zahm S, Agricultural exposures and cancer, Environm Health Perspect, 103 : , Manuel Merck de diagnostic et thérapeutique, Ed. Sidem-T.M., Antigiftcentrum, Jaarverslag Cabut Ch., La famille, les loisirs et les risques environnementaux pour la santé. Présenté dans Le médecin généraliste et les risques pour la santé en relation avec l'environnement, Université de Liège, Faculté de Médecine. 5. Sadzot B., Les intoxications à l'oxyde de carbone : le point de vue du neurologue, Présenté dans Le médecin généraliste et les risques pour la santé en relation avec l'environnement, Université de Liège, Faculté de Médecine. 6. Van Larebeke N. & Pluygers E., Pesticides : cancer et autres effets sur la santé. Santé Conjuguée 1999, 9 : Leiss J.K. & Savitz D.A., Home pesticide use and childhood cancer : a case-control study, Am J Public Health, 85(2) : , Davis D.L., Blair A. & Hoel D.G. Agricultural exposures and cancer trends in developed countries. Environm Health Perspect 1992; 100 : Noirfalise A., Indoor pollution : pesticides et produits ménagers : sources et aspects toxicologiques, Gebracht in Le médecin généraliste et les risques pour la santé en relation avec l'environnement, Univ. de Liège, Faculté de Médecine. 10. Angenot L., Plantes toxiques et champignons vénéneux de notre environnement. Gebracht in Le médecin généraliste et les risques pour la santé en relation avec l'environnement, Université de Liège, Faculté de Médecine. 11. Dumont D., Intoxication oxycarbonée : physiopathologie, étiologie, diagnostic, principes de traitement, Rev Prat, 41 : , Choi I.S., Delayed neurologic sequelae in carbon monoxide intoxication, Arch Neurol, 40 : , Rylander R. & Mégevand I., Introduction à la médecine de l'environnemen, Ed. Frison-Roche, Nationaal Kankerregister, Kanker in België , Belgisch werk tegen Kanker. Brussels Instituut voor Milieubeheer / Observatorium voor Milieugegevens 5 / 6

6 Auteur(s) van de fiche BOULAND Catherine Brussels Instituut voor Milieubeheer / Observatorium voor Milieugegevens 6 / 6

16. IRRITATIEVE AANDOENINGEN

16. IRRITATIEVE AANDOENINGEN 1.Inleiding 16. IRRITATIEVE AANDOENINGEN Binnenshuis en buitenshuis staan wij steeds meer bloot aan chemische agentia (via luchtverontreiniging, diverse huishoudproducten, bepaalde bouw- en meubelmaterialen

Nadere informatie

Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) De Wielingen, Lindenhof en Reigerbos

Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) De Wielingen, Lindenhof en Reigerbos Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) De Wielingen, Lindenhof en Reigerbos Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) De Wielingen, Lindenhof en Reigerbos Wat is de definitie van Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH)?

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER R CALM DIMENHYDRINATE 50 MG TABLETTEN

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER R CALM DIMENHYDRINATE 50 MG TABLETTEN BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER R CALM DIMENHYDRINATE 50 MG TABLETTEN Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen want er staat belangrijke informatie in voor u. Gebruik

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Over de auteurs. 1 Inleiding 1

Inhoud. Voorwoord. Over de auteurs. 1 Inleiding 1 Voorwoord Over de auteurs V XIII 1 Inleiding 1 2 Anamnese 3 2.1 Inleiding 3 2.2 Specifieke anamnese 3 2.3 Algemene anamnese 3 2.4 Ontwikkelingsanamnese 4 2.5 Voorgeschiedenis 4 2.6 Familieanamnese 5 3

Nadere informatie

Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen:

Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen: Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen:. Een OPS patiënt. Wat is OPS en klachtenlijst? Oorzaken van OPS. Waar komt dat gif terecht? Natuurlijke ontgifting. Bioresonantie

Nadere informatie

6 e mini symposium Ouderenzorg

6 e mini symposium Ouderenzorg 6 e mini symposium Ouderenzorg Aanvullende diagnostiek bij dementie in de 1 e lijn Suzanne Boot, specialist ouderengeneeskunde, kaderarts psychogeriatrie i.o. 28-09-2015 Pagina 1 6 e Mini symposium ouderenzorg

Nadere informatie

CVS : forensisch psychiatrische overwegingen

CVS : forensisch psychiatrische overwegingen CVS : forensisch psychiatrische overwegingen ZOL Genk 17 Februari 2011 Prof Dr Dillen Chris Forensisch Psychiater Vrije Universiteit Brussel, Faculteit Recht - Criminologie Porseleinwinkel Etiologie Chronisch

Nadere informatie

SIS. Het Shaken Infant Syndrome. Dr. Johan Marchand. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette

SIS. Het Shaken Infant Syndrome. Dr. Johan Marchand. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette SIS Het Shaken Infant Syndrome Dr. Johan Marchand Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette Wetenschappelijk dossier 1 A. Inleiding B. Epidemiologische gegevens

Nadere informatie

1 Geheugenstoornissen

1 Geheugenstoornissen 1 Geheugenstoornissen Prof. dr. M. Vermeulen 1.1 Zijn er geheugenstoornissen? Over het geheugen wordt veel geklaagd. Bij mensen onder de 65 jaar berusten deze klachten zelden op een hersenziekte. Veelal

Nadere informatie

Stand van het Onderzoek naar Dementie en Alzheimer

Stand van het Onderzoek naar Dementie en Alzheimer Stand van het Onderzoek naar Dementie en Alzheimer Christine Van Broeckhoven Neurodegeneratieve Hersenziekten Groep, Department Moleculaire Genetica, VIB, Laboratorium voor Neurogenetica, Instituut Born-Bunge,

Nadere informatie

Hersentumoren en rijbewijs. Naam: prof. dr. Jan J.Heimans Functie: Neuroloog VU medisch centrum

Hersentumoren en rijbewijs. Naam: prof. dr. Jan J.Heimans Functie: Neuroloog VU medisch centrum Hersentumoren en rijbewijs Naam: prof. dr. Jan J.Heimans Functie: Neuroloog VU medisch centrum Gezondheidsproblemen kunnen de rijvaardigheid beïnvloeden. Hiervoor zijn twee redenen: 1. Het vermogen om

Nadere informatie

Welkom. Publiekslezing dementie 17 februari 2015 #pldementie

Welkom. Publiekslezing dementie 17 februari 2015 #pldementie Welkom Publiekslezing dementie 17 februari 2015 #pldementie R.H. Chabot, neuroloog Beatrixziekenhuis Rivas Zorggroep DEMENTIE DIAGNOSE EN SYMPTOMEN Inhoud Geheugen Wat is dementie? Mogelijke symptomen

Nadere informatie

VERANDERING VAN GEDRAG: EEN PROBLEEM OF NIET? Marieke Schuurmans Verpleegkundige & onderzoeker UMC Utrecht/Hogeschool Utrecht

VERANDERING VAN GEDRAG: EEN PROBLEEM OF NIET? Marieke Schuurmans Verpleegkundige & onderzoeker UMC Utrecht/Hogeschool Utrecht VERANDERING VAN GEDRAG: EEN PROBLEEM OF NIET? Marieke Schuurmans Verpleegkundige & onderzoeker UMC Utrecht/Hogeschool Utrecht GEDRAG: De wijze waarop iemand zich gedraagt, zijn wijze van doen, optreden

Nadere informatie

Vroegsignalering bij dementie

Vroegsignalering bij dementie Vroegsignalering bij dementie Docentenhandleiding voor mbo-zorg onderwijs en bijscholing Docentenhandleiding voor mbo-zorg onderwijs en bijscholing Contact: Connie Klingeman, Hogeschool Rotterdam c.a.klingeman@hr.nl

Nadere informatie

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 Niet steeds dementie Vraagstelling: 1) Kan elke verwardheid voorkomen worden? 2) Wat kunnen we doen om te voorkomen? 3) Wat kunnen we doen bij acute

Nadere informatie

Toxische en metabole stoornissen

Toxische en metabole stoornissen Toxische en metabole stoornissen Toxische en metabole stoornissen (inclusief zuurstoftekort of hypoxie) C. Lafosse Revalidatieziekenhuis RevArte Toxische stoornissen Metabole stoornissen Inleiding Metabole

Nadere informatie

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade Dr. C. Jadoul Neuroloog AZ Nikolaas 1 Casus: recidief slikpneumonie Dame 75 jaar Spoed: algemeen achteruit (mentaal en fysiek) Antec: Parkinson

Nadere informatie

Epilepsie. bij 60-plussers

Epilepsie. bij 60-plussers Epilepsie bij 60-plussers Wat is epilepsie? Epilepsie is een stoornis die ongeveer 1 op de 150 à 250 personen treft. In België gaat het dus om meer dan 60.000 personen. Er bestaan trouwens verschillende

Nadere informatie

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het?

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? Oncologie/0145 1 Deze informatiebrochure is voor personen met een weke delen sarcoom en alle anderen die hier heel dichtbij betrokken zijn: familie, vrienden We geven

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER SPASMINE FORTE, 120 MG, CAPSULES, HARD ALVERINE CITRAAT

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER SPASMINE FORTE, 120 MG, CAPSULES, HARD ALVERINE CITRAAT BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER SPASMINE FORTE, 120 MG, CAPSULES, HARD ALVERINE CITRAAT Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES. DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES. DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Bisoltussin 2 mg/ml siroop volwassenen Dextromethorfan hydrobromide

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Bisoltussin 2 mg/ml siroop volwassenen Dextromethorfan hydrobromide BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Bisoltussin 2 mg/ml siroop volwassenen Dextromethorfan hydrobromide Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke

Nadere informatie

Volwassenen met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel

Volwassenen met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Volwassenen met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel U heeft een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel opgelopen door een ongeval of een klap tegen uw hoofd. Deze folder informeert u over de mogelijke

Nadere informatie

Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad

Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad NB: Het voorschrijven van geneesmiddelen geschiedt onder de exclusieve verantwoordelijkheid van de behandelend arts. Voor uitgebreidere informatie

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 en 2 bestaan uit de inleiding en de beschrijving van de onderzoeksdoelen.

Hoofdstuk 1 en 2 bestaan uit de inleiding en de beschrijving van de onderzoeksdoelen. Chapter 9 Nederlandse samenvatting 148 CHAPTER 9 De kans dat een kind kanker overleeft, is de laatste decennia sterk gegroeid. Tot in de jaren zestig van de vorige eeuw was kinderkanker meestal fataal,

Nadere informatie

Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen.

Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen. Sinustrombose Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen. Hoe vaak komt een sinustrombose voor bij kinderen? Een sinustrombose komt bij een op 200.000-300.000

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Aspirine 500 Bruis, 500 mg, bruistabletten Acetylsalicylzuur

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Aspirine 500 Bruis, 500 mg, bruistabletten Acetylsalicylzuur BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER 500 Bruis, 500 mg, bruistabletten Acetylsalicylzuur Lees goed de hele bijsluiter, voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken, want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

Anatomie zijaanzicht. Anatomie midden aanzicht. Substantia nigra - MRI. Anatomie midden aanzicht. Ziekte van Parkinson

Anatomie zijaanzicht. Anatomie midden aanzicht. Substantia nigra - MRI. Anatomie midden aanzicht. Ziekte van Parkinson Ziekte van Parkinson 3 oktober 2013 1 Rol van MRI en CT scan bij diagnostiek van de ziekte van Parkinson Ziekte van Parkinson Verlies van dopaminerge cellen in Projecteren naar striatum ( en ) 2 Anouk

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel

Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Leefregels na opname kind met licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Uw kind is in het ziekenhuis opgenomen geweest met een licht traumatisch hoofd- of hersenletsel en mag weer naar huis. In deze folder

Nadere informatie

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Prof. Dr. Benoit Nemery KU Leuven Prof. Dr. Christophe Stove UGent Acrylonitril: chemische eigenschappen

Nadere informatie

BIJSLUITER (27.10.2010)

BIJSLUITER (27.10.2010) BIJSLUITER (27.10.2010) 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS BISOLTUSSIN 2 mg/ml siroop volwassenen (Dextromethorfan hydrobromide) Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie

Nadere informatie

Intoxicaties bij een kinderen Kim Horsnell Kinderarts-intensivist Erasmus MC Sophia

Intoxicaties bij een kinderen Kim Horsnell Kinderarts-intensivist Erasmus MC Sophia Intoxicaties bij een kinderen Kim Horsnell Kinderarts-intensivist Erasmus MC Sophia WES Symposium Maart 2012 Intoxicaties bij kinderen WES Symposium Maart 2012 Casus WES Symposium Maart 2012 8 maanden

Nadere informatie

BIJSLUITER DULCOLAX PICOSULPHATE 2,5 MG ZACHTE CAPSULES

BIJSLUITER DULCOLAX PICOSULPHATE 2,5 MG ZACHTE CAPSULES BIJSLUITER DULCOLAX PICOSULPHATE 2,5 MG ZACHTE CAPSULES Lees de hele bijsluiter aandachtig door, omdat er voor u belangrijke informatie in staat. Dit geneesmiddel is zonder voorschrift verkrijgbaar. Desalniettemin

Nadere informatie

Palliatieve zorg en Dementie verbinden. Jet van Esch Specialist ouderengeneeskunde

Palliatieve zorg en Dementie verbinden. Jet van Esch Specialist ouderengeneeskunde Palliatieve zorg en Dementie verbinden Jet van Esch Specialist ouderengeneeskunde Kennistoets Dementie kan alleen sluipend ontstaan ja/nee Bij dementie is ook het gevoel aangetast ja/nee Palliatieve zorg

Nadere informatie

Rhinofebryl 240 mg/3,2 mg harde capsules

Rhinofebryl 240 mg/3,2 mg harde capsules Roundup Pagina 1 van 5 Bijsluiter: informatie voor de gebruiker Paracetamol en chloorfenaminemaleaat Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team dinsdag, 23 augustus 2011 13:31 - Laatst aangepast donderdag, 15 september 2011 22:17

Geschreven door Diernet Team dinsdag, 23 augustus 2011 13:31 - Laatst aangepast donderdag, 15 september 2011 22:17 Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Hyperthyreoïdie is een ziekte die wordt veroorzaakt door een overmatige hoeveelheid schildklierhormonen. Schildklierhormonen

Nadere informatie

Chronisch onderzoek is van belang bij stoffen waarbij accumulatie kan optreden.

Chronisch onderzoek is van belang bij stoffen waarbij accumulatie kan optreden. Vraag 1: Algemene toxicologie (Bos, 11 punten) a) oem 3 vormen waarin toxische stoffen in het milieu kunnen voorkomen? (2pt) b) Hoe (noem er 3 in totaal) kunnen deze verschillende vormen zich in het milieu

Nadere informatie

14. OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE BRONNEN VAN

14. OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE BRONNEN VAN 1.Inleiding 14. OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE BRONNEN VAN WATERVERONTREINIGING IN HET BRUSSELS GEWEST Het Brussels Gewest ligt voor het grootste deel in het subbekken van de Zenne. Deze waterloop en zijn

Nadere informatie

FORMATION BÂTIMENT DURABLE : SANTE ET CONFORT OPLEIDINGBOUW DUURZAME GEBOUWEN : GEZONDHEID EN COMFORT 1

FORMATION BÂTIMENT DURABLE : SANTE ET CONFORT OPLEIDINGBOUW DUURZAME GEBOUWEN : GEZONDHEID EN COMFORT 1 OPLEIDINGBOUW DUURZAME GEBOUWEN : GEZONDHEID EN COMFORT 1 Gezondheidsproblemen// in/verband/met/de/bouw// en/de/bewoning/ van/een/gebouw/ Voordracht in het kader van de opleiding Duurzaam gebouw : GEZONDHEID

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. NEVRINE CODEINE 30mg Tabletten. Paracetamol 500 mg Coffeïne 50 mg Codeïnefosfaat 30 mg

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. NEVRINE CODEINE 30mg Tabletten. Paracetamol 500 mg Coffeïne 50 mg Codeïnefosfaat 30 mg BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER NEVRINE CODEINE 30mg Tabletten Paracetamol 500 mg Coffeïne 50 mg Codeïnefosfaat 30 mg Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het innemen

Nadere informatie

Epilepsie, zwangerschap en borstvoeding

Epilepsie, zwangerschap en borstvoeding Epilepsie, zwangerschap en borstvoeding Wat is epilepsie? Epilepsie is een stoornis die ongeveer 1 op de 150 à 250 personen treft. In België gaat het dus om meer dan 60.000 personen. Er bestaan trouwens

Nadere informatie

parkinson DE NOODZAAK VAN EEN BREDE BEHANDELING EN AANPAK

parkinson DE NOODZAAK VAN EEN BREDE BEHANDELING EN AANPAK parkinson DE NOODZAAK VAN EEN BREDE BEHANDELING EN AANPAK ONDERWERPEN PARKINSON, OORZAAK EN ONTSTAAN GETALLEN: HOE VAAK KOMT DEZE ZIEKTE VOOR? KLACHTEN EN VERSCHIJNSELEN BELOOP THERAPIE CONSEQUENTIES VOOR

Nadere informatie

Oudere volwassenen en epilepsie. Informatie voor 60-plussers met epilepsie

Oudere volwassenen en epilepsie. Informatie voor 60-plussers met epilepsie Oudere volwassenen en epilepsie Informatie voor 60-plussers met epilepsie Wat is epilepsie? Epilepsie is een aandoening van het zenuwstelsel die iedereen kan treffen, ongeacht leeftijd, geslacht, sociale

Nadere informatie

Herseninfarct bij kinderen. Sophia Kinderziekenhuis. Wat is een herseninfarct? Klachten en symptomen bij het ontstaan van het infarct

Herseninfarct bij kinderen. Sophia Kinderziekenhuis. Wat is een herseninfarct? Klachten en symptomen bij het ontstaan van het infarct Sophia Kinderziekenhuis Bij uw kind is de diagnose herseninfarct gesteld. U wilt waarschijnlijk weten wat dit voor gevolgen heeft voor u en uw kind. In deze folder geven wij daarom algemene informatie

Nadere informatie

Als het mis gaat. Stoornissen bewustzijn. Frans Rutten Anesthesioloog/spoedarts

Als het mis gaat. Stoornissen bewustzijn. Frans Rutten Anesthesioloog/spoedarts Als het mis gaat. Stoornissen bewustzijn Frans Rutten Anesthesioloog/spoedarts Casus 1 Vrouw, 74 jaar diep bewusteloos gevonden in de tuin Bekend met diabetes type II Langzame snurkende ademhaling Langzame

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. OTOCALMINE 2% Oordruppels, oplossing. Lidocaine 2%

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. OTOCALMINE 2% Oordruppels, oplossing. Lidocaine 2% BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER OTOCALMINE 2% Oordruppels, oplossing Lidocaine 2% Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in

Nadere informatie

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n. Scleroderma

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n. Scleroderma I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n Scleroderma Dienst reumatologie 2 Inleiding Uw arts heeft u meegedeeld dat u scleroderma hebt. Deze informatiefolder licht toe wat scleroderma is, wat de symptomen

Nadere informatie

Gevaarlijke stoffen PREVENTIEMAATREGELEN

Gevaarlijke stoffen PREVENTIEMAATREGELEN (ook producten met gevaarlijke eigenschappen genoemd) zijn terug te vinden in alledaagse producten zoals schoonmaakmiddelen en verf. We zijn er zo aan gewend geraakt dat we er niet meer bij stilstaan dat

Nadere informatie

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt.

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt. Gevaarlijke stoffen Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt. Giftig Een stof is giftig als deze

Nadere informatie

Samenwerken met patiënten, families en artsen om steun te bieden en informatie te verstrekken over syncope en Reflex Anoxic Seizures

Samenwerken met patiënten, families en artsen om steun te bieden en informatie te verstrekken over syncope en Reflex Anoxic Seizures Samenwerken met patiënten, families en artsen om steun te bieden en informatie te verstrekken over syncope en Reflex Anoxic Seizures Hebt u soms zonder aantoonbarereden last van De controlelijst voor onverklaarbaar

Nadere informatie

BIJSLUITER 1/5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Aspirine 500 Bruis, 500 mg, bruistablet. Acetylsalicylzuur

BIJSLUITER 1/5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Aspirine 500 Bruis, 500 mg, bruistablet. Acetylsalicylzuur BIJSLUITER 1/5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Aspirine 500 Bruis, 500 mg, bruistablet Acetylsalicylzuur Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie Dit geneesmiddel kunt

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Levocetirizine-ratio 5 mg filmomhulde tabletten

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Levocetirizine-ratio 5 mg filmomhulde tabletten BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Levocetirizine-ratio 5 mg filmomhulde tabletten Levocetirizine Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door, want deze bevat belangrijke informatie voor u. Dit geneesmiddel

Nadere informatie

Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff)

Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff) Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff) Chapter 6 NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse Samenvatting 6 Nederlandse samenvatting Multiple sclerose (MS) is een neuro-inflammatoire en neurodegeneratieve

Nadere informatie

Dementie. Ilse Masselis regionaal expertisecentrum dementie Sophia Kortrijk

Dementie. Ilse Masselis regionaal expertisecentrum dementie Sophia Kortrijk Dementie Ilse Masselis regionaal expertisecentrum dementie Sophia Kortrijk Expertisecentra dementie Vlaanderen Visie Het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen en de negen regionale expertisecentra dementie

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Sensidoz 13,7 g poeder voor drank, sachet Macrogol 3350,Natriumchloride,Natriumwaterstofcarbonaat,Kaliumchloride Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke

Nadere informatie

Alcoholintoxicatie 1

Alcoholintoxicatie 1 Alcoholintoxicatie 1 Je hebt teveel alcohol gedronken en dit heeft dusdanige effecten op je lichaam gehad dat een opname in het ziekenhuis noodzakelijk was. Doordat je teveel gedronken hebt kan er van

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Medische Psychologie. Informatie over neuropsychologisch onderzoek

Patiënteninformatie. Medische Psychologie. Informatie over neuropsychologisch onderzoek Patiënteninformatie Medische Psychologie Informatie over neuropsychologisch onderzoek Medische Psychologie Informatie over neuropsychologisch onderzoek U bent door een specialist van het ziekenhuis verwezen

Nadere informatie

J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld drugs. 2e herziene druk

J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld drugs. 2e herziene druk J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld van de drugs 2e herziene druk Samsom Stafleu Alphen aan den Rijn/Brussel 1988 Woord vooraf 1 Algemene gezichtspunten 1.1 Definitie van het begrip drug 1.2

Nadere informatie

Ervaring vanuit arbeidsgeneeskunde:

Ervaring vanuit arbeidsgeneeskunde: Ervaring vanuit arbeidsgeneeskunde: de praktijk van het gezondheidstoezicht Dr. Edelhart Y. Kempeneers Medisch directeur Vlaanderen & Brussel SPMT-AristA Studievoormiddag 8 oktober 2015 Situering Groep

Nadere informatie

Klinisch redeneren D. Michel van Megen

Klinisch redeneren D. Michel van Megen Klinisch redeneren D Michel van Megen SEH/IC vpk CWZ Begrippen: Intracraniële infecties» meningitis» encefalitis Ruimte innemende processen» hersenabces» hersentumoren brughoektumor astrocytomen hypofysetumor

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. RHINI-SAN 2 mg/20 mg tabletten. Difenylpyralinehydrochloride Fenylefrinehydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. RHINI-SAN 2 mg/20 mg tabletten. Difenylpyralinehydrochloride Fenylefrinehydrochloride BIJSLUITER 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS RHINI-SAN 2 mg/20 mg tabletten Difenylpyralinehydrochloride Fenylefrinehydrochloride Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie

Nadere informatie

Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen

Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen 2 In deze folder leest u over de verschijnselen en de mogelijke gevolgen van een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel bij uw kind (hersenschudding of

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 99 Nederlandse Samenvatting Depressie is een veel voorkomend en ernstige psychiatrisch ziektebeeld. Depressie komt zowel bij ouderen als bij jong volwassenen voor. Ouderen en jongere

Nadere informatie

Kent u de cijfers van uw hart?

Kent u de cijfers van uw hart? Kent u de cijfers van uw hart? CHOLESTEROL? GEWICHT/ BUIKOMTREK? UW? BLOEDDRUK? SUIKERGEHALTE? V.U.: Dr Freddy Van de Casseye - Elyzeese-Veldenstraat 63-1050 Brussel Belgische Cardiologische Liga www.cardiologischeliga.be

Nadere informatie

Medische Publieksacademie

Medische Publieksacademie Medische Publiekacademie Medisch Centrum Leeuwarden Leeuwarder Courant 22 september 2015 #mclmpa 1 Beroerte of CVA: herkennen en snel handelen! Elly van der Kooi, neuroloog Wouter Schuiling, neuroloog

Nadere informatie

M.C.S. MULTIPLE CHEMICAL SENSITIVITY

M.C.S. MULTIPLE CHEMICAL SENSITIVITY M.C.S. MULTIPLE CHEMICAL SENSITIVITY Meldpunten milieu/gezondheid Vroeger MGM: Meldp.Gezondh.&Milieu uitgebreide melding; begeleiding; uitgebreide rapportage Nu: Vereniging Leefmilieu: korte vragenlijst;

Nadere informatie

Wat is de oorzaak van het ontstaan van een meningeoom? Niet bekend Het is niet goed bekend waarom bij een kind een meningeoom ontstaat.

Wat is de oorzaak van het ontstaan van een meningeoom? Niet bekend Het is niet goed bekend waarom bij een kind een meningeoom ontstaat. Meningeoom Wat is een meningeoom? Een meningeoom is een bepaald type hersentumor die ontstaat vanuit de vliezen die rondom de hersenen en het ruggenmerg zitten. Hoe wordt een meningeoom ook wel genoemd?

Nadere informatie

Dr. P. D Hondt Psychiater

Dr. P. D Hondt Psychiater Dr. P. D Hondt Psychiater algologisch lentesymposium 25/05/2013 In 1973 werd de International Association for the Study of Pain (IASP) opgericht De definitie van de IASP (1979) luidt als volgt: 'Pijn is

Nadere informatie

werkwijze en evaluatie NVvA symposium, 25 maart 2009 Ton Spee, Arbouw, Harderwijk

werkwijze en evaluatie NVvA symposium, 25 maart 2009 Ton Spee, Arbouw, Harderwijk Screening van schilders op CTE: werkwijze en evaluatie NVvA symposium, 25 maart 2009 Ton Spee, Arbouw, Harderwijk Medeauteurs: Cor van Duivenbooden, Arbouw, Gert van der Laan, NCvB, Harry Emmen, TNO voor

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER BENERVA 300 mg maagsapresistente tabletten Thiaminehydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER BENERVA 300 mg maagsapresistente tabletten Thiaminehydrochloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER BENERVA 300 mg maagsapresistente tabletten Thiaminehydrochloride Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen want er staat belangrijke

Nadere informatie

Kwikdamp in omgevingslucht van Paramaribo. Kwikdampnormen in de omgevingslucht. Kwikdamp concentraties in Paramaribo

Kwikdamp in omgevingslucht van Paramaribo. Kwikdampnormen in de omgevingslucht. Kwikdamp concentraties in Paramaribo Introductie wat is kwik, vindplaatsen, toxiciteit Bronnen mobilisatie, species en transportafstand Kwikdampnormen in de omgevingslucht milieu en gezondheidsnormen bij inademing kwikdamp Kwikdamp concentraties

Nadere informatie

VELE HANDEN. In kader van CVA. Chinette Verhagen, Physician Assistant neurologie

VELE HANDEN. In kader van CVA. Chinette Verhagen, Physician Assistant neurologie VELE HANDEN In kader van CVA Chinette Verhagen, Physician Assistant neurologie Informatiebijeenkomst 14-12-2010 aan wijkverpleegkundige betrokken bij CVA patiënten. Inhoud presentatie Wat is CVA Verschillende

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting NEDERL ANDSE SAMENVAT TING HET OOG ALS WEERSPIEGELING VAN HET BREIN Optische coherentie tomografie in MS Meer dan een eeuw geleden schreef een van de eerste neurologen die gebruik maakte van de oogspiegel,

Nadere informatie

Sam envatting en conclusies T E N

Sam envatting en conclusies T E N Sam envatting en conclusies T E N Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies Sinds de zeventigerjaren van de vorige eeuw zijn families beschreven met dominant overervende herseninfarcten,dementie

Nadere informatie

Grensoverschrijdend gedrag. Les 2: inleiding in de psychopathologie

Grensoverschrijdend gedrag. Les 2: inleiding in de psychopathologie Grensoverschrijdend gedrag Les 2: inleiding in de psychopathologie Programma Psychopathologie; wat is het? Algemene functionele psychopathologie DSM Psychopathologie = Een onderdeel van de psychiatrie

Nadere informatie

10. BLAAS- EN NIERKANKER

10. BLAAS- EN NIERKANKER 1.Inleiding 10. BLAAS- EN NIERKANKER De verschillende kankers van het urinewegstelsel onderscheiden zich door hun symptomatologie en door de aan de kaak gestelde oorzaken. Maligne niertumoren worden in

Nadere informatie

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K Inhoudsopgave 1 B 2 B 3 B 4 B 5 B 6 B 7 B 8 B 9 B 1 B 11 B 12 B 13 B Palpabele schildkliernoduli en euthyreotische struma... 1 Lange

Nadere informatie

BIJSLUITER. PARACETAMOL/METOCLOPRAMIDE 1000/20 mg zetpil

BIJSLUITER. PARACETAMOL/METOCLOPRAMIDE 1000/20 mg zetpil BIJSLUITER PARACETAMOL/METOCLOPRAMIDE 1000/20 mg zetpil Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter.

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Dixarit 0,025 mg omhulde tabletten clonidinehydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Dixarit 0,025 mg omhulde tabletten clonidinehydrochloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Dixarit 0,025 mg omhulde tabletten clonidinehydrochloride Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

Toolbox. Gevaarlijke stoffen

Toolbox. Gevaarlijke stoffen Toolbox Gevaarlijke stoffen Stichting Arbouw 2009. Alle rechten voorbehouden Hoe herken je een gevaarlijke stof? Gevaarlijke stoffen herken je aan het etiket: gevaarsymbolen; R-zinnen; S-zinnen. 2 Gevaarsymbolen

Nadere informatie

Duizeligheid. Havenziekenhuis

Duizeligheid. Havenziekenhuis Duizeligheid In deze folder leest u wat duizeligheid precies inhoudt. De oorzaken van duizeligheid worden beschreven. En u kunt lezen hoe duizeligheid in het ziekenhuis wordt onderzocht. Tenslotte wordt

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. VITAMINE B12 STEROP 1mg/1ml Oplossing voor injectie en drank. Cyanocobalamine

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. VITAMINE B12 STEROP 1mg/1ml Oplossing voor injectie en drank. Cyanocobalamine BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER VITAMINE B12 STEROP 1mg/1ml Oplossing voor injectie en drank Cyanocobalamine Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen want er staat

Nadere informatie

Psychogeriatrie of gerontopsychiatrie.

Psychogeriatrie of gerontopsychiatrie. Psychogeriatrie of gerontopsychiatrie. Psychogeriatrie : geneeskunde cognitieve beperkingen Gerontopsychiatrie psychiatrische ziekenhuizen - curatief Bedenkingen Binnen gerontopsychiatrie goede balans

Nadere informatie

Hypoglycemie bij kinderen en adolescenten met diabetes mellitus

Hypoglycemie bij kinderen en adolescenten met diabetes mellitus Hypoglycemie bij kinderen en adolescenten met diabetes mellitus Dr. G. Massa in samenwerking met de Kinder- en Jeugddiabetesteam Jessa Ziekenhuis Hasselt Hypoglycemie Definitie en voorkomen Oorzaken Symptomen

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN. Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN. Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat MELISANA N.V., Kareelovenlaan 1, Pagina 1 van 10 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel

Nadere informatie

PSYCHOSOCIALE REVALIDATIE

PSYCHOSOCIALE REVALIDATIE OVERZICHT VAN DE CONVENTIES ONDER DE VLAAMSE OVERHEID RESSORTEREND: PSYCHOSOCIALE REVALIDATIE EN VERSLAVINGSZORG Elke Frans en Tineke Oosterlinck - beleidsmedewerkers Zorg en Gezondheid PSYCHOSOCIALE REVALIDATIE

Nadere informatie

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C C. Wervelkolom nhoudsopgave 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C 7 C 8 C 9 C Congenitale aandoeningen... 1 Myelopathie (excl. trauma s van de wervelkolom)... 1 Mogelijke atlanto-axiale subluxatie... 1 Nekpijn... 1

Nadere informatie

Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Patiëntenfolder

Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Patiëntenfolder De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel YERVOY. Het verplichte plan voor risicobeperking in België, waarvan deze informatie

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Medische Psychologie. Informatie over neuropsychologisch onderzoek

Patiënteninformatie. Medische Psychologie. Informatie over neuropsychologisch onderzoek Patiënteninformatie Medische Psychologie Informatie over neuropsychologisch onderzoek Medische Psychologie Informatie over neuropsychologisch onderzoek U bent door een specialist van het ziekenhuis verwezen

Nadere informatie

NAH bij kinderen en jongeren: plasticiteit en herstel Caroline van Heugten

NAH bij kinderen en jongeren: plasticiteit en herstel Caroline van Heugten NAH bij kinderen en jongeren: plasticiteit en herstel Caroline van Heugten Universiteit Maastricht c.vanheugten@np.unimaas.nl Inhoud presentatie Plasticiteit van het brein Hersenletsel Schade en herstel

Nadere informatie

factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg

factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg 3Studie factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg Een groep van tien procent Belgische consumenten is in haar eentje verantwoordelijk voor 72% van de uitgaven geneeskundige verzorging!

Nadere informatie

Dementie, ook u ziet het?! Hanny Bloemen Klinisch Geriater Elkerliek Ziekenhuis Helmond 22 mei 2013

Dementie, ook u ziet het?! Hanny Bloemen Klinisch Geriater Elkerliek Ziekenhuis Helmond 22 mei 2013 Dementie, ook u ziet het?! Hanny Bloemen Klinisch Geriater Elkerliek Ziekenhuis Helmond 22 mei 2013 Hoeveel mensen in Nederland hebben dementie? 16.5 miljoen Nederlanders; 2.5 miljoen hiervan is 65+ (15%)

Nadere informatie