1 O 6 r' Q I #a1bw HOV. %OEI"

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1 O 6 r' Q I #a1bw HOV. %OEI""

Transcriptie

1 .?I \,A i; b-* m- EC Vereniging van de Nederlandse ch'éniick~%ie 1 O 6 r' Q I #a1bw HOV. %OEI" Loire AK Den Haag Postbus AK Leidschendam Provincie Zeeland Statencommissie Ruimte, Ecologie en Water Postbus LA Middelburg Kenmerk: Doorkiesnummer: Den Haag, B (0) oktober 2008 Onderwerp: Reductie van C02 uitstoot Geachte Commissieleden, De Vereniging van de Chemische Industrie (VNCI) wil uw aandacht vragen voor de ontwikkelingen rond de reductie van C02-uitstoot door de industrie. Door een herziening van de richtlijn emissierechtenhandel (ETS) wil de Europese Commissie vanaf overgaan tot een eenzijdig veilen van emissierechten in Europa. De chemische industrie ondersteunt nadrukkelijk de klimaatdoelstellingen van de Europese Commissie en wil zich ook inspannen om bij te dragen aan het bereiken van die doelstellingen. De VNCI stelt echter vraagtekens bij de gekozen methodiek om die te realiseren. Deze beoogde herziening van de richtlijn stuurt weliswaar op C02-reductie, maar leidt tevens tot hoge kosten. Producten van buiten Europa, die niet belast zijn met deze kosten, zullen in de markt de voorkeur krijgen, waardoor de Europese chemie marktaandeel, winstgevendheid, aantrekkingskracht voor investeringen, en innovatiekracht verliest. Omdat uw provincie chemische industrie huisvest, kan deze ontwikkeling voor Zeeland negatieve gevolgen hebben. De herziening van de ETS-richtlijn is inmiddels in de Europese parlementaire fase beland. Zowel in Brussel als in Den Haag heeft de VNCI onder de aandacht gebracht dat systeem dat gebaseerd is op volledig en eenzijdig veilen van C02-rechten het verkeerde instrument is in de huidige wereldeconomie. Ook de Europese sociale partners hebben te kennen gegeven nadrukkelijk de klimaatdoelstellingen te ondersteunen, maar bevreesd te zijn dat een belasting op C02-uitstoot leidt tot een afname van chemische bedrijvigheid in Nederland en Europa. Onze internationaal opererende industrie kan onder druk komen te staan van import uit andere werelddelen en als gevolg daarvan kan uiteindelijk de productie verschuiven naar landen buiten Europa. Omdat momenteel de C02-efficiëntie van de Europese chemische industrie aanzienlijk beter is dan in andere werelddelen, is het gevaar aanwezig van zogenaamde 'carbon leakage' die leidt tot een mondiale toename van C02-uitstoot bij gelijkblijvende productie. De VNCI is er juist voorstander van om via verhoogde energie efficiëntie bij te dragen aan een klimaatverbetering. Pagina 1 van 2

2 Met de ETS-voornemens komt Brussel wel heel dicht bij uw provincie. Dat is ook de reden waarom de VNCI u hierover informeert. De chemische industrie draagt in aanmerkelijke mate bij aan welvaart en welzijn in Zeeland. Deze economische activiteit is gebaat bij een internationaal level playing field en een actieve support van politieke bestuurders. De VNCI en de Europese koepelorganisatie Cefic hebben voorstellen geformuleerd die de klimaatdoelstelling kunnen realiseren zonder de winstgevendheid van de bedrijven daardoor aan te tasten. Op basis van een benchmark - een door Europa vast te stellen norm - ontvangen chemische ondernemingen vastgestelde C02-rechten in plaats van deze op een veiling te moeten kopen. Goed functionerende en efficiënte bedrijven worden daarmee gevrijwaard van de aankoop van C02-rechten, terwijl bedrijven die niet aan de norm voldoen aanvullende rechten moeten kopen. Dat geeft ondernemingen de mogelijkheid om te investeren in innovatie om de scherpe uitstootnorm te kunnen halen. In de bijlage is te lezen hoe dit door ons voorgestelde systeem van benchmarking werkt. Temeer omdat het onderwerp zowel Europese, als nationale en provinciale dimensies heeft, vragen wij u om op deze politieke niveaus uw invloed aan te wenden zodat de chemische industrie zijn duurzame economische ontwikkeling ten behoeve van uw provincie kan blijven behouden. Wij zouden het op prijs stellen tekst en uitleg te kunnen geven over de recente ontwikkelingen met betrekking tot het emissiehandelssysteem. Wij nemen hierover binnenkort met u contact op. Met vriendelijke groet, Dr.ir N.C.M. Alma-Zeestraten MBA directeur Bijlagen: - de chemische industrie en C02 -joint statement by the social partners of the chemica1 industry Pagina 2 van 2

3 chloorproducenten. EU-ETS leidt voor hen onvermijdelijk tot een hogere elektriciteitsrekening omdat elektriciteitsbedrijven wel in de positie verkeren dat zij de C02- kosten kunnen doorberekenen aan hun afnemers. Het transport van stroom is immers over grote afstanden niet rendabel. Er is dus geen concurrentie van stroomopwekkers van buiten Europa Toch is de chemische industrie vooralsnog niet aangewezen als sector die blootstaat aan internationale concurrentie, en wordt deze industrie dus vooralsnog niet uitgezonderd van het veilingsysteem. Emissiehandel met een combinatie van veilen en benchmarking De VNCI wil dat de Europese Commissie de chemische industrie als een sector aanmerkt die volledig blootstaat aan wereldwijde concurrentie. De VNCI brengt in november van dit jaar de resultaten naar buiten van een onderzoek, om de argumenten aan te dragen waarom in de chemie wel degelijk het risico bestaat dat C02-emissie naar buiten Europa verplaatst worden. Dit is het zogenaamde 'carbon leakage'. Voor het verdelen van C02-emissierechten wordt dan in plaats van veilen een systeem voorgesteld op basis van een C02-prestatienorm, of benchmark. Voor elke (sub)sector die blootstaat aan wereldwijde concurrentie wordt door de Europese Commissie een Europese C02-benchmark vastgesteld. Bij de chemie gaat het om een achttal processen, waarmee de chemische bouwstenen worden geproduceerd en waarop zo'n verschillende chemische producten zijn gebaseerd. Het produceren van deze bouwstenen kost verreweg de meeste energie en levert de grootste C02-emissie in de sector op. Ook bedrijven uit de maakindustrie die energie in de vorm van elektriciteit gebruiken moeten volgens de VNCI onder ETS vallen. Kleinere bedrijven daarentegen, die een beperkte C02-uitstoot hebben, moeten erbuiten blijven omdat voor hen de administratieve lasten niet opwegen tegen de C02-besparingen. I Het voorgestelde systeem werkt als volgt: De Europese Commissie stelt jaarlijks vast hoeveel emissierechten alle bedrijven krijgen die onder het C02-handelssysteem vallen. Deze ondernemingen kunnen samen dus niet méér C02 uitstoten. Om de uitstoot in 2020 op het gewenste niveau te krijgen, vermindert de Europese Commissie jaarlijks de hoeveelheid rechten. De bedrijven die onder het systeem vallen zullen daardoor samen in Oh minder C02 moeten uitstoten dan in Elke lidstaat krijgt een deel van die rechten toegewezen, precies zoals dat in het plan van de Europese Commissie staat. Voor de verdeling van rechten over bedrijven wordt onderscheid gemaakt tussen twee groepen bedrijven: de maakindustrie, die blootstaat aan wereldwijde concurrentie, en de elektriciteitssector Bedrijven uit de maakindustrie vervaardigen producten die ook gemakkelijk kunnen worden ge'importeerd Hun producten moeten concurreren met producten die niet belast zijn met COZ-kosten. I Pagina 2 van 4

4 uc l' De elektriciteitssector daarentegen ondervindt niet of nauwelijks concurrentie van buiten Europa geproduceerde elektriciteit. Het is daarom begrijpelijk dat die twee groepen verschillend worden behandeld. Voor bedrijven uit de maakindustrie geldt het volgende: bedrijven die in Europa dezelfde producten maken, inventariseren hoeveel C02 zij uitstoten per ton product. Overheden kunnen deze inventarisatie controleren. Vervolgens ontstaat een lijst waarop de bedrijven in volgorde van C02-efficiëntie zijn gerangschikt (de benchmarkcurve). Daarna stelt de Europese Commissie een prestatienorm vast: de benchmark. Hierbij ontvangt een bedrijf van zijn lidstaat een hoeveelheid C02-emissierechten per ton product. Die zijn in heel Europa gelijk. Voor de toegekende rechten hoeft het bedrijf niet te betalen, maar de norm is wel zo ambitieus dat alleen de schoonste producenten de benchmark halen en geen emissierechten behoeven bij te kopen. Voor verschillende (sub)sectoren ligt de norm in relatieve zin even hoog. De rechten die na toewijzing aan bedrijven uit de maaksector overblijven in de "pot" van de lidstaat, worden door de lidstaat geveild. Elektriciteitsbedrijven kopen hun rechten op die veilingen, maar ook 'achterblijvers' in de maakindustrie die rechten tekort komen om hun C02-emissies te kunnen afdekken. Met het vaststellen van de precieze hoogte van de benchmark heeft de Europese Commissie een extra instrument in handen om het emissiehandelssysteem te beheersen: - de jaarlijkse verlaging van de benchmark kan worden gebruikt als indicatie van het tempo waarin bedrijven verwacht worden te innoveren en te investeren om hun C02-uitstoot te reduceren - de benchmark kan worden bijgesteld afhankelijk van de verwachte economische groei van de ETS bedrijven. Zo heeft men het totaal aantal gratis toe te kennen rechten in de hand, en wordt ervoor gezorgd dat er voldoende rechten in de veilingen zijn voor de elektriciteitssector. - de hoogte van de benchmark is ook een instrument om de hoogte van de "lat" ten opzichte van het buitenland vast te stellen, en daarmee te bevorderen dat binnen de Europese Unie de meest schone producten worden gebruikt: immers de allerschoonste producenten krijgen een concurrentievoordeel ten opzichte van de buitenlandse bedrijven, en kunnen groeien. De achterblijvers ondervinden een concurrentienadeel en hun producten worden van de markt verdrongen door importen. Veilen of veilen met benchmarking: het onderscheid Het is een misverstand te denken dat beide systemen verschillen in hun stimulans om C02-uitstoot te reduceren. Of ze hun rechten nu op basis van prestatie of door veiling krijgen; bedrijven zijn altijd voordeliger uit als ze hun C02-uitstoot terugbrengen. De bedrijven uit de maakindustrie betalen alleen in absolute zin veel minder aan C02-kosten. Bovendien zijn er geen ingewikkelde Pagina 3 van 4

5 compensatieregelingen nodig om die bedrijven te beschermen tegen oneerlijke concurrentie. Bedrijven houden geld over om maatregelen te nemen om de C02- uitstoot terug te dringen. Door middel van het werken met plafonds en prestatienormen die de hele markt omvatten, zullen bedrijven de oudste faciliteiten sluiten, en wordt ruimte geboden aan andere producenten om het gat met efficiëntere installaties te vullen. En als de productie maar efficiënt genoeg is, is er ook ruimte voor volumegroei. Waarom verdere groei van de chemische industrie niet per sé slecht is voor COZ-reductie De chemische industrie levert producten, waarmee elders C02-reductie bereikt kan worden. Bijvoorbeeld polystyreen die gebruikt wordt om daken en vloeren van huizen en gebouwen te isoleren en aan kunststoffen die auto's lichter maken. Zo heeft BASF onlangs nog voor een productenpakket van 90 verschillende producten becijferd dat tegenover de elke ton C02-emissie om deze producten te maken er bij het gebruik driemaal zoveel C02-uitstoot wordt vermeden. Daarom is het bij de plafonds essentieel om te kijken naar de totale emissies in de keten per land of werelddeel. Versie 21 oktober 2008 Pagina 4 van 4

6 JOINT STATEMENT BY THE SOCIAL PARTNERS OF THE CHEMICAL INDUSTRY The European Chemical Employers group (ECEG) The European Mine, Chemical and Energy Workers Federation (EMCEF) ON THE EUROPEAN UNION EMISSION TRADING SCHEME (EU ETS) We, the Social Partners of the chemical industry in Europe, have discussed the European Union's plans for the third phase of the Emissions Trading Scheme (EUETS). The proposed Directive of the European Parliament and of the Council amending the Emission Trading Scheme (COM (2008) 16 Final) set new objectives of reduction of emission of greenhouse gases from industry for the years in Europe. Both ECEG and EMCEF support the EU in their efforts to address climate change and wish to play our part. Ambitious targets are one part of the framework that can lead to a low carbon economy in which the chemical industry wil1 be a key sector. We also support the use of emissions trading as a prime instrument to achieve this environmental aim. Indeed, within the Commission's proposed amendments, we very much welcome the recognition of the need to address competitiveness impacts (carbon leakage), the harmonization of allocations and definitions and inclusion of the principle of excluding small emitters. However, until there is a truly globally inclusive international agreement, the Commission's proposed legislation should contribute, through effective measures, to the competitiveness of energy intensive industries, including the chemicals industry, and to the protection of the jobs depending thereof. We believe instead that the proposal: Seeks a disproportionate effort from EU ETS participants over other sectors without taking into account actions already taken as wel1 as cost-efficiency. For this reason, the Commission should consider the possible impact of the cost of emission rights on the price of products exposed to international competition, in order to avoid any loss against non EU investments. Provides for a genera1 increase in the level of allowance auctioning while leaving the identity and treatment of sectors exposed to carbon leakage uncertain. Covers too many small emitters when the environmental benefits of their inclusion are not justified by the associated administrative burdens. Common position The Social Partners of the European Chemical Industry: Support the objectives of the legislation to address climate change in the framework of the Kyoto Protocol. Stress that the reduction effort is spread across al1 sectors through transparent analyses taken into account actions already taken as wel1 as cost effectiveness r Recall that the Chemical Industry is an enabler for solutions to address climate change, producing the "building blocks" of numerous products that contribute to energy and emission savings. In addition, the Chemical Industry has made big efforts on investment and technological upgrading, enabling for stronger environmental improvement and industrial leadership.

7 Recall also that some of these "buiiding blocks" are however produced by energy intensive sub-sectors of the chemical industry that could not pass on any cost downstream, especially while major producing countries do not apply the Kyoto Protocol in a similar way as the EU. Note that tlie proposal of auctioning of this emission rights wil1 create uncontrolled costs for the enerpy intensive industries and endanger their competitiveness and is equivalent to a new tax in disguise, accounting Erom 10 to 35 % of production costs. The cost premium would impact this competitiveness by weakening exports and strengthening the profitability of non EU investments to serve the European market In case of compensation measure at EU borders, the complexity of most of value chains prevents efficient protection against competitive distortion for al1 downstream products Conclude that auctioning (unless there is guaranteed and sustained free allocation for enery intensive industries), represents a threat to the EU manufacturing base preventiiig energy intensive industries from producing tlie essential chemicais needed to contribute to energy and ernission savings Note that the legislation does announce specific ineasures for the energy intensive industries but links them to the conclusions of an international agreement at the Conference of Copenhagen on 5-6 December The Commission must watch that any international agreement ensures comparable costs against competitors of other regions of the world, in order to avoid the cost of "carbon leakage". Regret that Uie drafl legislation does not provide legally certain information about the measures to support energy intensive industries subject to " carbon leakage" (art. I O b) and only set a limit to Juiie to end this legal uncertainty. Share the concerti of al1 energy intensive industries in Europe aiid cal1 the Parliament and the Council to their situatioii earlier than currently planned. Propose to the European Partiament and to the Council to confirm immediately an alternative allocation system to auctioning based on European sector benchinarks which, with reference, BPT (best proven technology), set reduction objectives according to the proven technology of these sectors. Ask for recognition that the energy intensive industries, including the major basic buiiding block processes (90% of our sector's emissions) of the chemical industry, are at risk from carbon leakage and should receive free allocation of emissions allowances based on benchmarks, throughout the envisaged period. Mitigation measures such as allocation to electricaily intensive indirect emitters must be introduced to address the impact o11 power prices in the EU. Propose to address 95 % of the einissions without overburdening 75 % of European companies, especially tlie smal1 and medium enterprises, by setting tlie threshold for inclusion in the scheme at t C02 per year. To allow our commitment to be more effective and to promote stronger involvement in industrial policy and environmental policy, the European Chemical Industry Social Partners urge the Commission to create a tripartite European body (Administrationlï'rade Unions/Employers) for dialogue and regular monitoring of Sectoral evolution and contribution to energy policy, both in Europe and at a global level. The European Social Partners of the chemical sector are following the debate on ETS closely, in particular to examine the social consequences of the proposed directive, and wil1 if necessary come up with other common positions since their opinion as major stakehoiders in this debate indeed should be taken into consideration by the EU Cornmission and the European Parliament and The Council. Signed in Brussels on 29 September A SIMON MARSH ECEG REINHARD REIBSCH EMCEF "

8 CONCEPT Versie 17 oktober 2008 De chemische industrie en C02 Bij de opwekking van energie door de verbranding van fossiele brandstoffen zoals olie, gas en steenkool en bij het maken van chemieproducten komt C02 vrij. Dit gas is één van de veroorzakers van het broeikaseffect en daarom wil de Europese Commissie de C02-uitstoot terugdringen. Als één van de maatregelen om dat te realiseren, heeft de Europese Commissie met ingang van 2005 het emissiehandelssysteem in het leven geroepen. Dit is bedoeld om bedrijven te stimuleren minder C02 uit te stoten bij de energieopwekking en bij de productie. De chemische industrie heeft de afgelopen tientallen jaren de uitstoot van C02 en andere broeikasgassen, zoals lach- en fluorkoolwaterstofgas, al fors verlaagd. Dat blijkt onder meer uit cijfers van het CBS. Ook is de energie-efficiëntie sterk verbeterd, onder meer door een aanzienlijke toename van de inzet van warmtekrachtkoppeling. De chemische bedrijven in ons land leveren een belangrijke bijdrage aan de vermindering van het energieverbruik door middel van hun innovatieve producten zoals lithium-ion batterijen, autobanden met lagere rolweerstand, lichtere materialen of isolatiematerialen. Tevens zoekt de chemische industrie intensief naar mogelijkheden om hernieuwbare grondstoffen te gaan gebruiken en spant zij zich voortdurend in om de C02-uitstoot die met de productie gepaard gaat, zoveel mogelijk te reduceren. Daarvoor zijn veelal forse investeringen nodig, die een aanzienlijk beslag leggen op het kapitaal van de onderneming. Emissiehandel met veilen alleen Die investeringsmogelijkheden voor innovatie en emissiereductie dreigen door het voorgestelde emissiehandelssysteem (EU-ETS) van de Europese Commissie in gevaar te komen. Dit systeem gaat ervan uit dat in de periode binnen een EU-C02-plafond, stapsgewijs C02-rechten worden geveild. Voor ondernemingen betekent dit dat zij vanaf 2013 voor 20% van hun uitstoot rechten moeten kopen op een veiling, oplopend naar 100% in Alleen voor specifieke sectoren, die blootstaan aan wereldwijde concurrentie kan een uitzondering worden gemaakt. Dit systeem staat in schril contrast met de eerdere handelsperiodes en , waarin rechten kosteloos zijn toegewezen op basis van prestatienormen ofwel energie-efficiëntie benchmarks. De extra kosten als gevolg van de veiling van C02-rechten moeten niet worden onderschat. Het gaat in de Europese industrie om een kostenpost van vele miljarden euro's. En deze veilingkosten zullen jaarlijks terugkeren. De Europese chemische industrie is een sector die blootstaat aan mondiale concurrentie. Hun concurrentiepositie zal worden aangetast als zij alleen in Europa kosten moeten maken voor C02-rechten. Dit geldt ook voor de energie-intensieve chemiebedrijven die hun energie in de vorm van elektriciteit inkopen, zoals de Pagina 1 van 4

Emissiehandel in Europa

Emissiehandel in Europa Emissiehandel in Europa Emissiehandel (EU ETS) is een marktinstrument waarmee de EU uitstoot van broeikasgassen wil verminderen en zo haar klimaatdoelstelling wil behalen. Er zijn twee emissiehandelssystemen:

Nadere informatie

Discussie over voor- en nadelen van windenergie

Discussie over voor- en nadelen van windenergie Argumenten in het maatschappelijke debat en de politieke besluitvorming rondom wind op zee Mogelijkheden en beperkingen van MKBA s 04/11/2014, KIVI, Den Haag Discussie over voor- en nadelen van windenergie

Nadere informatie

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol?

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Dr. Jos Delbeke, DG Klimaat Actie, Europese Commissie, Universiteit Hasselt, 25/2/2014 Overzicht 1. Klimaat en energie: waar

Nadere informatie

EU ETS herziening post 2020. Standpunt van de elektriciteitssector. FEBEG. Silvie Myngheer. 30.09.2015 CCIM Stakeholders dialoog

EU ETS herziening post 2020. Standpunt van de elektriciteitssector. FEBEG. Silvie Myngheer. 30.09.2015 CCIM Stakeholders dialoog EU ETS herziening post 2020. Standpunt van de elektriciteitssector. FEBEG Silvie Myngheer 30.09.2015 CCIM Stakeholders dialoog Federatie van de Belgische Elektriciteits- en Gasbedrijven Fédération Belge

Nadere informatie

WS 8 End of waste - Einde afval Einde verhaal. Glas, afval of grondstof?

WS 8 End of waste - Einde afval Einde verhaal. Glas, afval of grondstof? WS 8 End of waste - Einde afval Einde verhaal Glas, afval of grondstof? 06/04/2011 Nature is beautiful > Inhoud 1. Overzicht van de markt a. Marktevolutie b. Levenscyclus van glas c. Stake holders 2. EOW

Nadere informatie

Klimaat en energie in de EU. Bas Eickhout 1 december 2014 Oog voor het klimaat, Utrecht

Klimaat en energie in de EU. Bas Eickhout 1 december 2014 Oog voor het klimaat, Utrecht Klimaat en energie in de EU Bas Eickhout 1 december 2014 Oog voor het klimaat, Utrecht Zware tijden Klimaat amper politiek thema op dit moment Economische crisis domineert; overcapaciteit Europese industrie

Nadere informatie

2010 Integrated reporting

2010 Integrated reporting 2010 Integrated reporting Source: Discussion Paper, IIRC, September 2011 1 20/80 2 Source: The International framework, IIRC, December 2013 3 Integrated reporting in eight questions Organizational

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn!

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Roadmap DURABILIT Drivers and barriers Refurbishment, hergebruik en grondstoffen Footprint reductie door hergebruik Value matrix Succesfactoren Discussie DURABILIT

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Bewijzen en Technieken 1 7 januari 211, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe.

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Overzicht 1. Klimaat en energie: waar zijn we? 2. Waarom een nieuw raamwerk voor 2030? 3. Belangrijkste elementen 2030

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

IenM & INTERREG: Circulaire economie

IenM & INTERREG: Circulaire economie IenM & INTERREG: Circulaire economie Inhoud INTERREG t.o.v. andere fondsen context INTERREG zelf De programma s: verschillend en hetzelfde Toegevoegde waarde Succesvol project Deelname INTERREG 2007-2013

Nadere informatie

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken Innovatie en RWS Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken In today s business environment, Innovation means survival. David Gann. 2 RWS Innovatie Innovatie Innovation is the process by

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Opschaling van. Martje van Horrik, Michiel Ritzen (OA), Zeger Vroon, Elianne Demollin Schneider

Opschaling van. Martje van Horrik, Michiel Ritzen (OA), Zeger Vroon, Elianne Demollin Schneider Opschaling van Martje van Horrik, Michiel Ritzen (OA), Zeger Vroon, Elianne Demollin Schneider Projectleider IEA PVPS Task 15 Onderzoeker BIHTS / Zuyd Hogeschool 18 november 2015 Develop fundamental Knowledge

Nadere informatie

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en Effecten van een op MBSR gebaseerde training van hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en compassionele tevredenheid. Een pilot Effects of a MBSR based training program of hospice caregivers

Nadere informatie

Biobrandstoffen voor trucks Duurzaamheid en beschikbaarheid

Biobrandstoffen voor trucks Duurzaamheid en beschikbaarheid Biobrandstoffen voor trucks Duurzaamheid en beschikbaarheid 18/03/2015 Wouter Bakker Intro 2 ECOFYS 18/03/2015 Wouter Bakker Waarom bio-energie? > Renewable and sustainable Regrows Reduces greenhouse gas

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Chris E. Dutilh Stichting DuVo/Unilever Benelux Conferentie Winst uit Agrologistiek Monster, 16 februari 2009 Doelstelling DuVo-studie In beeld brengen of, en

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State

Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State Den Haag 28 maart 2017 State of the State - Presentatie Taxlab 1 plancapaciteit hebben dan de veronderstelde huishoudensgroei. State

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 6 januari 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Sportopleidingen in Internationaal perspectief

Sportopleidingen in Internationaal perspectief Sportopleidingen in Internationaal perspectief Platform kader Den Haag, 29 maart 2010 Danny Meuken Jan Minkhorst 967 LONDEN DAGEN Het internationale Speelveld GAISF IOC VN (UNESCO) Internationale Sportfederaties

Nadere informatie

Introductie in flowcharts

Introductie in flowcharts Introductie in flowcharts Flow Charts Een flow chart kan gebruikt worden om: Processen definieren en analyseren. Een beeld vormen van een proces voor analyse, discussie of communicatie. Het definieren,

Nadere informatie

Climate and energy framework Joint CCPIE/CCIM ENOVER/CONCERE Stakeholders dialogue 31/1/2014

Climate and energy framework Joint CCPIE/CCIM ENOVER/CONCERE Stakeholders dialogue 31/1/2014 Climate and energy framework 2030 Joint CCPIE/CCIM ENOVER/CONCERE Stakeholders dialogue 31/1/2014 Agenda 9u00 : Onthaal 9u30 : Presentatie van de mededeling van de Europese Commissie Tom van Ierland, Europese

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Duurzaamheid in Business context

Duurzaamheid in Business context Duurzaamheid in Business context 2 Voorbeelden waarde creatie (B2C & B2B) Maarten ten Houten Sustainability Manager Global Marketing Duurzaamheidsdialoog 5 maart 2014 HEINEKEN - Truly Global Presence >165

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER FREE DOCUMENTATION Promotion for the gift-wrapping service/shop was part of the XTRA Leuk Shoppen in de Marikenstraat (XTRA Great Shopping in Marikenstraat) campaign, which also communicated about Sunday

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Informatiefolder Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Kinderbijschrijvingen worden afgeschaft Met ingang van 26 juni 2012 kunnen kinderen

Nadere informatie

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LM2GS4PWIR3FKEP-58-WWET11-PDF File Size 6,444 KB 117 Pages 27 Aug, 2016 TABLE OF CONTENT

Nadere informatie

Emissiehandel. Onderzoek door CE Delft

Emissiehandel. Onderzoek door CE Delft Emissiehandel Onderzoek door CE Delft Onderzoek CE Delft 2007-2010: Voor EZ en Financieën onderzoek naar impact ETS op Nederlands bedrijfsleven: kostprijsverhoging, verdeling van lasten, terugsluis veilingopb.

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Toegang tot overheidsinformatie: de gevolgen van Europese ontwikkelingen voor Nederland

Toegang tot overheidsinformatie: de gevolgen van Europese ontwikkelingen voor Nederland Toegang tot overheidsinformatie: de gevolgen van Europese ontwikkelingen voor Nederland KvAG/NCG/Ravi studiedag Europese GI-projecten waaronder INSPIRE Bastiaan van Loenen B.vanloenen@geo.tudelft.nl 23

Nadere informatie

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM Read Online and Download Ebook ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM DOWNLOAD EBOOK : ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK STAFLEU

Nadere informatie

World Dutch Shepherd Federation. Beleidplan / Policy

World Dutch Shepherd Federation. Beleidplan / Policy World Dutch Shepherd Federation Beleidplan 2015-2020 / Policy 2015-2020 World Dutch Shepherd Federation toelichting / explanation oprichtingsdatum / date of establishment 26 juni 2014 / June 26th 2014

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Vlaamse prioriteiten ETS herziening

Vlaamse prioriteiten ETS herziening Vlaamse prioriteiten ETS herziening Stijn Caekelbergh Beleidsmedewerker Klimaat Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid Inhoud presentatie Hervorming EU ETS: robuuster prijssignaal Hervorming

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

BABOK meets BiSL. Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation. Kennissessie, 19 januari 2016

BABOK meets BiSL. Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation. Kennissessie, 19 januari 2016 BABOK meets BiSL Kennissessie, 19 januari 2016 Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation 1 Agenda 1. Presentatie white paper hoofdlijnen 2. Intro

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

FACTSHEET EMISSIEHANDEL

FACTSHEET EMISSIEHANDEL FACTSHEET EMISSIEHANDEL feiten en standpunten I. FACTS OMTRENT EMISSIEHANDEL Het EU emissiehandelssysteem bestaat uit 12000 installaties uit de volgende sectoren: elektriciteitssector, cement, papier,

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Integratie van Due Diligence in bestaande risicomanagementsystemen volgens NPR 9036

Integratie van Due Diligence in bestaande risicomanagementsystemen volgens NPR 9036 Integratie van Due Diligence in bestaande risicomanagementsystemen volgens NPR 9036 NCP contactdag, 19 april 2016 Thamar Zijlstra, Dick Hortensius NEN Milieu en Maatschappij Agenda Achtergrond NPR 9036

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

Instituut voor de Aanmoediging van Innovatie door Wetenschap en Technologie in Vlaanderen

Instituut voor de Aanmoediging van Innovatie door Wetenschap en Technologie in Vlaanderen Instituut voor de Aanmoediging van Innovatie door Wetenschap en Technologie in Vlaanderen Samenwerkingsverband tussen IWT Vlaanderen en het Departement Economie, Wetenschap en Innovatie van het Ministerie

Nadere informatie

CIR-Isolatie Raad vzw

CIR-Isolatie Raad vzw 16 de ISOLATIEDAG Georges Timmermans gti@skynet.be CIR-Isolatie Raad vzw koepel Belgische isolatiesector Panels & Insulation 1 CIR-Isolatie Raad vzw jaarlijkse Isolatiedag 1. 07.12.2000 Thermische Renovatie

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

EU Data Protection Wetgeving

EU Data Protection Wetgeving Fundamentals of data protection EU Data Protection Wetgeving Prof. Paul de Hert Vrije Universiteit Brussel (LSTS) 1 Outline -overzicht -drie fundamenten -recente uitspraak Hof van Justitie Recht op data

Nadere informatie

Kennerschap en juridische haken en ogen. Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici Amsterdam, 10 juni 2016 R.J.Q. Klomp

Kennerschap en juridische haken en ogen. Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici Amsterdam, 10 juni 2016 R.J.Q. Klomp Kennerschap en juridische haken en ogen Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici Amsterdam, 10 juni 2016 R.J.Q. Klomp De Emmaüsgangers () Lucas 24, 13-35 Juridische haken en ogen Wat te doen als koper

Nadere informatie

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Froombosch Frans N. Stokman frans.stokman@grunnegerpower.nl 28 mei 2013 Hoe realiseren wij duurzaamheid? Decentrale duurzame

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014 Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing Theo Olijve 27 maart 2014 Wake-up call! De Europese chemie staat voor een enorme uitdaging De chemie is een motor van de economie; die positie mogen

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding Gebruikershandleiding Xperia P TV Dock DK21 Inhoudsopgave Inleiding...3 Overzicht achterkant TV Dock...3 Aan de slag...4 LiveWare -beheer...4 LiveWare -beheer bijwerken...4 TV Dock gebruiken...5 De telefoon

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD 1 Opvoedstijl en Externaliserend Probleemgedrag en de Mediërende Rol van het Zelfbeeld bij Dak- en Thuisloze Jongeren in Utrecht Parenting Style and Externalizing Problem Behaviour and the Mediational

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen Een perspectief voor Vlaanderen Bedreigingen en uitdagingen voor de Aggiornamento industrie Een perspectief voor Vlaanderen VWEC auteur functie datum Marc Van den Bosch Sr. Adviseur energie en milieu VOKA

Nadere informatie

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Cutting Energy Related CO 2 Emissions Baseline Emissions 62 Gt BLUE Map Emissions 14 Gt 2030 Key aspects

Nadere informatie

BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE?

BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE? BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE? Marketing, Big Data en privacyregels Jitty van Doodewaerd Compliance officer -DDMA - 14 november 2013 - Big data & marketing (Energieverbruik, KNMI data en bouwjaar

Nadere informatie

Voorzorg is niet onredelijk. WF Passchier Gezondheidsraad en Universiteit Maastricht

Voorzorg is niet onredelijk. WF Passchier Gezondheidsraad en Universiteit Maastricht Voorzorg is niet onredelijk WF Passchier Gezondheidsraad en Universiteit Maastricht Kindermobieltjes en voorzorg Child warning over mobile phones Parents should ensure their children use mobile phones

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

DECLARATION FOR GAD approval

DECLARATION FOR GAD approval Version 1.2 DECLARATION FOR GAD approval Declare that for the following central heating boilers Intergas Calderas de Calefacción S. L. Kombi Kompakt R 24, 28/24, 36/30 and Prestige The installation and

Nadere informatie

Emissiehandel in Europa

Emissiehandel in Europa Emissiehandel in Europa De energie-intensieve Europese industrie is verplicht deel te nemen aan het Europese systeem van emissiehandel, ofwel EU Emissions Trading System (EU-ETS). De Nederlandse Emissieautoriteit

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Seminar 360 on Renewable Energy

Seminar 360 on Renewable Energy Seminar 360 on Renewable Energy Financieren van duurzame energie initiatieven ING Lease (Nederland) B.V. Roderik Wuite - Corporate Asset Specialist - Agenda I 1. Introductie 2. Financiering van duurzame

Nadere informatie

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals.

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Script Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Livestock and fish health influence human health, since animal protein is an indispensable part of our food

Nadere informatie

Kosten en baten van walstroom voor zeeschepen in Nederland. Den Haag, 17/12/2015

Kosten en baten van walstroom voor zeeschepen in Nederland. Den Haag, 17/12/2015 Kosten en baten van walstroom voor zeeschepen in Nederland Den Haag, 17/12/2015 CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Y.S. Lubbers en W. Witvoet

Y.S. Lubbers en W. Witvoet WEBDESIGN Eigen Site Evaluatie door: Y.S. Lubbers en W. Witvoet 1 Summary Summary Prefix 1. Content en structuur gescheiden houden 2. Grammaticaal correcte en beschrijvende markup 3. Kopregels 4. Client-

Nadere informatie

Philips Connected Healthcare. Kors van Wyngaarden, MSc, MD, MBA Medical Officer Digital Health Philips

Philips Connected Healthcare. Kors van Wyngaarden, MSc, MD, MBA Medical Officer Digital Health Philips Philips Connected Healthcare Kors van Wyngaarden, MSc, MD, MBA Medical Officer Digital Health Philips 1 Philips 2 1.5 min https://www.youtube.com/watch?v=xl0t5fu5c1u Philips has separated into two strong

Nadere informatie

Intermax backup exclusion files

Intermax backup exclusion files Intermax backup exclusion files Document type: Referentienummer: Versienummer : Documentatie 1.0 Datum publicatie: Datum laatste wijziging: Auteur: 24-2-2011 24-2-2011 Anton van der Linden Onderwerp: Documentclassificatie:

Nadere informatie

Infoavond FEBEM COBEREC «Materiaal of Energie?» Het beleid en de instrumenten inzake CO2 en duurzame energie

Infoavond FEBEM COBEREC «Materiaal of Energie?» Het beleid en de instrumenten inzake CO2 en duurzame energie Infoavond FEBEM COBEREC «Materiaal of Energie?» Het beleid en de instrumenten inzake CO2 en duurzame energie Michael Voordeckers 09 09 2010 1 1. Klimaatverandering vindt plaats De temperatuur stijgt versneld!

Nadere informatie

Doelgroepenoverleg scheepvaart en klimaat Recente evoluties inzake beleid rond scheepvaart en klimaat

Doelgroepenoverleg scheepvaart en klimaat Recente evoluties inzake beleid rond scheepvaart en klimaat Doelgroepenoverleg scheepvaart en klimaat Recente evoluties inzake beleid rond scheepvaart en klimaat Departement Leefmilieu, Natuur en Energie Vlaamse Overheid Inhoud 1. UNFCCC 2. IMO 3. EU Inhoud 1.

Nadere informatie

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst?

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? on behalf of Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? Symposium Groene ICT en Duurzaamheid in het hoger onderwijs 30-01-2014 Ger Fischer Woord vooraf Nieuwe start cartoon? 2 Onderwerpen

Nadere informatie

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Conferentie Luchtkwaliteit Brussel, 5 december 2014 Dr Hans Bruyninckx Executive Director European Environment Agency EEA rapporten 2014 Luchtverontreiniging een

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

De Energie Unie en haar governance. Presentatie: Peter Van Kemseke (Europese Commissie) Vlaams Parlement, 14 maart 2016

De Energie Unie en haar governance. Presentatie: Peter Van Kemseke (Europese Commissie) Vlaams Parlement, 14 maart 2016 De Energie Unie en haar governance Presentatie: Peter Van Kemseke (Europese Commissie) Vlaams Parlement, 14 maart 2016 De Energie Unie Een Europees kader voor het nationaal klimaat-en energiebeleid, ontstaan

Nadere informatie

Van Commissionaire naar LRD?

Van Commissionaire naar LRD? Van Commissionaire naar LRD? Internationale jurisprudentie en bewegingen in het OESO commentaar over het begrip vaste inrichting (Quo Vadis?) Mirko Marinc, Michiel Bijloo, Jan Willem Gerritsen Agenda Introductie

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK 1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK Coert Zachariasse, CEO Delta Development Group Stefan Schuwer, lid Raad van Bestuur Ymere Paul Splinter, medewerker communicatie en professionalisering NEPROM Gespreksleider:

Nadere informatie