Omgevingscondities op kalibratiecertificaten

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Omgevingscondities op kalibratiecertificaten"

Transcriptie

1 Omgevingscondities op kalibratiecertificaten Introductie Sinds jaar en dag zijn we gewend aan het kopje omgevingscondities dat standaard voorkomt op het kalibratiecertificaat. Ook in de bijlagen van accreditatiecertificaten (scopes) vinden we informatie over de omgevingscondities, zoals de nominale temperatuur in het lab, al dan niet voorzien van een onzekerheidsopgave. In dit artikel wordt ingegaan op de problemen die kunnen voortkomen uit de wijze waarop we de omgevingscondities specificeren. In het tweede deel wordt ingegaan op mogelijke alternatieven. Tot slot wordt ingegaan op de inhoud van verschillende normen. Welke informatie verschaft de tekst omgevingscondities:? Stel het lab specificeert een omgevingsconditie van (23 ± 3) C. of De omgevingstemperatuur bedraagt gemiddeld 23 C gemeten op verschillende plaatsen in het lab (opstellingen) gemeten over een periode van meerdere dagen. De onzekerheid is gebaseerd op de spreiding in plaats (gradiënt) en tijd en de onzekerheidsbijdrage van de gebruikte thermometer. Het laboratorium heeft een thermometer in de directe nabijheid van het te kalibreren object geplaatst. De temperatuur is de gemiddelde omgevingstemperatuur bepaald over de periode van kalibratie. De onzekerheid is bepaald op basis van de temperatuurfluctuatie tijdens de kalibratie en de onzekerheid van de gebruikte thermometer. Doorgaans is in deze situatie de onzekerheid van de gebruikte thermometer dominant. Voor klanten van het kalibratielaboratorium is deze tekst onduidelijk: De volgende interpretaties zijn mogelijk: Het kalibratieresultaat inclusief onzekerheid is bruikbaar binnen het gegeven temperatuurbereik. Het kalibratieresultaat geldt voor de nominale temperatuur, het effect dat de fluctuatie van ±3 C is meegenomen in de gespecificeerde kalibratie onzekerheid. Het kalibratieresultaat geldt voor slechts 1 niet nader gespecificeerde temperatuur binnen het interval van 20 C t/m 26 C. Het mag duidelijk zijn dat de verschillende interpretaties leiden tot uiteenlopende conclusies. Bijvoorbeeld een weerstand van 1 kω wordt gekalibreerd met een onzekerheid van 12 ppm. Stel de onbekende temperatuurscoëfficiënt van de te kalibreren weerstand bedraagt 15 ppm/ C. De grote warmtecapaciteit van de weerstand, de onzekerheid van de gebruikte thermometer, de plaatselijke afwijking van de gemiddelde temperatuur en de snelheid waarmee de temperatuur varieert, zorgt ervoor dat de temperatuurvariatie in de weerstand geen ± 3 C is maar slechts ± 0,5 C. Het lab heeft verschillende metingen uitgevoerd waardoor de invloed van omgevingstemperatuur op de weerstand tot uiting komt in de spreiding bij herhaald meten (type A bijdrage) In de eerste interpretatie zit de klant er zo maar 60 ppm naast als het verschil tussen kalibratie en gebruik 4 C bedraagt. blad 1 van 10

2 In de laatste interpretatie krijgt de klant een onzekerheid van 12 ppm, echter door toedoen van de omgevingscondities moet de klant nog rekening houden met een extra bijdrage van 45 ppm om uit te komen op een bruikbare waarde bij nominaal 23 C. Geen onzekerheid van 12 ppm maar een onzekerheid van 47 ppm! Als klant kan je voor een verrassing komen te staan bij het controleren van het kalibratieresultaat. Verder zijn we er stilzwijgend van uitgegaan dat de temperatuur van het te kalibreren object gelijk zal zijn aan de gegeven omgevingstemperatuur. Ook deze aanname is niet zonder gevaar. Stel het kalibratielaboratorium meet de temperatuur in de nabijheid van het te kalibreren object. Als gevolg van het dag en nacht ritme loopt de temperatuur in het laboratorium op van 20,5 C naar van 24,5 C. Na een acclimatiseringperiode van 72 uur voert het laboratorium verschillende metingen uit over een periode van 3 uur. De gemiddelde temperatuur tijdens de metingen bedraagt 21,42 C met een onzekerheid van 0,13 C. We kunnen met zekerheid stellen dat de temperatuur van het te kalibreren object lager zal zijn dan de gespecificeerde temperatuur. Naar mate de warmtecapaciteit van het object groter is zal deze afwijking toenemen en zelfs groter worden dan de gespecificeerde onzekerheid! In het slechtste scenario zal het object de gemiddelde temperatuur aannemen gemeten over een langere periode, in het bovenstaande voorbeeld nadert de temperatuur naar (20,5 C + 24,5 C) / 2 = 22,5 C. Dit levert dus een verschil op van ruim 1 C! Wat is het alternatief? Voorstel De problematiek rond het specificeren van de omgevingcondities is nu duidelijk. De wijze waarop de omgevingscondities worden gespecificeerd is vatbaar voor meerdere interpretaties. Eenduidige specificatie is mogelijk door het kopje omgevingscondities te veranderen in condities waarbij een standaard tekst wordt opgenomen, bijvoorbeeld: Voor alle kalibratieresultaten geldt een omgevingstemperatuur van 23,0 C, relatieve luchtvochtigheid van 45% en een netspanning van 230 V. Er worden geen onzekerheden toegekend aan de opgegeven condities. Echter de grote van het bereik wordt opgegeven door vermelding van het juiste aantal significante cijfers. Indien dit niet meer mogelijk is kan worden overgegaan tot het vermelden van een bereik, bijvoorbeeld: Alle kalibratieresultaten zijn geldig bij een omgevingstemperatuur in het bereik 20,0 C tot 26,0 C, relatieve luchtvochtigheid van 45% en een netspanning variërend tussen 215 V en 240 V. Dit heeft als direct gevolg dat het kalibratielaboratorium wel degelijk moet uitzoeken wat de invloed van de omgevingscondities zijn op het gedrag van het te kalibreren object. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van een type A evaluatie, mits goed uitgevoerd, d.w.z. voldoende metingen waarbij de condities daadwerkelijk fluctueren binnen het gespecificeerde bereik en de onzekerheid waarmee de omgevingsconditie wordt bepaald niet significant is, (lees factor 3 kleiner). Dit is een mogelijkheid indien er geen gegevens beschikbaar over het te kalibreren object. Als de effecten van de gegevens zijn gespecificeerd in vakliteratuur en fabrieksspecificaties kan deze bijdrage worden bepaald op basis van een type B evaluatie. Er kan ook worden gekozen voor een combinatie tussen een type A en B evaluatie waarbij een extra bijdrage wordt meegenomen voor de onderschatting die optreedt bij de type A evaluatie. blad 2 van 10

3 Wat is minder handig? Het ligt voor de hand om te kiezen voor een methode waarin de onzekerheid wordt opgegeven in twee delen, bijvoorbeeld het kalibratieresultaat van een weerstand waarbij er geen informatie beschikbaar is over de temperatuurscoëfficiënt: (100,0000 ± 1,2) Ω, gemeten bij een omgevingtemperatuur van (23,0 ± 2,0) C. Zie bijvoorbeeld het UKAS document M3003, hierbij is een opmerking opgenomen die duidelijk maakt dat de totale meetonzekerheid wordt verkregen door beide gegevens te combineren. Het is niet wenselijk om het kalibratieresultaat in deze vorm te rapporteren: Zonder een dergelijke opmerking kan het resultaat ook worden geïnterpreteerd als de weerstandswaarde inclusief onzekerheid dat geldt voor het opgeven temperatuursbereik, zoals is aangegeven in de GUM. (Bij het door de klant overnemen van uitsluitend de getallen kan deze opmerking gemakkelijk tussen wal en schip raken.) Los van het feit dat er ruimte is voor misinterpretatie gaat het ook fout bij het toetsen aan specificaties, een instrument kan onterecht worden goedgekeurd doordat het effect van de onzekerheid in de omgevingstemperatuur niet is meegenomen tijdens het toetsen aan specificaties. Ook heeft het gevolgen voor de analyse van historische gegevens, aangezien de onzekerheid te optimistisch is kan het leiden tot onjuiste conclusies doordat de drift groter is dan op grond van de onzekerheden mag worden verwacht. (In de meeste analyses wordt uitgegaan van het verloop van de waarde als functie van de tijd. Het effect van de omgevingcondities wordt gemakkelijk vergeten.) Waarom is het niet verstandig om onzekerheden toe te kennen aan omgevingscondities bij kalibratieresultaten? Als het lab de onzekerheid specificeert voor bijvoorbeeld de omgevingstemperatuur is er een reële mogelijkheid dat de temperatuur nagenoeg constant is geweest tijdens de kalibratie en dat de onzekerheid wordt gedomineerd door de meetmethode en kalibratieonzekerheid van de gebruikte thermometer. Anderzijds is het goed mogelijk dat de temperatuur wel degelijk heeft gefluctueerd tijdens de kalibratie en het lab de gemiddelde temperatuur specificeert met een onzekerheid die in dit geval wordt gedomineerd door de variatie van de temperatuur tijdens de kalibratie. In de eerste situatie is de temperatuur constant tijdens de kalibratie, in het tweede geval fluctueert de temperatuur binnen de band die wordt aangegeven door de onzekerheid. Zoals later zal blijken kan dit subtiele verschil verstrekkende gevolgen hebben voor het meetresultaat, echter in beide gevallen wordt voldaan aan de eis uit de ISO Indien de temperatuur fluctueert tijdens de kalibratie zal het effect worden meegenomen als type A bijdrage in de spreiding bij herhaald meten. Stel de onzekerheid in de temperatuurmeting is klein t.o.v. de temperatuurfluctuatie tijdens de kalibratie en er zijn voldoende metingen zijn uitgevoerd over een voldoende lang interval. Verder nemen we aan de dat de verandering in de weerstandswaarde bij benadering recht evenredig is met de verandering in de temperatuur. Alleen in dit geval is de onzekerheid in de temperatuur volledig verdisconteerd in de onzekerheidsopgave van de weerstand. blad 3 van 10

4 Bij een nagenoeg constante temperatuur is dit zeker niet het geval. Ook wanneer er meerdere metingen zijn uitgevoerd, is de onzekerheid als gevolg van de temperatuurfluctuatie niet verdisconteerd in de onzekerheidsopgave van de weerstand. In beide gevallen worden de gegevens op identieke wijze gerapporteerd, het is voor de klant niet duidelijk of de temperatuureffecten zijn meegenomen in de opgegeven weerstandonzekerheid. In het meest desastreuze geval gaat de klant er onterecht van uit dat de temperatuureffecten zijn meegenomen in de opgegeven onzekerheid van de weerstand. Aangezien er een temperatuurbereik is gespecificeerd neemt hij verder aan dat de waarde geldig is voor het opgeven temperatuursbereik. Op grond van de uitgangspunten van de GUM doet de klant in dit geval niets fout. Echter bij een slechte weerstand, doorgaans met een grote temperatuurscoëfficiënt die gemeten is bij een laboratorium met een grote temperatuursonzekerheid leidt dit tot forse fouten! Voorbeeld: Een weerstand met een temperatuurscoëfficiënt van 20 ppm/ C wordt gemeten bij een omgevingstemperatuur van 23 C ± 1 C en krijgt een onzekerheid van 12 ppm. De klant gebruikt de weerstand direct na kalibratie om zijn andere weerstanden te kalibreren, uit historische gegevens blijkt dat de jaarlijkse drift kleiner is dan 40 ppm/jaar. Aangezien de tijd tussen de kalibraties kleiner is dan 1 maand is de te verwachten drift kleiner dan 4 ppm. De referentie temperatuur in het lab is 22 C, aangezien dit binnen het opgegeven temperatuurbereik valt is een onzekerheid van 2 ((12/2) /3) = 13 ppm gerechtvaardigd. In werkelijkheid kan de fout oplopen tot 40 ppm als de temperatuur tijdens kalibratie in werkelijkheid 24 C is geweest. Dit is aanmerkelijk groter dan de berekende 13 ppm. Ook de historie kan wel eens vertroebeld zijn door de temperatuureffecten. Stel de weerstand is behoorlijk stabiel bijvoorbeeld 5 ppm/jaar echter doordat de weerstand in het verleden is gekalibreerd bij verschillende temperaturen in het bereik van 21 C t/m 24 C vertoond de drift sprongen van 40 ppm/jaar. Wanneer de klant in zijn berekening onterecht rekening houdt met een drift van maximaal 40 ppm/jaar en de weerstand jaarlijks laat kalibreren zal deze blunder lang onopgemerkt blijven. Verder is er een risico dat de onbewuste overschatting andere onzekerheden maskeert. Normen, GUM, M3003, EA-4/02 In de ISO ( a) is opgenomen dat kalibratie certificaten omstandigheden vermelden waaronder de kalibratie is uitgevoerd, die van invloed zijn op de meetresultaten. Op het eerste gezicht lijkt het erop dat de kalibratielaboratoria worden verplicht om bijvoorbeeld de omgevingstemperatuur te specificeren binnen het lab. Aangezien het hier meetwaarden betreft is een bijbehorende onzekerheidsopgave verplicht. Ongewild wordt de klant opgezadeld met de verplichting om rekening te houden met die omstandigheden, ze zijn immers niet voor niets door het laboratorium opgenomen op het kalibratie certificaat. Dit past prima bij de rapportagemethode waarbij de onzekerheid wordt opgegeven in twee delen zoals bij het weerstandvoorbeeld, een weerstandonzekerheid en een temperatuuronzekerheid. Dit is strijdig met de basis gedachte van de GUM. Echter door volledige specificatie van het resultaat bijvoorbeeld: de weerstandswaarde met temperatuur en meetstroom maakt het resultaat onafhankelijk van de omstandigheden waaronder de kalibratie is uitgevoerd. Vermelding van de omstandigheden is hierdoor overbodig geworden. blad 4 van 10

5 Kalibratie laboratoria maken voor het bepalen van de onzekerheid gebruik van de GUM of documenten die zijn afgeleid van de principes beschreven in de GUM zoals de EA-4/02 (EA) en de M3003 (UKAS). In hoofdstuk 3 Basic concepts van de GUM is gesteld dat de definitie of specificatie van de te meten grootheid ofwel measurand afhankelijk is van de meetonzekerheid. Dit wordt verder verduidelijkt in Annex D.1.1. van de GUM. Naar mate de onzekerheid kleiner wordt, zijn er steeds meer invloeden die moeten worden gespecificeerd om een eenduidige definitie te verkrijgen van het measurand. Bijvoorbeeld bij een nauwkeurige standaard weerstand is het van belang dat de temperatuur en de meetstroom is opgenomen in de specificatie, immers de weerstandswaarde is temperatuursafhankelijk. Verderop in de GUM, wordt een opsomming gegeven van bronnen van onzekerheid. Hierbij wordt o.a. de incomplete definitie van het measurand benoemt, de beperkte kennis van de omgevingscondities en non-representative sampling. (Dit is ook opgenomen in Appendix C van de EA-4/02) Met andere worden de GUM en EA-4/02 stellen dat onzekerheidsbijdragen voor het onvolledig specificeren van het te meten object moeten worden meegenomen in de onzekerheid. Non-representative sampling Om met het effect non-representative sampling te beginnen, stel de weerstandswaarde wordt bepaald uit het gemiddelde van 10 opeenvolgende metingen. Naast de weerstandswaarde met onzekerheid wordt de omgevingstemperatuur van het lab vermeldt, bijvoorbeeld 23 C ± 2 C vermeld. In de GUM wordt ervan uitgegaan dat de spreiding in herhaalde metingen wordt veroorzaakt door het niet constant zijn van de influence quantities, echter het is niet reëel om aan te nemen dat de temperatuur daadwerkelijk fluctueert tijdens de opeenvolgende metingen. Met andere woorden het effect dat een temperatuursvariatie heeft van ± 2 C op de te kalibreren weerstand maakt geen deel uit van de spreiding bij herhaald meten en wordt dus ook niet meegenomen als type A bijdrage in de onzekerheid. Het laboratorium zal metingen moeten herhalen onder fluctuerende influence quantities of moet een extra type B bijdrage moeten hanteren voor het effect van non-representative sampling. Onvolledige definitie In het voorbeeld van de 10 kω weerstand in de M3003; Annex K1.9 wordt de weerstandswaarde bepaald uit het gemiddelde van 5 metingen. Het feit dat de temperatuurscoëfficiënt van het te kalibreren object niet wordt meegenomen wordt dit nog een onderstreept met de volgende opmerking: Note: The temperature coefficient of the resistor being calibrated is normally not included, as it is an unknown quantity. The relevant temperature conditions are therefore included in the reporting of the result. De gedachte achter deze waarschuwing is te prijzen, het creëert duidelijkheid maar is niet wenselijk. De GUM stelt dat de onzekerheidsbijdrage als gevolg van het onvolledig zijn van de definitie van het measurand voor zover relevant moet worden meegenomen in de totale meetonzekerheid. Dit brengt ons bij de kern van het probleem, als argument wordt aangevoerd dat het kalibratielaboratorium de weerstandswaarde moet bepalen en geen opdracht heeft voor het bepalen van de temperatuurscoëfficiënt. Nader beschouwd is dit argument natuurlijk onzin. Het kalibratielaboratorium moet gewoon de weerstandswaarde bepalen en de werkelijke temperatuur opgeven. Het is de taak van het laboratorium om de onzekerheid van de temperatuur mee te nemen in de onzekerheid. (Bij laboratoria die niet in staat zijn om de temperatuur nauwkeurig te bepalen zal dit leiden tot een grotere onzekerheid.) blad 5 van 10

6 Indien de klant dit onacceptabel vindt kan hij ervoor kiezen om het laboratorium opdracht te geven om ook de temperatuurcoëfficiënt te bepalen of om het laboratorium extra informatie te verschaffen bijvoorbeeld een kalibratiecertificaat van een eerder uitgevoerde kalibratie waarbij de temperatuurcoëfficiënt is bepaald. Het laboratorium is dan in staat om de waarde af te geven bij de door de klant gewenste temperatuur. Wat de GUM en de EA 4-02 betreft mogen we ervan uit gaan dat de onzekerheidsbijdrage als gevolg van het onvolledig zijn van het measurand, dan wel onvoldoende kennis van de omgevingscondities is meegenomen in de opgegeven onzekerheid. Certificaten Het kopje omgevingscondities in het RvA certificaat is hiermee overbodig geworden immers deze gegevens hebben geen invloed meer op het meetresultaat. Aan de andere kant is het zinvol om aanvullende definities duidelijk te specificeren zonder onzekerheid zodat het voor de klant duidelijk is welke randvoorwaarden van toepassing zijn op het resultaat. Het opgeven van onzekerheden bij omgevingscondities komt voort uit de gewoonte om alle meetresultaten te voorzien van een meetonzekerheid. Echter het gaat hier om het specificeren van condities die horen bij het gekalibreerde object. In de praktijk is het niet duidelijk of het gaat om een onzekerheidsweergave of het bereik van de conditie waarbinnen het resultaat geldig is. Verwarring tussen het bereik of onzekerheid is desastreus en moet zoveel mogelijk worden voorkomen. Mocht het nodig zijn om een bereik te specificeren voor een bepaalde conditie vermijd dan de ± notatie. Mocht een klant dit dan toch als een onzekerheid interpreteren dan zal dit leiden tot een overschatting van de onzekerheid. Jammer maar alleszins beter dan een onderschatting. Jammer genoeg is op dit punt de EA 4-02 niet consequent. Bijvoorbeeld In suplement S3 (10 kω Weerstand) is keurig de stroom en temperatuur vermeld bij het reported result, anderzijds ontbreekt de temperatuur bij het reported result in de voorbeelden S4 Eindmaat, S11 Schuifmeet en S13 Ring is bij reported result geen temperatuur vermeld. blad 6 van 10

7 Geciteerde teksten: ISO Kalibratiecertificaten Naast de in vermelde eisen, moeten kalibratiecertificaten de volgende informatie bevatten, waar dat nodig is voor de interpretatie van de kalibratieresultaten: a) die omstandigheden (bijvoorbeeld de omgeving) waaronder de kalibraties werden uitgevoerd die invloed hebben op de meetresultaten; b) de meetonzekerheid en/of een verklaring van overeenstemming met een aangegeven metrologische specificatie of paragrafen daarvan; c) bewijs dat de metingen herleidbaar zijn. (zie opmerking 2 van ). JCGM_100_2008 (Voorheen de GUM) blad 7 van 10

8 blad 8 van 10

9 Voorbeeld uit M3003 Edition 2 January 2007 blad 9 van 10

10 blad 10 van 10

Meetonzekerheid. Producten Goed of Afkeur? 1

Meetonzekerheid. Producten Goed of Afkeur? 1 Meetonzekerheid Producten Goed of Afkeur? 1 Goed of Afkeur? Het begint bij de samengestelde constructie. Deze samenstelling bestaat uit losse producten die tezamen de complete constructie gaan vormen.

Nadere informatie

Bepaling van onzekerheid bij de kalibratie van drukmeters

Bepaling van onzekerheid bij de kalibratie van drukmeters Bepaling van onzekerheid bij de kalibratie van drukmeters INHOUD 1 Doel van de informatie 2 2 Definities 2 3 Nomenclatuur 3 4 Inleiding 3 5 Doel van de kalibratie 4 6 Voorbeeld van een kalibratie van een

Nadere informatie

Harmonisatie van eindmaatcertificaten

Harmonisatie van eindmaatcertificaten TC-GM Praktijkrichtlijn Harmonisatie van eindmaatcertificaten Documentcode: PR-GM006 Datum publicatie: November 2012 Een actuele versie van het informatie document is via de website van het VSL (http://www.vsl.nl/organisatie/technische-commissies/436)

Nadere informatie

TCGM Praktijkrichtlijn. Harmonisatie Eindmaten

TCGM Praktijkrichtlijn. Harmonisatie Eindmaten Praktijkrichtlijn Documentcode: Datum publicatie: 21-03-2012 VSL biedt onderdak aan de vier Technische Commissies (TC's) die in Nederland actief zijn. Dit betreft de TC's voor de gebieden Druk, Temperatuur,

Nadere informatie

AANVULLEND AANVRAAGFORMULIER TESTEN. RvA-F004-1-NL

AANVULLEND AANVRAAGFORMULIER TESTEN. RvA-F004-1-NL AANVULLEND AANVRAAGFORMULIER TESTEN RvA-F004-1-NL Naam aanvragende organisatie : Registratienummer (indien aanwezig) : Gevestigd te : Datum aanvraag : Naam aanvrager : Algemeen Dit formulier wordt gebruikt

Nadere informatie

Voorbeeld kalibratie procedure voor drukmeters

Voorbeeld kalibratie procedure voor drukmeters Technische Commissie Drukmeting Voorbeeld kalibratie procedure voor drukmeters INHOUD 1 Inleiding 2 2 Uitwerking kalibratieprocedure 3 3 Wijzigingen ten opzichte van de vorige versie 4 4 Modelcertificaat

Nadere informatie

Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025)

Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025) Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025) NEa, 20-07-2012, versie 1.0 INTRODUCTIE In artikel 34 van de Monitoring en Rapportage Verordening (MRV) is beschreven

Nadere informatie

BIMETAAL THERMOMETERS THERMOMÈTRES BIMÉTALLIQUES

BIMETAAL THERMOMETERS THERMOMÈTRES BIMÉTALLIQUES STATIONAIRE THERMOMETERS DIGITALE TEMPERATUURMETERS THERMOMÈTRES STATIONNAIRES THERMOMÈTRES DIGITAUX Algemene informatie / Information générale Standaard stationaire thermometers kunnen worden voorzien

Nadere informatie

Tolerantiegebied. H. Haitjema. Het schatten van onzekerheden bij (geometrische) metingen

Tolerantiegebied. H. Haitjema. Het schatten van onzekerheden bij (geometrische) metingen H. Haitjema Het schatten van onzekerheden bij (geometrische) metingen Inleiding Het berekenen van onzekerheden werd lange tijd beschouwd als een hobby van enkele specialisten van nationale standaardenlaboratoria.

Nadere informatie

NEN-EN-ISO 15189:2012 Medische laboratoria. Isala

NEN-EN-ISO 15189:2012 Medische laboratoria. Isala NEN-EN-ISO 15189:2012 Medische laboratoria Isala Auteur Henri Robben Datum 29-03-2016 Waar gaan we het over hebben - Algemeen - Voorbereiding - Hoofdstuk 4 - Ethisch gedrag - Eindverantwoordelijke van

Nadere informatie

SECUTEST BASE VEILIGHEIDS BASE10 DE NIEUWE SECUTEST VEILIG EN EFFICIËNT TESTEN VAN ELEKTRISCHE ARBEIDSMIDDELEN

SECUTEST BASE VEILIGHEIDS BASE10 DE NIEUWE SECUTEST VEILIG EN EFFICIËNT TESTEN VAN ELEKTRISCHE ARBEIDSMIDDELEN DE NIEUWE SECUTEST SECUTEST BASE VEILIGHEIDS BASE10 VEILIG EN EFFICIËNT TESTEN VAN ELEKTRISCHE ARBEIDSMIDDELEN Elektrische apparaten volgens NEN3140 Incl. verlengkabels en (P) RCD s Medische apparaten

Nadere informatie

Service catalogus. Service en kalibratie dienst

Service catalogus. Service en kalibratie dienst Service catalogus Service en kalibratie dienst 02 Inhoud 03 Inhoudsopgave 03 Inhoud 04 Service, wat kunt u verwachten? 05 Wat is Metracare Plus? 07 Kalibreren en justeren 08 gmconline - uw vraagbaak 09

Nadere informatie

Raad voor Accreditatie. Praktijkervaringen Zenerreferenties

Raad voor Accreditatie. Praktijkervaringen Zenerreferenties Praktijkervaringen Zenerreferenties Documentcode: Een RvA-Informatie document geeft informatie over het beleid en/of de werkwijze van de RvA met betrekking tot een specifiek accreditatieonderwerp. Een

Nadere informatie

BELEID EN LEIDRADEN BETREFFENDE HERLEIDBAARHEID VAN MEETRESULTATEN

BELEID EN LEIDRADEN BETREFFENDE HERLEIDBAARHEID VAN MEETRESULTATEN BELAC 2-003 Rev 1-2014 BELEID EN LEIDRADEN BETREFFENDE HERLEIDBAARHEID VAN MEETRESULTATEN De versies van documenten van het managementsysteem van BELAC die beschikbaar zijn op de website van BELAC (www.belac.fgov.be)

Nadere informatie

ONGERUBRICEERD -2- Memorandum ASAQ

ONGERUBRICEERD -2- Memorandum ASAQ -2- -3- Samenvatting Dit document bevat een toelichting op de onzekerheid berekening van een Datron 4910 solid state zenerreferentie 10 V four wire bufferd output. De Datron 4910 is aantoonbaar herleidbaar

Nadere informatie

HANDLEIDING BLAUWE LIJN EUROprinter infrarood

HANDLEIDING BLAUWE LIJN EUROprinter infrarood HANDLEIDING BLAUWE LIJN EUROprinter infrarood INHOUD 1. AAN- EN UITSCHAKELEN VAN HET APPARAAT...2 2. PRINTERPAPIER PLAATSEN...2 3. BATTERIJEN...3 4. INSTELLINGEN PRINTER...3 5. GEBRUIK IN COMBINATIE MET

Nadere informatie

TCGM Praktijkrichtlijn

TCGM Praktijkrichtlijn TCGM Praktijkrichtlijn TEMPERATUUR- EN VOCHT- INVLOEDEN BIJ VLAKPLAATMETINGEN Documentcode: TCGM 03 Datum publicatie 1-0-01 VSL biedt onderdak aan de vier Technische Commissies (TC's) die in Nederland

Nadere informatie

Evaluatie volumebepalingssysteem

Evaluatie volumebepalingssysteem Evaluatie volumebepalingssysteem 2014 Evaluatie Volumebepalingsysteem 2014 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, openbaar gemaakt, opgeslagen in een gegevensopzoeksysteem

Nadere informatie

KALIBRATIE THERMOMETERS MET VOELER. Versie 07 Datum van toepassing 2013-06-10

KALIBRATIE THERMOMETERS MET VOELER. Versie 07 Datum van toepassing 2013-06-10 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen FLVVM MET-FLVVM-070 KALIBRATIE THEOMETERS MET VOELER Versie 07 Datum van toepassing 2013-06-10 Opgesteld door : Ronny Martens; sectieverantwoordelijke

Nadere informatie

Service. 6/2013 page : 1

Service. 6/2013 page : 1 6/2013 page : 1 Tradinco Service Index Wat doen wij? RvA geaccrediteerd Kalibratie Laboratorium AutoCal kalibratie software Herleidbaarheid Toegevoegde waarde! Kosten reductie! 6/2013 page : 2 Wat doen

Nadere informatie

Proefopstelling Tekening van je opstelling en beschrijving van de uitvoering van de proef.

Proefopstelling Tekening van je opstelling en beschrijving van de uitvoering van de proef. Practicum 1: Meetonzekerheid in slingertijd Practicum uitgevoerd door: R.H.M. Willems Hoe nauwkeurig is een meting? Onderzoeksvragen Hoe groot is de slingertijd van een 70 cm lange slinger? Waardoor wordt

Nadere informatie

Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland

Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland Document code: RvA-Tk-2.27 Datum vaststelling: 14 september 2004 Een RvA-Toelichting beschrijft het beleid en/of de werkwijze van

Nadere informatie

Database Memory HANDLEIDING

Database Memory HANDLEIDING Database Memory HANDLEIDING Handleiding BLAUWE LIJN Database Memory INHOUDSOPGAVE 1. OVER DEZE HANDLEIDING... 2 2. KLANTGEGEVENS... 2 2.1. Invoeren van klantgegevens... 2 2.2. Klantgevens aanmaken/bewerken...

Nadere informatie

b) testen of inspectie van monsters genomen van de markt of van de leverancies of een combinatie hiervan;

b) testen of inspectie van monsters genomen van de markt of van de leverancies of een combinatie hiervan; SSB Guide 65 Deze standaard specificeert algemene eisen waar een derde partij, die een product certificatiesysteem opereert, aan moet voldoen wil het erkend worden als competent en betrouwbaar In deze

Nadere informatie

Race om nauwkeurigheid

Race om nauwkeurigheid Wat is de waarde van een fabriekskalibratie Slide 1 Kalibratie principes 1 Volumetrisch Gravimetrisch 2500 dm 3 V ρ = 2500 kg 2503 dm 3 2503 kg = 3 dm 3 = 3 kg Slide 2 Kalibratie principes 2 3) Master

Nadere informatie

THE CALIBRATION COMPANY ERVAAR DE WAARDE VAN SERVICE

THE CALIBRATION COMPANY ERVAAR DE WAARDE VAN SERVICE THE CALIBRATION COMPANY ERVAAR DE WAARDE VAN SERVICE 09/2016 page : 1 Wat doen wij? Er is een groeiende behoefte aan nauwkeurige en kwalitatief hoogwaardige meetinstrumenten. Onder invloed van kwaliteitsprocedures

Nadere informatie

Inhoud. Waarom en Wat

Inhoud. Waarom en Wat ILC De analyse van data bij geometrische metingen Door Ing. K.G. Struik Struik Advies & Scholing (SAS) 1 Inhoud Waarom en Wat Methode Uitgangspunt Consensus Samenhang van de resultaten Voorbeeld gewogen

Nadere informatie

van Ministerie van Defensie, Marinebedrijf Standaarden Laboratorium van de Techniek Groep Defensie Speciale Producten

van Ministerie van Defensie, Marinebedrijf Standaarden Laboratorium van de Techniek Groep Defensie Speciale Producten Locatie(s) waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd Hoofdkantoor Nieuwe Haven, Noord Voorlandweg, Gebouw Kaiser, Kamer D-1-016 1781 ZZ Den Helder Nederland LF 0 0 LF 1 0 LF 1 1 DC/LF Grootheden

Nadere informatie

Hoe nauwkeurig zijn uw meetwaarden? Certifiëring ISO / DKD. Kalibratie. Betouwbaarheid. Zekerheid. Ervaring

Hoe nauwkeurig zijn uw meetwaarden? Certifiëring ISO / DKD. Kalibratie. Betouwbaarheid. Zekerheid. Ervaring Hoe nauwkeurig zijn uw meetwaarden? Certifiëring ISO / DKD Kalibratie Zekerheid Betouwbaarheid Ervaring Waarom kalibreren? Kalibreren, kwalificeren en valideren levert een grote bijdrage tot de verhoging

Nadere informatie

Specificaties van een Drukmeting Nader bekeken.

Specificaties van een Drukmeting Nader bekeken. Specificaties van een Drukmeting Nader bekeken. (General Electric : Ramon Popall) Er zijn veel leveranciers die druk sensoren en druk transmitters produceren en gebruiken vaak eigen terminologie als het

Nadere informatie

REG03.V1 Status : GELDIG 27 mrt 06 Pagina : 1 van 10. Reglement voor het gebruik van het accreditatiemerk CCKL CCKL

REG03.V1 Status : GELDIG 27 mrt 06 Pagina : 1 van 10. Reglement voor het gebruik van het accreditatiemerk CCKL CCKL Pagina : 1 van 10 Reglement voor het gebruik van het CCKL Pagina : 2 van 10 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding...3 2. Accreditatielogo en...3 3. Gebruik van het...3 3.1 Algemene regels...3 3.2 Documenten en promotiemateriaal...4

Nadere informatie

HANDLEIDING BLAUWE LIJN RHT-serie. temperatuur- en luchtvochtigheidmeters

HANDLEIDING BLAUWE LIJN RHT-serie. temperatuur- en luchtvochtigheidmeters HANDLEIDING BLAUWE LIJN RHT-serie temperatuur- en luchtvochtigheidmeters INHOUD 1. KENMERKEN... 2 2. BEDIENING EN WERKWIJZE... 2 2.1. Batterij... 2 2.2. Temperatuurverloop... 2 2.3. Aan- en uitzetten van

Nadere informatie

Raad voor Accreditatie (RvA) Accreditatie van monsterneming

Raad voor Accreditatie (RvA) Accreditatie van monsterneming Raad voor Accreditatie (RvA) Accreditatie van monsterneming Documentcode: RvA-T021-NL Versie 3, 27-2-2015 Een RvA-Toelichting beschrijft het beleid en/of de werkwijze van de RvA met betrekking tot een

Nadere informatie

AMP-300-EUR-serie. TRMS-stroomtangen voor motoronderhoud De moderne evolutie van de professionele stroomtang. Kenmerken van de.

AMP-300-EUR-serie. TRMS-stroomtangen voor motoronderhoud De moderne evolutie van de professionele stroomtang. Kenmerken van de. AMP-300--serie TRMS-stroomtangen voor motoronderhoud De moderne evolutie van de professionele stroomtang De AMP-300--serie True-RMS-stroomtangen van Beha-Amprobe biedt een compleet scala van meetfuncties

Nadere informatie

KALIBRATIE BEREKENEN MEETONZEKERHEID

KALIBRATIE BEREKENEN MEETONZEKERHEID FAVV DG LABORATORIA LABO: FLVVM SECTIE: Kalibratie KALIBRATIE BEREKENEN MEETONZEKERHEID Methode Techniek Matrix / matrixgroep 2015/I-MET070/LAB/FLVVM Kalibratie thermometers met voeler en 2015/I-MET072/LAB/FLVVM

Nadere informatie

Significante cijfers en meetonzekerheid

Significante cijfers en meetonzekerheid Inhoud Significante cijfers en meetonzekerheid... 2 Significante cijfers... 2 Wetenschappelijke notatie... 3 Meetonzekerheid... 3 Significante cijfers en meetonzekerheid... 4 Opgaven... 5 Opgave 1... 5

Nadere informatie

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid Bepaling van de elektrische geleidbaarheid april 2006 Pagina 1 van 8 WAC/III/A/004 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES... 3 2.1 SPECIFIEKE GELEIDBAARHEID, ELEKTRISCHE GELEIDBAARHEID (γ)... 3 2.2

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Tentamen OGO Fysisch Experimenteren voor minor AP (3MN10) Tentamen Inleiding Experimentele Fysica (3AA10)

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN. Tentamen OGO Fysisch Experimenteren voor minor AP (3MN10) Tentamen Inleiding Experimentele Fysica (3AA10) TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Tentamen OGO Fysisch Experimenteren voor minor AP (3MN10) Tentamen Inleiding Experimentele Fysica (3AA10) d.d. 30 oktober 2009 van 9:00 12:00 uur Vul de presentiekaart

Nadere informatie

Evaluatie volumebepalingssysteem

Evaluatie volumebepalingssysteem Evaluatie volumebepalingssysteem 2012 Evaluatie Volumebepalingsysteem 2012 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, openbaar gemaakt, opgeslagen in een gegevensopzoeksysteem

Nadere informatie

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID 1 TOEPASSINGSGEBIED GELEIDBAARHEID Deze procedure beschrijft de bepaling van de elektrische geleidbaarheid in water (bijvoorbeeld grondwater, eluaten, ). De beschreven methode is bruikbaar voor alle types

Nadere informatie

1. Introductie. Testo SE & Co. KGaA,Webinar coldchain calibration, 1000mw-oa, , vertrouwelijkheid 1

1. Introductie. Testo SE & Co. KGaA,Webinar coldchain calibration, 1000mw-oa, , vertrouwelijkheid 1 Webinar Kalibratie 1. Introductie 2/28 1. Introductie Je meet eigenlijk altijd verkeerd, je moet alleen weten in welke mate. (Dave Packard, mede-oprichter van Hewlett Packard) 3/28 1.1. Kalibreren en justeren

Nadere informatie

Mappingsrapport. Omschrijving. Klant. Klant SAP Nr. Aangeraden datum voor volgende validatie : 1/08/2017 1/08/2016. Mapping Nr

Mappingsrapport. Omschrijving. Klant. Klant SAP Nr. Aangeraden datum voor volgende validatie : 1/08/2017 1/08/2016. Mapping Nr Mapping Nr Omschrijving Klant Klant SAP Nr Aangeraden datum voor volgende validatie : 1/08/2017 Datum Validatie Uitvoerder Verantwoordelijke kalibratie 1/08/2016 Meetonzekerheden zijn berekend volgens

Nadere informatie

STATIONAIRE MANOMETERS MANOMÈTRES STATIONNAIRES

STATIONAIRE MANOMETERS MANOMÈTRES STATIONNAIRES Algemene informatie / Information générale Stationaire manometers kunnen worden voorzien van uw bedrijfslogo. Prijzen op aanvraag. KWS (kalibratie) is mogelijk op stationaire manometers tot 25 bar (code

Nadere informatie

Tradinco Academy Cursus Programma

Tradinco Academy Cursus Programma Tradinco Academy Cursus Programma Calibration made simple 01/2014 page : 1 Index Inleiding The art of Calibration Kalibratie Management Kalibratie Instrumentatie Het gebruik van Instrumenten AutoCal Kalibratie

Nadere informatie

Publicatieblad van de Europese Unie L 317/17

Publicatieblad van de Europese Unie L 317/17 30.11.2011 Publicatieblad van de Europese Unie L 317/17 VERORDENING (EU) Nr. 1235/2011 VAN DE COMMISSIE van 29 november 2011 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1222/2009 van het Europees Parlement

Nadere informatie

BEPALING VAN DE MEETONZEKERHEID VOOR KWANTITATIEVE CHEMISCHE ANALYSES

BEPALING VAN DE MEETONZEKERHEID VOOR KWANTITATIEVE CHEMISCHE ANALYSES Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria Procedure BEPALING VAN DE MEETONZEKERHEID VOOR KWANTITATIEVE CHEMISCHE ANALYSES Datum van toepassing : zie datum goedkeuring

Nadere informatie

Samenvatting Validatie meetmethodieken biogas

Samenvatting Validatie meetmethodieken biogas Samenvatting Validatie meetmethodieken biogas Onderzoek uitgevoerd door DNV Kema De SDE+ -regeling staat open voor biogasinstallaties die onderdeel uitmaken van een groengashub. Kenmerkend voor zo n hub

Nadere informatie

Het gebruik van klimaatkamers bij drukmetingen

Het gebruik van klimaatkamers bij drukmetingen Het gebruik van klimaatkamers bij drukmetingen INHOUD 1 Inleiding 2 2 Definities 3 3 Nomenclatuur 3 4 Doel van een kalibratie bij verschillende temperaturen 4 5 Eisen aan de klimaatkamer 4 6 Voorbereidingen

Nadere informatie

Evaluatie Volumebepalingsysteem

Evaluatie Volumebepalingsysteem Evaluatie Volumebepalingsysteem 21 Evaluatie Volumebepalingsysteem 21 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, openbaar gemaakt, opgeslagen in een gegevensopzoeksysteem

Nadere informatie

Momentsleutels en toebehoren, beproevingsapparaten

Momentsleutels en toebehoren, beproevingsapparaten Momentsleutels en toebehoren, beproevingsapparaten perfectcontrol -.indd 9.04.0 9:57:0 Uhr Momentsleutelfamilie overzicht klikkend aanwijzend Momentsleutels 7794-7707 W 779 + 779- MP00 + 70D 0650 N m 70N

Nadere informatie

EUROsoft. Software HANDLEIDING

EUROsoft. Software HANDLEIDING EUROsoft Software HANDLEIDING Handleiding BLAUWE LIJN EUROsoft software INHOUDSOPGAVE 1. INSTALLATIE... 2 1.1. Besturingssysteem... 2 1.2. De installatie (Windows XP)... 2 1.3. De installatie ongedaan

Nadere informatie

4 Optimale weegschema s

4 Optimale weegschema s 20 Proceedings of the 52 nd European Study Group with Industry 4 Optimale weegschema s Sandjai Bhulai, Thomas Breuer, Eric Cator en Fieke Dekkers Inleiding De kilogram is de laatste fysische grootheid

Nadere informatie

Technical data sheet EX-TEC HS 680

Technical data sheet EX-TEC HS 680 Technical data sheet EX-TEC HS 680 Device data Dimensions (W x D x H) Weight approx. 148 x 57 x 205 mm approx. 148 x 57 x 253 mm with supporting bracket approx. 1000 g, depending on equipment Certificates

Nadere informatie

DE FLUKE 805 TRILLINGSMETER

DE FLUKE 805 TRILLINGSMETER DE FLUKE 805 TRILLINGSMETER Vergeet eetet de pennen. Gebruik een METER. De Fluke 805 is geen trillingsmeetpen; het is een meter. Een meter van Fluke die de verwarring bij het meten van trillingen elimineert,

Nadere informatie

Fluke / Draagbare-apparatentesters

Fluke / Draagbare-apparatentesters Fluke 6200-2/6500-2 Draagbare-apparatentesters Technische gegevens Voer iedere dag meer tests uit De compacte lichtgewichtoplossing die werkt met één druk op een toets. De Fluke 6200-2 en 6500-2 PAT-testers

Nadere informatie

Evaluatie Volumebepalingsysteem

Evaluatie Volumebepalingsysteem Evaluatie Volumebepalingsysteem 211 Evaluatie Volumebepalingsysteem 211 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, openbaar gemaakt, opgeslagen in een gegevensopzoeksysteem

Nadere informatie

Meet- en rekenprotocol Droge remvertraging (middels remproef)

Meet- en rekenprotocol Droge remvertraging (middels remproef) Meet- en rekenprotocol Droge remvertraging (middels remproef) Uitgegeven door Rijkswaterstaat Grote Projecten en Onderhoud Informatie Paul Kuijper Datum 27 november 2014 Status definitief Versie 1.0 Inhoud

Nadere informatie

Onze producten en aanbiedingen

Onze producten en aanbiedingen Onze producten en aanbiedingen Voorjaar/zomer 01-03-2017-30-06-2017 Speciale starterset 2100-Alpha spannings- en doorbeltester IR-710-EUR infraroodthermometer AM-500-EUR digitale multimeter Beha-Amprobe

Nadere informatie

Kwalificeren van meetcentra. Assessment Meetproces by Carl Zeiss

Kwalificeren van meetcentra. Assessment Meetproces by Carl Zeiss Kwalificeren van meetcentra. Assessment Meetproces by Carl Zeiss Bert Heijenk Carl Zeiss Measuring House Opdrachtprogrammeren Loonmetingen MSA (R&R) studies Reverse engineering Computertomografie Trainingen

Nadere informatie

VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION

VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION Analysemethode Méthode d analyse Techniek Technique Matrix / matrixgroep Matrice / Groupe de matrices Datum laatste aanpassing / Date du dernière adaption LAB 24

Nadere informatie

Meetonzekerheid algemeen

Meetonzekerheid algemeen 1 Meetonzekerheid algemeen GUM-methode (ISO GUM, 1995 Eurachem/Citac guide (QUAM:000 BIAS (% + CV tot (% (met CV (CV + (CV tot R sup,i opgesteld voor analysemethoden (cfr. ontwerp compendiummethode CMA/5/B-augustus

Nadere informatie

In het internationale eenhedenstelsel, ook wel SI, staan er negen basisgrootheden met bijbehorende grondeenheden. Dit is BINAS tabel 3A.

In het internationale eenhedenstelsel, ook wel SI, staan er negen basisgrootheden met bijbehorende grondeenheden. Dit is BINAS tabel 3A. Grootheden en eenheden Kwalitatieve en kwantitatieve waarnemingen Een kwalitatieve waarneming is wanneer je meet zonder bijvoorbeeld een meetlat. Je ziet dat een paard hoger is dan een muis. Een kwantitatieve

Nadere informatie

Kalibratie van laboratoriumapparatuur van productiecontrolelaboratoria overeenkomstig NEN-EN-932-5

Kalibratie van laboratoriumapparatuur van productiecontrolelaboratoria overeenkomstig NEN-EN-932-5 BRL 2506 Notitie van : Peter Broere Datum : 26 februari 2013 Betreft : Kalibratie advies BRL 2506 Kalibratie van laboratoriumapparatuur van productiecontrolelaboratoria overeenkomstig NEN-EN-932-5 Algemeen:

Nadere informatie

C.V.I. 5.3 Het meten van relatieve vochtigheid 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID

C.V.I. 5.3 Het meten van relatieve vochtigheid 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID 5 METHODEN VAN ONDERZOEK 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID Auteur: T. van Daal 1987 Bij de conversie naar een elektronisch beschikbaar document zijn er kleine tekstuele en inhoudelijke wijzigingen

Nadere informatie

Weerstand tegen strorning in de Gorai rivier

Weerstand tegen strorning in de Gorai rivier Weerstand tegen strorning in de Gorai rivier Samenvatting In deze studie wordt de weerstand tegen strorning in de Gorai rivier onderzocht. Als basis voor deze studie zijn veldmetingen gebruikt die gedaan

Nadere informatie

KALIBRATIE CERTIFICAAT

KALIBRATIE CERTIFICAAT KALIBRATIE CERTIFICAAT blad : 1 van : 2 certificaatnummer :LB13000924 Aanvrager : Dura Vermeer Mat. Service B.V. Onderzocht : Laser Ontvanger Type : LS-70C Serienummer : 0G2449 Huisnummer :D2018 Meetwaarde

Nadere informatie

Hiermee rekenen we de testwaarde van t uit: n. 10 ( x ) ,16

Hiermee rekenen we de testwaarde van t uit: n. 10 ( x ) ,16 modulus strepen: uitkomst > 0 Hiermee rekenen we de testwaarde van t uit: n 10 ttest ( x ) 105 101 3,16 n-1 4 t test > t kritisch want 3,16 >,6, dus 105 valt buiten het BI. De cola bevat niet significant

Nadere informatie

De wet van Ohm anders

De wet van Ohm anders De wet van Ohm anders Elektrische stroom gaat niet altijd even gemakkelijk door een stroomdraad. Soms gaat het zelfs erg moeilijk of bijna niet. We zeggen dan: de draad heeft een weerstand. Er moet moeite

Nadere informatie

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.:

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.: Voorsterweg 31 8316 PR Marknesse Nederland Locatie waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd Hoofdkantoor LF 0 0 DC/LF Grootheden LF 1 0 Gelijkspanning 0 µv - 10 µv 0,2 µv Meten 10 µv - 2

Nadere informatie

Vereenvoudigde procedure voor het vaststellen van 85% betrouwbare karakteristieke stijfheidsrelaties voor gebruik in de standaard ontwerpprogramma's

Vereenvoudigde procedure voor het vaststellen van 85% betrouwbare karakteristieke stijfheidsrelaties voor gebruik in de standaard ontwerpprogramma's Vereenvoudigde procedure voor het vaststellen van 85% betrouwbare karakteristieke stijfheidsrelaties voor gebruik in de standaard ontwerpprogramma's Jan Telman (TNO), Arthur van Dommelen (DVS), versie

Nadere informatie

Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties

Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties De zonnestralingsmeter Mac-Solar is een ideaal, handmatig apparaat voor zonneingenieurs, architecten

Nadere informatie

GSP-3 (flex) Gaslekzoeker HANDLEIDING

GSP-3 (flex) Gaslekzoeker HANDLEIDING GSP-3 (flex) Gaslekzoeker HANDLEIDING INHOUDSOPGAVE 1. OMSCHRIJVING VAN HET TOESTEL... 2 2. WERKING VAN HET TOESTEL... 2 2.1. Inschakelen en nulstelling... 2 2.2. Lekzoeken... 2 2.3. Uitschakelen... 3

Nadere informatie

Ontwikkeling nieuwe minerale olie standaard RIVM-NMi-001

Ontwikkeling nieuwe minerale olie standaard RIVM-NMi-001 Ontwikkeling nieuwe minerale olie standaard RIVM-NMi-001 Michel van Son NMi Van Swinden Laboratorium B.V. Afdeling MDKV+CH Datum: 22 juni 2007 Rapportcode: S-CH.07.11 De werkzaamheden die worden beschreven

Nadere informatie

BLAUWE LIJN S K(D) temperatuurmeters

BLAUWE LIJN S K(D) temperatuurmeters BLAUWE LIJN S2600-12K(D) temperatuurmeters Displayverlichting Geschikt voor alle K-type thermokoppels Eén of twee temperatuurkanalen Meten van temperatuurverschillen (S2600-12KD) Holdfunctie MIN- / MAX-functie

Nadere informatie

AANVULLEND AANVRAAGFORMULIER MEDISCHE LABORATORIA. RvA-F004-2-NL

AANVULLEND AANVRAAGFORMULIER MEDISCHE LABORATORIA. RvA-F004-2-NL AANVULLEND AANVRAAGFORMULIER MEDISCHE LABORATORIA RvA-F004-2-NL Naam aanvragende organisatie : Registratienummer (indien aanwezig) : Gevestigd te : Datum aanvraag : Naam aanvrager : Algemeen Dit formulier

Nadere informatie

GECONTROLEERDE BLOOTSTELLING? TOON HET AAN! 13 april 2016

GECONTROLEERDE BLOOTSTELLING? TOON HET AAN! 13 april 2016 GECONTROLEERDE BLOOTSTELLING? TOON HET AAN! 13 april 2016 Agenda REACH - Zorgstoffen Eisen aan het blootstellingscenario Onderbouwing met meetgegevens Conclusies Zorgstoffen onder REACH SVHC: substance

Nadere informatie

Meetrapport monitoring paalfundering v. 1.5

Meetrapport monitoring paalfundering v. 1.5 Meetrapport monitoring paalfundering v. 1.5 Object: Genieweg 21 t/m 23 1566 NJ ASSENDELFT Objectcode: 1566NJ-21tm23 Rapportdatum: 19-3-2014 Gemeente Zaanstad 1. Meetprotocol Deskundigheid personeel De

Nadere informatie

Berekening van de saliniteit uit de geleidendheid en de temperatuur

Berekening van de saliniteit uit de geleidendheid en de temperatuur Berekening van de saliniteit uit de geleidendheid en de temperatuur Project: NAUTILUS Werkdocument: RIKZ/OS-98.145X Ministerie van Verkeer en Waterstaat In opdracht van: Directie Noordzee Directie Zuid-Holland

Nadere informatie

Geluidsmetingen in Bunnik

Geluidsmetingen in Bunnik 1 Geluidsmetingen in Bunnik Geluidsmetingen uitgevoerd naar aanleiding van het Ontwerp Inpassingsplan (OIP) voor de aanleg van de Rijsbruggerweg van Houten naar de A12 Inhoud 1. Inleiding 2. Samenvatting

Nadere informatie

MEETONZEKERHEID. Ministerieel besluit van 27 februari Belgisch Staatsblad van 07 april DOEL

MEETONZEKERHEID.  Ministerieel besluit van 27 februari Belgisch Staatsblad van 07 april DOEL 1 DOEL MEETONZEKERHEID Paragraaf 5.4.6.2 van de ISO 17025 norm verplicht de laboratoria om de meetonzekerheid te kwantificeren. De verwoording is als volgt (EN ISO/IEC 17025:2000): Beproevingslaboratoria

Nadere informatie

Geleidbaarheid. Ministerieel besluit van 29 jan Belgisch Staatsblad van 18 feb 2015

Geleidbaarheid.  Ministerieel besluit van 29 jan Belgisch Staatsblad van 18 feb 2015 Compendium voor monsterneming en analyse in uitvoering van het Materialendecreet en het Bodemdecreet Versie april 2006 CMA/2/I/A.2 Inhoud INHOUD 1 Toepassingsgebied 3 2 Definities 3 2.1 Specifieke geleidbaarheid,

Nadere informatie

Meetonzekerheid: de waarde van het meetresultaat!

Meetonzekerheid: de waarde van het meetresultaat! Meetonzekerheid: de waarde van het meetresultaat! www.nen.nl Als opdrachtgever gebruikt u de meetresultaten voor besluitvorming of beoordeling. Bijvoorbeeld over wel of niet saneren, of er sprake is van

Nadere informatie

NATUURKUNDE OLYMPIADE EINDRONDE 2013 PRAKTIKUMTOETS

NATUURKUNDE OLYMPIADE EINDRONDE 2013 PRAKTIKUMTOETS NATUURKUNDE OLYMPIADE EINDRONDE 13 PRAKTIKUMTOETS Opmerkingen 1. Schrijf bovenaan elk papier je naam.. Nummer elke bladzijde. 3. Schrijf op de eerste pagina het totale aantal bladen dat je inlevert. 4.

Nadere informatie

Algemene en vakspecifieke regels bij de correctie digitale CE s BB en KB 2017 in Facet

Algemene en vakspecifieke regels bij de correctie digitale CE s BB en KB 2017 in Facet Algemene en vakspecifieke regels bij de correctie digitale CE s BB en KB 2017 in Facet Voor de digitale centrale examens BB en KB zijn de algemene correctievoorschriften enigszins aangepast ten opzichte

Nadere informatie

Klein formaat, grote prestaties AMP-25-EUR AC/DC TRMS Mini-Stroomtang

Klein formaat, grote prestaties AMP-25-EUR AC/DC TRMS Mini-Stroomtang Herfst/winter 2015 Periode: 01.09.2015 31.12.2015 Informatie over de nieuwste producten en acties van BehaAmprobe. Klein formaat, grote prestaties AMP25EUR AC/DC TRMS MiniStroomtang Kabels zoeken opnieuw

Nadere informatie

Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie

Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie Inleveren: Uiterlijk 15 februari voor 16.00 in mijn postvakje Afspraken Overleg is toegestaan, maar iedereen levert zijn eigen werk in. Overschrijven

Nadere informatie

LINCON HEEFT NU OOK EEN GEVERIFIEERDE CO 2 FOOTPRINT!

LINCON HEEFT NU OOK EEN GEVERIFIEERDE CO 2 FOOTPRINT! LINCON HEEFT NU OOK EEN GEVERIFIEERDE CO 2 FOOTPRINT! Omschrijving Lincon BV Lincon is een ingenieursbureau met zijn wortels in de wereld van beton en betonconstructies. Het bedrijf bestaat al ruim 15

Nadere informatie

- Goed meten: herleidbaarheid

- Goed meten: herleidbaarheid Echte lumens Herleidbare metrologie als basis voor betrouwbare LED metingen Marijn van Veghel VSL Themadag Optica 18 oktober 2012 Inhoud - Goed meten: herleidbaarheid - LED metrologie - EMRP project Metrology

Nadere informatie

TCGM Praktijkrichtlijn

TCGM Praktijkrichtlijn TCGM Praktijkrichtlijn Documentcode: Datum publicatie 28-03-2006 VSL biedt onderdak aan de vier Technische Commissies (TC's) die in Nederland actief zijn. Dit betreft de TC's voor de gebieden Druk, Temperatuur,

Nadere informatie

LABS contactdag 24 november 2015. Debietnorm EN-ISO 16911-1:2013 Handmatige referentiemethode

LABS contactdag 24 november 2015. Debietnorm EN-ISO 16911-1:2013 Handmatige referentiemethode LABS contactdag 24 november 2015 Debietnorm EN-ISO 16911-1:2013 Handmatige referentiemethode Inhoud presentatie NEN commissie Emissiemetingen en Algemene aspecten Overzicht opmerkingen op de norm Huidige

Nadere informatie

TEAM VOEDSELVEILIGHEID

TEAM VOEDSELVEILIGHEID TEAM VOEDSELVEILIGHEID Notitie Thermometers Versie 2.1 31 augustus 2015 Deze notitie is bedoeld om een advies te geven aan de lokale Voedselbanken in het gebruik van thermometers. De besproken thermometers

Nadere informatie

TOEPASSING VAN HET BENOR-MERK IN DE SECTOR VAN DE STAALPRODUCTEN VOOR BETON. Controlemodaliteiten toepasselijk op de Producenten van Voorspanstaal

TOEPASSING VAN HET BENOR-MERK IN DE SECTOR VAN DE STAALPRODUCTEN VOOR BETON. Controlemodaliteiten toepasselijk op de Producenten van Voorspanstaal OCBS Vereniging zonder winstoogmerk Pleinlaan 5 B 1050 BRUSSEL www.ocab-ocbs.com CONTROLEUITRUSTING ECU 625 Herz. 1 2010/12 ECU 625/1 2010 TOEPASSING VAN HET BENOR-MERK IN DE SECTOR VAN DE STAALPRODUCTEN

Nadere informatie

+31 (0) E:

+31 (0) E: Contactloze thermometer PCE-IR 100 (HACCP) Contactloze thermometer voor contactloze metingen van levensmiddelen of voor het vaststellen van de kerntemperatuur (m.b.v. een uitklapbare insteeksensor) / de

Nadere informatie

Introductie Overwegingen bij het gebruik van PUE In de meting op te nemen elementen Ontwerp gebaseerd op volledige capaciteit Toepassing van PUE

Introductie Overwegingen bij het gebruik van PUE In de meting op te nemen elementen Ontwerp gebaseerd op volledige capaciteit Toepassing van PUE PUE Het is algemeen geaccepteerd dat er iets moet gebeuren om het energieverbruik en de CO2-uitstoot van datacenters terug te dringen. Er is immers nu al sprake van een significant energieverbruik en een

Nadere informatie

Wiskundige vaardigheden

Wiskundige vaardigheden Inleiding Bij het vak natuurkunde ga je veel rekenstappen zetten. Het is noodzakelijk dat je deze rekenstappen goed en snel kunt uitvoeren. In deze presentatie behandelen we de belangrijkste wiskundige

Nadere informatie

Foutenberekeningen. Inhoudsopgave

Foutenberekeningen. Inhoudsopgave Inhoudsopgave Leerdoelen :... 3 1. Inleiding.... 4 2. De absolute fout... 5 3. De KOW-methode... 7 4. Grootheden optellen of aftrekken.... 8 5. De relatieve fout...10 6. grootheden vermenigvuldigen en

Nadere informatie

5 Weerstand. 5.1 Introductie

5 Weerstand. 5.1 Introductie 5 Weerstand 5.1 Introductie I n l e i d i n g In deze paragraaf ga je verschillende soorten weerstanden bestuderen waarvan je de weerstandswaarde kunt variëren. De weerstand van een metaaldraad blijkt

Nadere informatie

Toelichting Model vraagspecificatie bestaande bouw

Toelichting Model vraagspecificatie bestaande bouw 2/7 Toelichting Model vraagspecificatie bestaande bouw Inhoud Algemeen 1 INLEIDING 1.1 Projectomschrijving 1.2 Organisatie 1.3 Scope van het werk 1.4 Randvoorwaarden 1.5 Budget 1.6 Opzet van de Vraagspecificatie

Nadere informatie

Examen VWO Compex deel 2. Natuurkunde

Examen VWO Compex deel 2. Natuurkunde Natuurkunde Examen VWO Compex deel 2 Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 22 mei (na deel 1) Maximaal 75 minuten 20 00 Attentie! Dit is het deel van het examen, waarbij je gebruik

Nadere informatie