Verslag Studiereis. Inleiding:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag Studiereis. Inleiding:"

Transcriptie

1 Studiereis 2013

2 Verslag Studiereis Inleiding: Drie medewerkers van Prakticon praktijkonderwijs, aangevuld met de rector van C.S.G. Schaersvoorde, hebben in mei 2013 een studiereis gemaakt langs 4 verschillende onderwijsinstellingen in de staat New Jersey (U.S.A.) De bezochte instellingen zijn: 1 Developmental Learning Centre Warren, een school voor (extreem) autistische leerlingen. 2 Seton University in Newark 3 B.P.L. East Side school te Newark 4 B.L.P (zmok) Academy in Bloomfield Doelen: 1 Onderzoek naar methodiek van lesgeven aan (zwaar) autistische leerlingen met gedragsstoornissen 2 Onderzoek naar facilitering van autische studenten 3 Volgen van nieuwe B.P.L. ontwikkelingen met name bij leerlingen met gedragsstoornissen. 4 Onderzoek naar de bekostiging van het onderwijs in de staat New Jersey 5 Formuleren van aanbevelingen t.b.v. het onderwijs op Prakticon en Schaersvoorde

3 1 ABA school in Warren Inleiding: De (public)school is gehuisvest in een ultra modern gebouw dat met hulp van veel subsidies gerealiseerd is. In het gebouw zijn alle mogelijke voorzieningen aanwezig. Er zijn simulatieruimten, praktijkruimten, sportzalen (waaronder een zwembad). Er is catering en een medische unit. De studenten wonen thuis of in intramurale voorzieningen. Populatie: Op de school zitten 230 leerlingen van 3 tot 21 jaar met zwaar autistisme met communicatieve en/of gedragsstoornissen. Agressie en/of destructief gedrag is geen contra- indicatie. De meeste leerlingen komen op school met één van de 72 (aangepaste) schoolbussen. Veel van de kinderen die naar de DLC gaan zouden in Nederland niet naar school kunnen. In Nederland bezoeken zij een instelling of een dagverblijf. Wel zijn er in ons land experimenten geweest met een enigszins hogere bekostiging dan regulier. Deze pilots zijn mislukt t.g.v. het ontbreken (door gebrek aan bekostiging) van voldoende begeleiding. De stelling : Iedereen telt geldt zeker voor de staat New Jersey. In mindere mate voor Nederland. Methodiek: Prepare them for life De school gaat uit van de ABA filosofie. ABA staat voor Applied Behavior Analysis (toegepaste gedragsanalyse) en is een wetenschappelijke discipline. Gedragstherapeutische principes worden toegepast om de ontwikkeling te stimuleren bij kinderen met een Autisme Spectrum Stoornis (ASS) en/ of een (taal) ontwikkelingsachterstand. Vroege en intensieve gedragsinterventies blijken de meest effectieve behandelingsvorm bij autisme (Gezondheidsraad). Het belangrijkste principe van ABA is het belonen van

4 gewenst gedrag zodat dit zal versterken. Daarnaast wordt gezorgd dat ongewenst gedrag niets oplevert, met als doel het verminderen of elimineren van dit ongewenste gedrag. Een ander belangrijk uitgangspunt is een kind tijdens het oefenen met vaardigheden zoveel mogelijk succeservaringen te laten beleven zodat het plezier blijft houden en gemotiveerd blijft om te leren. Om dit te bewerkstelligen worden aan te leren vaardigheden opgedeeld in kleine stappen. Ook krijgt een kind de hulp die nodig is om de taak met succes te voltooien. Deze hulp wordt echter zo snel mogelijk weer afgebouwd zodat het kind aan te leren vaardigheden geheel zelfstandig uit kan voeren. Door in te spelen op de interesses van het kind en deze te gebruiken tijdens het begeleidingsproces, als beloning maar ook door materiaal te gebruiken dat aansluit bij de interesses, wordt ervoor gezorgd dat het kind gemotiveerd blijft bij het oefenen met vaardigheden. Tot slot wordt er grote waarde gehecht aan het eigen initiatief van het kind en wordt er voldoende ruimte gelaten om eigen initiatieven te ontplooien. Hiermee wordt een actieve houding gestimuleerd en voorkomen dat het kind passief wordt. Spannende en moeilijke situaties worden niet vermeden. Integendeel, deze worden aangeboden om hier ervaring mee op te doen. Gewenning en desensibiliseren geeft ervaring en ontwikkelt vaardigheden. Wanneer binnen het reguliere onderwijs niet voldaan kan worden aan de onderwijsbehoeften van een leerling wordt contact gezocht met DLC, om na te gaan of een leerling daar geplaatst kan worden. De school waar de leerling vandaan komt blijft betrokken bij het onderwijsleerproces en de daarbij behorende evaluatiemomenten. De gemeente levert het geld en bepaalt of het opgestelde individuele handelingsplan van DLC Warren op die wijze uitgevoerd zal gaan worden of dat er aanpassingen in het plan gedaan moeten worden. Waar mogelijk worden studenten teruggeplaatst op hun vroegere school. Het plan Iedere student heeft een leer- en ontwikkelplan. Dit plan wordt opgesteld door de school in overleg met de aanleverende school en de ouders en de gemeente.

5 Programma s De leerlingen van 3 tot 5 jaar volgen een voorschools programma in een één- op- één setting. Nadruk ligt op spraak/taal en bezigheidstherapie en motorische vaardigheden. Leerlingen van 6 tot 13 werken in een twee- op- één setting. Hier staat het reguliere leren centraal en worden functionele- en sociale activiteiten aangeboden. De groep tussen 14 en 21 worden voorbereid op de volwassen wereld binnen de gemeenschap (living skills). Het accent ligt op het voorbereiden op (eenvoudige) arbeid (jobsampling) en het aanleren van een basale beroepsattitude (vocational skills).veel studenten lopen stage buiten school waarbij het van belang is de overgang van veilige omgeving naar buitenwereld intensief te begeleiden. De bezetting per student is afhankelijk van de problematiek van de student. In de school staan voorspelbaarheid en structuur voorop. Toch heeft de school bewust geen prikkelarme ruimten. Immers de maatschappij is ook niet prikkelarm. Doel is het kind voor te bereiden op de echte wereld. De programma s voor spreken en socialisatie staan centraal. Social therapy heeft als doel het tolereren van de ander. De school verzorgt voor de studenten geen naschools programma. Er worden wel activiteiten georganiseerd. Dit gebeurt door de ouders die via fundraising garant staan voor de bekostiging. De leerlingen hebben 4 weken zomervakantie. Vakken Gym, Beeldende vorming, Burgerschap, ICT, Zelfstandigheidstraining, Woning, Koken, Verzorging, Voeding, Fitness Lezen, Bezigheidstherapie, Vrijetijdsbesteding, Muziek, Socialisatie, Spraak- en taallessen, Beroepsvoorbereiding. Veel van het leren gebeurt in simulatieruimten.

6 Daar is de echte wereld nagebouwd. De school als geheel functioneert als een organische gemeenschap waarin allerlei zaken die ook in de echte wereld voorkomen aanwezig zijn. Zo is er een heuse bank, een boekenwinkel, een bakker, een cafetaria, een kapper en een bibliotheek. Ouderparticipatie De school verzorgt oudertrainingen op een breed terrein, van taalontwikkeling tot omgaan met agressief en destructief gedrag. Een speciale groep houdt zich bezig met ouders die het niet meer zien zitten met hun kind. Ook zijn er intensieve contacten via telefoon en mail. Dit omdat het voor veel ouders vanwege afstand en/of geld onmogelijk om op school te komen. Hiernaast is het van belang dat ouders identieke methodes thuis hanteren zoals het werken met pictogrammen Scholing en Begeleiding: De 230 studenten worden begeleid door 110 teacherassistents en 50 docenten (therapists). Bij de start volgen alle medewerkers een programma van 6 weken om in te groeien in de school. In het profiel van de docent zijn de navolgende competenties en uitgangspunten zichtbaar: Empathisch vermogen, respectvol om kunnen gaan met de student, behandel de student als normaal mens, werk gestructureerd, wees een rolmodel, wees niet te verbaal, werk met compassie, en leer omgaan met agressie. Elke docent ondertekent het anti- bulloying (pest) en volgt een anti- suicide training. Om goed met agressie om te kunnen gaan wordt eenieder getraind via de CPI methode (non violent crisis intervention). Hierbij wordt uitgegaan van de (positieve) functies van agressie en wordt o.a. getraind in holden (fysiek fixeren)en ademhalingstechnieken. Er wordt gebruik gemaakt van knijpballen en het gebruik van een zak,trui of handdoek over het hoofd. Separatie wordt niet toegepast. Alle acties vinden plaats in het lokaal. Er is een samenwerking met de Seton Hall University waar aspirant docenten een Special Education Programm volgen ( Zie verder Seton University)

7 Bekostiging: De Staat New Jersey biedt een contigent (speciale) kinderen aan aan een school en vraagt die school of deze kinderen daar onderwijs kunnen ontvangen. Als het antwoord van de school Ja is wordt er een kostprijs overeengekomen. De bekostiging per kind is dollar per jaar inclusief vervoer (20.000). De bekostiging in Nederland is rond euro. Omgerekend ontvangt de school in Warren 4x zoveel als een cluster 3,4 school in Nederland. Dit is terug te zien in de begeleiding (één- op- één/twee/drie) Bijzonderheden De school serveert glutenvrije producten en biedt alleen producten aan met natuurlijke kleurstoffen. Het blijkt dat sommige autisten baat hebben bij een glutenvrij dieet. Bekend is ook dat met name jongeren met ADHD gevoelig zijn voor (niet- natuurlijke) kleurstoffen. Veel leerlingen op de DLC maken gebruik van een hoofdtelefoon. Dit heeft vooral te maken met het afschermen van omgevingsgeluid. In de lessen wordt veel gebruik gemaakt van pictogrammen. Met name de studenten met ernstige taalstoornissen hebben hier baat bij. In de lokalen zijn skippyballen aanwezig. Het blijkt dat ADHD ers gebaat zijn bij het zitten op zo n bal. Om in balans te blijven dienen de leerlingen voortdurend te corrigeren naast het werk wat zij aan het doen zijn. Twee dingen tegelijkertijd doen is voor deze leerlingen voordelig. Het aantal jongens is 4x groter dan het aantal meisjes. De kans dat jongens een autistische stoornis hebben is veel groter dan bij meisjes. Waarom dat zo is is niet bekend. Uit onderzoek is gebleken dat meisjes dezelfde genetische mutaties hebben die bij jongens leiden tot autisme maar dat meisjes deze meer regenwerken doordat zij een natuurlijke sterke sociale neiging hebben.

8 Studenten van verschillende leeftijden zitten bij elkaar (co- educatie). Weliswaar binnen een zekere range. Op verschillende plekken in het gebouw is achtergrondmuziek te horen. Dit heeft een rustgevend effect. Er worden geen vocals ten gehore gebracht, daar deze het effect teniet doen. Aandachtspunten/inzichten: - Neem situaties niet weg, omdat een leerling hier moeite mee heeft of dit spannend vindt, maar probeer waar mogelijk de situatie juist aan te bieden om de leerling hierin ervaring op te laten doen en vaardiger te maken. - Laat leerlingen oefenen in de echte wereld, zodat een transfer mogelijk is van de veilige overzichtelijke wereld naar situaties daarbuiten. - Ga na wat je de reguliere leerlingen wilt leren en kijk op welke manier en in hoeverre dat voor deze specifieke leerling ook mogelijk is. - Probeer erachter te komen waarom een leerling bepaald gedrag laat zien, zodat er beter op ingestoken kan worden. - Bereid situaties voor door gedrag stap voor stap met de leerling te bespreken. - Blijf alert op positief gedrag en complimenteer de leerling hiervoor (al gaat het om zaken die eigenlijk als vanzelfsprekend gevonden worden) - Kijk naar wat wel mogelijk is en niet naar wat niet lukt. - In New Jersey wordt zwaar geïnvesteerd in jongeren tot 21 jaar. Meer informatie is te vinden op

9 2 Seton Hall University Inleiding: Het bezoek aan Seton Hall had als doel na te gaan wat deze universiteit aan specifieke voorzieningen heeft voor studenten met een stoornis ASS. Tevens om inzicht te verkrijgen in het programma docent speciaal onderwijs. Seton Hall is een belangrijk opleidingsinstituut voor docenten van DLC Warren. Studeren: Seton Hall is een private university op katholieke basis. Er zijn daar ongeveer studenten. Studeren in de V.S. is een kostbare zaak. De kosten bedragen tot dollar exclusief toeslagen per jaar. De gemiddelde studie duurt 4 jaar. De leuze van de universiteit is Kijk naar ieders verantwoordelijkheid. De connectie met ASS uit zich o.a. in fundraising Lopen voor autisme. Het bijzondere is dat de staat New Jersey de staat is met het hoogste aantal autisten in de V.S. De meeste studenten met ASS volgen technische studies. De minste zijn terug te vinden in sociale opleidingen. Naast DSS (zie verder) zijn er een Behavourial intervention team, een Counselor centre en een Health center die zich bezig houden met het welzijn van de studenten. Ondersteuning Seton Hall wordt bezocht door veel studenten met een of andere beperking, zowel lichamelijk als geestelijk. Het bureau DSS (Disability Support Service) houdt zich bezig met de ondersteuning van studenten met een beperking. Bij de meeste studenten met ASS is sprake van het syndroom van Asperger. Deze studenten krijgen extra tijd om aan opdrachten en toetsen te werken. Boeken worden in een ander formaat aangeboden en soms wordt er gebruik gemaakt van een zogenaamde note- taker. Dit is iemand die aantekeningen voor de betreffende student maakt.

10 De student overlegt met zijn begeleiders waar hij extra hulp bij nodig heeft. Met elkaar wordt nagegaan hoe zoveel mogelijk afleiding (o.a. social media)en obsessies uit de weg genomen kunnen worden. De begeleiders stellen handelingsadviezen op voor de docenten. De docent is verplicht uitvoering hieraan te geven onder het motto: de klant is koning. Een interessant gegeven. In Nederland zien we soms ook wel andere autonomie. De koning op het eiland. Het programma COMPASS (College- based Support for Students with Asperger s) biedt ondersteuning, Globaal zitten hierin de volgende items: Onderzoek naar de hulpvraag, beschrijving van de persoonlijk doelen ( inclusief sociale vaardigheden), ondersteuning door een coach, opvang binnen een residentieele setting met een roommate, training in allerlei huishoudelijke vaardigheden, training in het omgaan met docenten en aansluiting bij clubs e.d. Seton Hall als opleidingsinstituut voor docenten speciaal onderwijs. De universiteit biedt het programma Executive M.A./Education Specialist in Education Leadership,Management en Policy en doet dit in samenwerking met verschillende scholen voor speciaal onderwijs (waaronder DLC Warren) in de staat New Jersey. De opleiding voor docenten duurt 2 jaar en vindt plaats in de weekends en online. Naast een regulier curriculum staat ook thema s als Gedragswetenschappen, Ethiek en Professionele Hulpverleningsrelaties op het programma. Hiernaast zijn op allerlei niveau s opleidingen speciaal onderwijs te volgen Meer informatie:

11 Inzichten/aandachtspunten - Kijk naar ieders verantwoordelijkheid. Je kunt als docent wat veranderen, maar de leerling moet zelf ook inzet tonen. - Wees goed op de hoogte van de belemmerende en bevorderende factoren van je leerlingen, sluit hier op aan en laat de leerling hierin groeien. - Blijf regelmatig in gesprek met de leerling, toon je betrokkenheid en wees op de hoogte van wat er speelt. - Vergroot de bewustwording van alle betrokkenen, m.b.t. de belemmerende en bevorderende factoren van de leerlingen. - Kijk wat er mogelijk is op het gebied van samenwerken, zodat leerlingen elkaar kunnen helpen en steunen en anderen zich ook geholpen en gesteund voelen. - Richt je als docent op de onderwijsmogelijkheden van de leerlingen. (vraaggestuurd)

12 Big Picture Bridges Academy te Bloomfield Inleiding. De school is van oorsprong een school voor speciaal onderwijs. Recent is de school omgevormd tot een Big Picture Learning school voor leerlingen met speciale onderwijsbehoeften. Het merendeel van de studenten ( jaar) heeft ernstige gedragsstoornissen (behavioural disorder) angst, psychiatrische problemen, verslaving en agressie. Het gaat veelal om studenten die nooit complimenten/beloningen kregen en die in zeer problematische thuissituaties zijn opgegroeid. Veel van hen wonen in residentiële voorzieningen. De school staat open voor studenten met een i.q. > 65. De meeste van de 60 studenten hebben een drop- out verleden. Omvorming tot B.P.L. Be the change you wish to see in this world De verandering werd ingegeven door een aantal ontwikkelingen: Er werd veel gespijbeld, er waren veel schorsingen, de resultaten waren slecht en de score op NJASK (New Jersey Assessment of Skills and Knowledge) en HSPA ( Highschool Proficiency Assessment voor taal, rekenen en wiskunde) waren veel te laag. Deze testen zijn verplicht gesteld door de staat.de school volgt de B.P.L. filosofie en delen van het ontwerp. Omdat men nog niet zo lang bezig is kan het omvormingsproces het best beschreven worden als een ingroeiproces. Beetje bij beetje worden, na intensieve training van het personeel,elementen van BLP vormgegeven. Essentieel is de rol van de leerkracht. Van hem wordt verwacht dat hij niet saai is, betrokken en zorgzaam is, naar je luistert, met je lacht, je verdriet aanvoelt en je de mogelijkheid geeft zelf een probleem op te lossen. De leerkracht lost niet op hij coacht. Er worden haalbare doelen gesteld en het leerwerk moet voor de leerling betekenis hebben. Beeldend wordt gesteld: Geen de leerling nectar en leer ze uitkijken naar nieuwe nectar in plaats van hun dromen om zeep te helpen.

13 De school werkt met een token- economy, een beloningssysteem, zowel individueel, klassikaal als schoolbreed, waarbij positieve bekrachtiging gebeurt aan de hand van token die achteraf ingeruild kunnen worden voor iets anders. Diagnostiek en Medicatie De school herbergt leerlingen die in Nederland naar cluster 4 zouden gaan. Bij hen is veelal sprake van externaliserende problematiek die zich uit in destructief, agressief en oppositioneel gedrag. Alle leerlingen zijn gediagnosticeerd. Een diagnose verklaart waar het gedrag vandaan komt, maar het is geen excuus voor het gedrag. Waar nodig wordt medicatie gebruikt. Deze wordt toegediend door een verpleegkundige. Het team is getraind in het omgaan met voornoemde problematiek. DSM 5 DSM staat voor Diagnostic en Statistical Manuel of Mental Disorders. Dit is een (Amerikaans) handboek dat in veel landen gebruikt voor het vaststellen van diagnoses van psychische aandoeningen. Het vergemakkelijkt de internationale discussie. Het risico van deze 5 e uitgave is dat het aantal stickers fors is toegenomen. Zo zijn er verschijnselen die voorheen niet als syndroom bestempeld werden. Voorbeeld: Rouw je langer dan 2 weken om een overleden geliefde dan heb je al gauw een Major Depressive Disorder. Gelukkig is voor elke stoornis een pilletje. Hiermee is de invloed van de farmaceutische industrie op DSM 5 evident. Discussie over dit thema verloopt moeizaam. Kennelijk is medicatie- consumptie in de VS meer ingeburgerd en geaccepteerd dan in Nederland.

14 Inzichten/aandachtspunten - Blijf alert op positief gedrag en complimenteer de leerling hiervoor. - Bouw een sterke neutrale relatie op. - Toon acceptatie, belangstelling en betrokkenheid. - Zorg dat consequenties meteen volgen op gedrag. - Keur niet het kind, maar het gedrag goed/fout. - Help leerlingen door een probleem heen, maar los het niet voor hen op. - Stel met de leerling voor hen betekenisvolle en haalbare doelen op. - Be the change you wish to see in this world _Dutch_visit_Bloomfield_s_Bridges_ Academy.html?page=all Meer informatie op en

15 B.P.L. East Side Highschool te Newark Inleiding De school is onderdeel van een highschool met 1500 studenten. Binnen het gebouw heeft zij haar eigen entree en ruimten. Er is een relatief autonome situatie gecreëerd binnen het grote geheel. Er zijn 41 nationaliteiten. Dit heeft te maken met de geschiedenis van Newark. Van oorsprong een industriegebied gelegen naast New York. Om te voorzien in arbeidskrachten werden veel arbeiders geworven uit met name de Latijns- Amerikaanse landen. Veel leerlingen spreken Spaans of Portugees. In de buitenwijken zijn de omstandigheden waarin de mensen wonen en leven pover. Onderwijsopzet Naast de reguliere B.P.L. opzet, hier Talent Development 1 geheten, kent de school alternatieve trajecten. Deze zijn ontwikkeld omdat studenten (nog) niet toe zijn aan volledig schoolonderwijs. Het Talent Development 2 interventietraject: Leerlingen komen hiervoor in aanmerking als zij 4 of meer klassen achterstand hebben; als ze veel spijbelen; als ze zich niet volgens de regels gedragen, bijvoorbeeld als ze meermaals geschorst zijn, in detentie zijn geweest of gewelddelicten hebben gepleegd; of als ze de band met het onderwijs om welke reden dan ook verloren hebben. Het doel van TD2 is de student te voorzien van een innovatieve en ondersteunende leeromgeving zowel op school als thuis.. Sleutelonderdelen in het programma zijn: begeleiding 1 op 2, behaviour modification programms, e- leren, dagelijkse beschikbaarheid van de mentor, dagelijkse controle door de mentor, onderliggende token economy. Een bijzonder project is het maken van een 3D speelfilm door de studenten. Hiernaast bestaat het TD3 systeem. Dit is voor jongeren die nog verder weg staan van het onderwijs. Vrijwel alles verloopt online. Het doel is het ontwikkelen van bindingen met de mentor zodat op termijn overgestapt kan worden naar TD 2 en mogelijk TD 1.

16 Relationship Elk kind heeft een aangeboren behoefte aan Autonomie (Ik kan het zelf), aan Competentie (Ik kan het) en Relatie (Ik hoor erbij). Zoals overal in het onderwijs is er geen leren zonder (pedagogische) relatie. In die relatie ontwikkelt zich de binding tussen kind en opvoeder. De leerkrachten spelen in dit veld verschillende rollen, al naar gelang de behoefte van de student. Dan weer is de docent de baas, dan weer de leraar, dan weer grote broer, dan weer de ouder. Subtiel speelt de docent in het krachtenspel met de leerling. Soms op neutrale afstand, bijvoorbeeld bij jongeren met een misbruik en verwaarlozings/hechtingsachtergrond, soms dichterbij, maar altijd gericht op het eigenbelang van het kind. Dit wordt ook wel pedagogische tact (l. Stevens) genoemd. Handelingsadviezen Benader de leerling neutraal. Bied vertrouwen. Luister echt naar de leerlingen. Leef je in in de leerling. Toon belangstelling. Bied samenwerking naast de leerling. Bied de leerling kansen en perspectief. Werk toe naar eigenaarschap bij de leerling. Of zoals een leerling het verwoordt: A good teacher is open, elastic, gives you a hand,not a whole arm. Inzichten/aandachtspunten Help de leerling eigenaar van zijn eigen leerproces te zijn. Bied leerlingen kansen op succeservaringen. Hoe moeilijk het ook lijkt er zijn altijd (aangepaste) kansen. Bied ruimte om te groeien Meer informatie op en

17 Discussie: Wat is er nodig om binnen cluster 3 meer zwaar autistische kinderen op te vangen? B.P.L. is een effectieve methode om drop- out te voorkomen. B.P.L. is een effectieve methode voor Aspergers. Prikkelarme omgevingen helpen de autistische leerling niet. De school kan meer doen om leerlingen die uit beeld zijn tussenoplossingen te bieden. Prakticon kan autistiforme leerlingen een betere pauzeplaats bieden bijvoorbeeld op de patio s. Ambulante begeleiding hoort plaats te vinden in het klaslokaal. Het profiel van een B.P.L. docent moet een prominentere plaats krijgen binnen sollicitatieprocedures bij Prakticon. Het token- economy systeem moet toegepast worden op leerlingen met antisociale stoornissen. De sociale vorming van kinderen met autisme heeft prioriteit. Behavioural Modification Programms dienen ingezet te worden bij risicojongeren.

1-jarige opleiding ABA

1-jarige opleiding ABA 1-jarige opleiding ABA Onze opleiding bestaat uit een basisworkshop en 6 verdiepende workshops, die elk 1 weekend beslaan. De kosten voor de gehele opleiding bedragen 1.600,00. Alle workshops bestaan uit:

Nadere informatie

Een mooie toekomst voor ieder kind

Een mooie toekomst voor ieder kind Een mooie toekomst voor ieder kind www.altra.nl Sanne Pronk Esme van der Ley Doelgroep School2Care Externaliserende gedragsproblemen Grensoverschrijdend / risicovol gedrag Geen acceptatie van gezag Ontbrekende

Nadere informatie

Speciaal onderwijs Informatie voor ouders

Speciaal onderwijs Informatie voor ouders Speciaal onderwijs Informatie voor ouders Passend Speciaal Entrea onderwijs is er voor kinderen die (tijdelijk) het meest gebaat zijn bij speciaal onderwijs. Speciaal onderwijs op maat, omdat zij binnen

Nadere informatie

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H.

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Leloux-Opmeer Voorwoord Inhoudsopgave Een tijd geleden hebben Stichting Horizon

Nadere informatie

2010/2011 BAGAGE KWIJT? ADD ASPERG. De J.H. Donnerschool zoekt met u mee k

2010/2011 BAGAGE KWIJT? ADD ASPERG. De J.H. Donnerschool zoekt met u mee k 2010/2011 BAGAGE KWIJT? TIS AU ME OS D-N PD AD HD ADD O ER ASPERG D D De J.H. Donnerschool zoekt met u mee k J.H. Donnerschool Rudolphlaan 5 3794 MZ De Glind Postadres: Postbus 492, 3770 AL Barneveld T:

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

Gedrag en leren van kinderen met psychiatrische problemen en/of gedragsstoornissen. Jan Bijstra (RENN4) Henderien Steenbeek (RUG)

Gedrag en leren van kinderen met psychiatrische problemen en/of gedragsstoornissen. Jan Bijstra (RENN4) Henderien Steenbeek (RUG) Gedrag en leren van kinderen met psychiatrische problemen en/of gedragsstoornissen Jan Bijstra (RENN4) Henderien Steenbeek (RUG) Cluster 1: visueel gehandicapt REGIONALE Cluster 3: lichamelijk en verstandelijk

Nadere informatie

Gedragsexpert. Doelgroep

Gedragsexpert. Doelgroep Gedragsexpert De Post-HBO opleiding Gedragsexpert heeft tot doel leraren, intern begeleiders en zorgcoördinatoren zo goed mogelijk toe te rusten met kennis, inzichten en vaardigheden op het gebied van

Nadere informatie

Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag. Workshop 3: Gedragsstoornissen & aanpakken volgens oa Gordonmethode

Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag. Workshop 3: Gedragsstoornissen & aanpakken volgens oa Gordonmethode Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag Workshop 3: Gedragsstoornissen & aanpakken volgens o.a. Gordonmethode 28 januari 2015 13.30 16.00 uur Berber Klein Liesbeth van Well Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag

Nadere informatie

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid.

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Een onderwijsprotocol tegen pesten houdt in dat door samenwerking het probleem van het pestgedrag bij kinderen wordt aangepakt. Hiermee willen

Nadere informatie

Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs

Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs VSO De Korenaer Stevensbeek Inhoud: pagina nummer 1) Speciaal Onderwijs 3 a) Visie b) Hoe werkt dit in de praktijk? 2) Beloning-

Nadere informatie

Ontwikkeling van een arbeidsidentiteit bij mensen met een autisme spectrum stoornis

Ontwikkeling van een arbeidsidentiteit bij mensen met een autisme spectrum stoornis Ontwikkeling van een arbeidsidentiteit bij mensen met een autisme spectrum stoornis Diana Rodenburg d.rodenburg@leokannerhuis.nl Copyright Dr. Leo Kannerhuis Visie en missie Het Dr. Leo Kannerhuis is een

Nadere informatie

Developmental Coordination Disorder. Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts

Developmental Coordination Disorder. Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts Developmental Coordination Disorder Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts 11-06-2015 Inhoud Developmental Coordination Disorder Criteria Kenmerken Comorbiditeiten Pathofysiologie Behandeling Prognose

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

1-jarige opleiding ABA 2015-2016

1-jarige opleiding ABA 2015-2016 1-jarige opleiding ABA 2015-2016 Onze opleiding bestaat uit een basisworkshop en 6 verdiepende workshops, gegeven op zaterdagen. U kunt zich inschrijven voor de gehele opleiding, of voor losse workshops.

Nadere informatie

Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang.

Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang. Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang. Aandacht stoornissen ADD Attention Deficit Disorder (letterlijk: aandacht tekort stoornis) - Een vorm van ADHD

Nadere informatie

Doe mij maar een gewoon leven

Doe mij maar een gewoon leven Triple C model Doe mij maar een gewoon leven Het Relationeel Competentiemodel Triple C is binnen ASVZ niet meer weg te denken in de omgang met cliënten die intensieve begeleiding vragen. Daarnaast wordt

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 2 onderwijs

Logopedie in het cluster 2 onderwijs Logopedie in het cluster 2 onderwijs mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement gaat over de logopedische

Nadere informatie

Sander Begeer Ontwikkelingspsycholoog aan de VU in Amsterdam en the University of Sydney. NVA Congres 2013

Sander Begeer Ontwikkelingspsycholoog aan de VU in Amsterdam en the University of Sydney. NVA Congres 2013 Sander Begeer Ontwikkelingspsycholoog aan de VU in Amsterdam en the University of Sydney NVA Congres 2013 Allemaal Autisme, Allemaal Anders NVA enquête 2013 Sander Begeer (VU) Marlies Wierda (VU) Stance

Nadere informatie

Praktijkonderwijs. In het kort

Praktijkonderwijs. In het kort Het praktijkonderwijs In het laatste jaar van de (speciale) basisschool moet je beslissen naar welke school voor voortgezet onderwijs je gaat. Meestal is dat een moeilijke keuze. Zeker wanneer je: moeite

Nadere informatie

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme Deel VI Inleiding Wat zijn de mogelijkheden van EMDR voor cliënten met een verstandelijke beperking en voor cliënten met een autismespectrumstoornis (ASS)? De combinatie van deze twee in een en hetzelfde

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Doe mij maar een gewoon leven

Doe mij maar een gewoon leven Triple C model Doe mij maar een gewoon leven Het Relationeel Competentiemodel Triple C is binnen ASVZ niet meer weg te denken in de omgang met cliënten die intensieve begeleiding vragen. Daarnaast wordt

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

OSBO. Ontwikkelingen OSBO Inspectiebezoek OSBO Positie OSBO in het SWV Passend Onderwijs Groep

OSBO. Ontwikkelingen OSBO Inspectiebezoek OSBO Positie OSBO in het SWV Passend Onderwijs Groep OSBO Ontwikkelingen OSBO Inspectiebezoek OSBO Positie OSBO in het SWV Passend Onderwijs Groep Ontwikkelingen binnen het OSBO Het uitgangspunt van ons onderwijs: Er heeft een verandering plaatsgevonden

Nadere informatie

Richtlijnen voor het werken in een multiculturele setting

Richtlijnen voor het werken in een multiculturele setting Richtlijnen voor het werken in een multiculturele setting Quality needs diversity 1. Inleiding Deze richtlijnen zijn een uitwerking van de kernwaarde Ruimte voor talent en groei voor iedereen, onderdeel

Nadere informatie

18-04- 2010. Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie

18-04- 2010. Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Gera ter Meulen adoc@fsw.leidenuniv.nl Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie Een goede voorbereiding van adoptieouders

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 4 onderwijs

Logopedie in het cluster 4 onderwijs Logopedie in het cluster 4 onderwijs mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement richt zich op de

Nadere informatie

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010)

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) AH 740 2010Z13219 Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) 1 Bent u bekend met nieuw onderzoek van Michigan State University

Nadere informatie

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd:

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd: projectplan professionaliseringstraject Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Mendelcollege Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject

Nadere informatie

EEN NIEUW BEGIN OP EEN SPECIALE SCHOOL

EEN NIEUW BEGIN OP EEN SPECIALE SCHOOL speciaal onderwijs speciaal onderwijs EEN NIEUW BEGIN OP EEN SPECIALE SCHOOL Speciaal Onderwijs Entréa Een nieuw begin op een speciale school De meeste kinderen beginnen hun schoolcarrière op de basisschool.

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Bijlage 2 bij Schoolondersteuningsprofiel: De huidige leerling populatie Werkproces 1. Kwaliteitszorg.

Bijlage 2 bij Schoolondersteuningsprofiel: De huidige leerling populatie Werkproces 1. Kwaliteitszorg. Bijlage 2 bij Schoolondersteuningsprofiel: De huidige leerling populatie Werkproces 1. Kwaliteitszorg. Kwaliteitsaspect : De school heeft inzicht in de onderwijsbehoeften van haar leerlingpopulatie en

Nadere informatie

SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ

SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ GELUKT! Ik zit aan mijn ontbijt. Een beetje nerveus neem ik nog snel de krant door. Gek eigenlijk. Ik sta al jaren voor

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek

Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek Een innovatieve behandeling met TOPGGZ erkenning Linda Kronenberg & Hendrikje Bloemert

Nadere informatie

Bernardusschool. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO Bernardusschool Ruijchrocklaan 340 2597 EE s Gravenhage tel. 070-324 15 56

Bernardusschool. School Ondersteunings Profiel (SOP) SO Bernardusschool Ruijchrocklaan 340 2597 EE s Gravenhage tel. 070-324 15 56 VSO SO School Ondersteunings Profiel (SOP) Bernardusschool SO VSO SO Bernardusschool Ruijchrocklaan 340 2597 EE s Gravenhage tel. 070-324 15 56 info@bernardus.lucasonderwijs.nl www.nldata.nl/bernardusschool

Nadere informatie

(School) Bijsluiter Van vraag naar BAG Scoren met feiten. José Wichers-Bots Mariette Haasen

(School) Bijsluiter Van vraag naar BAG Scoren met feiten. José Wichers-Bots Mariette Haasen (School) Bijsluiter Van vraag naar BAG Scoren met feiten José Wichers-Bots Mariette Haasen Aanleiding voor het onderzoek Verbetering Onderwijs aan leerlingen met een stoornis in het autistisch spectrum

Nadere informatie

Ervaren problemen door professionals

Ervaren problemen door professionals LVG en Verslaving Lectoraat GGZ-Verpleegkunde Ervaren problemen door professionals Kennisdeling 11 november 2010, Koos de Haan, deel 2 1 Wat komt aan bod? Onderzoek naar problemen door professionals ervaren

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

2. Begeleidingsdeel van de school 1

2. Begeleidingsdeel van de school 1 2. Begeleidingsdeel van de school 1 Handleiding voor de decaan/mentor Dit is het begeleidingsdeel van de school. Dit document dient te worden ingevuld door een begeleider (mentor, decaan en/of LOB-docent)

Nadere informatie

zorgt voor aandacht dagbesteding & begeleiding diagnostiek & behandeling training & advies wonen & werken

zorgt voor aandacht dagbesteding & begeleiding diagnostiek & behandeling training & advies wonen & werken zorgt voor aandacht dagbesteding & begeleiding diagnostiek & behandeling training & advies wonen & werken melion zorgt De wereld wordt steeds complexer en dit maakt het voor sommige mensen lastig om zelfstandig

Nadere informatie

zorgt voor aandacht dagbesteding & begeleiding diagnostiek & behandeling training & advies wonen & werken zorgt voor aandacht

zorgt voor aandacht dagbesteding & begeleiding diagnostiek & behandeling training & advies wonen & werken zorgt voor aandacht Stichting Melion Leukerweg 3 6095 NX Baexem Telefoon: 0475 451701 E-mail: info@melion.nl Internet: www.melion.nl zorgt voor aandacht dagbesteding & begeleiding diagnostiek & behandeling training & advies

Nadere informatie

Autisme, zonder verstandelijke beperking Dr. Martine F. Delfos Cursus voor professionals

Autisme, zonder verstandelijke beperking Dr. Martine F. Delfos Cursus voor professionals Autisme, zonder verstandelijke beperking Dr. Martine F. Delfos Cursus voor professionals Cursus op 6 en 20 maart en 3 en 24 april 2009 Autisme zonder verstandelijke handicap Cursus voor professionals PICOWO

Nadere informatie

Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS

Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS Bart Lenaerts Jorinde Dewaelheyns 6 december 2010 Wat mag je verwachten? Wat is autisme? Het stellen van de diagnose Wie? Hoe? Triade van stoornissen Autisme = anders

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder locatie Nijmegen informatie voor jongeren, ouders en verwijzers september 2013 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme

Nadere informatie

SWPBS: meer dan behaviorisme? W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g

SWPBS: meer dan behaviorisme? W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g SWPBS: meer dan behaviorisme? Programma Welkom & intro: de kern Pedagogische kwaliteit: de opdracht & keuzes in de uitvoering Theoretische kaders De functie & kwaliteit van feedback Belonen/ erkennen/

Nadere informatie

Ouderbrochure PDD-NOS

Ouderbrochure PDD-NOS 1 Ouderbrochure PDD-NOS Maandagmiddag vijf voor vier. Vanuit de keuken hoort ze een auto stoppen op straat. De deur wordt hard dichtgeslagen. Dan is het even stil. De achterdeur wordt opengetrokken en

Nadere informatie

ONS SCHOOLCONCEPT Onze visie: Algemene schoolregel: Ik laat zien dat ik respect heb voor mezelf, de ander en mijn omgeving.

ONS SCHOOLCONCEPT Onze visie: Algemene schoolregel: Ik laat zien dat ik respect heb voor mezelf, de ander en mijn omgeving. HET SCHOOLONDERSTEUNINGSPROFIEL (SOP) VAN OBS HET LANG Op 1 augustus 2014 is de Wet Passend Onderwijs van kracht. Alle basisscholen maken dan deel uit van een samenwerkingsverband Passend Onderwijs. Onze

Nadere informatie

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende Lievegoed Kliniek De kliniek staat in een rustige, groene omgeving. Er zijn verschillende mogelijkheden: groepsbehandeling en individuele behandeling, dat kan poliklinisch of in. Ook een korte opname in

Nadere informatie

EU-Speak _ leslla docenten

EU-Speak _ leslla docenten EU-Speak _ leslla docenten Wat heeft een docent nodig om de laaggeletterde volwassen immigrant te leren lezen en schrijven? EU-Speak 1 Partners: Engeland, Zweden, Denemarken, Duitsland, Spanje, Nederland

Nadere informatie

Buna Tetu (kort overzicht)

Buna Tetu (kort overzicht) Buna Tetu (kort overzicht) Kinderen met een handicap tellen ook mee! Stichting Joni Social Education Project Voor een samenleving waarin iedereen zich thuis kan voelen Achtergrond project Ouders van gehandicapte

Nadere informatie

Onderzoek naar zorgvragen en behoeften van patiënten met een verslaving en ADHD of Autisme

Onderzoek naar zorgvragen en behoeften van patiënten met een verslaving en ADHD of Autisme Onderzoek naar zorgvragen en behoeften van patiënten met een verslaving en ADHD of Autisme dr. L.M. Kronenberg Prof. dr. van Achterberg Prof. dr. W. van den Brink Prof. dr. P. Goossens K. Slager-Visscher,

Nadere informatie

Passend Perspectief. Samenvatting en conclusies. mei 2007

Passend Perspectief. Samenvatting en conclusies. mei 2007 Passend Perspectief een onderzoek naar de toekomstige ontwikkeling van de zorgexpertise van het regulier voortgezet onderwijs in Voorne-Putten/Rozenburg mei 2007 Samenvatting en conclusies In het najaar

Nadere informatie

TALENT KAMPIOENEN. www.epathways.eu. e-pathways CPD Handboek. Handboek nr. in serie

TALENT KAMPIOENEN. www.epathways.eu. e-pathways CPD Handboek. Handboek nr. in serie TALENT KAMPIOENEN e-pathways CPD Handboek Handboek nr. 15 in serie www.epathways.eu Wat zijn talentkampioenen? De pool met getalenteerd personeel is waarschijnlijk de grootste hulpbron die elke organisatie

Nadere informatie

Steunpunt Autisme Noordelijk Zuid Holland

Steunpunt Autisme Noordelijk Zuid Holland Steunpunt Autisme Noordelijk Zuid Holland 8.4 Indicatiecriteria voor cluster 2, 3 en 4. (Met dank aan: REC 2 Holland-Flevoland, REC Zuid-Holland Midden en REC West) Sinds 1 augustus 2008 zijn de criteria

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22989 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22989 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22989 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Pouw, Lucinda Title: Emotion regulation in children with Autism Spectrum Disorder

Nadere informatie

1 e BAG conferentie. Wim Claasen Pedagogisch handelen: voorkomen en ondervangen

1 e BAG conferentie. Wim Claasen Pedagogisch handelen: voorkomen en ondervangen 1 e BAG conferentie Wim Claasen Pedagogisch handelen: voorkomen en ondervangen Voorkomen is beter dan genezen Een eenvoudige waarheid, maar in de praktijk niet vanzelfsprekend. Hebt u wel eens geprobeerd

Nadere informatie

Praktijkonderwijs, dat ga ik doen! Informatiebrochure Praktijkonderwijs

Praktijkonderwijs, dat ga ik doen! Informatiebrochure Praktijkonderwijs Praktijkonderwijs, dat ga ik doen! Informatiebrochure Praktijkonderwijs Onze boodschap aan leerlingen: Praktijkonderwijs, dat ga ik doen! Het Praktijkonderwijs is een vorm van voortgezet onderwijs. Je

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Gedragsexpert. Doelgroep

Gedragsexpert. Doelgroep Gedragsexpert De Post-HBO opleiding Gedragsexpert heeft tot doel leraren, intern begeleiders en zorgcoördinatoren zo goed mogelijk toe te rusten met kennis, inzichten en vaardigheden op het gebied van

Nadere informatie

De nieuwe naam voor ZML Noordoost Brabant

De nieuwe naam voor ZML Noordoost Brabant De nieuwe naam voor ZML Noordoost Brabant Beter voor nu, beter voor later Niet alle kinderen in deze wereld vinden even makkelijk hun weg. Deze kinderen hebben extra begeleiding en zorg nodig om hun eigen

Nadere informatie

elk kind een plaats... 1

elk kind een plaats... 1 Elk kind een plaats in een brede inclusieve school Deelnemen aan het dagelijks maatschappelijk leven Herent, 17 maart 2014 1 Niet voor iedereen vanzelfsprekend 2 Maatschappelijke tendens tot inclusie Inclusie

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Samenvatting. Autismespectrumstoornissen

Samenvatting. Autismespectrumstoornissen Samenvatting Autismespectrumstoornissen Autismespectrumstoornissen zijn ontwikkelingsstoornissen die gekenmerkt worden door beperkingen in sociale omgang, de communicatie en de verbeelding. Ze gaan vaak

Nadere informatie

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding Inleiding Het LEOZ (Landelijk Expertisecentrum Onderwijs en Zorg) is een samenwerkingsproject van: Fontys Hogescholen, Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg,

Nadere informatie

Klinische behandeling

Klinische behandeling Klinische behandeling voor kinderen met ASS informatie voor cliënten, ouders en verwijzers september 2013 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme Klinische behandeling voor kinderen

Nadere informatie

Wonen in een behandelgroep

Wonen in een behandelgroep Wonen in een behandelgroep 3-MILIEUVOORZIENING: EEN VEILIGE WOON- EN LEEROMGEVING Informatie voor ouders en verzorgers van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking en zeer ernstige gedragsproblemen

Nadere informatie

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs Aanbevelingen voor scholen, ouders en andere betrokkenen, om inclusief onderwijs mogelijk te maken. Uit de ervaringen van ouders, scholen en hun netwerk in het project Van hinderpaal naar mijlpaal (2012-2014)

Nadere informatie

Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld?

Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? - Normaal begaafde kinderen van 4 tot 13 jaar, woonachtig in de regio Gelderland-Zuid, die in hun gedrag signalen afgeven die mogelijk duiden op een problematische

Nadere informatie

Pesten heeft veel te maken met de verhoudingen binnen een groep. Daarom is het niet eenvoudig om er een eind aan te maken. Als de leerkracht schelden

Pesten heeft veel te maken met de verhoudingen binnen een groep. Daarom is het niet eenvoudig om er een eind aan te maken. Als de leerkracht schelden Pesten heeft veel te maken met de verhoudingen binnen een groep. Daarom is het niet eenvoudig om er een eind aan te maken. Als de leerkracht schelden verbiedt, zoeken de kinderen andere manieren en andere

Nadere informatie

kempelscan P2-fase Studentversie

kempelscan P2-fase Studentversie kempelscan P2-fase Studentversie Pedagogische competentie Kern 2.1 Pedagogisch competent Pedagogisch handelen Je draagt bij aan een veilige leef- en leeromgeving in de groep O M V G Je bent consistent

Nadere informatie

Stoornissen in het autistisch spectrum

Stoornissen in het autistisch spectrum DC 14 Stoornissen in het autistisch spectrum 1 Inleiding Dit thema gaat over stoornissen in het autistisch spectrum, kortweg autisme Beroepscontext: als onderwijsassistent kun je ingezet worden in het

Nadere informatie

Ravenswoud. Ons aanbod. Behandeldoel

Ravenswoud. Ons aanbod. Behandeldoel Ravenswoud In de landelijke omgeving van Oosterwolde en Appelscha staat onze boerderij Ravenswoud. Je kunt voor korte tijd opgenomen worden, om een pas op de plaats te maken, voordat je verder aan de slag

Nadere informatie

ondersteuning in het onderwijs

ondersteuning in het onderwijs ondersteuning in het onderwijs School is een centraal onderdeel van het leven van kinderen en jongeren. Ervaringen op school zijn vormend en het wel of niet afmaken van school is bepalend voor hun toekomst.

Nadere informatie

Woonprofiel Eikendonk, (jong) volwassen met een normale\hoog begaafdheid en ASS, scheiden wonen/zorg:

Woonprofiel Eikendonk, (jong) volwassen met een normale\hoog begaafdheid en ASS, scheiden wonen/zorg: Woonprofiel Eikendonk, (jong) volwassen met een normale\hoog begaafdheid en ASS, scheiden wonen/zorg: Bladzijde 1 Inleiding: Eikendonk) is een appartementencomplex in Den Bosch, het betreft een samenwerkingsverband

Nadere informatie

Handleiding Activiteitenmethodiek Maatschappelijke Zorg Periode 2, 2015-2016

Handleiding Activiteitenmethodiek Maatschappelijke Zorg Periode 2, 2015-2016 Handleiding Activiteitenmethodiek Maatschappelijke Zorg Periode 2, 2015-2016 KD Maatschappelijke Zorg Werkproces 2.3: Ondersteunt de cliënt bij dagbesteding. Je ondersteunt de cliënt bij het realiseren

Nadere informatie

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding 1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding De afsluitende bijeenkomst van het Leonardo-project Key to Mobility vond plaats in september 2011. Het resultaat van het project was een trainingscursus

Nadere informatie

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad STOP 4-7 programma Samen sterker Terug Op Pad STOP 4-7 PROGRAMMA Samen sterker Terug Op Pad Ecologisch (samen) en positief (sterker terug op pad) Een vroeg interventie- of preventieprogramma: kindtraining

Nadere informatie

Werk voor jongeren. De winst van maatwerk: Je kunt er niet vroeg genoeg bij zijn

Werk voor jongeren. De winst van maatwerk: Je kunt er niet vroeg genoeg bij zijn Werk voor jongeren Meer aandacht voor participatie Sommige werkgevers zijn sowieso geïnteresseerd in een jongere met een vlekje. Maar vaak gaat het er toch vooral om dat ze hun werk goed doen. Debby Kamstra,

Nadere informatie

Wijzer Onderwijs. www.cedgroep.nl/webwinkel. Ondersteuning en praktische tips. Voor wie?

Wijzer Onderwijs. www.cedgroep.nl/webwinkel. Ondersteuning en praktische tips. Voor wie? Wijzer Onderwijs Leerlingen met autisme, ADHD, ODD/CD, angst, depressie of hechtingsproblemen: wie in het onderwijs werkt, krijgt er mee te maken. In de praktijk is het lastig om tegemoet te komen aan

Nadere informatie

Manual: handleiding opstarten Skills Lab

Manual: handleiding opstarten Skills Lab Manual: handleiding opstarten Skills Lab Dit is een handleiding voor professionals die zelf een Skills Lab willen starten. Skills Lab wil de werkmogelijkheden voor mensen met ASS vergroten door hen te

Nadere informatie

Gedragsprotocol RKBS De Flamingo

Gedragsprotocol RKBS De Flamingo Gedragsprotocol RKBS De Flamingo Inhoud: 1. Algemene inleiding gedragsprotocol. 2. Visie van de school 3. Doel van het protocol 4. Afspraken en regels 5. Aanpak van ongewenst gedrag 6. Wettelijke regelingen

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2014-2018

Strategisch Beleidsplan 2014-2018 Strategisch Beleidsplan 2014-2018 Stichting ELAN Stichting ELAN in onderwijs is op 1 augustus 2014 ontstaan door een fusie van de Stichting CSO Gooi e.o. en de Vereniging Annie M.G. Schmidt. ELAN bestaat

Nadere informatie

Trainingshuis Moeder & Kind Voor jonge moeders met een (lichte) verstandelijke beperking en hun kind(eren)

Trainingshuis Moeder & Kind Voor jonge moeders met een (lichte) verstandelijke beperking en hun kind(eren) Trainingshuis Moeder & Kind Voor jonge moeders met een (lichte) verstandelijke beperking en hun kind(eren) 1 Kenmerken Trainingshuis Moeder & Kind Dit is hoe wij de moeders helpen het moederschap op een

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen 3 Voorwoord Goed onderwijs is een belangrijke voorwaarde voor jonge mensen om uiteindelijk een betekenisvolle en passende plek in de maatschappij te krijgen. Voor studenten met een autismespectrumstoornis

Nadere informatie

Kliniek Ithaka Voor intensieve behandeling

Kliniek Ithaka Voor intensieve behandeling Kliniek Ithaka Voor intensieve behandeling Een behandeling bij Ithaka richt zich op het herstel of verbetering van de ontwikkelingsmogelijkheden van het kind of de jeugdige in zijn of haar eigen omgeving.

Nadere informatie

iets voor jou? Leerlingzorg

iets voor jou? Leerlingzorg iets voor jou? Leerlingzorg Leerlingzorg Waarom deze wegwijzer? Soms heb je wel eens vragen maar weet je niet waar je ze kunt stellen of waar je hiervoor heen moet op school. Deze wegwijzer zal je helpen

Nadere informatie

Pedagogische gezinsbehandeling

Pedagogische gezinsbehandeling Pedagogische gezinsbehandeling Wie zijn wij en wat kunnen wij u bieden? ASVZ is een organisatie voor zorg- en dienstverlening aan mensen met een beperking of psychiatrische problematiek. Ruim 4.000 medewerkers

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Flexkidz

Pedagogisch beleid Flexkidz Pedagogisch beleid Flexkidz Voor u ligt het verkorte pedagogisch beleidsplan van Flexkidz. Hier beschrijven we in het kort de pedagogische visie en uitgangspunten. In dit pedagogisch beleidsplan beschrijven

Nadere informatie

Bijlage Programma van Eisen

Bijlage Programma van Eisen Bijlage Programma van Eisen Functie: Jeugdzorgplus voor Zeer Intensieve Kortdurende Observatie en Stabilisatie Toegangscriteria 1. Karakteristieken van het kind: De algemene karakteristieken van de cliënten

Nadere informatie

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen Nieuw Rijsenburg Op de biologisch- dynamische boerderij Nieuw Rijsenburg bieden we psychiatrische zorg voor jongeren van 18 tot 28 jaar. Ons aanbod Je volgt een intensief behandelprogramma. We combineren

Nadere informatie

Handycard Zorgmonitor 1 SDQ en KIDSCREEN-27

Handycard Zorgmonitor 1 SDQ en KIDSCREEN-27 Handycard Zorgmonitor 1 SDQ en KIDSCREEN-27 SDQ (Strenghts and Difficulties Questionnaire) Meet de psychosociale aanpassing van de jeugdige. De SDQ wordt ingevuld door jeugdigen zelf (11-17 jaar) en ouders

Nadere informatie

Doordat bewegen en uitvoeren van activiteiten moeilijker gaat, voelt een kind met DCD zich soms onzeker. Ook kan het activiteiten spannend vinden.

Doordat bewegen en uitvoeren van activiteiten moeilijker gaat, voelt een kind met DCD zich soms onzeker. Ook kan het activiteiten spannend vinden. Onlangs is uw kind gezien in het observatieteam en is de diagnose DCD gesteld. In deze folder leest u wat DCD is, wat de behandeling bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch inhoudt en hoe

Nadere informatie

Wat is het Heerbeeck International College?

Wat is het Heerbeeck International College? Wat is het Heerbeeck International College? Het HIC is een onderwijsstroom in ons havo en vwo waarin we leerlingen voorbereiden op studeren, leven en werken in een internationaal georiënteerde wereld.

Nadere informatie

Gebundelde krachten. Brochure voor verwijzers

Gebundelde krachten. Brochure voor verwijzers Gebundelde krachten Brochure voor verwijzers 2 Schakenbosch Gebundelde krachten Schakenbosch, behandelcentrum Jeugdzorgplus LVB Voor jongeren van 12 tot 18 jaar met een lichte verstandelijke beperking

Nadere informatie

Laag intensieve gedragstherapie voor kinderen met ASS en VB

Laag intensieve gedragstherapie voor kinderen met ASS en VB Promotieonderzoek (2007-2012) voor kinderen met ASS en VB Drs. Behavioural Science Institute, Radboud Universiteit Nijmegen Fostering development in young children with autism spectrum disorders and intellectual

Nadere informatie