Beheerontwikkeling Key Comparisons Researchsubsidie Researchsubsidie Publieke rapportages 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beheerontwikkeling Key Comparisons Researchsubsidie Researchsubsidie Publieke rapportages 2014"

Transcriptie

1 Publieke verantwoording overheidscontracten Overeenkomst betreffende het meetstandaardenbeheer en Research Algemeen Groepen standaarden In de Metrologiewet (2006) is opgenomen dat de Minister van Economische Zaken (EZ) één in Nederland gevestigde instelling aanwijst die tot taak heeft zorg te dragen voor het verwezenlijken en beheren van de nationale meetstandaarden. Deze meetstandaarden dienen het openbaar belang en zijn relevant voor ondermeer eerlijke handel, wetenschap en industrie. is door de Minister aangewezen als de instantie die verantwoordelijk is voor de uitvoering van deze taak. Via een overeenkomst heeft zich verplicht bovengenoemde standaarden met de daarbij behorende kalibratiefaciliteiten evenals andere, nader overeen te komen standaarden met de eveneens daarbij behorende kalibratiefaciliteiten, in stand te houden. De wijze waarop dit wordt uitgevoerd is omschreven in de jaarlijks af te sluiten Overeenkomst betreffende het meetstandaardenbeheer. Deze nationale standaarden zijn meestal primaire en in een aantal gevallen secundaire realisaties van de bij de grootheid behorende SI-eenheid. De realisatie van meetstandaarden vindt plaats op de volgende gebieden: Chemie Elektriciteit (DC/LF en HF) Ioniserende straling Massa en gerelateerde grootheden (Druk en Viscositeit) Lengte Thermometrie (en vochtigheid) Optica Tijd en Frequentie Volumetrie (lage en hoge druk gas, vloeistof) Op basis van de beheerde standaarden worden kalibraties verricht en gecertificeerde referentiematerialen geleverd. De bijbehorende certificaten zijn internationaal erkend onder de CIPM (= Comité Internationale des Poids et Mesures) MRA (Mutual Recognition Arrangement). Dit is een overeenkomst van wederzijdse erkenning van nationale meetstandaarden en van de validiteit van kalibratie- en meetcertificaten die uitgegeven worden door nationale metrologische instituten. Op de BIPM Key Comparison Data Base (KCDB) website (http://kcdb.bipm.org) is een volledig overzicht beschikbaar van alle Calibration and Measurement Capabilities en alle referentiematerialen van die onder de MRA erkend zijn. Standaardenbeheer (SBO) De term "Standaardenbeheer" omvat een drietal activiteiten, te weten Basisbeheer, Beheerontwikkeling en Key Comparisons. Onder Basisbeheer wordt verstaan: i. het beheren en verwezenlijken van de betreffende standaarden op het huidige nauwkeurigheidsniveau, ii. iii. iv. het operationeel houden van de apparatuur die ingezet wordt bij het basisbeheer, het in stand houden van het door RvA geaccrediteerde kwaliteitsborgingsysteem op basis van de ISO/IEC normen: ISO/IEC 17025:2005 (kalibratie), ISO/IEC 17043:2010 (ringvergelijkingen) en ISO Guide 34 (referentiematerialen), het onderhouden van de contacten binnen de Metrologische Infrastructuur.

2 Beheerontwikkeling omvat de volgende onderwerpen: i. ontwikkelingsprojecten rond bestaande standaarden die leiden tot bijv. een vooraf gedefinieerde verbetering in de meetonzekerheid, een verbetering in de efficiëntie van het basisbeheer van een standaard door automatisering van het meetproces, een uitbreiding van de range waarin kalibraties geleverd kunnen worden of de toevoeging van nieuwe componenten aan bestaande referentiematerialen, e.d., ii. ontwikkelingsprojecten op basis van elders bekende technieken die leiden tot nieuwe standaarden die voorzien in een nationale behoefte ten einde te kunnen voldoen aan nieuwe (internationale) eisen, iii. het schrijven van procedures voor nieuwe standaarden, teneinde de resultaten van het beheerontwikkelingsprogramma vast te leggen in het kwaliteitsborgingsysteem. Onder Key Comparisons worden de internationale vergelijkingen verstaan die gericht zijn op het aantonen van de vergelijkbaarheid van de Nederlandse nationale standaarden met de nationale standaarden van andere landen die de CIPM MRA hebben ondertekend. De Key Comparisons kunnen uitgevoerd worden onder de vlag van CIPM en onder de vlag van de regionale metrologieorganisatie EURAMET. Researchsubsidie Het meer fundamentele onderzoek dat gericht is op het ontwikkelen van nieuwe standaarden en nieuwe meetprincipes vindt plaats via de Researchsubsidie. Publieke rapportages Hieronder volgen de afzonderlijke rapportages over de activiteiten die in zijn uitgevoerd binnen alle vier de bovengenoemde programmaonderdelen. De totale financiële omvang van de programma s bedroeg in ,00 inclusief BTW ( ,00 excl. BTW) voor het Standaardenbeheer en ,00 BTW-vrij voor de Researchsubsidie.

3 Research Herleidbare toepassingen van 3D microcmms Doel van het project was het vaststellen en verbeteren van de vormmeetnauwkeurigheid van metingen aan vrije vormen en asferen op de F25 (tactiel) en NANOMEFOS (optisch). Hiertoe zijn de onzekerheidsbronnen geïnventariseerd en gekwantificeerd en zijn mede op basis daarvan meetstrategieën ontwikkeld die de onzekerheidsbijdragen minimaliseren. Dit betreft voornamelijk probe gerelateerde onzekerheden. Verder zijn methoden ontwikkeld om offline nog enkele geometrische correcties door te voeren, b.v. voor de rechtheidsafwijkingen van de F25 microcmm. Data-analysemethoden zijn ontwikkeld en geïntegreerd in de virtuele CMM F25, zodat ook de taakspecifieke onzekerheid van complexe vorm-parameters bepaald kan worden. Voor de NANOMEFOS is in samenwerking met TNO een virtuele NANOMEFOS ontwikkeld voor het bepalen van de onzekerheid. Middels succesvolle comparisons zijn de ontwikkelde methoden gevalideerd. Voor de onzekerheid van de Root-Mean- Square waarde van de fit tussen nominale vorm en gemeten vorm is een onzekerheid gerealiseerd van 40 nm voor de lenzen van de comparison. kan nu herleidbaar lenzen meten op de F25 microcmm met een typische onzekerheid van < 50 nm voor de Root-Mean-Square waarde, wat ook het onzekerheidsdoel van het EMRP-FORM project was. Voor de disseminatie van het project is tevens een good practice guide voor form metrology and surface form reconstruction geschreven. heeft dit gecoördineerd en de algemene hoofdstukken en die voor tactiele vormmeting geschreven. 3D AFM metrologie Het doel van dit project was het uitbreiden van de meetmogelijkheden van een conventionele AFM met 3D gevoeligheid. Hiertoe diende eerst een speciale AFM probe te worden ontwikkeld die in drie onderling orthogonale richtingen kan trillen. Twee van deze trillingsrichtingen zijn natuurlijk aanwezig in een standaard AFM cantilever: de buigings- en torsiemode. Voor de derde richting werd in een standaard cantilever rondom de tip met een focused ion beam een substructuur gecreëerd, met een natuurlijke beweging in de richting loodrecht op de eerder genoemde cantilever modes. Om de drie modi simultaan te kunnen aanslaan werd een relatief nieuwe manier van exciteren getest: fotothermische actuatie (FTA). Hierbij wordt gebruik gemaakt van een 405 nm laser waarvan de amplitude gemoduleerd wordt met een modulatiefrequentie die overeenkomt met de gewenste trillingsfrequentie van de AFM cantilever. Gebruikmakend van dit concept kunnen zeer hoge trillingsamplitudes in een breed frequentiebereik gerealiseerd worden. Om de 3D probe te kunnen gebruiken met de metrologische AFM sample stage (SBO-project Long range AFM ) werd een stabiele AFM meetkop ontwikkeld, die geplaatst kan worden op de stage. Deze meetkop bevat naast de noodzakelijke componenten voor FTA een 635 nm laser en een breedbandige kwadrantendetector voor het uitlezen van de bewegingen van de cantilever. Een unieke eigenschap van de meetkop is dat voor een AFM meting de tip van de AFM probe zeer nauwkeurig in het Abbe punt van de sample stage kan worden gepositioneerd. Eind 2013 bleek dat de stabiliteit van de AFM stage niet optimaal was: het ruisniveau van de stage correspondeerde met een beweging van ongeveer 1,5 tot 2 nm, terwijl dit ruim onder de 1 nm zou moeten zijn. Om 3D scannen mogelijk te maken, zijn daarom extra, onvoorziene, inspanningen nodig geweest om de prestaties van de sample stage te verbeteren. Enkele optische elementen van de interferometers moesten worden aangepast en een gedeelte van de uitlees- en aanstuurelektronica is vervangen. Door de vertraging die hierdoor is ontstaan, is 3D AFM niet volledig operationeel. Inmiddels worden onder het SBO-project SNM nog verdere verbeteringen van de stage gerealiseerd en wordt de 3D methode volledig geïmplementeerd.

4 De onderzoeksresultaten zijn gepresenteerd tijdens nationale en internationale conferenties d.m.v. twee posterpresentaties en vier lezingen. In is het 3D AFM concept gepubliceerd in het tijdschrift Measurement Science and Technology. Gedurende de looptijd van het project hebben twee masterstudenten van de TU-Delft hun stage gedaan in het kader van dit onderzoek. Tijdafhankelijke dimensionele drift van sensoren, materialen en structuren Gedurende dit project is een faciliteit opgebouwd en getest om driftverschijnselen op picometerschaal waar te kunnen nemen. De doelstellingen van het project zijn behaald. De faciliteit, onder meer bestaande uit een gebalanceerde heterodyne interferometer, heeft een basis nauwkeurigheid variërend van 5 pm gedurende een meting van 1 seconde, tot 28 pm gedurende 1 uur. Voor grotere tijdschalen hebben steile veranderingen van de luchtdruk een bepalende invloed op de gemeten driftgradiënt. De gebruikte meetmethode maakt het ook mogelijk om zeer snelle metingen te verrichten, waardoor eveneens processen kunnen worden bestudeerd die verantwoordelijk zijn voor snelle lengteveranderingen in het meetobject. Voor een goed meetnauwkeurigheid dient de vacuümbuis in de refractometer arm even lang te zijn als het te meten object. De faciliteit is ter ontwikkeling van het meetconcept ingezet om meetobjecten te karakteriseren, de resultaten zijn vergeleken met die van het Duitse collegameetinstituut PTB. Zo zijn materiaaleigenschappen gemeten, het gedrag van materiaalconnecties bestudeerd of intentioneel geïnduceerde lengteveranderingen van het object opgemeten. De faciliteit is succesvol ingezet voor de zeer nauwkeurige kalibratie van een piezo-translator over een verplaatsing van 1 pm tot 100 nm. De piezo-translator is vervolgens weer gebruikt voor het herleidbaar maken van de secundaire AFM van (Veeco). Op basis van een haalbaarheidsstudie voor de verdere verlaging van de onzekerheid is een ontwerpconcept opgesteld ter verbetering van de meetnauwkeurigheid voor de lange termijn, ter vereenvoudiging van de bediening van de faciliteit ten behoeve van kalibraties, en ter uitbreiding van de meetcapaciteiten. Gedurende de looptijd van het project zijn er 3 wetenschappelijke publicaties geproduceerd (waarvan 1 nog dient te worden geaccepteerd), 3 presentaties gegeven en 4 posters gepresenteerd op (inter)nationale conferenties en beurzen. Chemische verontreinigingen in lucht In de afgelopen jaren zijn meetmethodes ontwikkeld voor onzuiverheden in lucht, met name NO, NO 2 en VOCs en semi-vocs relevant voor binnenluchtkwaliteit. Het project is op 31 mei inhoudelijk afgerond. In februari was medeorganisator van de MACPoll workshop Indoor Air in Berlijn. Meer dan 35 deelnemers waren aanwezig, vooral afkomstig van laboratoria die emissies meten van bouwmaterialen. De workshop was in twee onderdelen verdeeld: lezingen over semi-vocs door projectpartners en uitgenodigde sprekers en brainstorm-/trainingsessies over het meten van semi- VOCs. De resultaten van een vergelijk voor semi-vocs tussen, BAM en NPL zijn op deze workshop gepresenteerd. Het blijkt dat de bereiding van de semi-voc monsters succesvol is verlopen. Voor de meeste componenten liggen de analysewaarden binnen 10 % van de bereidingwaarde. De MACPoll eindconferentie is op mei gehouden bij. Meer dan 50 deelnemers van standaardisatieorganisaties, gasindustrie, instrumentmakers en andere belanghebbenden waren aanwezig. Het programma bestond uit mondelinge- en posterpresentaties, praktische demonstraties en een training in de laboratoria over de werking van de -opstelling. Het certificeringsprotocol voor nulgas is afgerond en gepresenteerd op de MACPoll eindconferentie. Hetzelfde protocol zal in het project VOS indicatoren worden uitgebreid naar organische stoffen. Bovendien is het de bedoeling om het protocol toe te voegen aan de in

5 ontwikkeling zijnde ISO standaard Gas analysis - Purity analysis and the treatment of purity data. Ook het document Good measurement practice voor semi-vocs is afgerond. Dit document is een samenvatting van de beste meetmethoden ontwikkeld en gevalideerd voor het meten van semi-vocs. Het project is inhoudelijk succesvol afgerond. Alle doelstellingen zijn gehaald, namelijk NO- en NO 2 -metingen op sporenniveau, het meten van ammoniak met detectielimiet van 0,1 nmol/mol en het ontwikkelen van herleidbare metingen voor van semi-vocs. Het project zal worden opgevolgd door het project VOS indicatoren. Herleidbaarheid van kwikmetingen Begin november heeft de kick-off vergadering van het EMRP MeTra project plaatsgevonden bij LNE te Parijs. Naast het Health & Safety Laboratory (HSL, UK) zal ook het National Institute of Standards and Technology (NIST, USA) collaborator worden van het project, terwijl US EPA eveneens de projectvergaderingen zal gaan bijwonen. Verder zijn twee Franse onderzoeksrapporten aan het projectteam aangeboden m.b.t. het ontwikkelen van een onderzoeksmethode voor het meten van vrijkomende kwikdamp bij het breken van een in werking zijnde CFL lamp (compacte fluorescentielamp). Deze rapporten vormen tevens een goede basis voor het uitzoeken van op de markt beschikbare CFL s. Hiernaast is een begin gemaakt met de inventarisatie van het gebruik en de beschikbare onderhoud- en schoonmaakprocedures van gold traps (bemonsteringsbuizen voor kwikdamp). Over een nieuwe opstelling voor een primaire kwikdampgenerator heeft overleg plaatsgevonden, inclusief de nieuw te ontwikkelen diffusiecellen voor lage concentraties (10 ng Hg/m 3 0,5 µg Hg/m 3 ). De nieuwe diffusiecellen zullen worden uitgevoerd in roestvast staal, daar de eerder gebruikte glazen diffusiecellen loslatende silconertbehandeling-monomeren (afkomstig van de aangebrachte silconert coating op de wanden van de kwikdampgenerator) lijken te absorberen. VOS indicatoren Het project is gestart per 1 oktober. De kick-off meeting van het project is in oktober gehouden. De eerste stappen in het selectieproces van VOS componenten en van cilindertypes voor de opslag van de VOS gasmengsels zijn gezet en de eerste voorbereidingen t.a.v. de testfaciliteiten zijn getroffen. De keuze van de VOS componenten is bediscussieerd binnen het netwerk van toezichthoudende stations op gebied van luchtvervuiling tijdens de WMO GAW expert meeting over VOS in Zuid Korea. De website van het bijbehorende EMRP-project KEY-VOCs is inmiddels operationeel. Biogas Het project is op 1 juni gestart. De kick-off meeting met de partners was op juni. Er is een begin gemaakt met de bereiding van mengsels van BTEX (benzeen, tolueen, ethylbenzeen en de xylenen) in biogas. Ten behoeve van een nieuwe set mengsels van siloxanen in biogas zijn nieuwe chemicaliën besteld en is een zuiverheidsanalyse gestart. Voor een stabiliteitsonderzoek van ammoniak in biogas zijn mengsels gemaakt van ammoniak in methaan en in biogas, die in de tijd gevolgd gaan worden. De fractie ammoniak is 10 ppm. Voor de waterdauwpuntmetingen aan biogas is een nieuw ontwerp gemaakt van de meetopstelling en met de bouw begonnen. Doel van de nieuwe opstelling is om in plaats van relatieve, absolute enhancement factors van water te kunnen bepalen. Er is een inventarisatie gemaakt van gebruikte verpakkingsmaterialen voor het bemonsteren van biogas in samenwerking met SP en NPL. Dit werk vormt de basis voor het experimentele werk dat in de komende jaren uitgevoerd gaat worden. heeft het consortium vertegenwoordigd op twee conferenties en er is een abstract ingediend voor GAS.

6 Ammoniak in buitenlucht Het project is op 1 juni van start gegaan. Het researchproject is gekoppeld aan het EMRP project MetNH3. De kick-off meeting was bij METAS in september en is werkpakketleider van Realisation of ammonia reference gas mixture standards. Binnen dit werkpakket werkt vooral samen met NPL aan de ontwikkeling van gravimetrisch bereide referentiematerialen en met METAS aan de verbetering van dynamische verdunningsmethoden. Binnen zijn 3 verschillende cilindertypes getest op geschiktheid voor ammonia en de resultaten van zijn gecombineerd met de resultaten van NPL die hetzelfde experiment heeft uitgevoerd. Daar de resultaten niet 1 cilindertype als duidelijk beste aanwezen, is besloten om 2 typen cilinders te gebruiken voor de adsorptie-experimenten. Met METAS is een protocol opgesteld om de analysemethoden te verbeteren. Zowel als METAS gaan naast tubing ook massflow controllers en naaldventielen testen op adsorptie-effecten en de effecten van water op deze adsorptie. zal de effecten van lage vochtigheid onderzoeken terwijl METAS vooral de effecten van hoge vochtigheid zal onderzoeken. Hoge-impact broeikasgassen Het researchproject is gekoppeld aan EMRP project ENV52 HIGHGAS en is gestart met een kickoff meeting bij NPL in juni. leidt het werkpakket High accuracy primary reference gas mixtures en werkt hierin samen met NPL, LNE, TUBITAK, CMI en EMPA (REG). In november is de planning binnen het project en binnen dit specifieke werkpakket gepresenteerd aan een groep van ca. 30 stakeholders, bij LNE in Parijs. Hier waren o.a. vertegenwoordigers van de WMO en andere Air Quality Monitoring Networks aanwezig, alsmede vertegenwoordigers van universiteiten, commerciële gasleveranciers en de fabrikantenten van meetapparatuur. In december is een progress-meeting, via video-conference, georganiseerd. Het protocol voor de uitvoering van de lange en korte termijn stabiliteitsstudies is gereed (lead NPL) en ook aan het protocol voor de uitvoering van de diverse comparisons wordt gewerkt (lead EMPA). Beide onderdelen liggen voor op de planning. Binnen is gestart met de planning van de werkzaamheden voor de mengselbereiding en de stabiliteitsstudies en met de inventarisatie van de daarvoor benodigde materialen en grondstoffen. Vanaf januari zal worden gestart met de uitvoering van deze werkzaamheden. Voor de analyse van N 2 O zijn inmiddels een nieuw CRDS-OPO kristal en de bij die golflengte behorende hoog-reflecterende spiegels besteld en ontvangen. De opbouw van deze spectroscopische opstelling en de testmetingen zijn voorzien voor het eerste kwartaal. Tevens zijn metingen gedaan met de bestaande CH 4 en N 2 O faciliteiten om de huidige stand van zaken in kaart te brengen. Stabiliteit en kwaliteit van distributienetwerken In juni is het gerelateerde ERMP project SmartGrid-II van start gegaan met een kick-off meeting bij NPL. Daarnaast is in juli de TU/e bezocht om af te stemmen hoe in dit project samengewerkt kan worden. Met Alliander en TU/e zijn afspraken gemaakt over het gebruik van het LiveLab. Er is gekozen om een geïsoleerd deel van het LiveLab te analyseren, waarin op vrijwel ieder onderstation meters staan geïnstalleerd. In samenwerking met METAS en NIST is bekeken welke hardware het meest geschikt is voor de uitbreiding van de software voor dynamische testen (waar momenteel alleen statische testen gedaan kunnen worden). Het grootste probleem met de faciliteit is de nauwkeurigheid van de timing; kalibraties aan PMUs voor in het Delta netwerk laten zien dat dit inmiddels zodanig onder controle is dat met voldoende nauwkeurige tijdsindicatie kan worden gemeten in distributienetten. Over de metingen in Zweden vorig jaar is nog geen artikel geschreven. Wel is al gewerkt aan een modelopstelling voor de metingen in het lab, waarmee lijnimpedantiemetingen gedaan kunnen worden. Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen om de lijnimpedantie te bepalen van een van de kabels in het distributienetwerk van Delta.

7 Op de AMPS conferentie in Aachen in september zijn contacten gelegd met diverse partijen die werken aan vergelijkbare onderwerpen. Op de CPEM is een gezamenlijke poster gepresenteerd over het SmartGrid-II project. Niet-conventionele stroom- en spanningssensoren In juni is de kick-off meeting van het EMRP-project FutureGrids bijgewoond bij Mikes Finland. Een inventarisatie van de benodigde systeemeisen is inmiddels afgerond. De eerste berekeningen aan benodigde kernen voor speciale transformatoren zijn gedaan en er is communicatie met een leverancier van kernen voor de fabricage hiervan. Een cursus is gevolgd over IEC communicatie. Niet-conventionele transformatoren met een digitale uitgang werken hiermee. In zal hier software voor worden geschreven. Sensornetwerken in distributienetten In juni is het gerelateerde ERMP-project GridSens gestart met een kick-off meeting bij NPL. Een eerste voortgangsbijeenkomst is in december geweest bij PTB. Een plan van aanpak is afgesproken met de TU/e. In een gezamenlijk bezoek aan het LiveLab van Alliander is besproken dat smart meters daar eind zijn uitgerold, maar dat het feitelijk verkrijgen van deze data voor doeleinden anders dan rekeningen niet zomaar kan i.v.m. de wet op de privacy. Dit is op de bijeenkomst met de Europese partners besproken. Er kan toch worden verder gewerkt aan dit projectonderdeel, omdat voor state estimation doeleinden uiteindelijk gerekend wordt met de som van alle smart meter-data. Deze kan gesimuleerd worden door toekennen van een verhoogde onzekerheid in de modellen en de berekeningen. Toch wordt getracht om bij Alliander alsnog meetdata beschikbaar te krijgen, omdat rekenen hieraan altijd beter is dan aan simulaties. Met Delta is vastgelegd in welke onderstations PMUs geïnstalleerd worden en welke metingen uitgevoerd zullen worden. De PMUs zijn inmiddels allemaal gekalibreerd bij VS en voor een deel al geïnstalleerd in het 50 kv netwerk van Delta. De meetdata zullen online beschikbaar komen voor ter ondersteuning van de state estimation modellen. Niet-Newtonische vloeistoffen Binnen het EMRP-project ENG59 NNL (Non-Newtonian Liquids) worden de fysische effecten die bepalend zijn voor de viscositeit van niet-newtoniaanse vloeistoffen, bestudeerd. De kick-off meeting heeft op mei plaatsgevonden bij Shell, Rijswijk. De belangrijkste taak van is de ontwikkeling van gecertificeerde niet-newtoniaanse referentiematerialen. Tevens is afgesproken dat de afsluitende workshop van het project zal organiseren in Er is een reometer besteld om aan niet-newtonische vloeistoffen te kunnen meten. Deze is in juni geleverd. Tot nu toe zijn trainingen bij Shell gevolgd om kennis en vaardigheden te verkrijgen, die nodig zijn om metingen uit te voeren met deze nieuwe reometer. In oktober is een query m.b.t. operationele condities uitgevoerd en een query op de vereiste fysische eigenschappen voor SRM opgesteld, die als uitgangspunt voor de te ontwikkelen niet- Newtonische referentiematerialen gaan dienen. Er is een selectie van een reeks van meetomstandigheden gemaakt. Een lijst is opgesteld met documenten die niet-newtonische SRMs beschrijven en een literatuurstudie is uitgevoerd naar bestaande SRMs van NIST en PTB, waarbij gekeken is of ze kunnen worden gebruikt als basis voor de productie van de niet-newtonische SRMs. Diepe-oceaan referentiethermistoren Het project is met een kick-off meeting van het EMRP-project MeteoMet2 in Slovenië op 1 oktober van start gegaan. Vanwege deze late start is het urenbudget voor teruggebracht van 150 uur naar 50 uur. In december hebben we de NIOZ SBE35 thermometer en een SPRT gekalibreerd op de vaste punten van H 2 O en Ga en de sketch van het NIOZ comparatorblok gereviseerd.

8 De NIOZ SBE35 thermometer heeft een goede stabiliteit (ongeveer 70 µk bij 0.01 C en 180 µk bij 29.8 C) getoond en een kleine afwijking t.o.v. onze nationale temperatuurstandaarden (-320 µk bij 0.01 C en -125 µk bij 29.8 C). Metrologie voor nieuwe SSL-verlichting Het gerelateerde EMRP-project MESaIL is op 1 juni van start gegaan. Er hebben twee projectvergaderingen plaatsgevonden (kick-off meeting en eerste stakeholders meeting). Bovendien heeft de coördinator, tijdens LED Forum Europe in Parijs (14 oktober ) een voordracht gehouden over dit EMRP-project. De ontwikkeling van een elektrische standaard is volgens plan volledig afgerond. Er zijn daarnaast temperatuurtesten gedaan aan SSL-producten. Het opstellen van een strategisch document voor de ontwikkeling van een optische multiple meetstandaard voor testlaboratoria kostte meer tijd dan verwacht, omdat er binnen het consortium niet direct consensus bereikt werd over het basisontwerp. De opgelopen vertraging bedraagt een maand. Het onderdeel valideren van onzekerheidsbudgetten voor verre-veld fotometrische data is naar doorgeschoven i.v.m. vertragingen binnen het gerelateerde SBO ontwikkelingsproject. Er heeft een discussie met de partners plaatsgevonden over de juiste keuzes van parameters voor de ontwikkeling van een herleidbare methode voor elektrische metingen van nieuwe SSL-producten. Ook is er een marktonderzoek uitgevoerd naar dimbare SSL verlichtingsproducten en drivers voor gepulste metingen. Bovendien is er een ontwerp bedacht voor een opstelling waarin een DCpulsbron wordt gebruikt (in plaats van een AC-pulsbron) en voor een methode voor tijdsopgeloste optische metingen. Het meeste werk is in verricht aan de ontwikkeling van een meetopstelling voor versnelde veroudering. Het originele plan om een klant-en-kant commerciële faciliteit aan te schaffen is gewijzigd in een plan om een faciliteit met een kant-en-klare commerciële klimaatkamer in combinatie met een custom made fibergebaseerd optisch systeem te maken. De klimaatkamer en onderdelen voor het optische systeem zijn in december geleverd. Spectrale respons van fotovoltaïsche apparatuur De formele startdatum van het gerelateerde EMRP-project PhotoClass was op 1 mei. De kick-off meeting van het project is op september bij PTB in Berlijn gehouden. Daarna is er een interne kick-off meeting gehouden om de leden van het projectteam te informeren over de scope van het project, de project deliverables, etcetera. Ten aanzien van de investeringen is in eerst een onderzoek gedaan om te bepalen wat de meest kosteneffectieve supercontinuüm laserbron (SCL), robotarm en andere benodigde componenten waren. Al deze onderdelen zijn besteld en geleverd. Vervolgens is een initiële karakterisering van de spectrale verdeling van de SCL in het bereik van zichtbare tot UV-straling uitgevoerd. Nadere karakterisering in het infrarode bereik staat gepland voor Q1 in. De karakterisering van de additionele breedband optische fiberkoppeling (het bereik van nm omvattend) is uitgevoerd in termen van fiberverlies en reflectie als functie van het laser inputvermogen. Voor het ontwerp van de gehele spectrale-responsfaciliteit is al een compleet functioneel blokdiagram gedefinieerd, inclusief de componenten in elk subsysteem. De belangrijkste subsystemen van de faciliteit omvatten het bronsysteem (bestaande uit de SCL en een monochromator), een optisch systeem (bestaande uit een breedband optische fiber), een optische kop (bestaande uit spiegelelementen), een robotarm en tenslotte een softwarematig uitleessysteem (uitleeselektronica voor stroom/voltmetingen, data-acquisitie en analysesoftware).

9 Totale kolom ozon Pas op 1 oktober is het gerelateerde EMRP-project Atmoz gestart. Tot nu toe loopt het project volgens plan. Er wordt gewerkt aan het ontwikkelen van de golflengteliniaal. Samen met de betrokkenen partijen binnen het consortium is de bestaande literatuur over inverse algoritmen van TCO (Total Column Ozone) retrieval bestudeerd. Dunne films voor energie In juli is het bijbehorende ERMP-project ThinErgy van start gegaan. Voor was slechts een bescheiden aantal uren begroot. Het project loopt op schema. Het grootse deel van de activiteiten tot nu toe is gerelateerd aan het ontwerp en de implementatie van een prototype van de scatterometer. Aandacht wordt besteed aan het optische design, de keuze van de componenten, het fysische model en de methode voor de reconstructie van fysische samples. De eerste componenten zijn inmiddels geleverd en de keuze voor de lichtbron (golflengte, coherent of nietcoherent) wordt momenteel overwogen. Het idee is om een NA = 0,5 (numerical aperture) en een golflengte = 372 of 405 nm te gebruiken, met polarisatiecontrole voor en na het microscoopobjectief. Hiermee wordt het beste gebruik gemaakt van de polarisatie-informatie. Multifase flow metrologie voor olie- en gasproductie Het gerelateerde EMRP-project IMPRESS is op 1 juni gestart en heeft als hoofddoel een referentienetwerk voor multifase flowmetertesten te realiseren op basis van bestaande multifse test rigs. Met een referentienetwerk wordt hier bedoeld een serie van test rigs die consistente resultaten leveren voor vergelijkbare condities en waar de totale range van testcondities in de behoefte van de klanten/gebruikers voorziet. Met behulp van een intercomparison zal worden onderzocht of de deelnemende labs consistent zijn. De intercomparison heeft de volgende deelnemers (status eind ): DNV GL (NL), NEL (UK), OneSubsea Bergen (NK), Shell (NL) en waarschijnlijk SwRI (USA). is verantwoordelijk voor de organisatie en analyse van de resultaten. In het eerste half jaar is een testmatrix en testprotocol voor de intercomparison ontwikkeld. Verder is er bijna overeenstemming bereikt met een fabrikant voor het beschikbaar stellen van een multifase flowmeter, die ingezet kan worden als transferstandaard (begin wordt getracht volledige overeenstemming te bereiken). De testmatrix is dusdanig dat de flowpunten passen binnen de bereiken van de verschillende labs en meters. Het protocol is dusdanig dat alle labs dezelfde procedure kunnen volgen, zodat dit geen invloed heeft op de meetresultaten. Naast de testmatrix en het protocol zijn er afspraken gemaakt hoe de onzekerheidsbudgetten van de deelnemende labs geharmoniseerd kunnen worden.

10 SBO Basisbeheer en Beheerontwikkeling Chemie Het beheer is conform planning uitgevoerd, met uitzondering van de analyse van de VOCmengsels. In januari is de publicatie van getiteld Atomic weights in gas analysis (Metrologia 51 (), pp ) verschenen. In deze publicatie wordt uiteengezet wat de betekenis is voor de gasanalyse van de in 2009 en 2011 doorgevoerde wijzigingen in de referentiewaarden van de atoomgewichten. De migratie van alle computers naar Windows 7 afgerond. Waar nog met Windows XP wordt gewerkt, betreft dit machines die niet aan het netwerk gekoppeld zijn. Het aan EMRP gerelateerde project Primaire meetstandaard voor kwikdamp is afgerond. Er is een kwikgenerator ontwikkeld om SI herleidbaarheid te gaan realiseren gebaseerd op gravimetrie voor de lage kwikdampconcentraties, zoals die in de atmosfeer voorkomen. Daarvoor is ook een nieuwe meetmethode ontwikkeld, gebaseerd op diffusie. Er is aangetoond dat de ontworpen configuratie zeer stabiele kwikdampconcentraties genereert en de potentie heeft, na het uitvoeren van enkele modificaties, om herleidbare meetresultaten van kwikdamp mogelijk te maken bij veel lagere concentratieniveaus en lagere meetonzekerheden dan thans het geval is. Dit zal in het vervolgproject Herleidbaarheid van kwikmetingen onder het Researchprogramma worden uitgevoerd. Het werk van is gepubliceerd in Meas. Sci. Technol. 25 () ( Gravimetric Approach to providing SI traceability for concentration measurementresults of mercury vapour at ambient air levels ). In de eerste helft van is een nieuwe methode ontwikkeld voor de zuiverheidsanalyse van organische vloeistoffen door middel van multidimensionele gaschromatografie. Op dit systeem kunnen de componenten in een mengsel gescheiden worden op meerdere eigenschappen, zoals eerst op kookpunt en daarna op polariteit. Dit is vooral belangrijk voor organische verbindingen met hetero-atomen en grotere moleculen. Bij het project Spectrale metingen is de dataset voor lijnparameters afgerond. Het project heeft niet geheel de doelstellingen gehaald voor wat betreft de meetonzekerheid, maar heeft wel geleid tot methoden om herleidbaar de lijnsterkten van optische overgangen te meten c.q. te verifiëren. Dit gereedschap is belangrijk voor de toepassing van op lasers gebaseerde analysetechnieken bij. Van de multifunctionele weegrobot voor 10 L cilinders en massastukken tot 20 kg is een prototype gebouwd dat inmiddels, na eerste testen, verplaatst is naar de definitieve plaats. Binnen het project Metrologie voor moleculaire contaminatie in cleanroomlucht is een verdunningssysteem gerealiseerd, maar dit voldoet nog niet aan de wensen en zal verder worden geoptimaliseerd. In de tweede helft van is het EMPIR-project ENG60 LNG II Metrologie voor LNG van start gegaan. Er is een begin gemaakt met het ontwerp van een LNG-sampler/verdamper en met werk aan het methaangetal. Er zijn 3 Key Comparisons afgerond (ethanol, NO en VOCs). Alle resultaten zijn voldoende voor de onderbouwing van de CMCs. Alleen is bij ethanol een lichte afwijking van de referentiewaarde te zien, die mogelijk veroorzaakt wordt door adsorptie aan de cilinderwand. Elektriciteit DC en Laagfrequent Het basisbeheer in is vrijwel volgens planning verlopen. Nieuw dit jaar was het beheer van Power Quality en van CT (AC stroomtransformatoren). Het upgraden van alle computers naar Windows 7 heeft bij diverse opstellingen voor vertraging gezorgd door benodigde aanpassingen aan de meetsoftware en validatiemetingen. Verder zijn verschillende opstellingen (DC spanning, Quantum Hall, DC stroom, CT, Power Quality en hoogspanning) intern verhuisd, waarvoor ook extra controlemetingen zijn uitgevoerd.

11 Van de huidige ontwikkelingsprojecten (vermogen in energienetten, sampling LCR-meter, phasor measurement units, gesampelde elektrische metingen) is alleen het laatste onderdeel aan EMRP gekoppeld. Vermogen in energienetten is officieel afgerond, maar in de praktijk nog net niet helemaal (afsluitende meting van de dissipatiefactor en afronding procedures vinden plaats in ). De sampling LCR-meter zou ook zijn afgerond, maar heeft een extra jaar gekregen vanwege tegenvallende resultaten. Phasor measurement units zou nog doorlopen, maar is opgenomen in het nieuwe EMRP project SmartGrid-II (met contrafinanciering onder SBO ). Bij het project Herleidbaarheid van gesampelde elektrische metingen is uitbreiding tot 10 MHz niet haalbaar, vanwege kabelresonantie-effecten. Voor de Key Comparisons zijn in metingen uitgevoerd voor het vergelijk van CTs (AC ratio) en dat van ACDC stroom. Voor beide vergelijken waren de metingen gestart in december 2013, maar is een groter deel dan verwacht doorgeschoven naar. Voor weerstand is eind gemeten, waarbij de metingen veel meer tijd hebben gevergd, ondermeer door software problemen. Voor grote stromen is een rapport geschreven en een wetenschappelijke publicatie over de aanpak bij. Voor LF-vermogen gaat de coördinatie verdeeld worden over drie partners: CENAM voor de organisatie, PTB voor de referentiemetingen en voor de uitwerkingen en het vaststellen van de resultaten. Bij de overige vergelijkingen (capaciteit en hoogspanning), die in de draft A/B fase zitten, is vrijwel geen voortgang te melden. Hoogfrequent Het basisbeheer van Hoog Frequent (HF) en Elektromagnetische (EM) velden is geheel afgerond. Er is intern herleidbaarheid gerealiseerd voor coaxiale werkstandaarden in het lage frequentiebereik. Hiervoor is een speciale set adapters en weerstandstandaarden ontwikkeld bij. Er zijn 50 Ω coaxiaal werkstandaarden gekalibreerd m.b.v. de bestaande laagfrequente meetfaciliteiten. De meetfaciliteit benodigd voor het meten van HF-vermogen is gereviseerd, waarbij een grote vordering is gemaakt in het karakteriseren van het meetsysteem, automatisering en aansturingsoftware. Het ontwikkelingsproject High Speed Communications is in eind juni afgesloten. Er zijn kalibratiemethodes en guidelines voor VSAs en VSGs gepubliceerd (Vector Signal Analyzers en Generatoren). De afsluitende projectvergadering heeft plaatsgevonden in Praag. Aansluitend op de projectvergadering voor het project HF Circuits, dat is gericht op S- parametermetrologie, is een seminar georganiseerd bij. Dit werd zeer goed bezocht door Nederlandse industriële collega s. Metingen voor het CCEM.RF-K5c vergelijk voor S-parameters in 3,5 mm zijn in november uitgevoerd. Het eindrapport van het EURAMET.EM.RF-S27 vergelijk is gepubliceerd op de BIPMwebsite. De resultaten van zijn geheel consistent met de KCRV-waarden. Ioniserende straling In het kader van het beheer zijn dit jaar de tweejaarlijkse spectrometriemetingen uitgevoerd voor de faciliteiten voor mediumenergetische ( kev) en laagenergetische röntgen-straling (10 50 kev). Parallel hieraan is hiervoor een werkprocedure ontwikkeld. Hierdoor is de rest van het beheer voor de faciliteit voor laagenergetische röntgenstraling niet uitgevoerd. Dit zal begin worden uitgevoerd. Het beheer voor de Gammatron Co-60 faciliteit, de faciliteit voor mediumenergetische röntgenstraling en voor de DIR (stralingsveiligheid) faciliteit is uitgevoerd. Voor het EMRP-project Dosimetrie voor complexe stralingsvelden is gewerkt aan de berekening van een correctiefactor voor het warmtetransport bij watercalorimetrie in een scannende pencil beam bundel. Deze techniek, waarbij met een kleine bundel (+/- 0,5 cm diameter) een dosisverdeling wordt afgegeven volgens een berekend scanpatroon, wordt toegepast bij de nieuwste protonen therapie faciliteiten. Omdat een volledige berekening (Monte-Carlo en warmtetransport) te veel tijd in beslag neemt (typisch een aantal weken per scanpatroon), is een veel snellere methode ontwikkeld om deze correctiefactor op basis van een

12 warmtetransportberekening en een Monte-Carlo berekening voor een enkele pencil beam te kunnen bepalen. De ontwikkelde methode is gevalideerd ten opzichte van berekeningen van een compleet scanpatroon. Daarnaast is de richtingsafhankelijkheid (hoek tussen film en bundel) van radiochromic film bepaald voor toepassing in fantomen met verschillende dichtheden. In het midden van de film is er geen invloed van de richting. Er is wel een trend zichtbaar over de film, waardoor er aan de randen een grotere invloed is. Deze trend wordt groter voor fantoommateriaal met een lagere dichtheid. In het kader van dit project wordt ook deelgenomen aan een vergelijking voor geabsorbeerde dosis in water voor mediumenergetische röntgenstraling (Euramet 1331). De voorbereidingen zijn onder dit project uitgevoerd. De metingen voor deze vergelijking zullen in als key comparison worden uitgevoerd. In zijn de vergelijkingen BIPM.RI(I)-K2, BIPM.RI(I)-K7 en BIPM.RI(I)-K8 afgerond en gepubliceerd. Hierbij zijn de resultaten BIPM.RI(I)-K2 niet goed genoeg om de CMC claim te onderbouwen. Hier worden vervolgacties op genomen. Daarnaast zijn voor drie andere vergelijkingen, BIPM.RI(I)-K6, Euramet 1285 en Euramet 1132, de metingen uitgevoerd en is er gewerkt aan het draft A rapport. Voor BIPM.RI(I)-K6 zijn de metingen bij het NPL uitgevoerd. Ook is er gewerkt aan de voorbereiding voor Euramet 1331, die begin wordt uitgevoerd. Massa, Druk en Viscositeit Het beheer voor Massa, Druk en Viscositeit is in de eerste maanden van uitgevoerd, waarna verder gewerkt is aan de ontwikkelingsprojecten. Zowel bij beheer als bij ontwikkeling zijn diverse, serieuze problemen met de reproduceerbaarheid van metingen op de voorgrond getreden. Dit doet zich voor bij de digitale dichtheidsmeter, metingen met de Mettler robots, de automatische viscositeitsmetingen en de massabepaling van de dragers van de drukbalansen. Het zoeken naar oorzaken hiervoor heeft veel tijd gekost en de problemen zijn ook nog niet definitief opgelost. In een aantal gevallen is het niet uitgesloten dat in het onzekerheidsbudget een reproduceerbaarheidsbijdrage moeten worden opgenomen. Zo is de onzekerheid voor de massa van de drukbalans massadragers inmiddels (tijdelijk) verhoogd. Tevens zijn twee Key Comparisons volledig afgerond en gerapporteerd. Dit betreft Euramet.M.D-S1, dichtheidsmeting en EURAMET project 1110, magnetic properties of weights. Lengte Er is een lichte achterstand ontstaan bij het uitvoeren van de interne kalibraties. Dit is het gevolg van enkele technische problemen bij o.a. de Zeiss F25 micro-cmm, de rondheidsmeter en de rotatietafel. De problemen zijn grotendeels verholpen en de achterstand kan begin worden ingelopen. Er is in gewerkt aan negen Europese onderzoeksprojecten binnen EMRP en FP7, waarvan er gedurende het jaar twee succesvol zijn afgerond: Metrologie voor dunne films en MEGaFiT. Op gebied van AFM is onderzoek gedaan binnen drie projecten: Metrologische karakterisatie van microvesicles in lichaamsvloeistoffen, Aim4np en SNM. Bij het eerste project wordt gemeten aan nanodeeltjes van biologische en synthetische aard. Binnen het project zijn diverse comparisons uitgevoerd, met zeer goede resultaten voor. Dit vormde de basis voor het toepassen van nanodeeltjes voor het kalibreren van de AFM-tip. Deze methode wordt op dit moment ook toegepast binnen Aim4np, waar tevens een virtuele hoogtestandaard is ontwikkeld. Deze standaard is breed toepasbaar en vergelijkingen met een fysieke standaard laten goede overeenkomsten zien. Het project SNM kende een vertraging voor wat betreft de inzet van de hoge-resolutieprobes door technische problemen met de metrologische AFM. De secundaire AFM wordt toegepast als alternatief.

13 Binnen het project Sub-nm verplaatsingsmetologie is experimenteel werk verricht met de nieuwe picometer Fabry-Pérot interferometer (FPI). De resultaten zijn niet alleen van belang voor de verdere ontwikkelingen van dit type FPI, maar ook voor de optimalisatie van de metrologische FPI. Gebruikmakend van de frequentiekam zijn bij Metrologie voor lange-afstandmetingen afstandmetingen over 50 m gedaan, die in zeer goede overeenstemming zijn met metingen met een referentie laserinterferometer. In het kader van Herleidbaarheid voor rekenintensieve metrologie wordt via de website sinds november een software-validatiedienst aangeboden, die al enkele keren is gedownload. Bij Multisensor metrologie voor microparts in innovatieve industriële producten zijn eerste metingen verricht om de tactiele en optische sensoren van de Zeiss F25 micro-cmm aan elkaar te koppelen. Zoals eerder gerapporteerd werden de eerste metingen van Euramet L-S23 Rondheidsstandaarden in januari niet goed genoeg bevonden. De oorzaak van de afwijkingen is gevonden in een defect aan de rondheidsmeter. Nadat dit was opgelost, konden de metingen opnieuw en zonder problemen worden uitgevoerd, zodat toch kon worden deelgenomen aan deze Key Comparison. Thermometrie Het beheer van de standaarden is conform planning uitgevoerd. Op het gebied van de metrologische infrastructuur, zijn alle geplande nationale en internationale vergaderingen bijgewoond met relevante bijdragen van de temperatuurgroep. In juni is onze tweede termijn van het voorzitterschap van EURAMET TC-T afgerond en in mei is het voorzitterschap van CCT Working Group on Key Comparisons (WG-KC) aangenomen. Het voorzitterschap van het TCTV (nationale Technische Commissie voor Temperatuur en Vocht) loopt door. Het isotopenonderzoek heeft nieuwe en meer accurate gevoeligheidscoëfficiënten opgeleverd, die in het Mise en pratique of the kelvin zullen worden geïmplementeerd. De stabiliteitstesten met de resealable cell bewijzen de voordelen ten aanzien van gesloten cellen als doping experimenten nodig zijn, om het begrijpen van de effecten van onzuiverheden en isotopen op het tripelpunt van water. Het project zal in mei afgerond worden en zal enkele publicaties in peer-reviewed tijdschriften opleveren (Analytical Chemistry en Metrologia). Door toepassing van nieuwe flow- en druk-controllers is een unieke opstelling voor relatieve vochtigheid gerealiseerd, die een temperatuurbereik heeft van -40 C t/m 180 C en een drukbereik van 70 kpa t/m 600 kpa. In zal na validatie de drukuitbreiding onder de RvA-scope worden gebracht. Voor de CCT-K9 key comparison (vaste punten van Ar t/m Zn) zijn alle resultaten en onzekerheidsbudgetten herzien en bij NIST aangeleverd. Optica De primaire realisatie met de ACR (absolute cryogene radiometer) is uitgevoerd voor het zichtbare en infrarode deel van het spectrum, waarbij een aantal problemen is ontdekt en verholpen. Eerder waargenomen afwijkingen zijn hierdoor verklaard en opgelost. Het overige beheer van radiometrie, fotometrie en stralingsthermometrie is grotendeels volgens plan uitgevoerd. Door de extra werkzaamheden aan de ACR en upgrades van hard- en software heeft het beheer wel meer tijd gekost dan gebruikelijk. De projectonderdelen kwaliteit en metrologische infrastructuur zijn volgens planning uitgevoerd. In het beheerontwikkelingsproject Verre-veld goniometrie voor OLED is met de installatie van een nieuw goniometersysteem en training hierop een belangrijkste stap gezet. Voor het project Karakterisering spectroradiometer voor radiant-fluxmetingen zijn metingen gedaan, waaruit bleek dat strooilichteffecten slechts ten dele gecompenseerd kunnen worden. Naar aanleiding hiervan zijn de plannen aangepast en is een andere herleidbaarheidsroute voor radiant flux opgezet. Vanwege de noodzakelijke extra werkzaamheden op beheer is het project Verbetering bestaande faciliteiten getemporiseerd. Het project Automatisering is grotendeels volgens plan uitgevoerd.

14 De aan EMRP gerelateerde projecten Spectraal opgeloste UV metingen aan zonlicht en In-situ hoge-temperatuur metingen zijn succesvol afgerond. Het project Metrologie voor aardobservatie en klimaat is eveneens gerelateerd aan EMRP en is op 1 september van start gegaan. Van een aantal Key Comparisons is de Draft B rapportage opgeleverd. Voor EURAMET.PR-K2a (Spectrale responsiviteit in het infrarood), waar pilot van is, zijn de metingen afgerond. Tijd- en Frequentiestandaarden In is het beheer van de tijd- en frequentiestandaarden grotendeels volgens plan verlopen. Migratie van computers van Windows XP naar Windows 7 was niet gepland, maar is wel uitgevoerd. De vervanging van een oscilloscoop voor snelle stijgtijdmeting is momenteel nog niet heel kritisch en gaat daarom vooralsnog niet door. In het project TF-disseminatie via glasvezel is een verbinding gerealiseerd van (Delft) naar Nikhef (Amsterdam). Eerste experimenten van nauwkeurige TF-transfer met het White Rabbit (WR) protocol zijn uitgevoerd op deze verbinding. De stabiliteit van de verkregen resultaten is beter dan de oorspronkelijke doelstelling. Er zijn wel nog systematische afwijkingen, waardoor de totale onzekerheid nu circa 8 ns is. Volumetrie De werkzaamheden zijn grotendeels volgens plan verlopen. De RvA-audit (Raad van Accreditatie) is eveneens goed verlopen, want er is slechts 1 afwijking geconstateerd (bij de waterflowfaciliteiten). Bijzonderheden voor wat betreft de lage-drukfaciliteiten is dat de Meetstraat geaccrediteerd is voor het bereik van 15 m 3 /h tot 1500 m 3 /h. Verder is het windsnelheidsprofiel van de windtunnel opnieuw bepaald, dit resulteerde in een nieuwe correctiefactor voor de wandeffecten. Deelname aan een internationale ringvergelijking moet uitwijzen of dit consistent is met resultaten van andere windtunnels. De werkzaamheden aan de hoge-drukfaciliteiten zijn er op gericht om een laatste efficiëntie-slag door te kunnen voeren voor de GOPP (Gas Oil Piston Prover) en TraSys (Traceability System) (gepland in ). Verder zijn de metingen voor de harmonisatie uitgevoerd en is het resultaat van de Nederlandse keten bevredigend: de grootste verschillen liggen in de orde van 0,1% ten opzichte van de partners. Met deze resultaten worden de reisstandaarden van in voorzien van de HRV-15 (d.w.z. een Harmonized Reference Value, version ) De waterflowfaciliteiten hebben een groot onderhoud gekregen. Onder andere zijn de pompen, compact prover en afsluiters gereviseerd, is er onderhoud geweest aan het hydraulische systeem, is het gehele systeem gereinigd en is de wateropslagbak opnieuw gecoat. Wat betreft beheerontwikkeling hebben de faciliteiten, die zijn ontwikkeld binnen het EMRP MeDDproject (Metrology for Drug Delivery), meegedaan aan een ringvergelijking. Een voorlopige analyse laat zien dat deze faciliteiten (waterflow van 2 90 µl/h en 0, ml/h) consistent zijn met de faciliteiten van de andere labs. Daarnaast zijn er verschillende infusi-apparaten getest. De werkzaamheden t.b.v. automatisering zijn voor een deel uitgesteld. Het EMRP-project Metrologie voor het reguleren van industriële emissies is per 1 juni gestart. De conceptuele ontwerpen voor de stack-simulator en camera calibrator zijn afgerond en de eerste detailtekeningen zijn gemaakt. Van twee Key Comparisons uit voorgaande jaren (CCM.FF.K4 voor vloeistof volumen van 100 ml and 20 L en Eurametproject 1180 voor gasdebieten tussen 2 en 100 m 3 /h) zijn de eindrapporten gepubliceerd.

15 Metrologische infrastructuur Alle belangrijke nationale en internationale vergaderingen zijn bijgewoond, waaronder de Board of Directors meetings, diverse bijeenkomsten van EURAMET en EMRP/EMPIR en de bijeenkomsten van de Raad van Deskundigen. De definitieve werkplannen en definitieve eindrapportages 2013 zijn ingediend, besproken (en door EZ goedgekeurd). Tijdens een RvA-audit in maart zijn geen specifieke vakgebieden bekeken, maar is het managementsysteem beoordeeld op naleving van de ISO17025, ISO17043 en ISO Guide 34 normen. De algemene indruk van de RvA is dat haar activiteiten goed controleert en gebruik maakt van bekwaam personeel en de corrigerende maatregelen prioriteit geeft. Het project Upgrading IKR software is succesvol afgerond. Het (EMRP-)project Nieuwe methodes voor onzekerheidsrekening is minder ver gevorderd dan verwacht, met name m.b.t. de analyse van meer geavanceerde modellen voor de analyse van flowmeter-kalibratiecurves. Aangezien het project halverwege afloopt, zal genoegen genomen worden met de resultaten van het minder geavanceerde en minder algemene model.

16 Key Comparisons Chemie Nummer Omschrijving Looptijd Coörd. Status Uren Begr. Real. CCQM-K82 Methaan in lucht BIPM Draft B ontvangen en beoordeeld CCQM-K90 Formaldehyde BIPM/ Start wacht op geschikte cilinders CCQM-K93 Ethanol (preparative) NPL Eindrapport gepubliceerd en onderzoek gestart naar afwijking 8 8 CCQM-K94 DMS in stikstof KRISS Draft A ontvangen en commentaar ingestuurd 8 7 Euramet ppm SO 2 in lucht NIST/ Euramet 708 Nulgas NIST/ Voorbereidingen gestart Voorbereidingen gestart Euramet 1183 NO 500 nmol mol NPL Eindrapport gepubliceerd 8 0 Euramet 1192 VOCs op beladingsbuisjes / LNE Eindrapport gereed, wacht op publicatie 8 0 Euramet 1212 Aardgas t/m hexaan SMU Wachten op eindrapport 8 0 CCQM-K111 Propaan in stikstof Mengsels gemaakt en verscheept Euramet.QM- K111 Propaan in stikstof Mengsels maken afgerond en deels verscheept CCQM-K112 Biogas Protocol opgesteld en transferstandaarden voorbereid

17 CCQM-K115 Aardgas BAM/ Protocol opgesteld Euramet 1220 Zuiverheidsanalyse waterstof NPL/ Metingen lopen Bilateraal NPL, Euramet 1293 Koolwaterstofdauwpunt NPL/ Mengselbereiding gepland 40 26

18 Elektriciteit Nummer Omschrijving Looptijd Coörd. Status Uren Begr. Real. CCEM.EM-K Weerstand 10 M & 1 G NRC Metingen uitgevoerd. Kostten veel meer tijd, o.a. door problemen na conversie naar Windows 7. Concept rapportage geschreven CCEM/EURAMET. EM-K LF vermogen CENAM Voorbereidingen opstarten van het vergelijk. en PTB worden beide co-pilot EURAMET.EM-K12 AC/DC stroom BEV Metingen afgerond en rapportage geschreven. Meer tijd gekost door defect raken van apparatuur EURAMET.EM-S31 Capaciteit 10 en 100 pf PTB Onverwachte verschillen in resultaten tussen enkele NMIs (niet ). Een vervolg vergelijk is gepland waaraan niet zal deelnemen EURAMET.EM-S33 Hoogspanning AC LCOE Discussie loopt nog over grote onderlinge verschillen tussen 2 andere NMIs (niet ) EURAMET.EM-S35 DC stroom 90 A 600 A INRiM rapportage geschreven en ingediend. Wetenschappelijk 20 45

19 EURAMET.EM-S37 AC Ratio (CTs) artikel ingediend. CMI Metingen afgerond en rapportage geschreven. Coördinator geeft aan dat de resultaten goed zijn CCEM.RF-K24.F Correctiefactor voor E-veldmetingen NPL Draft B is gepubliceerd. Onderzoek gestart naar afwijking bij 2,45 GHz CCEM.RF-K5c.CL S-parameters voor 3,5 mm connector NMIJ Metingen uitgevoerd in november EURAMET.EM.RF- S27 Antennefactor van lusantennes METAS Draft B is gepubliceerd. Herevaluatie van onzekerheden, vanwege de goede resultaten

20 Ioniserende Straling Nummer Omschrijving Looptijd Coörd. Status Uren Begr. Real. BIPM.RI(I)-K2 Kerma-in-lucht voor laagenergetische röntgenstraling voor CCRI-bundelkwaliteiten kv W-anode 2011 BIPM Rapport is becommentarieerd en gepubliceerd BIPM.RI(I)-K6 Geabsorbeerde dosis in water voor hoogenergetische fotonen BIPM Metingen zijn uitgevoerd en resultaten zijn aan pilot gerapporteerd BIPM.RI(I)-K7 Kerma-in-lucht voor laag-energetische röntgenstraling voor mammografiekwaliteiten 2011 BIPM Rapport is gepubliceerd BIPM.R(I)-K8 Reference Air-Kerma rate voor 192 Ir 2010 BIPM Rapport is gepubliceerd Euramet 1285 Indirecte vergelijking van airkerma en geabsorbeerde dosis in water voor Co-60 METAS Metingen zijn uitgevoerd en resultaten zijn aan pilot gerapporteerd Euramet 1132 Ambient dose equivalent voor 60 kev iso-narrow en Cs-137 voor dosisrates tussen 10 µsv/h 1 msv/h PTB Metingen zijn uitgevoerd en resultaten zijn aan pilot gerapporteerd Euramet 1331 Geabsorbeerde dosis in water voor mediumenergetische röntgenstraling voor 3 CCRIbundelkwaliteiten PTB Voorbereiding is uitgevoerd. 60 0

- Goed meten: herleidbaarheid

- Goed meten: herleidbaarheid Echte lumens Herleidbare metrologie als basis voor betrouwbare LED metingen Marijn van Veghel VSL Themadag Optica 18 oktober 2012 Inhoud - Goed meten: herleidbaarheid - LED metrologie - EMRP project Metrology

Nadere informatie

Kalibratiegids. Vertrouwen door herleidbaarheid

Kalibratiegids. Vertrouwen door herleidbaarheid De Gulden Snede. Al sinds de oudheid buigen wiskundigen, architecten, kunstenaars en componisten zich over dit fenomeen. En zelfs in de natuur vinden we de gulden snede terug. Een bijzondere maat met bijzondere

Nadere informatie

Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025)

Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025) Gelijkwaardigheid van niet-geaccrediteerde laboratoria (conform NEN-EN ISO/IEC 17025) NEa, 20-07-2012, versie 1.0 INTRODUCTIE In artikel 34 van de Monitoring en Rapportage Verordening (MRV) is beschreven

Nadere informatie

Total energy metering aardgas, MID (w)aardig?.( ) g

Total energy metering aardgas, MID (w)aardig?.( ) g Total energy metering aardgas, MID (w)aardig?.( ) g Botlek studie groep, 7 april 2011 Mijndert P. van der Beek Senior Scientist Fluid Flow VSL department VSL-Flow Mvdbeek@vsl.nl Inhoud Custody Transfer

Nadere informatie

Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland

Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland Document code: RvA-Tk-2.27 Datum vaststelling: 14 september 2004 Een RvA-Toelichting beschrijft het beleid en/of de werkwijze van

Nadere informatie

Inhoud. Waarom en Wat

Inhoud. Waarom en Wat ILC De analyse van data bij geometrische metingen Door Ing. K.G. Struik Struik Advies & Scholing (SAS) 1 Inhoud Waarom en Wat Methode Uitgangspunt Consensus Samenhang van de resultaten Voorbeeld gewogen

Nadere informatie

Dimensionele metrologie voor geavanceerde fabricagetechnologieën

Dimensionele metrologie voor geavanceerde fabricagetechnologieën Dimensionele metrologie voor geavanceerde fabricagetechnologieën Het NMi Van Swinden Laboratorium, het nationale standaarden/metrologie-instituut, beheert en ontwikkelt primaire meetstandaarden op het

Nadere informatie

Humidity Roadmap. Aansluiting van NMi VSL op de Europese roadmap voor vochtontwikkeling. Rien Bosma. NMi - the Art of Measurement

Humidity Roadmap. Aansluiting van NMi VSL op de Europese roadmap voor vochtontwikkeling. Rien Bosma. NMi - the Art of Measurement Humidity Roadmap Aansluiting van NMi VSL op de Europese roadmap voor vochtontwikkeling Rien Bosma Inhoud imera Roadmap Humidity Huidige status bij het NMi VSL Ontwikkelingsprogramma 2009-2012 imera imera

Nadere informatie

Kooldioxide CO 2. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de vaststelling van kooldioxide in de emissies

Kooldioxide CO 2. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de vaststelling van kooldioxide in de emissies Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet- en regelgeving, een concrete bijdrage te leveren aan het waarborgen, ontwikkelen,

Nadere informatie

CO2 prestatieladder Reductiebeleid en reductiedoelstellingen

CO2 prestatieladder Reductiebeleid en reductiedoelstellingen CO2 prestatieladder Reductiebeleid en doelstellingen Versie: Definitief Datum: februari 2015 Eis: 2.C.3 Westgaag 42b - 3155 DG Maasland Postbus 285-3140 AG Maassluis Telefoon: 010-5922888 Fax: 010-5918621

Nadere informatie

Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties

Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties De zonnestralingsmeter Mac-Solar is een ideaal, handmatig apparaat voor zonneingenieurs, architecten

Nadere informatie

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Opgesteld door: ing. N.G. van Moerkerk Inhoudsopgave Opbouw niveaus van de MVO Prestatieladder

Nadere informatie

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Magnetisch Inductieve/ Vortex/ Ultrasone en Coriolis Massa Flowmeters

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Magnetisch Inductieve/ Vortex/ Ultrasone en Coriolis Massa Flowmeters Basics flowmetingen De basis informatie over: Magnetisch Inductieve/ Vortex/ Ultrasone en Coriolis Massa Flowmeters Erik Stokman Sales Manager KROHNE Nederland Kerkeplaat 14 3313 LC Dordrecht Tel.: +31

Nadere informatie

Tot nu toe. Accreditatie. Accreditatie van Hydrobiologie Status 01-2007. Tot nu toe. scope. Scope van accreditatie. Uit verslag vorig symposium:

Tot nu toe. Accreditatie. Accreditatie van Hydrobiologie Status 01-2007. Tot nu toe. scope. Scope van accreditatie. Uit verslag vorig symposium: Accreditatie Tot nu toe Uit verslag vorig symposium: Symposium Kwaliteitsborging Hydrobiologie 24 april 2007 Ko Baas Uniformiteit van meetgegevens Standaardisatie, harmonisatie Traceerbaar, juistheid,

Nadere informatie

The Color of X-rays. Spectral Computed Tomography Using Energy Sensitive Pixel Detectors E.J. Schioppa

The Color of X-rays. Spectral Computed Tomography Using Energy Sensitive Pixel Detectors E.J. Schioppa The Color of X-rays. Spectral Computed Tomography Using Energy Sensitive Pixel Detectors E.J. Schioppa Samenvatting Het netvlies van het oog is niet gevoelig voor deze straling: het oog dat vlak voor het

Nadere informatie

HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties

HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties PROFIBUS Nederland PROFIBUS, PROFINET HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties Edegem, 8 juni 2010 De reden De reden voor het initiëren van zo n project kan het verbeteren van de productie

Nadere informatie

HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties

HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties Edeg, 12 november 2009 De reden De reden voor het initiëren van zo n project kan het verbeteren van de productie en of veiligheid zijn. De Nationale

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

Service. 6/2013 page : 1

Service. 6/2013 page : 1 6/2013 page : 1 Tradinco Service Index Wat doen wij? RvA geaccrediteerd Kalibratie Laboratorium AutoCal kalibratie software Herleidbaarheid Toegevoegde waarde! Kosten reductie! 6/2013 page : 2 Wat doen

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 11 februari 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Coaxial Plasmonic Metamaterials for Visible Light M.A. van de Haar

Coaxial Plasmonic Metamaterials for Visible Light M.A. van de Haar Coaxial Plasmonic Metamaterials for Visible Light M.A. van de Haar Samenvatting Optische metamaterialen zijn kunstmatige materialen opgebouwd uit elementen die typisch kleiner zijn dan de golflengte van

Nadere informatie

High-throughput technologieën versnellen de ontwikkeling van nieuwe formuleringen

High-throughput technologieën versnellen de ontwikkeling van nieuwe formuleringen High-throughput technologieën versnellen de ontwikkeling van nieuwe formuleringen Johan Paul FLAMAC, a division of SIM 1 Overzicht Inleiding Activiteiten van FLAMAC High-throughput formulatie onderzoek

Nadere informatie

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): F. Reijm () A.T. Zweers (A.T.

Nadere informatie

Kwalificeren van meetcentra. Assessment Meetproces by Carl Zeiss

Kwalificeren van meetcentra. Assessment Meetproces by Carl Zeiss Kwalificeren van meetcentra. Assessment Meetproces by Carl Zeiss Bert Heijenk Carl Zeiss Measuring House Opdrachtprogrammeren Loonmetingen MSA (R&R) studies Reverse engineering Computertomografie Trainingen

Nadere informatie

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Danielle de Bruin Noordlease Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 7 maart 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T. 030-36175

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

Organische koolstoffen C x. (continue FID) H y. Periodieke metingen. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste

Organische koolstoffen C x. (continue FID) H y. Periodieke metingen. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste Code van goede meetpraktijk van de VKL (Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen) Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet-

Nadere informatie

ph ORP Temperatuur Geleidbaarheid TDS Opgeloste Zuurstof Salinity Weerstand

ph ORP Temperatuur Geleidbaarheid TDS Opgeloste Zuurstof Salinity Weerstand ph ORP Temperatuur Geleidbaarheid TDS Opgeloste Zuurstof Salinity Weerstand De Perfecte Combinatie Dit Chinese symbool betekend Dubbel geluk, de combinatie tussen twee perfecte llementen Dit wordt gebruikt

Nadere informatie

De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie

De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie Eef Lentjes Sectie Endocrinologie SKML Jun 2015 doel van laboratorium bepalingen Identificeren van verstoring in een patient en monitoren van behandelingen Goede

Nadere informatie

Energie Kwailteitsmanagement systeem

Energie Kwailteitsmanagement systeem Energie Kwailteitsmanagement systeem (4.A.2) Colofon: Opgesteld : drs. M.J.C.H. de Ruijter paraaf: Gecontroleerd : W. van Houten paraaf: Vrijgegeven : W. van Houten paraaf: Datum : 1 april 2012 Energie

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Lindenburg, Petrus Wilhelmus Title: New electromigration-driven enrichment techniques

Nadere informatie

Departement industriële wetenschappen en technologie

Departement industriële wetenschappen en technologie Departement industriële wetenschappen en technologie Universitaire Campus, gebouw B B-3590 DIEPENBEEK Tel.: 011-23 07 90 Fax: 011-23 07 99 Aansturen en testen van een hybride infrarood beeldopnemer Abstract

Nadere informatie

NEN-EN-ISO 15189:2012 Medische laboratoria. Isala

NEN-EN-ISO 15189:2012 Medische laboratoria. Isala NEN-EN-ISO 15189:2012 Medische laboratoria Isala Auteur Henri Robben Datum 29-03-2016 Waar gaan we het over hebben - Algemeen - Voorbereiding - Hoofdstuk 4 - Ethisch gedrag - Eindverantwoordelijke van

Nadere informatie

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V.

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V. Ze hebben weer wat nieuws bedacht! 16-04-2003 Quality B.V. 1 Reden van verandering Oude norm was onvoldoende KLANT- & PRESTATIEGERICHT! 16-04-2003 Quality B.V. 2 1 Reden van verandering a. ISO normen iedere

Nadere informatie

Beschrijving Energie Management Systeem

Beschrijving Energie Management Systeem Beschrijving Energie Management Systeem 11 maart 2014 Dit document beschrijft het Energie Management Systeem en het reductieplan voor realisatie van de energiereductie doelstellingen van Bepacom B.V. StenVi

Nadere informatie

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten B. Kwantitatieve doelstellingen & beleid 1 INLEIDING Verhoef wil concreet en aantoonbaar maken dat we ons inspannen om CO 2 te reduceren. Daarvoor hebben wij dit reductiebeleid opgesteld. 2 HET CO 2 REDUCTIE

Nadere informatie

PROJECT: IRIS-WEB. (Plan van aanpak)

PROJECT: IRIS-WEB. (Plan van aanpak) PROJECT: (Plan van aanpak) Projectcode: Datum voltooid: Auteur: Tim Baas Bestandsnaam: PVA.doc Documenthistorie Revisies Versie Status Datum Wijzigingen 0.1 concept 10-08-2009 concept Document ID: [2/11]

Nadere informatie

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Op 4 juli 2012 presenteerde het ATLAS experiment een update van de actuele resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje. Dat gebeurde

Nadere informatie

b) testen of inspectie van monsters genomen van de markt of van de leverancies of een combinatie hiervan;

b) testen of inspectie van monsters genomen van de markt of van de leverancies of een combinatie hiervan; SSB Guide 65 Deze standaard specificeert algemene eisen waar een derde partij, die een product certificatiesysteem opereert, aan moet voldoen wil het erkend worden als competent en betrouwbaar In deze

Nadere informatie

Samenvatting Zure gassen zijn veelvuldig aanwezig in verschillende concentraties in industriële gassen. Deze moeten vaak verwijderd worden vanwege corrosie preventie, operationele, economische en/of milieu

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 013 Datum: 14 maart 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Geaccrediteerd test- en kalibratielaboratorium: het centrum voor speciale gassen van Westfalen.

Geaccrediteerd test- en kalibratielaboratorium: het centrum voor speciale gassen van Westfalen. Goed om te weten: Speciale gassen in de praktijk (3) Geaccrediteerd test- en kalibratielaboratorium: het centrum voor speciale gassen van Westfalen. De accreditatieoorkondes van het centrum voor speciale

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

CO 2 -Prestatieladder

CO 2 -Prestatieladder CO 2 -Prestatieladder Energiemanagement actieplan Schilderwerken De Boer Obdam B.V. 2015 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Auteur(s): R. de Boer (Schilderwerken

Nadere informatie

Review CO2 reductiesysteem. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2

Review CO2 reductiesysteem. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 Review CO2 reductiesysteem Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Invalshoek A: Inzicht 4 2.1. Footprintberekening 4 2.2. Kwaliteitsmanagement (ISO 14064-1 hoofdstuk

Nadere informatie

Selectie van Meer met Minder -proefprojecten

Selectie van Meer met Minder -proefprojecten Selectie van Meer met Minder -proefprojecten Versie 10 maart 2008 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Wat is een Meer met Minder-proefproject? 4 2.1 MmM-uitgangspunten 4 2.2 MmM-aanpak 5 2.2.1 Verleiden 5 2.2.2

Nadere informatie

Niewsbrief nr. 3 / November 2014 Januari 2015

Niewsbrief nr. 3 / November 2014 Januari 2015 Niewsbrief nr. 3 / November 2014 Januari 2015 1. Inleiding De laatste maanden is er hard gewerkt aan enkele SEFIRA werkpakketten. Onder de leiding van de universiteit van Urbino werd een theoretisch en

Nadere informatie

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Frank van der Tang Erdi Holding B.V. Periode: 1 januari t/m 30 juni 015 Datum: december 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T.

Nadere informatie

CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw. Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009

CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw. Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009 CO2 uit biogas Toepassing glastuibouw Presentatie door Jeroen de Pater - Gastreatment Services 10 september 2009 CO2 uit biogas - Inleiding - GPP -systeem - Kwaliteitseisen CO 2 voor glastuinbouw - Toepasbaarheid

Nadere informatie

Service catalogus. Service en kalibratie dienst

Service catalogus. Service en kalibratie dienst Service catalogus Service en kalibratie dienst 02 Inhoud 03 Inhoudsopgave 03 Inhoud 04 Service, wat kunt u verwachten? 05 Wat is Metracare Plus? 07 Kalibreren en justeren 08 gmconline - uw vraagbaak 09

Nadere informatie

ACTIVITEITEN VAN BELAC: BESCHRIJVING EN SELECTIECRITERIA

ACTIVITEITEN VAN BELAC: BESCHRIJVING EN SELECTIECRITERIA BELAC 1-03 Rev 2-2014 ACTIVITEITEN VAN BELAC: BESCHRIJVING EN SELECTIECRITERIA De versies van documenten van het managementsysteem van BELAC die beschikbaar zijn op de website van BELAC (www.belac.fgov.be)

Nadere informatie

Temperatuur meten in LED applicaties. Norbert Engelberts Optimal Thermal Solutions BV Ad Musters - Universal Science BV

Temperatuur meten in LED applicaties. Norbert Engelberts Optimal Thermal Solutions BV Ad Musters - Universal Science BV Temperatuur meten in LED applicaties Norbert Engelberts Optimal Thermal Solutions BV Ad Musters - Universal Science BV Indeling Universal Science en OTS profiel. Waarom temperatuur meten en hoe meten?

Nadere informatie

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid Bepaling van de elektrische geleidbaarheid april 2006 Pagina 1 van 8 WAC/III/A/004 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES... 3 2.1 SPECIFIEKE GELEIDBAARHEID, ELEKTRISCHE GELEIDBAARHEID (γ)... 3 2.2

Nadere informatie

LogTag Recorders. Praxas B.V. www.praxas.com info@praxas.com +31 (0)76 5040 268 7

LogTag Recorders. Praxas B.V. www.praxas.com info@praxas.com +31 (0)76 5040 268 7 7 staat voor levering van hoge prestaties, hoge kwaliteit en scherpgeprijsde elektronische recorders. is ontworpen om aan de wereldwijde vraag naar hoog presterende recorders te voldoen. Het combineren

Nadere informatie

Raad voor Accreditatie (RvA) Accreditatie van monsterneming

Raad voor Accreditatie (RvA) Accreditatie van monsterneming Raad voor Accreditatie (RvA) Accreditatie van monsterneming Documentcode: RvA-T021-NL Versie 3, 27-2-2015 Een RvA-Toelichting beschrijft het beleid en/of de werkwijze van de RvA met betrekking tot een

Nadere informatie

High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen

High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen Science Campus Radboud Universiteit Faculteit NWI NMR FELIX faciliteit HFML NaNoLab Guest

Nadere informatie

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID 1 TOEPASSINGSGEBIED GELEIDBAARHEID Deze procedure beschrijft de bepaling van de elektrische geleidbaarheid in water (bijvoorbeeld grondwater, eluaten, ). De beschreven methode is bruikbaar voor alle types

Nadere informatie

Tolerantiegebied. H. Haitjema. Het schatten van onzekerheden bij (geometrische) metingen

Tolerantiegebied. H. Haitjema. Het schatten van onzekerheden bij (geometrische) metingen H. Haitjema Het schatten van onzekerheden bij (geometrische) metingen Inleiding Het berekenen van onzekerheden werd lange tijd beschouwd als een hobby van enkele specialisten van nationale standaardenlaboratoria.

Nadere informatie

Inlichtingenbureau Voortgangsrapportage Juni 2004. Realisatie van het Sectorloket-systeem

Inlichtingenbureau Voortgangsrapportage Juni 2004. Realisatie van het Sectorloket-systeem Inlichtingenbureau Voortgangsrapportage Juni 2004 Realisatie van het Sectorloket-systeem Opdrachtgever: stichting Inlichtingenbureau Status Versie Datum Concept 1.1 2 augustus 2004 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...

Nadere informatie

Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste

Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste 29-214 Datum: 27 juli 215 Versie: 1.1 In opdracht van: Opgesteld door: Hendrik Bijker Wecycle Laura Golsteijn Marisa Vieira Dit rapport is geschreven

Nadere informatie

Een kwaliteitsbeheersysteem. voor verbetering van binnenmilieu en energiegebruik bij renovatie van sociale meergezinswoningen

Een kwaliteitsbeheersysteem. voor verbetering van binnenmilieu en energiegebruik bij renovatie van sociale meergezinswoningen Een kwaliteitsbeheersysteem voor verbetering van binnenmilieu en energiegebruik bij renovatie van sociale meergezinswoningen 1 Renovatie van meergezinswoningen met behulp van het kwaliteitsbeheersysteem

Nadere informatie

INHOUD INLEIDING 19. Metingen en thermografie - 13

INHOUD INLEIDING 19. Metingen en thermografie - 13 INLEIDING 19 1 NEN 1010 ALS ACHTERGROND 21 1.1 VOEDINGSBRONNEN 22 1.1.1 Aansluiting op net: diverse stroomstelsels 22 1.1.2 Voedingsbronnen voor veiligheidsdoeleinden 25 1.2 BESCHERMINGSMAATREGELEN 25

Nadere informatie

Kalibreren van meetapparatuur

Kalibreren van meetapparatuur Kalibreren van meetapparatuur Vanuit de wettelijk verplichte F-gassen regeling bent u als koeltechnisch bedrijf verplicht met gekeurde meetapparatuur te werken. Afgelopen periode heeft STEK geconstateerd

Nadere informatie

formules havo natuurkunde

formules havo natuurkunde Subdomein B1: lektriciteit De kandidaat kan toepassingen van het gebruik van elektriciteit beschrijven, de bijbehorende schakelingen en de onderdelen daarvan analyseren en de volgende formules toepassen:

Nadere informatie

Meest materiële emissies (2014)

Meest materiële emissies (2014) Meest materiële emissies (2014) 1 Versie Datum Wijzigingen 1.0 2 november 2015 Vrijgave voor publicatie 0.1 26 oktober 2015 Initiële versie Inhoud 1. Inleiding... 3 1.1 Doelstellingen... 3 2. Uitgangspunten...

Nadere informatie

PRODUCTBROCHURE PRECITEC LR. Optische sensor voor oppervlakken waarbij extreme nauwkeurigheid noodzakelijk is

PRODUCTBROCHURE PRECITEC LR. Optische sensor voor oppervlakken waarbij extreme nauwkeurigheid noodzakelijk is PRODUCTBROCHURE PRECITEC LR Optische sensor voor oppervlakken waarbij extreme nauwkeurigheid noodzakelijk is 2 PRECITEC LR Optische sensor voor oppervlakken waarbij extreme nauwkeurigheid noodzakelijk

Nadere informatie

Kennissessie Werkgroep zorg WELKOM. Case4BestValue

Kennissessie Werkgroep zorg WELKOM. Case4BestValue Kennissessie Werkgroep zorg WELKOM Programma 14:00 15:00 uur uitleg beoordeling prestatieonderbouwing, risico- en kansendossier 15:00 15:45 uur Oefenen met RAVA-plannen Groepjes vormen 20 minuten lezen

Nadere informatie

Nieuwsbrief oktober 2007

Nieuwsbrief oktober 2007 Implementatie QC Light protocol op de afdelingen Radiologie In november 2004 is het QC Light protocol geïntroduceerd door de Nederlandse Vereniging voor Klinische Fysica. Het protocol is geschikt voor

Nadere informatie

BIJLAGE 9. Methode(n) voor het testen van de immuniteit van elektrische/elektronische subeenheden voor elektromagnetische straling

BIJLAGE 9. Methode(n) voor het testen van de immuniteit van elektrische/elektronische subeenheden voor elektromagnetische straling BIJLAGE 9 Methode(n) voor het testen van de immuniteit van elektrische/elektronische subeenheden voor elektromagnetische straling 1. ALGEMEEN 1.1. De in deze bijlage beschreven testmethoden zijn van toepassing

Nadere informatie

Management-/ energiereview CO2 prestatieladder

Management-/ energiereview CO2 prestatieladder Management-/ energiereview CO2 prestatieladder 2015 Fluor Corporation Deelnemers Ger van der Schaaf: Executive Director Kees Schelling: QA/QC Jos Thijs: Kwaliteitsmanager 1 Resultaten van audits status

Nadere informatie

Experis -gasmengsels Wanneer precisie, stabiliteit en betrouwbaarheid van cruciaal belang zijn

Experis -gasmengsels Wanneer precisie, stabiliteit en betrouwbaarheid van cruciaal belang zijn «Zorgvuldige en vastgelegde analysemethoden zijn de basis voor alles wat we testen. Een verkeerde conclusie zou onze uitstekende reputatie kunnen schaden en de operationele kosten doen stijgen. Daarom

Nadere informatie

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i ZOUTGEHALTESENSOR BT78i GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Korte beschrijving De Zoutgehaltesensor BT78i meet het zoutgehalte in een oplossing in het

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Gebroeders van der Poel B.V. CO₂ - Reductiebeleid

Gebroeders van der Poel B.V. CO₂ - Reductiebeleid Gebroeders van der Poel B.V. CO₂ - Reductiebeleid 1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Het CO2 reductie beleid van ons bedrijf... 3 2.1 ENERGIESTROMEN... 3 2.2 DOELSTELLINGEN SCOPE 1 EN 2... 3 2.3 MAATREGELEN OM

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

NEVAC examen Middelbare Vacuümtechniek Vrijdag 11 april 2003, 14:00-16:30 uur. Vraagstuk 1 (MV-03-1) (15 punten)

NEVAC examen Middelbare Vacuümtechniek Vrijdag 11 april 2003, 14:00-16:30 uur. Vraagstuk 1 (MV-03-1) (15 punten) NEVAC examen Middelbare Vacuümtechniek Vrijdag 11 april 2003, 14:00-16:30 uur Dit examen bestaat uit 4 vraagstukken en 5 pagina s Vraagstuk 1 (MV-03-1) (15 punten) Uitstoken en lekkage a) Na enige uren

Nadere informatie

Lean and Green Award. Plan van Aanpak [NAAM BEDRIJF]

Lean and Green Award. Plan van Aanpak [NAAM BEDRIJF] Versie 30-05-2011 Voeg hier uw bedrijfslogo in Lean and Green Award Plan van Aanpak [NAAM BEDRIJF] Opgesteld door: Versie: Voorwoord Dit is het format voor het Plan van Aanpak dat nodig is voor het behalen

Nadere informatie

ODS Instrumentatie. Specialist in flow- en analysetechniek Kalibratie - onderhoud - ondersteuning. i n s t r u m e n t a t i e

ODS Instrumentatie. Specialist in flow- en analysetechniek Kalibratie - onderhoud - ondersteuning. i n s t r u m e n t a t i e ODS Instrumentatie Specialist in flow- en analysetechniek Kalibratie - onderhoud - ondersteuning i n s t r u m e n t a t i e ODS Instrumentatie: Specialist in Flowtechniek ODS Instrumentatie is onderdeel

Nadere informatie

Wijzigingsblad BRL 2502

Wijzigingsblad BRL 2502 Wijzigingsblad BRL 2502 Korrelvormig materialen met een volumieke massa van ten minste 2000 kg/m 3 Vaststelling, aanvaarding en bindend verklaring Vastgesteld door College van Deskundigen Korrelvormige

Nadere informatie

KWALITEIT EN VEILIGHEID Licht aan het eind van de tunnel Kwaliteitscontrole van starre optieken

KWALITEIT EN VEILIGHEID Licht aan het eind van de tunnel Kwaliteitscontrole van starre optieken KWALITEIT EN VEILIGHEID Licht aan het eind van de tunnel Kwaliteitscontrole van starre optieken Ondanks eerdere rapporten blijkt uit een follow-up onderzoek van IGZ (2207) dat de kwaliteitsborging van

Nadere informatie

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen M. van der Spek Hoveniers BV Benthuizen 30-10-2015 Hendrik-Jan Konijn Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0 Inleiding 2.0 Referentie

Nadere informatie

Kalibratie van laboratoriumapparatuur van productiecontrolelaboratoria overeenkomstig NEN-EN-932-5

Kalibratie van laboratoriumapparatuur van productiecontrolelaboratoria overeenkomstig NEN-EN-932-5 BRL 2506 Notitie van : Peter Broere Datum : 26 februari 2013 Betreft : Kalibratie advies BRL 2506 Kalibratie van laboratoriumapparatuur van productiecontrolelaboratoria overeenkomstig NEN-EN-932-5 Algemeen:

Nadere informatie

Gericht op de toekomst. Stikstofoxiden. Praktische toepassing van meten van NO x

Gericht op de toekomst. Stikstofoxiden. Praktische toepassing van meten van NO x Stikstofoxiden Praktische toepassing van meten van NO x Maarten van Dam Mvdam@testo.nl 06-53782193 Michel de Ruiter Michel.deruiter@multi-instruments.nl 06-20360160 Dia 2 van 132 Waarom meten? Wetgeving:

Nadere informatie

CO 2 inventarisatie 2015 - Q1 t/m Q2. Versie: 1.0, 10-7-2015

CO 2 inventarisatie 2015 - Q1 t/m Q2. Versie: 1.0, 10-7-2015 CO 2 inventarisatie 2015 - Q1 t/m Q2 Versie: 1.0, 10-7-2015 Inventory boundary Organizational boundaries voestalpine WBN assembleert en bouwt wisselconstructies voor, t.b.v. de railinfrastructuur. Het

Nadere informatie

Your added value provider

Your added value provider Energiebesparing Presentatie Energiebesparing waarom? Meer netto winst Efficient proces Energie besparen Minder CO2 beter milieu Minder onderhoud Energiebesparing: Energieverbruik Wereldwijd Rendement,

Nadere informatie

CO 2 inventarisatie 2014 - Q1 t/m Q4. Versie: 1.0, 13-1-2015

CO 2 inventarisatie 2014 - Q1 t/m Q4. Versie: 1.0, 13-1-2015 CO 2 inventarisatie 2014 - Q1 t/m Q4 Versie: 1.0, 13-1-2015 Inventory boundary Organizational boundaries voestalpine WBN assembleert en bouwt wisselconstructies voor, t.b.v. de railinfrastructuur. Het

Nadere informatie

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters Basics flowmetingen De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters Thermische Flowmeters (in-line & by-pass principe) Thermische massa flowmeter

Nadere informatie

Omvormers. Aanbod Kwaliteit Performance

Omvormers. Aanbod Kwaliteit Performance Omvormers Aanbod Kwaliteit Performance Bart van den Bosch Sinds 1997 zonne energie Bij toon aangevende fabrikant van omvormers net gekoppelde zonne energie systemen autonome energie voorziening systemen

Nadere informatie

Cryowizz omschakelautomaat

Cryowizz omschakelautomaat Cryowizz omschakelautomaat voor ultra lage vriezers Persbericht, Bron: Concoa, Labcompare.com Een nieuwe omschakelautomaat ideaal voor kritische applicaties zoals cryopreservatie en klimaatkamers die zorgen

Nadere informatie

CO₂ Reductieplan. CO₂ Reductieplan. Datum 13-5-2015. Versie 1.1. Rapportnr 3B.RED-PLAN2015-1.1. Opgesteld door. A. van de Wetering & H.

CO₂ Reductieplan. CO₂ Reductieplan. Datum 13-5-2015. Versie 1.1. Rapportnr 3B.RED-PLAN2015-1.1. Opgesteld door. A. van de Wetering & H. 1 van 9 Datum Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 9 INHOUDSOPGAVE 1. CO₂ REDUCTIEBELEID Het

Nadere informatie

Validatie onderzoek. 22 december 2009. ir. R.T.H. van de Laar arbeidshygiënist S.A.H.

Validatie onderzoek. 22 december 2009. ir. R.T.H. van de Laar arbeidshygiënist S.A.H. Validatie onderzoek Blootstellingsmetingen bij het vullen van IBC s Ter validering van het model Veilig verladen van vloeistoffen in het tanktransport 22 december 2009 ir. R.T.H. van de Laar arbeidshygiënist

Nadere informatie

Onderzoeksproject Slimme Meters. VREG Brussel, 12 april 2010

Onderzoeksproject Slimme Meters. VREG Brussel, 12 april 2010 Onderzoeksproject Slimme Meters VREG Brussel, 12 april 2010 Eandis staat voor significante uitdagingen op het niveau van regelgeving, markttendensen en kostenefficiëntie Overzicht uitdagingen organisatie

Nadere informatie

Tradinco Academy Cursus Programma

Tradinco Academy Cursus Programma Tradinco Academy Cursus Programma Calibration made simple 01/2014 page : 1 Index Inleiding The art of Calibration Kalibratie Management Kalibratie Instrumentatie Het gebruik van Instrumenten AutoCal Kalibratie

Nadere informatie

Hesselink Koffie. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 10. Datum: 15 december 2014

Hesselink Koffie. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 10. Datum: 15 december 2014 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Daniëlle de Bruin Hesselink Koffie Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 15 december 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

BETER OP DE HOOGTE VAN UW INFRASTRUCTUUR

BETER OP DE HOOGTE VAN UW INFRASTRUCTUUR BETER OP DE HOOGTE VAN UW INFRASTRUCTUUR Real-Time inzicht in beweging, verandering, zetting en herstel van infrastructurele objecten www.infrasensorsolutions.com WELKOM, De dynamiek van het aantal transportbewegingen

Nadere informatie

RUIMTE ONDERZOEK. Antwoordbladen. Belgium TEAM A (Flemish) Names and signatures. 26 th April, 2012. VANDEVIJVERE Tijl VANHAVERBEKE ELIAS

RUIMTE ONDERZOEK. Antwoordbladen. Belgium TEAM A (Flemish) Names and signatures. 26 th April, 2012. VANDEVIJVERE Tijl VANHAVERBEKE ELIAS $Country Experiment $1 - $Title 26 th April, 2012 Experiment 2 Antwoordbladen Belgium TEAM A (Flemish) Names and signatures VANDEVIJVERE Tijl VANHAVERBEKE ELIAS RUIMTE ONDERZOEK VAN HOVE DIEDERICK TAAK

Nadere informatie

Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse. Overzicht uit te voeren organoleptische bepalingen 2010. Januari 2010 Versie 1.

Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse. Overzicht uit te voeren organoleptische bepalingen 2010. Januari 2010 Versie 1. Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Overzicht uit te voeren organoleptische bepalingen 2010 Januari 2010 Versie 1.4 Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Overzicht

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie

Certificatieproces Kwaliteitsnorm Speciaal Onderwijs

Certificatieproces Kwaliteitsnorm Speciaal Onderwijs Certificatieproces Kwaliteitsnorm Speciaal Onderwijs I. Inleiding De Kwaliteitsnorm Speciaal Onderwijs is ontwikkeld door de Beheergroep KSO en intern getoetst op compatibiliteit met ISO 9001:2008. Echter,

Nadere informatie