Tips voor een betere nachtrust, ook bij het ouder worden. Slapen kun je leren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tips voor een betere nachtrust, ook bij het ouder worden. Slapen kun je leren"

Transcriptie

1 Tips voor een betere nachtrust, ook bij het ouder worden Slapen kun je leren

2 Een slaapprobleem kan het leven behoorlijk op zijn kop zetten. Wie regelmatig te weinig slaapt, kent de gevolgen: moeheid, prikkelbaarheid en concentratieproblemen. Kunt u ook vaak de slaap niet vatten? U bent niet de enige. Naar schatting heeft één op de tien mensen er last van, onder ouderen is dat zelfs één op de vijf. Gelukkig zijn slaapproblemen met de juiste aanpak doorgaans terug te dringen. In deze brochure leest u hoe. Gezond slapen Slapen vanaf het moment dat uw hoofd het kussen raakt en pas de volgende morgen uitgerust wakker worden van een zonnestraal door een kier in het gordijn. Een ideale nachtrust, zonder gepieker, gedraai en nachtelijk puzzels oplossen. Wie regelmatig s nachts wakker ligt kan alleen maar dromen van zo n aaneengesloten slaap. Toch vallen maar weinig mensen altijd als een blok in slaap zonder tussentijds wakker te worden. Voor een gezonde nachtrust is dat ook niet nodig. Hoe voelt u zich overdag? In plaats van te kijken wat er s nachts niet naar wens gaat, kunt u ook nagaan hoe u zich overdag eigenlijk voelt. Heeft u voldoende energie om de dagelijkse dingen te doen? Dan is uw nachtrust blijkbaar gezond geweest. Ook mensen die lang wakker liggen, pikken meestal wel drie tot vijf uur slaap mee. Juist in die eerste uren herstelt u het beste. Daarom is ook een nachtrust van vijf uur meestal voldoende om de volgende dag weer prima te kunnen functioneren. Leeftijd en slapen Inhoud Gezond slapen Wanneer is slecht slapen een probleem? Gezonde hulpmiddelen Hulpmiddelen voor af en toe Slaapmiddelen de deur uit Meer weten? Met het ouder worden, verandert ook het slaappatroon. Lichter slapen en vaker wakker worden is dan geen reden tot zorg. Het hoort bij de manier van slapen in deze levensfase. Ook een nachtrust van vijf of zes uur met enkele onderbrekingen kan dus gezond zijn. Acht uur achter elkaar doorslapen is nodig om de volgende ochtend uitgerust te zijn. Niet waar. Wat een normale slaapduur is, verschilt van persoon tot persoon. Niet iedereen heeft acht uur slaap nodig. Sommige mensen hebben voldoende aan vijf uur slaap per nacht. Anderen hebben tien uur per nacht nodig.

3 Wanneer is slecht slapen een probleem? Ernstige slaapstoornissen Een enkele doorwaakte nacht heeft iedereen wel eens. Zelfs als dat iedere week een keer voorkomt, is er nog niet zoveel aan de hand. Er is pas sprake van een slaapprobleem als iemand: meer dan enkele weken drie nachten per week of meer slecht slaapt én vermoeid en/of prikkelbaar is en/of moeite heeft met concentreren. In dat geval wordt het slaapprobleem zelf vaak onderwerp van vele nachtelijke uren piekeren. Vicieuze cirkel Slapeloosheid veroorzaakt zorgen die weer slapeloosheid met zich meebrengen. Het is een vicieuze cirkel, waar iemand met slaapproblemen maar moeilijk uitkomt. Het maakt een groot verschil hoe iemand zelf denkt over de kwaliteit van zijn nachtrust. Mensen die denken dat ze slecht slapen, voelen zich ongezonder. En mensen die zeggen dat ze een uitstekende nachtrust hebben, zitten vaker lekkerder in hun vel. Het werkelijke aantal uren slaap is hierbij minder van belang. Goed of slecht slapen zit niet altijd tussen de oren. Sommige mensen hebben wel degelijk een ernstige slaapstoornis, die niet gemakkelijk te bestrijden is. Onrustige benen of kuitkramp verhinderen bij sommige mensen het inslapen of doorslapen. Mensen met apneu snurken hevig en hebben regelmatig adempauzes van tien seconden of langer. Door deze adempauzes komt iemand met apneu niet in een diepe slaap. Hij of zij kan overdag zo uitgeput zijn, dat het lastig is om goed te functioneren. Herkent u deze verschijnselen, raadpleeg dan een huisarts en vraag eventueel doorverwijzing naar een specialist. Vooral KNO-artsen en longartsen houden zich met apneu bezig. Andere oorzaken Pijn, bijvoorbeeld als gevolg van reuma, maakt het inslapen een stuk lastiger, net als depressieve gevoelens. En als je meerdere keren per nacht wakker wordt om te plassen, komt er van een ongestoorde nachtrust ook niet veel terecht. Blijf er niet mee rondtobben. Bespreek het met uw huisarts of eventueel een specialist op het gebied van slaapproblemen. Mannen van 59 jaar en ouder slapen gemiddeld ruim zes uur, terwijl ze denken dat ze zeven uur slapen. Hun vrouwelijke leeftijdgenoten slapen gemiddeld een kwartier langer, precies zoals ze zelf ook denken. Toch ervaren vrouwen vaker een gebrek aan slaap als een probleem. Mannen hebben veel minder last van slapeloosheid. Hoe dat komt? Misschien wel doordat mannen het aantal uren dat zij slapen overschatten en zich daardoor minder zorgen maken over hun nachtrust. Een meer ontspannen houding en positief denken kunnen helpen om beter te slapen. Het helpt om extra vroeg naar bed te gaan, omdat de uren voor twaalf uur dubbel tellen. Niet waar. De eerste uren slaap zijn weliswaar de belangrijkste, maar het maakt niets uit of u ze voor of na twaalf uur krijgt. Extra vroeg naar bed gaan is dus voor de meeste mensen onnodig. 5

4 Gezonde hulpmiddelen Spanning kwijtraken TIP 1 Zorg overdag voor voldoende activiteit, beweging en buitenlucht, liefst ook vroeg in de avond. Bewegen helpt om lichamelijk moe te worden. Slaapklachten ontstaan vaak door spanning. Beweging en buitenlucht helpen om spanning kwijt te raken. Wandelen, fietsen en zwemmen zijn prima manieren om te ontladen. Ontspanningsoefeningen Ontspanningsoefeningen voor het slapen gaan bevorderen de nachtrust. Ademhaling speelt hierbij een belangrijke rol. Dergelijke oefeningen leert u bijvoorbeeld bij een haptonoom of door yogalessen te volgen. Ook meditatie is een goede manier om te ontspannen. Kijk in de gemeentegids voor adressen bij u in de buurt. Slaapcursus Een slaapcursus begint met het bijhouden van een slaapdagboek. Daarmee leert u te kijken naar de goede en de slechte nachten en naar wat er in de periode waarin u slecht sliep heeft gespeeld. Cursisten leren ingesleten patronen te doorbreken en hun gedachten over slaap bij te stellen. Ook ontspanningsoefeningen staan op het programma. Veel thuiszorgorganisaties organiseren slaapcursussen. Vraag ernaar bij uw huisarts. TIP 2 TIP 3 TIP 4 TIP 5 Reserveer elke dag, bijvoorbeeld vroeg op de avond, een kwartier om te piekeren. Neem de afgelopen dag door en kijk vooruit naar de volgende dag. Schrijf op wat u dwarszit of wat u nog moet doen en denk daarover na. Doel is dat deze gedachten u niet belemmeren bij het slapengaan. Komen er in bed toch piekergedachten in u op, noteer ze dan en bewaar ze tot het volgende piekermoment. Zorg voor rust vlak voor het naar bed gaan, dus blijf niet tot het laatste moment tv-kijken of achter de computer zitten. Rustige muziek luisteren of een (saai) boek lezen werkt ontspannend. Bent u gewend s middags of s avonds koffie met cafeïne te drinken, probeer die dan eens te vervangen door een cafeïnevrije drank. Ook in chocolade en chocolademelk zit cafeïne. Drink voor het slapengaan ook geen thee, cola of alcohol. Kruidenthee mag wel en kan zelfs helpen, net als een glas warme melk. Houd regelmatige bedtijden aan, vooral bij het opstaan. Een hazenslaapje, hoe verkwikkend ook, heeft vaak urenlang wakker liggen tot gevolg. De moeheid verdrijven met een middagdutje van hooguit een kwartier werkt inderdaad verkwikkend en heeft geen invloed op de nachtrust. Langer of vaker dutten verstoort het dag- en nachtritme en maakt dat u s nachts minder slaap nodig heeft. TIP 6 TIP 7 Maak de slaapkamer zo prettig mogelijk: donker, niet te warm, frisse lakens, voldoende ventilatie en zo min mogelijk omgevingslawaai. Blijf niet te lang in bed liggen als de slaap niet wil komen. Uw bed blijft zo verbonden met slapen en niet met wakker liggen. Ga liever in een andere kamer iets ontspannends doen en ga weer terug in bed als u zich slaperig voelt.

5 Hulpmiddelen voor af en toe Slaapmiddelen de deur uit Bij ernstige slaapproblemen is het fijn dat er slaapmiddelen bestaan die voor even verlichting geven, bijvoorbeeld wanneer een dierbare is overleden of bij een andere ingrijpende gebeurtenis. Maar slaapmiddelen hebben ook grote nadelen. Zo zorgen ze overdag voor slaperigheid en sufheid en een verminderd reactievermogen. Na een slaappil voor de nacht mag u de volgende dag niet autorijden. Ook vallen mensen die slaapmiddelen gebruiken gemakkelijker. Na één of twee weken dagelijks slikken hebben veel mensen al het gevoel dat ze meer slaappillen nodig hebben voor dezelfde nachtrust. Gebruikt u de slaapmiddelen langer, dan kunt u in een aantal weken verslaafd raken. Daarom zijn huisartsen terughoudend in het voorschrijven ervan. Alleen als het niet anders kan, schrijft de huisarts bij slapeloosheid een paar slaappillen voor, bij ernstige slaapproblemen maximaal voor twee weken. De basisverzekering vergoedt slaap- en kalmeringsmiddelen niet. Alleen patiënten met epilepsie, ernstige angststoornissen of psychiatrische problemen krijgen deze middelen bij uitzondering vergoed. Zelfzorgmiddelen Bij de drogist zijn uiteenlopende middelen te koop ter bestrijding van slaapproblemen. De werkzaamheid is niet wetenschappelijk aangetoond. Toch menen sommige mensen er baat bij te hebben. De basisverzekering vergoedt deze middelen niet. Valeriaan Melatonine Slaap- en kalmeringsmiddelen zijn een tijdlang veel voorgeschreven bij slaapproblemen met uiteenlopende oorzaken. De verzamelnaam voor deze middelen is benzodiazepinen. Inmiddels voert het bezwaar tegen de bijwerkingen de boventoon, zoals slaperigheid en sufheid overdag, verminderd reactievermogen en het risico op vallen. Een goede nachtrust weegt immers niet op tegen het risico op een gebroken heup. Ook de gewenning en de verslavende werking zijn belangrijke redenen om te kiezen voor andere manieren om slapeloosheid te bestrijden. Stoppen met slaapmiddelen Gebruikers van slaapmiddelen krijgen deze niet vergoed uit de basisverzekering. Mensen die al jarenlang slaapmiddelen gebruiken blijven ze toch slikken, omdat ze ervan afhankelijk denken te zijn voor hun nachtrust. Stoppen is lastig en moet met beleid gebeuren. Van de ene op de andere dag stoppen kan ontwenningsverschijnselen geven. Denk daarbij aan hoofdpijn, trillerigheid, duizeligheid, zweten, moeite met praten of scherp zien, benauwdheid en spierpijn. Hulp bij het stoppen Wilt u stoppen met slaapmiddelen? Vraag dan de huisarts of de apotheker om raad. Een plan voor geleidelijk minderen verzacht de ontwenningsverschijnselen en maakt het makkelijker om helemaal te stoppen. Op de website vindt u meer informatie over stoppen met slaapmiddelen. U kunt zich daar ook aanmelden voor online hulp als u wilt stoppen of minderen. Via internet krijgt u intensieve ondersteuning van een ervaren hulpverlener. Op de website vindt u informatie over begeleid stoppen met slaapmiddelen door een hulpverlener in de buurt. Valeriaan is een kruidenmiddel met een licht rustgevende werking. Het is verkrijgbaar als thee, tabletten of druppels en wordt gebruikt bij nervositeit, spanning en slapeloosheid. Melatonine is een middel dat wordt gemaakt uit een hormoon dat de hersenen zelf aanmaken. In lage sterkten (tot 0,1 mg) is het vrij verkrijgbaar bij apotheek en drogist. In hogere sterkten (vanaf 2 mg) is het alleen op recept verkrijgbaar. Artsen schrijven dit middel in de regel niet voor bij slapeloosheid, omdat de werking voor zover bekend erg beperkt is. Ik weet wel dat slaapmiddelen niet goed zijn, maar ik kan echt niet zonder. Ik doe dan geen oog dicht. Niet waar. Afhankelijkheid van slaapmiddelen is bijna altijd te doorbreken met een goed afbouwplan. 9

6 Meer weten? Websites Verder lezen Ouderen- en belangenorganisaties Patiëntenorganisaties Slapeloosheid Unie KBO Nederlandse Vereniging Slaap Onafhankelijke informatie over medicijnen en aandoeningen Zelfhulpcursus Beter slapen van Teleac T Ingrid Verbeek en Ed Klip. Zelfhulpboek voor mensen met slaapproblemen. ISBN Goed slapen: Zó werkt dat! SIR en NHG. Uitgebreide brochure over slaapproblemen en oplossingen. of vraag uw huisarts ernaar T Servicetelefoon (10 cent per minuut) PCOB Belangenbehartiging 50-plus T Apneu Patiënten (NVSAP) T (35 cent per gesprek) Nederlandse Vereniging voor Narcolepsie (NVN) T (5 cent per minuut) T NVOG Fonds Psychische Gezondheid Site van de wetenschappelijke vereniging van huisartsen. Patiëntbrieven en -folders over slaap en een ziektebeschrijving van slaapapneu onder het kopje patiëntenvoorlichting Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden T NOOM T (20 cent per minuut) Landelijke Stichting Rouwbegeleiding Voor een overzicht van slaapcentra snurken Voorlichting over snurken en slaapapneu op de site van KNO-artsen Voor informatie over aandachttraining (mindfulness) Slaap- en kalmeringsmiddelen: weet wat u slikt! IVM. downloads of vraag ernaar in uw apotheek Medicijnen bij slaapapneu NVACP en IVM. downloads of NVACP, T Netwerk van organisaties van oudere migranten T LOC Zeggenschap in zorg T T (vraagbaak) T Thuiszorgorganisaties Vindt u bij u in de buurt via T (15 cent per minuut)

7 Colofon Dit is een uitgave in het kader van het project Gezond ouder worden en blijven. Dit is een voorlichtingsproject van de Unie KBO, PCOB, NOOM, NVOG en LOC. De uitgave is mede mogelijk gemaakt door het Fonds PGO, fonds voor patiënten-, gehandicaptenorganisaties en ouderenbonden. Uitgave Tekst Eindredactie Realisatie Vormgeving Druk Unie KBO José Mast, Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) Els Dik, IVM Ellen Willemsen, Unie KBO BNL Concepten Stimio Consultants, drukwerk en design Met medewerking van: R.P.H. Beijaert, huisarts / wetenschappelijk medewerker NHG A. Horikx, apotheker KNMP H.M.A van der Kwaak-van Hout, IVM B. Moussault, gep. (verpleeg-)huisarts en KBO-kaderlid H. Nijboer, klinisch geriater M. Stroo, apotheker IVM I. Verbeek, slaapdeskundige Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe Ouderenpanel Gezond slapen Bestellen: Kijk op of bel met de Unie KBO, T Disclaimer Unie KBO heeft de grootst mogelijke zorg besteed aan deze uitgave. Aan de inhoud hiervan kunnen echter geen rechten worden ontleend. Unie KBO is niet aansprakelijk voor directe of indirecte schade die het gevolg is van het gebruik van de informatie die door middel van deze uitgave is verkregen. Niets uit deze uitgave mag worden gebruikt zonder vooraf verkregen toestemming.

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Tips tegen nervositeit

Tips tegen nervositeit Vijf jaar lang heb ik een slaapmiddel gebruikt om in slaap te komen soms had ik de moed om het eens zonder dat tabletje te proberen. Ik sliep dan zo slecht, dat ik de moed snel weer opgaf. Toch vond ik

Nadere informatie

GIDS. voor een. rustige nacht

GIDS. voor een. rustige nacht GIDS voor een rustige nacht Lekker geslapen? Lekker slapen en uitgerust wakker worden. Voor veel mensen is het een verre droom. Naar schatting één op de vijf mensen in ons land kampt geregeld met slaapproblemen.

Nadere informatie

Omgaan met slaapproblemen

Omgaan met slaapproblemen Leven met Multipele Sclerose uitgave 12 Omgaan met slaapproblemen EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Tekst: drs. Bep Franke-Barendse Uitgever: Nationaal MS Fonds 2 Inleiding We besteden ongeveer eenderde

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Adviezen om beter te slapen

Adviezen om beter te slapen Adviezen om beter te slapen U heeft last van slapeloosheid. Dit is een veel voorkomende klacht, waarvoor vaak geen duidelijke oorzaak te vinden is. In deze folder leest u tips om beter te kunnen slapen.

Nadere informatie

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan?

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan? Patiëntenbrochure Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Heeft u - in overleg met uw (huis)arts - besloten te stoppen met het gebruik van de antidepressiva? Of overweegt

Nadere informatie

Vier op de tien slaapt slecht Bijlage

Vier op de tien slaapt slecht Bijlage 1) Grafieken en tabellen Vier op de tien slaapt slecht Bijlage Grafiek 1: Stellingen over slaap (totale groep 3.297 personen) Kijk naar jezelf (op een gemiddelde dag) en duid aan in welke mate je het eens

Nadere informatie

BIJLAGE. Slapeloosheid

BIJLAGE. Slapeloosheid BIJLAGE B Slapeloosheid Een van de vervelendste gevolgen van een angststoornis - en van de depressie die daar vaak mee samenhangt - is slapeloosheid. Sommige mensen hebben moeite met in slaap vallen (inslaapstoornis;

Nadere informatie

Slaapstoornissen. Als de nacht geen rust geeft

Slaapstoornissen. Als de nacht geen rust geeft Als de nacht geen rust geeft Slapeloze nachten Urenlang liggen piekeren en niet kunnen inslapen. Slecht slapen bij het vooruitzicht van een spannende of drukke dag. Wakker schrikken uit een nachtmerrie.

Nadere informatie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie Langdurige slapeloosheid Diagnose en behandeling van insomnie We spreken van langdurige slapeloosheid ofwel chronische insomnie als het niet in slaap vallen, het niet kunnen doorslapen en/of veel te vroeg

Nadere informatie

Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D

Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D Inslaapproblemen bij kinderen met AD(H)D Ongeveer 30% van de kinderen met AD(H)D heeft chronische inslaapproblemen. Dit zien we ook vaak bij onder andere kinderen met een ontwikkelingsachterstand, autisme,

Nadere informatie

Slapeloosheid (Insomnia)

Slapeloosheid (Insomnia) Slaap Waak Centrum Slapeloosheid (Insomnia) Afspraak op het Slaap Waak Centrum Een slaapprobleem of een slaapgerelateerd probleem heeft vaak een brede aanpak nodig. In het Slaap Waak Centrum werken wij

Nadere informatie

Het slaapcentrum voor kinderen

Het slaapcentrum voor kinderen Het slaapcentrum voor kinderen Informatie voor patiënten F0749-4310 mei 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Slaaphygiene tips voor een gezonde slaap

Slaaphygiene tips voor een gezonde slaap Slaaphygiene tips voor een gezonde slaap Inleiding Deze folder geeft u informatie over slapeloosheid. Slapeloosheid is een veelvoorkomende klacht. Er zijn mensen die moeite hebben om in slaap te vallen,

Nadere informatie

Help, ik kan niet slapen! Slaapproblemen bij jongeren

Help, ik kan niet slapen! Slaapproblemen bij jongeren 1 Help, ik kan niet slapen! Slaapproblemen bij jongeren 2 Help, ik kan niet slapen! Slaapproblemen bij jongeren Slaap jij ook zo slecht? Uit onderzoek blijkt dat één op de tien jongeren zo nu en dan last

Nadere informatie

Adviezen om beter te slapen

Adviezen om beter te slapen Slaapcentrum Slingeland Medische psychologie en Maatschappelijk werk Adviezen om beter te slapen i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen U heeft last van slapeloosheid. Dit kan invloed hebben

Nadere informatie

Slaapproblemen? patiënteninformatie. campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. 03 285 20 00 fax 03 239 23 23

Slaapproblemen? patiënteninformatie. campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. 03 285 20 00 fax 03 239 23 23 0000 2026 - SV - oktober 2012 Slaapproblemen? campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. 03 285 20 00 fax 03 239 23 23 www.st-vincentius.be GasthuisZusters Antwerpen patiënteninformatie

Nadere informatie

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD)

Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Periodieke beenbewegingen van de slaap periodic limb movement disorder (PLMD) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1160 Wat zijn periodieke beenbewegingen van de slaap? Bij periodic limb movement

Nadere informatie

Slaapproblemen. Print. deze. Heel wat kinderen hebben een periode waarin ze niet. folder. goed slapen. In de meeste gevallen gaat dat vanzelf weer

Slaapproblemen. Print. deze. Heel wat kinderen hebben een periode waarin ze niet. folder. goed slapen. In de meeste gevallen gaat dat vanzelf weer Slaapproblemen Print Heel wat kinderen hebben een periode waarin ze niet deze goed slapen. In de meeste gevallen gaat dat vanzelf weer folder over. Slaapproblemen kunnen voor veel problemen zorgen. Het

Nadere informatie

Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW)

Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW) = Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW) Inhoudsopgave Inleiding 3 Het Centrum voor Slaap- en Waakstoornissen 3 De slaap 5 Wat is slaap? 5 Het verloop van de slaap 5 Hoe wordt de slaap geregeld? 6

Nadere informatie

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS)

Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Rusteloze benen restless legs syndrome (RLS) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1159 Wat zijn rusteloze benen? Het rusteloze benen syndroom (ofwel restless legs syndrome, afgekort RLS) is een

Nadere informatie

Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen

Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen Melatonine bij verlate slaapfase Experiment, nog geen bewijzen Door Sandra Kooij Nieuwsbrief voor Patiënten, Programma ADHD bij volwassenen, jaargang 4, nummer 2, mei 2008. De meerderheid (zo'n 70%) van

Nadere informatie

Slaapdienst Verstoorde nachtrust

Slaapdienst Verstoorde nachtrust Slaapdienst Verstoorde nachtrust Tips voor een goede slaap. Ik kan niet slapen! Woelen, draaien, het maalt maar door in uw gedachten. Steeds bent u bezig met wat er die dag allemaal gebeurd is of wat u

Nadere informatie

Alles over stress en slapeloosheid

Alles over stress en slapeloosheid e CURSUS Vergroot & test je gezondheidskennis Alles over stress en slapeloosheid 2 van 24 Alles over stress en slapeloosheid Inhoudsopgave 1 Over stress en slapeloosheid 2 Wat is stress? 3 Lichaam en geest

Nadere informatie

kennistoets. wat weet jij nou van slapeloosheid?

kennistoets. wat weet jij nou van slapeloosheid? 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M23 van juli 2005. Met behulp van de Kennistoets kunnen de praktijkassistentes nagaan hoe hun kennis over hun handelen bij slapeloosheid en slaapmedicatie

Nadere informatie

Informatiebrochure. Slaap (-problemen?) PAAZ. I Autonome verzorgingsinstelling

Informatiebrochure. Slaap (-problemen?) PAAZ. I Autonome verzorgingsinstelling Informatiebrochure Slaap (-problemen?) PAAZ I Autonome verzorgingsinstelling IISlapeloze nachten Ieder mens slaapt wel eens slecht, kan urenlang niet inslapen of ligt te piekeren bij het vooruitzicht van

Nadere informatie

Slaapproblemen? Gezonde slaap

Slaapproblemen? Gezonde slaap Dit is een folder van www.orthoconsult.nl geschreven door dhr. drs. Ard Nieuwenbroek, trainer/ therapeut bij Ortho Consult. Deze folder is op een aantal punten aangepast en aangevuld door de stressbegeleiders

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

MEDICIJNEN ONDER CONTROLE

MEDICIJNEN ONDER CONTROLE MEDICIJNEN ONDER CONTROLE Tips voor mensen die verschillende medicijnen tegelijk gebruiken Inhoudsopgave Inleiding Wisselwerkingen Bijwerkingen en dosering Medicijnen juist gebruiken Overleg met uw arts

Nadere informatie

4. Ik ben bang dat langdurige slapeloosheid ernstige gevolgen heeft voor mijn lichamelijke gezondheid. mee eens : : : : : : mee oneens

4. Ik ben bang dat langdurige slapeloosheid ernstige gevolgen heeft voor mijn lichamelijke gezondheid. mee eens : : : : : : mee oneens Bijlagen Alle formulieren die u in dit boek hebt leren gebruiken, zijn hier nog eens opgenomen. U kunt ze kopiëren en gebruiken op het moment dat u ze weer nodig hebt. 98 verbeter je slaap HOUDING EN GEDACHTEN

Nadere informatie

Depressieve klachten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Depressieve klachten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Depressieve klachten Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Klachten en symptomen 3 Oorzaken 5 Wanneer arts raadplegen 6 Wat kun je zelf doen 7 Geneesmiddelen

Nadere informatie

Van slaappillen kan je vallen

Van slaappillen kan je vallen Van slaappillen kan je vallen Praat erover met je arts of apotheker U gebruikt een geneesmiddel om beter te kunnen slapen of om te kalmeren (een benzodiazepine of een aanverwant product). Ontdek wat deze

Nadere informatie

Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie

Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie 00 Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie Uw arts heeft u als medicijn benzodiazepine voorgeschreven. Deze medicijnen kunnen tijdens een zwangerschap gebruikt worden. Deze

Nadere informatie

Slaaphygiëne. Tips om beter te slapen. Hoofdpijn polikliniek

Slaaphygiëne. Tips om beter te slapen. Hoofdpijn polikliniek Slaaphygiëne Tips om beter te slapen Hoofdpijn polikliniek Soms is het moeilijk om in slaap te vallen of om door te slapen. Hier geven wij u enkele tips die misschien kunnen helpen om tot een gezonde slaap

Nadere informatie

Gezond slapen? Slaapadvies voor rusthuisbewoners.

Gezond slapen? Slaapadvies voor rusthuisbewoners. Gezond slapen? Slaapadvies voor rusthuisbewoners. WAT IS SLAAP? Slaap is een toestand van rust. Het is een natuurlijk proces waarbij je lichaam zich herstelt, maar ook om ervaringen van de dag te helpen

Nadere informatie

Medicijnen onder controle

Medicijnen onder controle Medicijnen onder controle Tips voor mensen die verschillende medicijnen tegelijk gebruiken DGV NEDERLANDS INSTITUUT VOOR VERANTWOORD MEDICIJNGEBRUIK Inhoud Colofon Uitgave DGV, Nederlands instituut voor

Nadere informatie

Slaapproblemen. GGD Regio Nijmegen

Slaapproblemen. GGD Regio Nijmegen Slaapproblemen GGD Regio Nijmegen Slaapproblemen Problemen met het slapen, komen bij kinderen regelmatig voor. Als uw kind moeite heeft met slapen, is het goed om na te gaan waardoor dit komt. In deze

Nadere informatie

Ook met mìnder medicijnen minder zuur

Ook met mìnder medicijnen minder zuur Maagzuurremmers Ook met mìnder medicijnen minder zuur Brandend maagzuur, zure oprispingen, een opgeblazen gevoel. Vaak nemen deze klachten al af als u uw voeding en leefgewoonten aanpast. Zijn de klachten

Nadere informatie

BIJSLUITER. OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet

BIJSLUITER. OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet BIJSLUITER OXAZEPAM 5 mg en 25 mg tablet Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft

Nadere informatie

Ruimte voor adressticker. Datum ontvangst (invullen door SIvsG) Voorletters + Naam (+ meisjesnaam) Straat en huisnummer. Postcode en woonplaats

Ruimte voor adressticker. Datum ontvangst (invullen door SIvsG) Voorletters + Naam (+ meisjesnaam) Straat en huisnummer. Postcode en woonplaats F 2011.1 Versie 2 15-09- 2013 Vragenlijst Instituut voor Slaapgeneeskunde Woerden Ruimte voor adressticker Deze vragenlijst biedt ons inzicht in uw klachten en uw medische voorgeschiedenis. Vult u daarom

Nadere informatie

Slaap- en kalmeringsmiddelen; weet wat u slikt!

Slaap- en kalmeringsmiddelen; weet wat u slikt! verantwoord medicijngebruik Slaap- en kalmeringsmiddelen; weet wat u slikt! bij slaapproblemen bij angst of onrust Brotizolam (Lendormin) Diazepam (Diazemuls, Stesolid, Diazepam) Flunitrazepam (Flunitrazepam)

Nadere informatie

Paracetamol-Codeïne-zetpillen

Paracetamol-Codeïne-zetpillen Werking en toepassingen Wat doet dit medicijn en waarbij wordt het gebruikt? De werkzame stoffen in Paracetamol/codeïne-zetpillen FNA zijn paracetamol en codeïne. Paracetamol werkt pijnstillend en koortsverlagend.

Nadere informatie

Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie

Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie 00 Premenstrueel syndroom (PMS) Poli Gynaecologie Inleiding Vrouwen met Premenstrueel syndroom (PMS) hebben lichamelijke en/of psychische klachten die enkele dagen tot 2 weken voor de menstruatie beginnen.

Nadere informatie

Leren beheersen van je slaapprobleem. Bart De Saeger" 19/03/2012

Leren beheersen van je slaapprobleem. Bart De Saeger 19/03/2012 Leren beheersen van je slaapprobleem Bart De Saeger" 19/03/2012 Bart De Saeger" Klinisch psycholoog - Gedragstherapeut Theorie + Technieken Inzicht krijgen" Leren hoe je het probleem stap voor stap kan

Nadere informatie

Goed slapen: zó werkt dat!

Goed slapen: zó werkt dat! 1. Feiten over slaap Goed slapen: zó werkt dat! Leeswijzer Slaap is een natuurlijk proces dat ervoor zorgt dat het lichaam en de hersenen tot rust komen en kunnen herstellen. Slapen is voor veel mensen

Nadere informatie

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag Slaapproblemen en het ouder wordende brein Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag 4 oktober 2012, Current Biology Oktober 2012: Archives of General Psychiatry 28 september 2012:

Nadere informatie

Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne

Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne Bespreken ingevulde lijsten De lijsten die u voor deze sessie heeft ingevuld, worden kort besproken. Ze zijn vooral bedoeld als meting vooraf. In latere sessies zullen

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED

NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1 BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1. In het kort 2. Wat zijn benzodiazepinen? 3. Als u zwanger wilt

Nadere informatie

zó werkt dat! Colofon feiten over slaap wat verstoort een goede slaap? wat bevordert een goede slaap? waar vindt u informatie? www.nhg.

zó werkt dat! Colofon feiten over slaap wat verstoort een goede slaap? wat bevordert een goede slaap? waar vindt u informatie? www.nhg. Waarom een slaapdagboek? De eerste stap om een slaapprobleem aan te pakken is om dit probleem goed in kaart te brengen. Hoe ziet het slaappatroon eruit? Hoe ernstig is het? Wat zijn de mogelijke oorzaken?

Nadere informatie

Leefstijladviezen voor hoofdpijnpatiënten

Leefstijladviezen voor hoofdpijnpatiënten Leefstijladviezen voor hoofdpijnpatiënten Afdeling neurologie Locatie Eindhoven De eerste gedachte bij de behandeling van hoofdpijn en of migraine is vaak het gebruik van medicatie. Echter voeding, stress

Nadere informatie

Nummer: D04-6 Datum: Oktober 2013 Versie: 1.0

Nummer: D04-6 Datum: Oktober 2013 Versie: 1.0 Chloralhydraatklysma 150-3000 mg Werking en toepassingen Wat doet dit medicijn en waarbij wordt het gebruikt? De werkzame stof van Chloralhydraat-klysma s is chloralhydraat. Artsen schrijven chloralhydraat

Nadere informatie

PIJN BIJ KANKER SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE. Inhoudsopgave 1. Inleiding

PIJN BIJ KANKER SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE. Inhoudsopgave 1. Inleiding SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE PIJN BIJ KANKER Inhoudsopgave. Inleiding. Pijn bij kanker. Gevolgen van pijn. Slaap en vermoeidheid. Bewegen. Stemming. Behandeling van pijn. Pijnstillers. Doorbraakpijn.

Nadere informatie

Slapen is heerlijk! Slaap lekker!

Slapen is heerlijk! Slaap lekker! Slapen is heerlijk! We slapen graag en veel. Net als elk mens slaapt u ongeveer één derde van uw leven. U kunt dus gerust stellen dat slapen een belangrijk onderdeel is in uw leven! Slapen doet u vaak

Nadere informatie

WIJS MET MEDICIJNEN. verschillende medicijnen tegelijk gebruiken. Tips voor ouderen die

WIJS MET MEDICIJNEN. verschillende medicijnen tegelijk gebruiken. Tips voor ouderen die WIJS MET MEDICIJNEN Tips voor ouderen die verschillende medicijnen tegelijk gebruiken Inhoud 3 3 4 6 9 10 11 12 13 14 Inleiding Wat verstaan we onder medicijnen? Horen bijwerkingen erbij? Wat zijn wisselwerkingen?

Nadere informatie

Advies bij medicatieafhankelijke

Advies bij medicatieafhankelijke Advies bij medicatieafhankelijke hoofdpijn ADVIES BIJ MEDICATIEAFHANKELIJKE HOOFD- PIJN U heeft het advies gekregen om te stoppen met alle pijnstillers, omdat u mogelijk medicatieafhankelijke hoofdpijn

Nadere informatie

Appendices COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE (CGT)

Appendices COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE (CGT) Appendices COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE (CGT) De belangrijkste ingrediënten van de cognitieve gedragstherapie (CGT) zijn voorlichting over slaap, slaaphygienische adviezen, verandering van slaapgedrag, leren

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne

Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne Bespreek het slaapdagboek (zie bijlage) en beantwoord eventuele vragen over de algemene informatie over slaap. Psycho-educatie: leg het ontstaan van langdurige slapeloosheid

Nadere informatie

STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN

STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN Herkennen en behandelen van slaapstoornissen bij ouderen. STAP 1: Screenen op slaapstoornis (kruis aan). 1a. Ervaart u problemen met slapen? 1b Heeft u de afgelopen

Nadere informatie

Uitgerust Wakker Worden en Melatonine

Uitgerust Wakker Worden en Melatonine Slaapproblemen? Uitgerust Wakker Worden en 2013 - WSA Research Uitgerust wakker worden = Goede voorbereiding Tenminste 5 uur ononderbroken slaap, met diepe slaap perioden Ervaringen verwerkt Lichaam opgeruimd

Nadere informatie

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n Omgaan met slapeloosheid 3 INHOUD Een vicieuze cirkel...4 Slaap en slapeloosheid...5 Nooit meer slecht slapen...7 Sl a a p hy g i ë n e...8 Re l a x a t i

Nadere informatie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie FIBROMYALGIE 286 Inleiding Uw reumatoloog heeft u verteld dat u fibromyalgie hebt. Er komen ongetwijfeld veel vragen in u op. In deze folder proberen wij antwoord te geven op uw vragen. U leest meer over

Nadere informatie

SLAAP/WAAK STOORNISSEN ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

SLAAP/WAAK STOORNISSEN ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE SLAAP/WAAK STOORNISSEN Concept dd 22 mei 2007 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding De werkgroep slaap / waakstoornissen bestaat uit: Namens slaapteam

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Welkom bij het Slaap Waak Centrum

Welkom bij het Slaap Waak Centrum Welkom bij het Slaap Waak Centrum Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2014 pavo 1085 Inleiding Binnenkort heeft u een afspraak bij het Slaap Waak Centrum van het Albert Schweitzer ziekenhuis. In deze folder

Nadere informatie

Slapen een probleem (4-12 jaar)

Slapen een probleem (4-12 jaar) Slapen een probleem (4-12 jaar) 1 2 Slapen een probleem (4-12 jaar) Voldoende slaap belangrijk! Iedereen heeft slaap nodig. Voldoende slaap geeft een uitgerust en fit gevoel. Onvoldoende slaap leidt tot

Nadere informatie

Met medicijnen alléén bent u er niet

Met medicijnen alléén bent u er niet Cholesterolverlagers Met medicijnen alléén bent u er niet Steeds meer mensen gebruiken medicijnen tegen een te hoog cholesterol. Maar wie niet tegelijkertijd zijn leefstijl aanpast (stoppen met roken,

Nadere informatie

Depressie. Meer dan zo maar een dip

Depressie. Meer dan zo maar een dip Meer dan zo maar een dip Een dipje of een depressie? Ieder mens heeft wel eens een dipje. Zo n sombere bui kan allerlei oorzaken hebben, bijvoorbeeld een ruzie, een teleurstelling, ziekte of narigheid

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u, uw partner of familielid is een depressie vastgesteld. In deze folder kunt u lezen wat een depressie is en waar u voor verdere vragen en informatie terecht kunt. Vanwege de

Nadere informatie

Project "Slaapwel" Slaapwel: beter slapen kun je leren. Samenvatting

Project Slaapwel Slaapwel: beter slapen kun je leren. Samenvatting Project "Slaapwel" Slaapwel: beter slapen kun je leren Annick Vangindertael, dienst Gezondheidspromotie Samenvatting Een goede nachtrust is van levensbelang voor een goede gezondheid. We vinden goed slapen

Nadere informatie

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Pijn bij kanker Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Wat is pijn? Pijn is een onaangenaam gevoel. Het kan op verschillende manieren ontstaan en het kan op verschillende manieren worden

Nadere informatie

Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl

Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl n Hoofdpijn Hoofdpijn bij kinderen komt regelmatig voor. Vaak is de oorzaak duidelijk, bijvoorbeeld slaapgebrek, drukte of lawaai.

Nadere informatie

BASIS GGZ: DOEN WAT WERKT BEHANDELING VAN SLAAPSTOORNISSEN IN DE BASIS GGZ

BASIS GGZ: DOEN WAT WERKT BEHANDELING VAN SLAAPSTOORNISSEN IN DE BASIS GGZ BASIS GGZ: DOEN WAT WERKT BEHANDELING VAN SLAAPSTOORNISSEN IN DE BASIS GGZ PROF. DR. ANNEMIEKE VAN STRATEN & DR. ELS DOZEMAN WORKSHOP 45 MINUTEN Introductie Definitie, omvang en gevolgen slaapproblemen

Nadere informatie

Slaapwel baby. Hoeveel slaapt een baby?

Slaapwel baby. Hoeveel slaapt een baby? Slaapwel Slaapwel baby Net zoals volwassenen slapen ook niet alle kinderen even gemakkelijk of regelmatig. In deze brochure vind je meer informatie over goede slaapgewoontes en krijg je tips voor een gezonde

Nadere informatie

Morfine Feiten en fabels. Apotheek

Morfine Feiten en fabels. Apotheek 00 Morfine Feiten en fabels Apotheek In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige pijnstillers of opioïden worden genoemd. Inleiding

Nadere informatie

Verstoorde ademhaling tijdens de slaap

Verstoorde ademhaling tijdens de slaap Verstoorde ademhaling tijdens de slaap Diagnose en behandeling van slaapapneu Als u last heeft van een verstoorde ademhaling tijdens de slaap bent u zich daarvan niet altijd bewust. Een verstoorde ademhaling

Nadere informatie

Leefstijladviezen voor hoofdpijnpatiënten

Leefstijladviezen voor hoofdpijnpatiënten Leefstijladviezen voor hoofdpijnpatiënten Afdeling neurologie De eerste gedachte bij de behandeling van hoofdpijn en of migraine is vaak het gebruik van medicatie. Echter voeding, stress en een onregelmatig

Nadere informatie

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus Diabetes mellitus Diabetes mellitus (suikerziekte) is een ziekte van de stofwisseling; hierbij zit er te veel glucose in het bloed Dat kan twee oorzaken hebben: bil type 1 diabetes maakt het lichaam niet

Nadere informatie

St. Antonius Slaapcentrum

St. Antonius Slaapcentrum St. Antonius Slaapcentrum St. Antonius Slaapcentrum Binnen dit centrum werken meerdere afdelingen samen om patiënten met slaapproblemen optimaal te behandelen en te begeleiden. Het centrum is aangesloten

Nadere informatie

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid)

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) In deze folder leest u wat een delirium is, wat de verschijnselen van een delirium zijn en leest u informatie over de behandeling en tips voor patiënten

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu. Delayed sleep phase syndroom

Kinderneurologie.eu. www.kinderneurologie.eu. Delayed sleep phase syndroom Delayed sleep phase syndroom Wat is het delayed sleep phase syndroom? Delayed sleep phase syndroom is een aandoening waarbij kinderen en volwassenen een slaapwaakritme hebben waarbij ze op een veel later

Nadere informatie

OSAS Informatie na groepsvoorlichting

OSAS Informatie na groepsvoorlichting OSAS Informatie na groepsvoorlichting Albert Schweitzer ziekenhuis Maart 2008 Pavo 0518 Inleiding U hebt deelgenomen aan de groepsvoorlichting OSAS. De informatie die u daar hebt gekregen, kunt u in deze

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Nummer: D04-6 Datum: Oktober 2013 Versie: 1.0

Nummer: D04-6 Datum: Oktober 2013 Versie: 1.0 Midazolam rectiole Werking en toepassingen Wat doet dit medicijn en waarbij wordt het gebruikt? De werkzame stof in midazolam rectiole is midazolam. Midazolam vermindert angst en spanning en werkt rustgevend.

Nadere informatie

Restless Legs Syndrome, Rusteloze benen,

Restless Legs Syndrome, Rusteloze benen, Restless Legs Syndrome, Rusteloze benen, Als u van onrustige benen (RLS) last heeft dan staat u niet alleen. Geschat wordt dat zo n 5 tot 10 procent van de volwassen bevolking lijdt aan deze neurologische

Nadere informatie

Oncologie. Morfine: fabels en feiten

Oncologie. Morfine: fabels en feiten Oncologie Morfine: fabels en feiten 1 Wat is morfine? In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine wordt voorgeschreven om pijn te verlichten. Soms wordt morfine gebruikt bij benauwdheid. Morfine

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 13. Week 1 Heb ik een slaapprobleem? 21. Voorwoord 11

Inhoud. Inleiding 13. Week 1 Heb ik een slaapprobleem? 21. Voorwoord 11 4 5 Raad van Advies Prof. dr. Aartjan Beekman, prof. dr. Jan van den Bout, prof. dr. Pim Cuijpers, dr. Adrianne Dercksen, prof. dr. Ed Klip, prof. dr. André Knottnerus, prof. dr. Alfred Lange, prof. dr.

Nadere informatie

Chronische pijn, wat kunt u zelf doen?

Chronische pijn, wat kunt u zelf doen? Chronische pijn, wat kunt u zelf doen? CHRONISCHE PIJN, WAT KUNT U ZELF DOEN U heeft chronisch pijn. Chronische pijn is pijn die langer bestaat dan drie tot zes maanden, die (afhankelijk van het soort

Nadere informatie

Weltrusten.net Delen mag met anderen maar laat de inhoud intact. Door ervaringsdeskundige Remco

Weltrusten.net Delen mag met anderen maar laat de inhoud intact. Door ervaringsdeskundige Remco Door ervaringsdeskundige Remco Inhoudsopgave: Inleiding Wat is slaap Slaapgebrek Slaapproblemen Vicieuze cirkel van slecht slapen Hoe laat je jou lichaam denken dat het tijd is om te gaan slapen? Introductie

Nadere informatie

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Handleiding voor patiënten

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Handleiding voor patiënten Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Handleiding voor patiënten Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te gaan. Waarom deze informatie? 2 Gebruiksaanwijzing 3 Cartoon 1 bereid uw ziekenhuisopname

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. Medicatie afhankelijke hoofdpijn. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu. Medicatie afhankelijke hoofdpijn. www.kinderneurologie.eu Medicatie afhankelijke hoofdpijn Wat is medicatie afhankelijke hoofdpijn? Medicatie afhankelijke hoofdpijn is hoofdpijn die ontstaat als gevolg van het veelvuldig gebruik van pijnstillers voor hoofdpijnklachten.

Nadere informatie

Slaapstoornissen bij kinderen

Slaapstoornissen bij kinderen Slaapstoornissen bij kinderen Bijna alle ouders maken het wel eens mee: een kind dat niet wil of niet kan slapen of s nachts een paar keer wakker wordt. Gelukkig gaat zo n periode van slecht slapen bij

Nadere informatie

Omgaan met spanningen

Omgaan met spanningen Omgaan met spanningen Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Stimulerende spanning 1 Problematische spanning 1 Oorzaken van spanning 2 Spanningsklachten 2 De vicieuze cirkel 3 Overspannen

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie