Financieringswijze van de welzijnszorg in Vlaanderen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Financieringswijze van de welzijnszorg in Vlaanderen"

Transcriptie

1 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Financieringswijze van de welzijnszorg in Vlaanderen Vergelijking met het onderwijs en de gezondheidszorg Kristien Debrabander o.l.v. Prof. dr. Jozef Pacolet Onderzoeksopdracht Werkingsmodaliteiten van organisaties in een gesubsidieerde omgeving: financieringswijze en implicaties voor HRM voor de Gemeenschapsminister van Financiën en Begroting, Gezondheidsinstellingen, Welzijn en Gezin W. Demeester-De Meyer 1997 Hoger instituut voor de arbeid

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16 1 HOOFDSTUK 1 Financieringsmechanismen in de welzijns- en gezondheidszorgsector: literatuuroverzicht 1. Inleiding De grenzen van de overheidsfinanciering en -voorziening van gezondheidszorg en welzijnszorg lijken in veel Westerse landen bereikt te zijn. Hervormingen en experimenten met betrekking tot financiering en voorziening zijn in deze sectoren aan de orde van de dag. Het zorgaanbod volgt niet langer op evidente wijze de zorgmogelijkheden en de zorgvraag die zich schijnbaar eindeloos naar een hoger niveau ontwikkelen. De Westerse samenlevingen worden in toenemende mate geconfronteerd met schaarste; een schaarste die vooral wordt gepercipieerd als een schaarste aan financiële middelen en niet zozeer als een tekort aan visie en finaliteit. De dominerende vraag die momenteel gesteld wordt binnen het gezondheids- en welzijnsbeleid is hoe op zo efficiënt mogelijke wijze de schaarse middelen kunnen ingezet worden om de gegeven doelstellingen te bereiken. Efficiëntievragen staan centraal daar waar in de jaren van overvloed rechtvaardigheidsoverwegingen primeerden en het kostenvraagstuk van ondergeschikt belang was. De sleutelwoorden die nu gehanteerd worden, zijn onder meer: management, beheerste mededinging ('managed competition'), beheerste zorg ('managed care'), kostenbeheersing, kostencontrole, responsabilisering van de betrokken deelnemers. In veel gevallen worden maatregelen toegepast die slechts een korte- termijn oplossing blijken te bieden, waarna een nieuwe set maatregelen moet worden uitgedokterd. Programmatiestop, personeelsstop, urencontingenteringen, remgeldverhogingen, enveloppen, forfaitarisering enz. behoren tot de beproefde elementen van het nieuwe financieringssysteem waarnaar men op zoek is. Nieuwe concepten (of oude begrippen in een nieuw kleedje?) die doorgang vinden in het domein zijn onder meer quasi-markten, budgetfinanciering en sociale waardebonnen of cliëntgebonden budget. Ook in België en Vlaanderen is de aandacht in sterke mate gericht op het financieringsvraagstuk en worden er hervormingen en experimenten op dit vlak doorgevoerd. Zo zijn er de experimenten met betrekking tot de persoonlijke assisten-

17 2 Hoofdstuk 1 tiebudgetten in de gehandicaptensector, de invoering van een globaal budget ter financiering van de voorzieningen in de sector van het algemeen welzijn, de aanpassingen in de bijdrageschaal voor gezins- en bejaardenhulp, het gewijzigde subsidiemechanisme bij het nieuwe decreet op de instellingen van de bijzondere jeugdbijstand, enz. De bedoeling van voorliggend rapport is vooreerst de verschillende financieringssystemen te analyseren: wat is hun plaats in het globale welzijnsbeleid, welke doelstellingen zijn verbonden aan een financieringssysteem, welke vormen komen voor, hoe wordt een financieringssysteem geëvalueerd. In een tweede deel zullen de huidige financieringssystemen in de welzijnssector geïnventariseerd en geëvalueerd worden. Ter vergelijking zullen ook financieringssystemen uit aangrenzende sociale domeinen zoals de gezondheidszorg en het onderwijs aan bod komen. Buitenlandse voorbeelden, waarbij in de eerste plaats gedacht wordt aan het Verenigd Koninkrijk, Nederland en de Verenigde Staten, komen eveneens aan bod. De financieringstechnieken die hier aan bod komen, hebben betrekking op de wijze van middelenoverdracht tussen de overheid en de zorgvoorzieningen, via subsidies en tussen de cliënten en de zorgvoorzieningen, via eigen bijdragen. De manier waarop de overheid zelf gefinancierd wordt, nl. door belastingen of sociale zekerheidsbijdragen wordt hier buiten beschouwing gelaten. 2. Situering van het financieringssysteem in het beleid van de overheid Het financieringskader met aan de ene kant de beschikbare financiële middelen en aan de andere kant de vereiste financieringstechnieken blijkt in de huidige periode van schaarste vaak het allesoverheersende kader te zijn waarbinnen aan gezondheids- en welzijnsbeleid gedaan wordt. Nochtans vormt het financieringssysteem slechts een schakel in een beleid dat opgebouwd is uit verschillende componenten, waartussen diverse interacties plaatsvinden. Om dit te illustreren, maken we gebruik van het model van welvaartsproductie, dat door Hill en Bramley is gehanteerd (1986) bij hun analyse van het streven naar efficiëntie in het domein van sociaal beleid. Figuur 1.1 Plaats van het financieringssysteem in het beleid Waarbij: - Inputs slaan op de productiefactoren, de hulpmiddelen die nodig zijn voor de productie van de diensten, zoals het personeel, de gebouwen, de apparatuur,... - (Intermediaire) output slaat op de definieerbare, onmiddellijk verkrijgbare diensten die geproduceerd en geleverd worden door de instellingen of zorgver-

18 Financieringsmechanismen in de welzijns- en gezondheidszorgsector 3 strekkers, zoals bv. een plaats in een verzorgingstehuis, een bezoek van een maatschappelijk werkster, een consultatie bij de huisarts,... - Productie is het proces waarbij inputs worden omgezet in (intermediaire) output. - Uitkomst slaat op de gezondheids- en welzijnstoestand van de directe cliënten van het systeem en andere personen die indirect beïnvloed worden door de verstrekking van de dienst of het welbevinden van de directe cliënten (thuisverzorgers, buren, familie). De uitkomst geeft aan in welk mate de behoeften vervuld zijn. - Kost geeft aan wat opgegeven moet worden om de hulpmiddelen te verkrijgen; meestal uitgedrukt in financiële uitgaven. Opportuniteitskosten geven de baten aan die de ingeschakelde productiefactoren hadden kunnen opbrengen in de beste alternatieve aanwending. - Wijze van dienstverlening verwijst naar de verschillende manieren van dienstverlening om tegemoet te komen aan de behoeften van een bepaalde groep cliënten. Zo kan in het geval van zwaar zorgbehoevende bejaarden een keuzemogelijkheid bestaan tussen opname in een geriatrisch ziekenhuisbed, opname in een openbaar of privé rust-en verzorgingstehuis of intensieve thuiszorg. De wijze van dienstverlenen beïnvloedt duidelijk de hoeveelheid en het soort van outputs evenals het welzijn en de gezondheid van de cliënten. - Gebruikerskost slaat op de middelen, de tijd, de energie die de cliënten moeten aanwenden om gebruik te kunnen maken van een dienst, bv. de kosten in tijd en transport om naar de huisarts te gaan, of een centrum voor geestelijke gezondheidszorg. De gebruikerskost kan erg verschillen naargelang de wijze van zorgverstrekking en naargelang de omgevingsfactoren (dichtbevolkt gebied betekent minder transportafstand en langere wachttijden bv.). - Behoeften zijn duidelijk een functie van de individuele cliënt-karakteristieken en de ruimere omgeving. Het niveau van de gebruikte technologie, de organisatie van het beleid en het gevoerde management spelen een rol bij de omzetting van productiefactoren in intermediaire output, volgens Bramley en Hill. Bij deze factoren hebben we ook het financieringssysteem toegevoegd omdat dit eveneens bepalend is voor de wijze waarop en het soort en hoeveelheid output dat voortgebracht wordt met de beschikbare input. Het is eveneens duidelijk dat voorafgaandelijk aan de keuze van het financieringssysteem de beleidsmakers vooreerst inzicht moeten hebben in de behoeften aan welzijn en gezondheid die in de samenleving aanwezig zijn. Er dienen ook prioriteiten vastgelegd en keuzes gemaakt met betrekking tot het soort en het niveau van gezondheid en welzijn dat men aan zijn burgers wil garanderen en via welke diensten deze geleverd zullen worden. Hiermee raken we het probleem aan van de planning van het voorzieningenaanbod. Met betrekking tot de ziekenhuissector, noemt Beske (1987) planning the single most important instrument, besides financing, to direct the hospital sector.

19 4 Hoofdstuk 1 Bij de evaluatie van dertig jaar ziekenhuisfinanciering en een vooruitblik op de toekomstige financiering, beschouwt Decoster (1993) de financiering(swijze) als één van de hoekstenen van het volksgezondheidsbeleid. Daarbij beklemtoont hij dat de verschillende instrumenten om een gezondheidsbeleid te kunnen voeren, een wezenlijk geheel moeten blijven vormen. Meer bepaald wordt de financiering(swijze) in duidelijke relatie gebracht met de prijspolitiek en met de programmatie-de programmatie die een instrument vormt om de grote lijnen van het gezondheidsbeleid uit te stippelen en om de globale uitgaven te helpen bepalen. De vastlegging van het globale budget en de opties inzake de verdeling van het budget tussen bv. intramurale en extramurale zorg, tussen chronische zorg, acute zorg en psychiatrische zorg, tussen topklinische zorg en meer courante zorg, tussen de zorg voor de technologie en de zorg voor het personeel, tussen kwantiteit en/of kwaliteit enz... zijn maatschappelijke keuzes die gemaakt moeten worden. Daarbij moet de financiering(swijze) functie zijn van het gekozen beleid (Decoster, 1993, p. 73). De zorg om welzijn en gezondheid en concreet het verstrekken ervan door zorgenverstrekkers is voor elk individu én voor de samenleving én voor de continuïteitsgaranties van het optimaal functioneren ervan een fundamentele kwaliteitsen kwantiteitsvraag waaraan het financierings- of honoreringssysteem moet gekoppeld worden. Geen enkele discussie over kwantiteit, kwaliteit en betalingssysteem kan tot oplossingen en resultaten leiden zonder het vooraf stellen van duidelijke basisprincipes (Rohaert E., 1990). Vooraleer verder in te gaan op de basisprincipes die (kunnen) (moeten) worden gehanteerd in de sector, staan we eerst stil bij de redenen waarom regulering en ingrijpen vanuit de publieke sector gerechtvaardigd zijn. 3. Legitimering van het overheidsoptreden in de gezondheids- en welzijnszorgsector De argumenten voor publieke bemoeienis kunnen in vier groepen worden onderscheiden: 1. marktonvolkomenheden; 2. rechtvaardigheidsoverwegingen; 3. merit-argumenten; 4. overige argumenten.

20 Financieringsmechanismen in de welzijns- en gezondheidszorgsector Marktonvolkomenheden Een centrale stelling binnen de micro-economie is dat perfect competitieve markten een efficiënte allocatie voortbrengen. Overheidsoptreden komt voort uit het onvolmaakt werken van de markt. Een vijftal oorzaken hiervan kunnen onderscheiden worden: 1. Monopolies. 2. Toenemende schaalopbrengsten waardoor de kwestie van monopolie en subsidie (met daaraan verbonden controle en regulering) relevant wordt. De voorziening van gezondheid- en welzijnszorgdiensten is zelden een monopoliekwestie. Mogelijke uitzonderingen hierop vormen gespecialiseerde diensten (centrum voor kindermishandeling, centrum voor harttransplantatie,...) waar een concentratie van de hele dienst in een klein aantal faciliteiten kosteneffectiever is. 3. Productheterogeniteit of variabiliteit: waardoor de aanbieders, of het er nu veel of weinig zijn, in staat zijn de prijs, de hoeveelheid en de kwaliteit van de goederen of diensten te beïnvloeden. 4. Informatie-imperfecties waarbij de partijen onvoldoende informatie hebben met betrekking tot prijs en kwaliteit. Langs de kant van de consumenten kunnen er vragen rijzen rond het al dan niet nodig hebben van een bepaalde dienst/goed, rond het soort dienst, waar die gehaald worden; soms heeft hij niet de mogelijkheid verschillende diensten/goederen te vergelijken naar prijs en kwaliteit. De aanbieders weten vaak minder over de gezondheids- of welzijnstoestand dan de patiënt zelf. Bij gelijke bekostiging per patiënt zullen bijgevolg alleen de besten geselecteerd worden (adverse selection-creaming off). Er kan ook informatie-tekort of onzekerheid bestaan met betrekking tot toekomstige ontwikkelingen (ziekte, invaliditeit, werkloosheid) waardoor gespecialiseerde kennis vereist is om rationele beslissingen te nemen. De reden waarom vooral de overheid de taak van sociale verzekering op zich heeft genomen, eerder dan de commerciële sector, berust op een veel bredere grond dan enkel het opheffen van de onzekerheid en heeft vooral met verdelingsaspecten te maken (zie infra). 5. Het optreden van externaliteiten waarbij de actie van een economische eenheid een andere economische eenheid beïnvloedt waardoor er een verschil ontstaat tussen de private en de sociale kosten/opbrengsten. Slechte huisvesting kan negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid van de bewoners en voor de volksgezondheid in het algemeen. Het probleem bij externe effecten bestaat erin dat de subsidiërende overheid moeilijk tot een evaluatie van de subsidie kan komen. Het effect is voelbaar in andere sectoren of doet zich slechts binnen een ruime tijdsspanne voor. Het maatschappelijk voordeel beginsel kan hier ook onder gerangschikt worden: in dat geval subsidieert de overheid activiteiten waarvan de maatschappelijke baten veel groter zijn dan de directe effecten die de verbruiker ziet. Bepaalde uitgaven in een domein (bv. preventieve

21 6 Hoofdstuk 1 gezondheidszorg) kunnen leiden tot gotere besparingen in een ander domein (bv. maatschappelijke dienstverlening). 6. Publieke goederen die voordelen bieden waarbij niemand bij de voorziening ervan uitgesloten kan worden (bv. landsverdediging). Gezondheid- en welzijnszorg worden over het algemeen individueel geconsumeerd, en niet collectief en worden dan ook beschouwd als quasi-publieke goederen. 3.2 Rechtvaardigheidsoverwegingen of sociale solidariteit Omdat het marktproces leidt tot ongelijke inkomensverdeling (wegens verschillen in scholing, vaardigheden, rijkdom, gezondheid,...) en dus tot ongelijke bestedingsmogelijkheden, is er op grond van rechtvaardigheidsoverwegingen een tendens ontstaan om voor een aantal groepen in de samenleving de bestedingsmogelijkheden te vergroten. Dit kan bereikt worden door middel van een herverdeling van de verdiende inkomens of door middel van het goedkoper maken van sommige goederen/diensten voor bepaalde groepen (Lapré, 1979). De gehele sociale zekerheidswetgeving moet men meer in het licht zien van de nivelleringsgedachte dan de zekerheidsverschaffing. Dit laatste wordt gemakkelijk bekomen door iedereen te verplichten zich te verzekeren (zoals bij een autoverzekering) maar dan is de premie voor iedereen gelijk, ongeacht het inkomen, wat sociaal ongewenst geacht wordt. Patiënten/cliënten kunnen meestal niet verantwoordelijk gesteld worden voor de vermindering van hun gezondheid- of welzijnsstatus 1. Mensen verplichten al hun uitgaven zelf te betalen, indien ze zelf niets aan hun situatie kunnen verbeteren, wordt sociaal onaanvaardbaar en oneerlijk geacht en verzwaart nog de moeilijke situatie waarin deze mensen zijn terechtgekomen. De overheid en het sociale zekerheidssysteem nemen bijgevolg de kosten van behandeling over als een middel tot herverdeling met betrekking tot gezondheid en welzijn, over alle burgers, ongeacht hun inkomen. 3.3 Merit-argumenten Vaak beschouwt de overheid het als haar taak, zo al niet tot haar plicht, de consumptie van een bepaald soort goederen/diensten te bevorderen. Van een aantal zaken denkt de overheid dat ze 'goed voor u' zijn. 1 De overheid als vertegenwoordiger van de samenleving wordt in deze periode van kostenbeheersing ook meer en meer geconfronteerd met de vraag wat te doen met burgers die door hun gedrag en levenswijze kosten rond gezondheid en welzijn veroorzaken (alcohol, drugs, gevaarlijk weggebruik,...).

22 Financieringsmechanismen in de welzijns- en gezondheidszorgsector Overige argumenten Hierbij kunnen we ondermeer het ontwikkelingseffect vermelden waarbij de overheid doelbewust een bepaalde ontwikkeling gaat versnellen. Het grote risico of de te grote onzekerheid, die aan het totstandkomen van deze voorziening zijn verbonden, kunnen hieraan ten grondslag liggen. Het gaat hier om een duidelijk normatieve overweging van optreden. 4. Algemene basisprincipes in de gezondheids- en welzijnszorg en implicaties voor het financieringssysteem 4.1 Efficiëntie en billijkheid Billijkheid Centraal probleem in de organisatie van de gezondheid- en welzijnszorg is het vinden van een redelijk en aanvaardbaar evenwicht tussen rechtvaardigheid (sociale solidariteit) en efficiëntie. Op basis van het solidariteitsbeginsel streeft de overheid gelijke rechten van de burgers na, streeft ze naar integratie, naar het 'normaal' functioneren van al haar burgers. Sociale solidariteit is gedeeltelijk politiek gefundeerd maar berust ook fundamentele waarden als billijkheid en gerechtigheid. Gezondheid en welzijn zijn een recht; het is een morele plicht deze aan iedereen te verschaffen. De erkenning van het recht op welzijn en gezondheid impliceert dat de samenleving de bevoegdheid en de verantwoordelijkheid van de burgers voor hun eigen welzijn en gezondheid erkent en respecteert. Verantwoordelijkheid hiervoor moet men echter leren opnemen en men moet ook de kansen vanuit de maatschappij krijgen om ze te kunnen opnemen. Met betrekking tot het recht op welzijnszorg betekent dit dat aan alle burgers de mogelijkheid moet worden geboden om op een volwaardige manier deel te hebben en deel te nemen aan het hele maatschappelijke leven, ongeacht het sociale milieu waarin zij leven. Dit betekent eveneens dat hij in staat wordt gesteld zijn behoeften te bevredigen en dat hem daartoe de nodige ruimte wordt geboden. Het totstandbrengen van een dergelijke kansenstructuur is een collectieve verantwoordelijkheid. Dit impliceert ook dat de overheid verplicht is een inclusief sociaal beleid te voeren wat betekent dat voor elke beleidsbeslissing zou moeten nagegaan worden wat hun effect is op het welzijn van de burgers. Mensen die het in de samenleving tijdelijk of definitief aan welzijnskansen ontbreekt, hebben het recht op een geordende samenleving die hen daartoe de noodzakelijke mogelijkheidsvoorwaarden biedt. Het niet- opnemen van deze overheidstaak onder de vorm van armoedebestrijding, kinderzorg, minimale ouderenzorg of bijzondere jeugdzorg betekent een potentiële bron van

23 8 Hoofdstuk 1 sociale wanorde. Het overheidsoptreden vult de solidariteit die voortkomt uit de eigen omgeving, op basis van altruïsme, aan of corrigeert ze. Van der Veen (in Hortulanus P., 1993) benadrukt dat de centrale arrangementen die de overheid biedt, zoals inkomensgaranties, arbeidsbemiddeling, gezondheidszorg, een aangename leefomgeving enz. de beste randvoorwaarden zijn voor individueel welzijn. De overheid kan de voorwaarden tot welzijn scheppen maar kan individueel welzijn niet garanderen. Kuypers en Van der Lans (1994) pleiten daarentegen voor het afstappen van een welzijnszorg gericht op de maakbaarheid van de maatschappij via doelstellingen als bevorderen van emancipatie, vergroten van participatie, verbeteren van zelfredzaamheid. Het welzijnswerk is meer en meer gelocaliseerd. Welzijnswerk speelt zich af in de directe omgeving van de mensen en is vooral georiënteerd op het doorbreken van sociaal isolement. De nieuwe publieke legitimatie van het welzijnswerk zal volgens hen daarom minder in sociaal-economische (achterstand, werkloosheid) en meer in sociaal-culturele termen geformuleerd moeten worden, met name het voorkomen van sociaal isolement. Vanuit rechtvaardigheidsoverwegingen zijn welzijns- en gezondheidszorg meer en meer verbonden geraakt met indirecte inkomensherverdeling. Gezondheid en welzijn dragen, net zoals scholing bv., bij in het scheppen van gelijke kansen voor iedereen, ook met betrekking tot inkomensverwerving. Pragmatisch bekeken zijn gezonde en gelukkige burgers ook productiever voor de samenleving en betekenen ze een geringere last voor de overheid indien onwelzijn, ziekte en invaliditeit en de hieraan gerelateerde inkomensverliezen kunnen worden vermeden. In die zin worden gezondheid en welzijn gezien als 'human capital' dat via de productiefactor arbeid bijdraagt in de economische ontwikkeling. Daarbij speelt niet alleen gezondheid en welzijn van de productiefactoren zelf een rol, maar ook deze van de andere gezinsleden die zorg vereisen. Met de toenemende arbeidsparticipatie van de vrouw is ook de zorg voor ouderen, kinderen, gehandicapten meer en meer deel gaan uitmaken van het formele publieke zorgcircuit. Het grote probleem bij de erkenning van recht op welzijn- en gezondheidszorg, is dat dit een samenleving veronderstelt waarin men weet wat gezondheid en welzijn (en de hieraan gerelateerde zorg) zijn of waar minstens een consensus bestaat over wat gezondheid, ziekte, welzijn en leed zijn en waar de prioriteiten liggen. Het recht op gezondheid en welzijn veronderstelt dat men een grens kan trekken tussen wat elementair is als recht voor iedereen en wat behoort tot het domein van de preferenties (Bouckaert, 1993). De toenemende en verwachte mogelijkheden om technisch in het menselijke bestaan in te grijpen, roepen de idee op van een maakbare natuur en maatschappij. De idee van levenskwaliteit komt op de voorgrond waarbij het de preferenties en voorkeuren van individuen zijn, die bepalen

24 Financieringsmechanismen in de welzijns- en gezondheidszorgsector 9 wat die kwaliteit inhoudt. Dit fenomeen wordt aangeduid met subjectivering van welzijn en gezondheid. Een dergelijke formulering van welzijn en gezondheid als onbegrensde heilsverwachting laat niet toe een dergelijke grens te trekken Efficiëntie Economische efficiëntie bestaat uit drie verschillende, maar sterk met mekaar verbonden, concepten, namelijk: productieve efficiëntie, consumptieve efficiëntie en dynamische efficiëntie. Productieve efficiëntie wordt bereikt indien producenten een combinatie van productiefactoren gebruiken die het minst kosten. Dit houdt enerzijds in dat er geen productiefactoren verspild worden en anderzijds dat de goedkoopste productievorm wordt aangewend. Gezondheids- en welzijnszorg kunnen vaak op verschillende manieren worden verleend. Een bepaalde behandeling kan bv. zowel ambulant als intramuraal plaatsvinden. Vanuit productieve efficiëntie op basis van het solidariteitsbeginsel streeft de overheid gelijke rechten van de burgers na, streeft ze naar integratie, naar 'normaal' functioneren van al haar burgers. Vanuit vereist dat de goedkoopste plaats van zorgverstrekking wordt gebruikt. Zorgverstrekkers dienen dan ook op de hoogte te zijn van de relatieve factorkosten van de mogelijke alternatieven. Productieve efficiëntie kan verzekerd worden door erover te waken dat het financierings- of honoreringssysteem geen vertekende incentieven doorgeeft. Consumptieve efficiëntie betekent dat de juiste hoeveelheden van de verschillende goederen en diensten worden geconsumeerd. Normaal gezien betekent dit dat goed-geïnformeerde consumenten zelf kunnen kiezen gegeven de verschillende marktprijzen. Toegepast op de zorgsector betekent dat bv. gekozen wordt voor een medische behandeling in plaats van een opname in een instelling (bv. bij druggebruik) indien blijkt dat beide behandelingen hetzelfde resultaat behalen maar de eerste goedkoper uitvalt. Wanneer de sociale verzekering nu wel de opname in een instelling terugbetaalt en niet de medische behandeling, krijgt de consument een vertekend prijssignaal met betrekking tot de factorkosten. In de mate dat de samenleving oordeelt dat de zorg verstrekt moet worden volgens de behoeften van de burgers, los van hun mogelijkheid om te betalen, kunnen niet langer marktprijzen gehanteerd worden als de enige allocatiemanier. Andere middelen moeten dan aangewend worden om efficiëntie in de toewijzing te garanderen, zoals bv. handleidingen met betrekking tot de kostprijs van verschillende medicamenten, het stimuleren van overheidswege van de zorgverstrekkers om alle relevante informatie aan hun cliënten te verstrekken. In het algemeen zouden de zorgsystemen zo transparant mogelijk moeten zijn zodat de (potentiële) gebruikers weten wat de kosten en de baten zijn van het systeem.

25 10 Hoofdstuk 1 Transparantie is een zeer belangrijke factor in de rationale toewijzing van factoren, zowel op basis van marktsignalen als van overheidswege. Dynamische efficiëntie vereist vooreerst dat een voldoende deel van de huidige middelen besteed' wordt aan onderzoek en ontwikkeling en aan investeringen voor de toekomstige zorgverstrekking. Zo zullen farmaceutische bedrijven vandaag bereid zijn voldoende fondsen te reserveren om te investeren, indien de verwachte toekomstige opbrengsten op basis van de huidige uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling voldoende groot zijn. De discussie rond de invoering en verdere verspreiding van generische producten draait onder meer rond dit punt. Dynamische efficiëntie vereist dat er aansporingen aanwezig zijn om de productieve en consumptieve efficiëntie te handhaven en te verbeteren. Dit betekent een aangepast wetgevend en regulerend systeem en een systeem dat de intellectuele eigendomsrechten beschermt. De huidige ziekenhuisfinanciering bv. waarbij ziekenhuizen procentuele afhoudingscontracten op de honoraria van de zorgenverstrekkers mogen/moeten sluiten omdat de ligdagprijzen niet kostendekkend zijn, werken een productieve efficiëntie tegen. Efficiëntie staat tegenwoordig op de top van veel politieke agenda's. Dit betekent niet dat efficiëntie een totaal nieuw begrip is in het zorgbeleid maar het huidige economische en politieke klimaat is momenteel van die aard dat efficiëntiedoelstellingen meer op de voorgrond treden en een grotere legitimiteit verwerven ten opzichte van andere doelstellingen zoals billijkheid. Efficiëntie is politiek gezien een aantrekkelijke doelstelling omdat het de indruk geeft dat het om een 'positive sum game' gaat. In de praktijk is dit niet altijd zo en zijn er, openlijk of verborgen, verliezers. De hele cultuur binnen de sector van sociale dienstverlening is vaak wantrouwig ten opzichte van efficiëntie-overwegingen omwille van de connotaties met markt-, management- en commerciële waarden die tegengesteld zouden zijn aan hun ethos van dienstverlening, altruïsme en zorgverstrekking. Andere economisten argumenteren dan weer dat dergelijke stellingen voorbijgaan aan de invloed die uitgaat van het eigenbelang van de zorgverstrekkers (Hill en Bramley, 1986, p. 178). Economisten kunnen slechts in beperkte mate richting geven aan de rangschikking of prioriteitenstelling wanneer tussen rechtvaardigheids- en efficiëntie- overwegingen moet gekozen worden. Het 'wegen' vereist uiteindelijk een politieke keuze. Het resultaat is afhankelijk van de historische context, het socio-politieke kader, de waarden en normen aangehangen door de burgers. Naargelang deze achtergrond, bestaan er een hele reeks 'optimale ruil-evenwichten' tussen efficiëntie en billijkheid (Hoffmeyer en McCarthy, 1994, p. 156).

26 Financieringsmechanismen in de welzijns- en gezondheidszorgsector Basisprincipes in de Belgische gezondheid- en welzijnszorg Voor de vertaling van deze algemene doelstellingen, efficiëntie en billijkheid, naar algemene basisprincipes in de Belgische gezondheid- en welzijnszorg, maken we gebruik van de voorstellen die Rohaert maakte (1990) in het kader van een bespreking van het Belgische gezondheidszorgsysteem en waarmee hij trouwens aansluit bij andere auteurs. Meer bepaald bij Decoster (1993) in zijn analyse van de Belgische ziekenhuiswetgeving en Hoffmeyer en McCarthy in hun analyse van een reeks van Westerse gezondheidszorgsystemen en in hun voorstel van prototype van een gezondheidszorgsysteem (1994). Algemene basisprincipes slaan op: - de waarborg van toegankelijkheid voor iedereen van de aanvaarde, bestaande en georganiseerde zorgenverstrekkingen; - de waarborg voor iedereen van de hoogst mogelijke kwaliteit van zorgenverstrekkingen, de organisatie daarvan en het nodige toezicht erop; - de waarborg van het aanvaarden en het stimuleren van de diverse wetenschappelijke ontwikkelingen die een aanvaarde vooruitgang van de zorgenverstrekkingen mogelijk maken, met inbegrip van de organisatiekansen voor initiatiefnemers van nieuwe praktische toepassingen. Op het niveau van de zorgverstrekkers en de zorgbehoevenden dienen deze algemene principes vertaald in de volgende basisprincipes: - garanties van kwaliteit, toegankelijkheid en beschikbaarheid wat inhoudt dat zorgverstrekkers kunnen beschikken over de wetenschappelijke kennis en de nodige infrastructuur om op een verantwoorde manier diagnose en therapie mogelijk te maken; - garanties van betaalbaarheid, zowel voor de zorgbehoevenden als voor het financieringssysteem in zijn geheel wat inhoudt dat zowel instellingen als zorgverstrekkers budgettair verantwoordelijkheid moeten kunnen dragen; - garanties voor een zo diepgaand mogelijke vrijheid, zowel van de zorgbehoevenden in de keuze van de dienstverlener, als van de zorgverstrekker in hun keuzen van diagnose en therapie; - garanties van een voldoende en realistische honorering van alle zorgverstrekkers voor hun kennis, inzet en verantwoordelijkheid. 4.3 Het zorgpakket Meerdere keren wordt verwezen naar 'de aanvaarde zorgverstrekkingen', 'de aanvaarde vooruitgang', 'de hoogst mogelijke kwaliteit' wat erop wijst dat een consensus moet bereikt worden over het gegarandeerde zorgenpakket. Uit de studie van Hoffmeyer en McCarthy blijkt dat een Gegarandeerd Gezondheidszorg Pakket impliciet of expliciet en meestal zeer uitgebreid, voorkomt in de onder-

27 12 Hoofdstuk 1 zochte landen 23. Definities van diensten opgenomen in het pakket tenderen eerder breed en vaag te zijn. Vaak worden nieuwe diensten opgenomen louter en alleen omdat artsen beslist hebben dat deze behandeling geschikt bevonden is, waarbij het financieringssysteem dan moet uitgebreid worden om hieraan tegemoet te komen. Het zorgpakket kan op verschillende manieren gedefinieerd worden. Dit kan bv. gebeuren in functionele termen (zoals was aanbevolen door de Nederlandse commissie rond Keuzen in de Gezondheidszorg, het Dunning rapport van 1992). Functionele termen specifiëren dan bv. de aard van de zorg (eerste of tweedelijns), de inhoud van de zorg (welke zorgelementen zijn opgenomen in de behandeling), de reikwijdte van de zorg. Definiëring in institutionele termen zoals wie verleent de zorg, waar en onder welke voorwaarden dienen niet direct opgenomen te worden in dit gegarandeerd zorgpakket. De auteurs bevelen aan het zorgpakket met betrekking tot gezondheidszorg te specifiëren als een lijst van medische toestanden, waarvoor behandeling beschikbaar is en die terugbetaald wordt. Dit betekent dat de lijst niet gespecifieerd is in termen van zorgverstrekkingen die vereist zijn om de medische toestand te verhelpen, en evenmin in termen van de instellingen waar de zorg geleverd wordt. Op die manier kunnen de zorgverstrekkers zelf bepalen hoe de beschikbare middelen gealloceerd worden. Dit garandeert een snellere introductie van mogelijke nieuwe technologieën en van alternatieve institutionele arrangementen met betrekking tot de voorziening van de zorgen, die beide bijkomende voordelen of kostenbesparingen kunnen teweegbrengen. Het is duidelijk dat een definitie van een gegarandeerd zorgpakket in termen van 'toestanden' moeilijk en politiek zeer gevoelig ligt. Dergelijke lijst is momenteel nog in geen enkel onderzocht land beschikbaar. Er is wel overeenstemming over het feit dat het gegarandeerd zorgpakket beperkt moet zijn tot een basislijst van diensten in plaats van een genereuze versie. Het Belgische verzekeringsstelsel voor geneeskundige verzorging geeft toegang tot een ruim gedefinieerd pakket van verzekerde medische prestaties, zowel van preventieve als van curatieve aard. Op basis van een algemene omschrijving in de wet werd een nomenclatuur van geneeskundige verstrekkingen uitgewerkt. Deze is voor het laatst gecoördineerd als bijlage bij het Koninklijk Besluit van 14/9/84 tot vaststelling van de nomenclatuur van geneeskundige verstrekkingen. Het gaat om een extensieve lijst die bepaalt welke prestaties, onder welke voorwaarden en in welke mate door de verzekering geneeskundige verzorging vergoed worden. 2 Een Gegarandeerd Gezondheidszorg Pakket is gedefinieerd als een lijst van medische toestanden ('conditions') waarvan de behandeling beschikbaar is gemaakt voor alle burgers ongeacht hun mogelijkheid tot betalen. 3 De onderzochte landen zijn Canada, Frankrijk, Duitsland, Japan, Nederland, Zwitserland, Het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Italië, Nieuw Zeeland, Spanje en Zweden.

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen Vlaamse Ouderenraad vzw 18 december 2013 Koloniënstraat 18-24 bus 7 1000 Brussel

Nadere informatie

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op de bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen, inzonderheid op artikel 5, 1;

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op de bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen, inzonderheid op artikel 5, 1; Besluit van de Vlaamse Regering van 13 januari 2006 betreffende de boekhouding en het financieel verslag voor de voorzieningen in bepaalde sectoren van het beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

Bijlage 1 Opties voor gemeentelijke ondersteuning van chronisch zieken en gehandicapten en advies voor keuze uit opties

Bijlage 1 Opties voor gemeentelijke ondersteuning van chronisch zieken en gehandicapten en advies voor keuze uit opties Bijlage 1 Opties voor gemeentelijke ondersteuning van chronisch zieken en gehandicapten en advies voor keuze uit opties In deze bijlage behandelen we kort vijf opties die de gemeente kan inzetten bij de

Nadere informatie

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op het akkoord van de Vlaamse minister, bevoegd voor de begroting, gegeven op dd mm yyyy;

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op het akkoord van de Vlaamse minister, bevoegd voor de begroting, gegeven op dd mm yyyy; Informatief 2009/043 - bijlage Ontwerpbesluit van de Vlaamse Regering houdende de wijze van subsidiëring door het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap van de opvang van personen met een handicap

Nadere informatie

DECREET. betreffende het algemeen welzijnswerk

DECREET. betreffende het algemeen welzijnswerk VLAAMS PARLEMENT DECREET betreffende het algemeen welzijnswerk HOOFDSTUK I Algemene bepalingen Artikel 1 Dit decreet regelt een gemeenschapsaangelegenheid. Artikel 2 In dit decreet wordt verstaan onder

Nadere informatie

Globalisering en gezondheidszorg

Globalisering en gezondheidszorg Globalisering en gezondheidszorg De invloed van Europa op de gezondheidszorgverzekering en de markt van de gezondheidszorg Rita Baeten, VWEC 19 november 2010 Overzicht presentatie Bevoegdheidsverdeling

Nadere informatie

Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224

Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224 Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224 Version 1/2013 Uitdagingen in de gezondheidszorg Als professionele zorgaanbieder

Nadere informatie

Artikel Art. 2.

Artikel Art. 2. 12 NOVEMBER 2008. KB tot uitvoering van artikel 57, 2, van de wet betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen, gecoördineerd op 14 juli 1994, betreffende de berekeningsregels

Nadere informatie

Voorontwerp van besluit van de Vlaamse Regering houdende de methodiek van de vergoeding van personeelspunten

Voorontwerp van besluit van de Vlaamse Regering houdende de methodiek van de vergoeding van personeelspunten Voorontwerp van besluit van de Vlaamse Regering houdende de methodiek van de vergoeding van personeelspunten DE VLAAMSE REGERING, Gelet op het decreet van 25 april 2014 houdende de persoonsvolgende financiering

Nadere informatie

MINISTERIEEL BESLUIT VAN 17 MAART 2000 inzake de kwaliteitszorg in de opleidingscentra voor polyvalente verzorgenden (B.S. 20.V.

MINISTERIEEL BESLUIT VAN 17 MAART 2000 inzake de kwaliteitszorg in de opleidingscentra voor polyvalente verzorgenden (B.S. 20.V. MINISTERIEEL BESLUIT VAN 17 MAART 2000 inzake de kwaliteitszorg in de opleidingscentra voor polyvalente verzorgenden (B.S. 20.V.2000) Artikel 1. De sectorspecifieke minimale kwaliteitseisen voor de opleidingscentra

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N HANDELSPRAT - Fitness A04 Brussel, 29 september 2010 MH/SL/AS A D V I E S over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE FITNESS- EN WELLNESSCONTRACTEN

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010 inzake het ontwerp van besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke

Nadere informatie

Werksessie verantwoording

Werksessie verantwoording Studiedag Beschermd Wonen Werksessie verantwoording Jan Ruiter controller RIBW Overijssel Remco Bels adviseur KPMG Gezondheidszorg Agenda Introductie Korte inleiding zorglandschap en -uitgaven Korte inleiding

Nadere informatie

Aanpassing Hulp bij het Huishouden

Aanpassing Hulp bij het Huishouden Aanpassing Hulp bij het Huishouden november Nv N Zo Dalfsen, 31 oktober 2014 Aanpassing hulp bij het huishouden Pagina 0 Inhoud Aanpassing Hulp bij het Huishouden... 0 Inhoud... 1 Inleiding... 1 Visie

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg Zorg om de zorg Menselijke maat in de gezondheidszorg Prof.dr. Chris Gastmans Prof.dr. Gerrit Glas Prof.dr. Annelies van Heijst Prof.dr. Eduard Kimman sj Dr. Carlo Leget Prof.dr. Ruud ter Meulen (red.)

Nadere informatie

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken REKENHOF Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken STRATEGISCH PLAN 2010-2014 2 Inleiding Dit document stelt de resultaten voor van de strategische planning van het Rekenhof voor de periode 2010-2014.

Nadere informatie

Wet- en Regelgeving rond de Palliatieve Zorg in Vlaanderen

Wet- en Regelgeving rond de Palliatieve Zorg in Vlaanderen Wet- en Regelgeving rond de Palliatieve Zorg in Vlaanderen In dit document wordt een samenvatting gegeven van de belangrijkste wet- en regelgeving met betrekking tot palliatieve zorg: 1. m.b.t. de zorgverlening

Nadere informatie

Brussel, 17 december 2014

Brussel, 17 december 2014 Heeft u vragen? Nood aan bijkomende info? Mail naar onze frontdesk via vraag@mi-is.be Of bel naar 02 508 85 85 De Minister van Middenstand, Zelfstandigen, KMO s, Landbouw en Maatschappelijke Integratie

Nadere informatie

PROGRAMMAWET (I) VAN 27 DECEMBER 2006. (B.S. 28 december 2006, 3e editie) Uittreksels

PROGRAMMAWET (I) VAN 27 DECEMBER 2006. (B.S. 28 december 2006, 3e editie) Uittreksels PROGRAMMAWET (I) VAN 27 DECEMBER 2006 (B.S. 28 december 2006, 3e editie) Uittreksels Aangevuld, gewijzigd of aangepast door: - de wet van 21 december 2007 houdende diverse bepalingen (I) (B.S. 31 december

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling gezondheid

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling gezondheid Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling gezondheid SCSZG/12/146 BERAADSLAGING NR 12/047 VAN 19 JUNI 2012 MET BETREKKING TOT DE GEÏNFORMEERDE TOESTEMMING VAN EEN BETROKKENE

Nadere informatie

De VLAAMSE RAAD heeft aangenomen en Wij, EXECUTIEVE, bekrachtigen hetgeen volgt

De VLAAMSE RAAD heeft aangenomen en Wij, EXECUTIEVE, bekrachtigen hetgeen volgt De VLAAMSE RAAD heeft aangenomen en Wij, EXECUTIEVE, bekrachtigen hetgeen volgt Artikel 1 Dit decreet regelt een aangelegenheid bedoeld in artikel 59bis van de Grondwet. Artikel 2 Bij het Ministerie van

Nadere informatie

2. De wettelijke bepaling op Palliatieve Support Teams (PST s)

2. De wettelijke bepaling op Palliatieve Support Teams (PST s) 2. De wettelijke bepaling op Palliatieve Support Teams (PST s) Alvorens met dit hoofdstuk te starten moeten er eerst twee zaken worden toegelicht. Ten eerste moet met de bespreking van de wettelijke bepaling

Nadere informatie

Decreet van 17 oktober 2003 (BS 10 november 2003) betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen 1

Decreet van 17 oktober 2003 (BS 10 november 2003) betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen 1 1 Decreet van 17 oktober 2003 (BS 10 november 2003) betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen 1 Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen Artikel 1. Dit decreet regelt een gemeenschapsaangelegenheid.

Nadere informatie

2 de uitwerking en uitvoering van de in artikel 8 bedoelde openbare dienstverplichtingen

2 de uitwerking en uitvoering van de in artikel 8 bedoelde openbare dienstverplichtingen Advies van de WaterRegulator met betrekking tot het ontwerp Ministerieel besluit houdende nadere regels tot uitvoering van artikel 27/3 van het besluit van de Vlaamse Regering van 8 april 2011 houdende

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid SCSZ/12/212 BERAADSLAGING NR. 08/048 VAN 2 SEPTEMBER 2008, GEWIJZIGD OP 17 JULI 2012, MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS

Nadere informatie

Arm maakt ziek, ziek maakt arm

Arm maakt ziek, ziek maakt arm SOCIALE BESCHERMING VOOR IEDEREEN Arm maakt ziek, ziek maakt arm Thomas Rousseau Beste politieke leider van een land in Sub-Sahara-Afrika, in uw land leeft het overgrote deel van de burgers in extreme

Nadere informatie

Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU

Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU De Europese Unie mikt hoog Europese Commissie Landbouw en plattelandsontwikkeling Bijdrage van het landbouwbeleid Het GLB biedt landbouwers een aantal stimuli

Nadere informatie

Barones Monique van Oldeneel tot Oldenzeel - Venture Philantropy FAQ. Selectiecriteria

Barones Monique van Oldeneel tot Oldenzeel - Venture Philantropy FAQ. Selectiecriteria Barones Monique van Oldeneel tot Oldenzeel - Venture Philantropy FAQ 1. Kandidaten Kan een feitelijke vereniging zich kandidaat stellen? Kan een coöperatieve die werkt met de waarden van de sociale economie

Nadere informatie

Verordening individuele bijzondere bijstand RSDHW 2015

Verordening individuele bijzondere bijstand RSDHW 2015 Verordening individuele bijzondere bijstand RSDHW 2015 Het algemeen bestuur van de Regionale Sociale Dienst Hoeksche Waard (RSDHW); Gelezen het voorstel van het dagelijks bestuur van de RSDHW d.d. 22 december

Nadere informatie

In de communicatie naar onze inwoners wordt er steeds gesproken over een woonzorgcampus.

In de communicatie naar onze inwoners wordt er steeds gesproken over een woonzorgcampus. Inhoud Situering... 2 Wat is een woonzorgcampus?... 2 Woonzorg of toch assistentiewoningen?... 2 Kernvraag indien woonzorgcampus... 4 Voorgeschiedenis... 4 Huidige Stand van zaken... 4 Toekomst... 4 Kernvraag

Nadere informatie

Gemeente Achtkarspelen. Verordening Langdurigheidstoeslag WWB. Dienst Werk en Inkomen De Wâlden

Gemeente Achtkarspelen. Verordening Langdurigheidstoeslag WWB. Dienst Werk en Inkomen De Wâlden Gemeente Achtkarspelen Verordening Langdurigheidstoeslag WWB Dienst Werk en Inkomen De Wâlden November 2011 1 Gemeente Achtkarspelen de Raad van de gemeente Achtkarspelen; gelet op het bepaalde in artikel

Nadere informatie

Sturen op uitkomsten in de Wmo. Investeren in maatschappelijke participatie

Sturen op uitkomsten in de Wmo. Investeren in maatschappelijke participatie Investeren in maatschappelijke participatie November 2013 Kernboodschappen voor sturing op uitkomsten in de Wmo 1 Stel de beoogde uitkomsten centraal bij de inkoop van zorg en ondersteuning Om zichtbaar

Nadere informatie

Stuk 1325 (1998-1999) Nr. 1. Zitting 1998-1999. 26 februari 1999 ONTWERP VAN DECREET

Stuk 1325 (1998-1999) Nr. 1. Zitting 1998-1999. 26 februari 1999 ONTWERP VAN DECREET Stuk 1325 (1998-1999) Nr. 1 Zitting 1998-1999 26 februari 1999 ONTWERP VAN DECREET houdende goedkeuring van het samenwerkingsakkoord van 20 oktober 1998 tussen de Vlaamse Gemeenschap en het Waalse Gewest

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Zorg om de zorg Paul Schnabel Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Hoe rijker het land Hoe duurder de zorg! 16-18% BBP VS! 13-14% BBP Nederland! 10-12% BBP BRD, Frankrijk, Canada, Zwitserland,

Nadere informatie

VERZEKERING: 1. Premiebetaling : 25 euro per jaar* (WIGWE 10 euro) 2. Verzekerd risico : Niet-medische kosten die een zorgbehoevende persoon heeft.

VERZEKERING: 1. Premiebetaling : 25 euro per jaar* (WIGWE 10 euro) 2. Verzekerd risico : Niet-medische kosten die een zorgbehoevende persoon heeft. B.E.L.-PROFIELSCHAAL Basis - Eerste - Lijns - profielschaal VERZEKERING: 1. Premiebetaling : 25 euro per jaar* (WIGWE 10 euro) 2. Verzekerd risico : Niet-medische kosten die een zorgbehoevende persoon

Nadere informatie

Nota. Nota openbaar: Ja. Nummer: 14INT04226. Invulling Wet chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) en Compensatie Eigen Risico (CER) Onderwerp:

Nota. Nota openbaar: Ja. Nummer: 14INT04226. Invulling Wet chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) en Compensatie Eigen Risico (CER) Onderwerp: Nota Voor burgemeester en wethouders Nummer: 14INT04226 II Onderwerp: II Datum vergadering^ Ö Nota openbaar: Ja Invulling Wet chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) en Compensatie Eigen Risico (CER)

Nadere informatie

nieuwe doelgroepen gestalte te kunnen geven en ons te informeren over mogelijke financieringsbronnen.

nieuwe doelgroepen gestalte te kunnen geven en ons te informeren over mogelijke financieringsbronnen. Notitie van de Wmo-klankbordgroep op de gemeentelijke conceptnotitie: Naar een Amsterdams basispakket Wmo: algemene uitgangspunten voor de individueel gerichte welzijnsdiensten d.d. 12 december 2008 Ter

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

De Rijksbegroting voor dokters

De Rijksbegroting voor dokters Medisch Contact Live 11 december 2013 De Rijksbegroting voor dokters Marco Varkevisser Universitair hoofddocent Economie en Beleid van de Gezondheidszorg Erasmus Universiteit Rotterdam Contact: varkevisser@bmg.eur.nl

Nadere informatie

Collegevoorstel. Onderwerp. Samenvatting. Voorstel. Besluit. Registratienr.: Openbaar. Compensatie wegvallen Wtcg en CER

Collegevoorstel. Onderwerp. Samenvatting. Voorstel. Besluit. Registratienr.: Openbaar. Compensatie wegvallen Wtcg en CER Registratienr.: Openbaar Onderwerp Compensatie wegvallen Wtcg en CER Samenvatting De Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) en de Compensatieregeling eigen risico (CER) zijn afgeschaft.

Nadere informatie

Logistiek management in de gezondheidszorg

Logistiek management in de gezondheidszorg Katholieke Universiteit Leuven Faculteit Geneeskunde Departement Maatschappelijke Gezondheidszorg Centrum voor Ziekenhuis- en Verplegingswetenschap Master in management en beleid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 13 januari 2011;

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 13 januari 2011; De raad van de gemeente Schiermonnikoog; overwegende, dat het noodzakelijk is het verstrekken van toeslagen en het verlagen van uitkeringen van bijstandsgerechtigden jonger dan 65 jaar bij verordening

Nadere informatie

ANONIEM Bindend advies

ANONIEM Bindend advies ANONIEM Bindend advies Partijen : A te B vs C te D Zaak : Hulpmiddelenzorg, wijziging prothesemaker Zaaknummer : ANO07.369 Zittingsdatum : 21 november 2007 1/6 BINDEND ADVIES Zaak: ANO07.369 (Hulpmiddelenzorg,

Nadere informatie

www.vlaamsezorgverzekering.be

www.vlaamsezorgverzekering.be www.vlaamsezorgverzekering.be De Vlaamse zorgverzekering wil een (gedeeltelijke) dekking bieden van kosten voor niet-medische zorgen verleend aan een zorgbehoevende vernieuwde regeling vanaf 2003 om zorgverzekering

Nadere informatie

Gerechtelijke Jeugdbijstand in hoogdringende gevallen. Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen.

Gerechtelijke Jeugdbijstand in hoogdringende gevallen. Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen. Advies Gerechtelijke Jeugdbijstand in hoogdringende gevallen Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen. Voorstel van decreet houdende wijziging van de decreten inzake bijzondere jeugdbijstand,

Nadere informatie

Officieus gecoördineerde versie: oorspronkelijke tekst met opname van alle wijzigingen

Officieus gecoördineerde versie: oorspronkelijke tekst met opname van alle wijzigingen Opschrift Datum Gewijzigd bij Decreet houdende de ondersteuning en stimulering van het lokaal jeugdbeleid en de bepaling van het provinciaal jeugdbeleid 6 juli 2012 Decreet van 19 december 2014 houdende

Nadere informatie

Het nieuwe zorgstelsel en de arts BMO

Het nieuwe zorgstelsel en de arts BMO Het nieuwe zorgstelsel en de arts BMO Een verkennende rondgang door het nieuwe stelsel Jacques van der Most 1 Menu herverdeling van verantwoordelijkheden publieke en private sociale verzekering solidariteitskenmerken

Nadere informatie

Verzoekschrift over de pleegzorg van kinderen met een handicap

Verzoekschrift over de pleegzorg van kinderen met een handicap Advies Verzoekschrift over de pleegzorg van kinderen met een handicap Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke kansen. Verzoekschrift van 19 december 2003 over de pleegzorg van kinderen met een

Nadere informatie

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank ontvangen op 24 juni 2005; A. SITUERING, ONDERWERP EN RECHTVAARDIGING VAN DE AANVRAAG

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank ontvangen op 24 juni 2005; A. SITUERING, ONDERWERP EN RECHTVAARDIGING VAN DE AANVRAAG SCSZ/05/97 1 BERAADSLAGING NR. 05/034 VAN 19 JULI 2005 M.B.T. DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS BETREFFENDE BUITENLANDSE VERZEKERDEN, DOOR DE VERZEKERINGSINSTELLINGEN AAN HET VLAAMS ZORGFONDS, MET HET

Nadere informatie

Toelichting bij Verordening maatschappelijke ondersteuning Utrecht 2015

Toelichting bij Verordening maatschappelijke ondersteuning Utrecht 2015 Toelichting bij Verordening maatschappelijke ondersteuning Utrecht 2015 Inleiding De wet bepaald dat de gemeente een verordening dient vast te stellen ten behoeve van de uitvoering van het door de gemeenteraad

Nadere informatie

Decreet betreffende het algemeen welzijnswerk

Decreet betreffende het algemeen welzijnswerk Decreet betreffende het algemeen welzijnswerk 08/05/2009 HOOFDSTUK I. Algemene bepalingen Art. 1. Dit decreet regelt een gemeenschapsaangelegenheid. Art. 2. In dit decreet wordt verstaan onder : 1 algemeen

Nadere informatie

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014 1 Van goede zorg verzekerd Zorgverzekering Oegstgeest 27 september 2014 Volksgezondheid Toekomst Verkenningen VTV 2013 Uitgangspunten zorgverzekeraars Zorgverzekeraars: Hanteren solidariteit en voor iedereen

Nadere informatie

Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting

Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting Dames en Heren, Het is mij een eer en een genoegen om dit boeiende colloquium te mogen afsluiten. Deze middag hebben we in elk geval een voortschrijdend inzicht gekregen

Nadere informatie

VLAAMSERAA D VOORSTEL VAN DECREET

VLAAMSERAA D VOORSTEL VAN DECREET Stuk 199 (19881989) - Nr. 1 ARCHIEF VLAAMSE RAAD TERUGBEZORGEN VLAAMSERAA D ZITTING 1988-1989 20 APRIL 1989 VOORSTEL VAN DECREET - van mevrouw M. De Meyer - houdende wijziging van het besluit van de Vlaamse

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling Lydian Lawyers HRM Public Sector www.lydian.be Onderwerp Hervorming financiering pensioenen vastbenoemde ambtenaren op lokaal vlak Datum 24 november 2011 Copyright and disclaimer De inhoud van

Nadere informatie

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK Toelichting In het onderstaande zijn de afzonderlijke elementen van het normatieve kader integraal opgenomen en worden ze nader toegelicht en beschreven. Daarbij wordt aandacht besteed aan de volgende

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Meer eigen regie in Zvw

Meer eigen regie in Zvw Meer eigen regie in Zvw Onze dochter Sofie is met 27 weken geboren. Ze heeft bij de geboorte een hersenbeschadiging gekregen, waardoor ze verschillende beperkingen heeft. De meest ingrijpende is een zeer

Nadere informatie

Helft zorgverzekerden komt niet rond

Helft zorgverzekerden komt niet rond Bijlage perstekst Helft zorgverzekerden komt niet rond 1. Het belang van de zorgverzekering Het HIVA onderzoek (2008) 1 bevestigt het nut van de Vlaamse zorgverzekering. Voor zorgerkenden maakt het wel

Nadere informatie

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN

PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN Vergadering van 25 september 2014 Verslag van de deputatie Bevoegd deputatielid: Peter Bellens Telefoon: 03 240 52 40 Agenda nr. 9/6 Budget 2014. Herverdeling van het krediet

Nadere informatie

de positie van de verzekerde/patiënt in Nederland en daarbuiten in het licht van de voorgenomen wijziging van art 13 Zvw (EU-aspecten)

de positie van de verzekerde/patiënt in Nederland en daarbuiten in het licht van de voorgenomen wijziging van art 13 Zvw (EU-aspecten) de positie van de verzekerde/patiënt in Nederland en daarbuiten in het licht van de voorgenomen wijziging van art 13 Zvw (EU-aspecten) Jac Rinkes Workshop SKGZ 3-10-13 Zorgverzekeringswet Artikel 13 1.

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

VERORDENING LANGDURIGHEIDSTOESLAG WWB 2013 GEMEENTE NOORD-BEVELAND

VERORDENING LANGDURIGHEIDSTOESLAG WWB 2013 GEMEENTE NOORD-BEVELAND VERORDENING LANGDURIGHEIDSTOESLAG WWB 2013 GEMEENTE NOORD-BEVELAND Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen Artikel 1. Begrippen. 1 Alle begrippen die in deze verordening worden gebruikt en die niet nader worden

Nadere informatie

Verordening jeugdhulp

Verordening jeugdhulp Verordening jeugdhulp De raad van de gemeente...; gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van... 2014 met nummer...; gelet op de artikelen 2.9, 2.10, 2.12 en 8.1.1, vierde lid,

Nadere informatie

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid.

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 21 d.d. 2 april 2009 (mr. M.M. Mendel, voorzitter, mr. E.M. Dil - Stork en mr. B. Sluijters) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

Toelichting Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Waterland 2015 (hierna: verordening)

Toelichting Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Waterland 2015 (hierna: verordening) Toelichting Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Waterland 2015 (hierna: verordening) 1. Algemene toelichting 1.1 Inleiding Deze verordening geeft uitvoering aan de Wet maatschappelijke

Nadere informatie

2. Simulatie van de impact van een "centen i.p.v. procenten"-systeem

2. Simulatie van de impact van een centen i.p.v. procenten-systeem Bijlage/Annexe 15 DEPARTEMENT STUDIËN Impact van een indexering in centen i.p.v. procenten 1. Inleiding Op regelmatige tijdstippen wordt vanuit verschillende bronnen gesuggereerd om het huidige indexeringssysteem

Nadere informatie

Voorstel van resolutie tot verbetering van de situatie Van de chronische zieken. (ingediend door Maggie De Block) TOELICHTING

Voorstel van resolutie tot verbetering van de situatie Van de chronische zieken. (ingediend door Maggie De Block) TOELICHTING Voorstel van resolutie tot verbetering van de situatie Van de chronische zieken (ingediend door Maggie De Block) TOELICHTING Het regeerakkoord wijdt een paragraaf aan de noodzakelijke maatregelen voor

Nadere informatie

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg.

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG VOOR: Vereniging Gepensioneerden DuPont Nederland op 23 april 2015. Ontwikkelingen.

Nadere informatie

BELEIDSREGEL BR/CU-5069. Extramurale curatieve GGZ

BELEIDSREGEL BR/CU-5069. Extramurale curatieve GGZ BELEIDSREGEL Extramurale curatieve GGZ Ingevolge artikel 57, eerste lid, aanhef en onder b en c, van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) beleidsregels

Nadere informatie

Een geïntegreerd zorgmodel voor abnormale moeheid: Oost-en West Vlaanderen

Een geïntegreerd zorgmodel voor abnormale moeheid: Oost-en West Vlaanderen Een geïntegreerd zorgmodel voor abnormale moeheid: Oost-en West Vlaanderen Rol van de kinesitherapeut D Hooghe Simon Axxon, Physical Therapy in Belgium CVS: Voorstel van proefproject Inleiding: 2009: KCE

Nadere informatie

Onderwerp Subsidieverlening Het Inter-lokaal inzake dienstverlening in het kader van Werk & Inkomen en de Papierwinkel

Onderwerp Subsidieverlening Het Inter-lokaal inzake dienstverlening in het kader van Werk & Inkomen en de Papierwinkel Openbaar Onderwerp Subsidieverlening Het Inter-lokaal inzake dienstverlening in het kader van Werk & Inkomen en de Papierwinkel Programma / Programmanummer Werk & Inkomen / 1061 BW-nummer Portefeuillehouder

Nadere informatie

BIJLAGE A bij het. voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

BIJLAGE A bij het. voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD NL NL NL EUROPESE COMMISSIE Brussel, 20.12.2010 COM(2010) 774 definitief Bijlage A/Hoofdstuk 14 BIJLAGE A bij het voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende het Europees

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

Marktwerking in de zorg. Prof Ruud ter Meulen Director Centre for Ethics in Medicine

Marktwerking in de zorg. Prof Ruud ter Meulen Director Centre for Ethics in Medicine Marktwerking in de zorg Prof Ruud ter Meulen Director Centre for Ethics in Medicine Inhoud Wat is marktwerking? Gezondheidszorg: een imperfecte markt Privatisering van de zorg Zorgen over de markt What

Nadere informatie

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg.

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen VOOR: Gepensioneerden AGRIFIRM 24 en 26 maart 2015. Kort filmpje over mijn voettocht

Nadere informatie

Gedragscode Fondsenwerving

Gedragscode Fondsenwerving Gedragscode Fondsenwerving Inleiding Financiering van de Vereniging VGnetwerken vindt plaats langs vier hoofdstromen: 1. structurele financiering (subsidiëring) vanuit de overheid, bedoeld voor de instandhouding

Nadere informatie

3) Verslag van de vergadering van 29 september 2014, zie bijlage 1 (16:05 uur)

3) Verslag van de vergadering van 29 september 2014, zie bijlage 1 (16:05 uur) Agenda voor de vergadering van het Platform Zelfredzaam Datum: Locatie: 12 januari 2015 van 16:00 uur tot uiterlijk 19:00 uur (voor een eenvoudige maaltijd wordt gezorgd) Kulturhus Lienden Koningin Beatrixplein

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0143 TOELICHTING 14 AFTOPPING 1 Convenant tekst In Artikel 6, lid 6 van het convenant wordt gesteld: Indien de in de leden 2, 3 en 4 genoemde maatregelen tot gevolgen

Nadere informatie

Zijn in het voorstel één of meer van de volgende aspecten van toepassing?

Zijn in het voorstel één of meer van de volgende aspecten van toepassing? Onderwerp Nummer voorstel Datum voorstel Programmanaam en nummer : Bepaling minimale omvang Reserve WFA : SMD/06/32 Sector : Maatschappelijke 2 O DEC. 2006 Dienstverlening Afdeling : Beleidsatelier : Sociale

Nadere informatie

Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom

Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom Nieuwe

Nadere informatie

Subsidieverlening 2014 Stichting Vrijwillige Thuiszorg Overijssel

Subsidieverlening 2014 Stichting Vrijwillige Thuiszorg Overijssel Nota Voor burgemeester en wethouders Datum vergadering: 2 5 MÂARĨ 2014 Nummer: 14INT01073 Nota openbaar: Ja lil mum mill in i Onderwerp: Subsidieverlening 2014 Stichting Vrijwillige Thuiszorg Overijssel

Nadere informatie

Reglement Raad van Bestuur

Reglement Raad van Bestuur Reglement Raad van Bestuur vergadering van 24 oktober 2005 Pagina 1 van 7 Inhoudsopgave: pagina Hoofdstuk 1 Bestuurstaak 3 Hoofdstuk 2 Verantwoording en Verantwoordelijkheid 3 Hoofdstuk 3 Besluitvorming

Nadere informatie

SAMENWERKINGSPROTOCOL:

SAMENWERKINGSPROTOCOL: 1 SAMENWERKINGSPROTOCOL AZ VESALIUS THUISZORG Inleiding Om tot een goede samenwerking te komen tussen AZ Vesalius en thuiszorg, daar waar het gaat om een zwaar zorgbehoevende patiënt die in de thuiszorg

Nadere informatie

GEMEENTEBLAD Officiële publicatie van Gemeente Wijk bij Duurstede (Utrecht)

GEMEENTEBLAD Officiële publicatie van Gemeente Wijk bij Duurstede (Utrecht) Verordening Individuele inkomenstoeslag Participatiewet Regionale Dienst Werk en Inkomen Kromme Rijn Heuvelrug Het Algemeen Bestuur van de Regionale Dienst Werk en Inkomen Kromme rijn Heuvelrug; gezien

Nadere informatie

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis 1

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis 1 Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis 1 U kan als patiënt een aantal keuzes in verband met uw opname in het ziekenhuis maken die een belangrijke invloed

Nadere informatie

Nota inzake het standpunt van de ziekenfondsen inzake de Vlaamse Hospitalisatieverzekering

Nota inzake het standpunt van de ziekenfondsen inzake de Vlaamse Hospitalisatieverzekering Nota inzake het standpunt van de ziekenfondsen inzake de Vlaamse Hospitalisatieverzekering In deze nota wordt het standpunt van bepaalde ziekenfondsen inzake de Vlaamse Hospitalisatieverzekering besproken,

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011 inzake de criteria aan te nemen voor de definitie van de begrippen

Nadere informatie

Dit moet gemotiveerd worden in het projectvoorstel en wordt mee beoordeeld bij de evaluatie.

Dit moet gemotiveerd worden in het projectvoorstel en wordt mee beoordeeld bij de evaluatie. 0 OP ESF Vlaanderen 2014-2020 FAQ oproep 315 Innovatie door adaptatie Prioriteit uit OP: 5 Innovatie en Transnationaliteit 1. Moeten de promotor en partners Vlaamse dienstverleners zijn? De promotor en

Nadere informatie

A. Verpleegkundige verpleegkundige activiteit

A. Verpleegkundige verpleegkundige activiteit Nota Betreffende wijzigingen van de Ziekenhuiswet inzake de organisatie van de verpleegkundige activiteitenn het middenkader en de hoofdverpleegkundige. A. Verpleegkundige verpleegkundige activiteit In

Nadere informatie

Solidariteit en. van beleidsinnovatie. Bea Cantillon FORUM FEDERALISME. Antwerpen, 16 september 2009

Solidariteit en. van beleidsinnovatie. Bea Cantillon FORUM FEDERALISME. Antwerpen, 16 september 2009 Solidariteit en subsidiariteit: de zorgverzekering als voorbeeld van beleidsinnovatie Bea Cantillon Antwerpen, 16 september 2009 Hoe verhoudt de VZV zich tot de Belgische SZ? door de VZV is een meerlagig

Nadere informatie

Nota no claimcompensatie en eenmalige tegemoetkoming in de schoolkosten van 12 tot en met 17-jarigen, Minimabeleid, gemeente Helmond, 2007

Nota no claimcompensatie en eenmalige tegemoetkoming in de schoolkosten van 12 tot en met 17-jarigen, Minimabeleid, gemeente Helmond, 2007 Nota no claimcompensatie en eenmalige tegemoetkoming in de schoolkosten van 12 tot en met 17-jarigen, Minimabeleid, gemeente Helmond, 2007 1. Inleiding..... 2 2. Aanleiding..... 2 3. De juridische basis...

Nadere informatie

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 29689 Herziening Zorgstelsel 25424 Geestelijke gezondheidszorg Nr. 599 Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed.

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed. Vastgoed Plan van Aanpak Plan van aanpak: Vastgoed Bestuurlijk L. van Rekom opdrachtgever L. Mourik opdrachtgever Naam projectleider L. van Hassel Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-

Nadere informatie