GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISH-ANATOMISCH ONDERZOEK

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISH-ANATOMISCH ONDERZOEK"

Transcriptie

1 Bijlage Gids voor aanvragers Dienstgebonden document geldig in: AZ KLINA Auteur: Joris Beck Evaluator(s): Sandra Van Spitaels Goedgekeurd door: Valérie Duwel Versie: 32 Totaal # bladzijden: 22 Datum van toepassing: 20/5/2014 GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISH-ANATOMISCH ONDERZOEK Inleiding De kwaliteitsdoelstellingen van het zijn algemeen als volgt omschreven: tijdig correcte laboratoriumresultaten verstrekken, expertise verlenen, adviezen en consulten formuleren en zo helpen bij de diagnose en behandeling; een klinisch relevant en kosteneffectief gebruik van diagnostische mogelijkheden bevorderen; een actieve bijdrage leveren in patiëntgebonden en toegepast wetenschappelijk onderzoek. Om deze doelstellingen te realiseren wordt door het laboratorium gradueel een kwaliteitssysteem ingevoerd dat wil voldoen aan de geregistreerde Belgische norm voor medische laboratoria, ISO 15189:2007. De invloed van de pre-analytische fase, alle gebeurtenissen die zich afspelen vóór de uitvoering van de histologische of cytologische analyse (zoals afname, bewaring en transport van patiëntstalen), op de kwaliteit van het laboratoriumonderzoek is zeer groot. De kwaliteit van stalen is onderhevig aan fysische factoren zoals temperatuur, uitdroging en druk of tractie uitgeoefend op het weefsel. Een slechte kwaliteit van stalen kan de pathologisch-anatomische beoordeling bemoeilijken of zelfs onmogelijk maken. Het is bijgevolg van cruciaal belang dat stalen op een correcte manier worden afgenomen, bewaard en getransporteerd. Deze laboratoriumgids bevat informatie voor voorschrijvende huisartsen en geneesheer-specialisten die gebruik maken van de diensten van het laboratorium. Het doel van de gids is de aanvrager te helpen bij het correct aanvragen van pathologieonderzoek door richtlijnen te geven over het invullen van het aanvraagformulier en over de bewaar- en transportcondities van stalen die voor onderzoek aangeboden worden teneinde de preanalytische fase zo goed mogelijk te beheersen. Zoekfunctie Specifieke informatie in deze gids kan u snel vinden via de inhoudsopgave of via de sneltoetscombinatie Ctrl + F een zoekterm (bv. vriescoupe ) in te geven en het document te doorzoeken. Pagina 1/22

2 Inhoudsopgave Inleiding 1 Zoekfunctie 1 1. Algemene gegevens Contactgegevens Openingsuren Artsen 3 2. Overzicht activiteiten Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie Histopathologische onderzoeken Cytopathologische onderzoeken Klinische autopsies 4 3. Richtlijnen voor interne aanvragen van pathologisch-anatomisch onderzoek Aanvraag Beschikbare aanvraagformulieren Aanbevelingen m.b.t. het invullen van een aanvraagformulier Aandachtspunten met betrekking tot aanvragen van pathologisch-anatomisch onderzoek Behandeling en transport van stalen Monsteridentificatie Monsters voor histopathologisch onderzoek: algemene informatie Monsters voor histopathologisch onderzoek: specifieke informatie per analyse Monsters voor histopathologisch onderzoek: specifieke informatie per weefseltype Monsters voor cytopathologisch onderzoek Aanvaardingscriteria Bevoorrading Aanleveren van stalen Binnen de openingsuren Buiten de openingsuren Doorlooptijden (tijd tussen de ontvangst van het staal en beschikbaarheid van gevalideerde analyseresultaten voor de aanvrager) Histologie Screening cervixcytologie Algemene cytologie Autopsies Opmerkingen Onderzoek in onderaanneming: doorsturen staal door het laboratorium Onderzoek in onderaanneming: rechtstreeks doorsturen van staal door aanvrager Onderzoek in uitbesteding Rapportering en distributie van verslagen Opmerkingen, suggesties en vragen Bijlagen 21 Pagina 2/22

3 1. Algemene gegevens 1.1. Contactgegevens Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie (gelijkvloerse verdieping, naast het laboratorium klinische biologie) Augustijnslei Brasschaat Tel. 03/ Fax 03/ De gids voor aanvragers van pathologisch-anatomisch onderzoek en de bijlagen, zoals aanvraagformulieren, zijn te raadplegen op: het AZ KLINA portaal: medisch -> pathologische anatomieinfoland portaal het internet: > patiënten -> medische diensten -> Pathologische Anatomie Openingsuren Het is op werkdagen open en bereikbaar tussen 7u30-17u30. Indien na de openingsuren permanentie is gewenst, dient dit tijdig gemeld te worden. Voor dringende zaken is er, buiten de normale openingsuren, steeds een patholoog bereikbaar telefonisch thuis of via GSM via de spoedgevallendienst van het ziekenhuis: 03/ Artsen Dr. Valérie Duwel (diensthoofd) Tel. 03/ Dect 6353 Dr. Thomas Gevaert Tel. 03/ Dect 6351 Dr. Joris Beck Tel. 03/ Dect 6357 Pagina 3/22

4 2. Overzicht activiteiten Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie Het laboratorium bepaalt de wijze waarop, de methode en de apparatuur waarmee het onderzoek wordt uitgevoerd volgens de allernieuwste procedures en gangbare standaarden. Het verricht volgende onderzoeken ten behoeve van huisartsen en geneesheer-specialisten: 2.1. Histopathologische onderzoeken Histopathologisch onderzoek op paraffinecoupes Histopathologisch onderzoek op vriescoupes Histochemisch onderzoek op paraffinecoupes Immuunhistochemisch onderzoek op paraffinecoupes 2.2. Cytopathologische onderzoeken Screeningscytologie van cervico-vaginaal materiaal met dunnelaagtechniek FNAC (fijne-naald-aspiratiecytologie): onderzoek van fijne-naald-aspiratiemateriaal Lichaamsvochten 2.3. Klinische autopsies Volwassene Foetus en neonaat Pagina 4/22

5 3. Richtlijnen voor interne aanvragen van pathologisch-anatomisch onderzoek 3.1. Aanvraag Het voorziet in verschillende standaard aanvraagformulieren voor de verschillende onderzoeken. Om fouten (door te weinig informatie) en eventuele vertragingen te vermijden, moeten deze formulieren worden gebruikt. De verschillende aanvraagformulieren zijn te verkrijgen via het economaat (zie bestelnummers hieronder vermeld) Beschikbare aanvraagformulieren Histopathologisch en cytopathologisch onderzoek (bestelnummer SAP 36) Histopathologisch en cytopathologisch onderzoek van borstbiopsies (bestelnummer SAP 14531) Voor pathologisch-anatomisch onderzoek van borstbiopsies moet het aangepaste aanvraagformulier worden gebruikt. Hierop staat een tekening van de linker en de rechter borst waarop de plaats van de biopsie kan aangeduid worden. Cervicovaginaal cytopathologisch onderzoek (bestelnummer SAP 9579) Voor cervicovaginaal cytopathologisch onderzoek is er een aangepast aanvraagformulier met de keuze tussen screening en opvolging en met de mogelijkheid de patiënte te laten instemmen met betaling van de kosten indien niet aan de RIZIV-terugbetalingsvoorwaarden wordt voldaan Aanbevelingen m.b.t. het invullen van een aanvraagformulier Elk staal dat op het aangeboden wordt voor onderzoek dient vergezeld te zijn van een juist en volledig ingevulde aanvraag waarbij de patiëntgegevens op het staal overeenkomen met deze op de aanvraag. Wanneer de aanvraag betrekking heeft op meer dan één staal ( deelstalen ), aangeleverd in verschillende recipiënten, moet de aanvrager de gegevens vermelden voor elk staal, gebruik makend van een unieke nummering die overeenkomt met deze op de recipiënten ( deelnummering ). Een mondelinge aanvraag voor pathologieonderzoek kan niet aanvaard worden, hoogstens als verwittiging ter kennis genomen worden. Bij elke mondelinge aanvraag wordt gevraagd om een schriftelijk aanvraagformulier in te vullen en samen met het staal te bezorgen. Het is de verantwoordelijkheid van de aanvragende arts om het aanvraagformulier correct en volledig in te vullen volgens de richtlijnen beschreven in deze gids voor aanvragers. Volgende gegevens op de aanvraag vermelden: Administratieve gegevens met betrekking tot patiënt en voorschrijver: identificatie van de patiënt: naam, voornaam, geslacht, geboortedatum, adres, mutualiteitgegevens (liefst sticker van ZH of mutualiteit) identificatie van de voorschrijver: naam, voornaam, adres, RIZIV nummer, datum voorschrift, handtekening eventuele vermelding kopie verslag aan collega s Administratieve gegevens met betrekking tot het staal: datum en uur afname Pagina 5/22

6 fixatiegegevens: datum en uur van fixatie indien biopten door aanvrager gefixeerd worden of aankruisen vers voor biopten die dadelijk na afname ongefixeerd ingestuurd worden aard van het te onderzoeken materiaal (bv. cervix, rectum, huid, bronchusaspiraat, ) anatomische lokalisatie (plaats in het orgaan, links-rechts vermelding bij pare organen,...) klinische inlichtingen (specifiek vraagstelling, type onderzoek gewenst (histologie, cytologie, immuunhistochemie, ), infectie, anamnestische informatie, historische diagnoses,...) eventueel peroperatief onderzoek aanduiden indien gewenst: macroscopisch of microscopisch onderzoek, indicatie, telefoonnummer OK of arts voor doorgeven resultaat Vetgedrukte gegevens is de voorschrijver wettelijk verplicht mee te delen krachtens het KB van 5 december 2011 en krachtens de wet betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen, gecoördineerd op 14 juli Niet conformiteiten worden per aanvrager geregistreerd in het laboratorium. Niet conforme aanvraagformulieren worden naar de aanvrager teruggestuurd ter vervollediging van de ontbrekende verplichte administratieve gegevens. Indien deze gegevens ontbreken wordt de aanvraag niet of met vertraging behandeld. Bij herhaling kan beslist worden tot het niet-uitvoeren van het onderzoek Aandachtspunten met betrekking tot aanvragen van pathologisch-anatomisch onderzoek Foutieve identificatie: Aanvragen kunnen door het laboratorium geweigerd worden indien ze onvoldoende of onjuiste gegevens bevatten om een resultaat te bekomen dat voldoet aan de geldende kwaliteitscriteria. Het laboratorium brengt in dit geval de aanvrager onmiddellijk op de hoogte. Bij foutieve identificatie van een patiëntstaal zal een medewerker van het laboratorium aan de aanvrager vragen om het staal of het deelstaal ondubbelzinnig ter plekke, in het laboratorium te identificeren. De aanvrager kan eventueel op eigen verantwoordelijkheid verplegend personeel of medewerkers van het operatiekwartier aanstellen om deze identificatie uit te voeren Verwarring van lateraliteit bij pare organen: Bij biopsies van pare organen moet links of rechts vermeld worden op het aanvraagformulier. Bij borstpunctie, tumorectomie, brede excisie of mastectomie van beide borsten bij eenzelfde patiënt dient een afzonderlijk aanvraagformulier voor elke zijde te worden gebruikt om verwarring te voorkomen Dringende onderzoeken: Het aanvraagformulier voorziet geen apart aankruisvakje voor dringende onderzoeken aangezien in het huidige pathologieaanbod dringend histologisch of cytologisch onderzoek, waarvoor de normale doorlooptijden niet voldoen, zeer zeldzaam is. Indien de aanvrager op medische gronden voor bepaalde stalen een snellere behandeling wenst dan de standaarddoorlooptijden hieronder vermeld in 3.4, dan wordt na overleg van de aanvrager met de dienstdoende patholoog-anatoom beslist welke voorkeursbehandeling wordt gegeven aan het staal. Deze beslissing wordt door de dienstdoende patholoog-anatoom genoteerd bovenaan het aanvraagformulier. Zeker in levensbedreigende situaties waarbij een zo kort mogelijk interval vereist is voor het resultaat van cytologisch of histologisch onderzoek, gebeurt het overleg tussen de aanvrager en de dienstdoende patholooganatoom liefst vóór de afname van het staal zodat de patholoog-anatoom instructies kan geven voor de bewaring, transport en doorwerking van het staal Besmettingsgevaar (infectie & straling) en/of gevaar voor prikaccident: Potentieel besmettingsgevaar (bv. HIV, hepatitis, ) moet door de aanvrager duidelijk vermeld worden op het aanvraagformulier. Op de verpakking van stalen met besmettingsgevaar moet een sticker besmettelijk gekleefd Pagina 6/22

7 worden. Op de verpakking van stalen met oriëntatienaalden moet een sticker naalden gekleefd worden. Bij bestralingsgevaar (bv. prostaatresectie na eerdere brachytherapie) moet vóór doorsturing naar het laboratorium de dienst nucleaire geneeskunde worden geraadpleegd door de aanvrager en moet dit gevaar duidelijk vermeld worden op het aanvraagformulier. Op de verpakking van stalen met bestralingsgevaar moet een sticker met het symbool van radioactiviteit gekleefd worden (uitzondering: voor sentinelklieren volstaat verpakking in een dubbel recipiënt zonder sticker) Farmacodiagnostische immuunhistochemische testen en genetische testen: - aanvragen: oestrogeenreceptor (ER), progesteronereceptor (PR), c-erb-b2 (HER2/neu): aankruisbaar op aanvraagformulier borstbiopsies (bestelnummer SAP 14531) overige testen (bv. immuunhistochemische analyse C-KIT of EGFR, mutatie-analyse EGFR, KRAS, BRAF, ALK): specifiek vermelden bij klinische inlichtingen - bij-aanvragen op reeds ontvangen staal: vul een nieuw algemeen aanvraagformulier histopathologisch en cytopathologisch onderzoek (bestelnummer SAP 36) in met identificatie van patiënt, van staal (aan de hand van labonummer xxbxxxx) en voorschrijver, vermeld gewenste test en bezorg dit aanvraagformulier aan het laboratorium Autopsie Autopsie volwassene: 1) De aanvragende arts vraagt schriftelijke toestemming tot autopsie aan de familie. Gebruik hiervoor het formulier toestemming tot autopsie (bevoorrading door het laboratorium). 2) Noteer op het aanvraagformulier: Tijdstip overlijden Tijdstip ophaling van het lichaam door de begrafenisondernemer Besmettingsrisico Klinische inlichtingen 3) Aanvraagformulier en schriftelijke toestemming van de familie: aan het laboratorium bezorgen. 4) Het lichaam van de overledene: zonder verwijl naar het mortuarium laten brengen zodat de autopsie gepland kan worden in samenspraak met het mortuariumpersoneel. Autopsie foetus, neonatus of minderjarige: 1) De aanvragende arts vraagt schriftelijke toestemming tot autopsie aan de beide ouders. Gebruik hiervoor het formulier toestemming tot autopsie (bevoorrading door het laboratorium). 2) Noteer op het aanvraagformulier: Tijdstip overlijden Tijdstip ophaling van het lichaam door de begrafenisondernemer. Vroeggeboorten van minder dan 24 weken moeten wettelijk niet begraven worden. Wanneer de familie toch een begrafenis wenst, moet dit aan de patholoog-anatoom meegedeeld worden zodat de lichaamsresten terug naar het mortuarium kunnen gebracht worden. Besmettingsrisico Pagina 7/22

8 Klinische inlichtingen 3) Aanvraagformulier en schriftelijke toestemming van de beide ouders: aan het laboratorium bezorgen. 4) Het lichaam van de overledene: zonder verwijl naar het mortuarium laten brengen zodat de autopsie gepland kan worden in samenspraak met het mortuariumpersoneel. 5) Stuur in geval van foetale autopsie ook de placenta in voor histopathologisch onderzoek Behandeling en transport van stalen Monsteridentificatie Vermeld de patiëntgegevens op het recipiënt (liefst ziekenhuis sticker of sticker van mutualiteit) met ook eventuele deelnummering indien er meer dan één recipiënt per patiënt is (in overeenstemming met de deelnummering op het aanvraagformulier) Monsters voor histopathologisch onderzoek: algemene informatie Biopten, chirurgische resectiestukken en vochten worden na afname in een gesloten recipiënt getransporteerd. Recipiënten van verschillende grootte en gevuld met verschillende fixatieven zijn verkrijgbaar in het of kunnen besteld worden via het economaat. Eén-literflessen met 10 % neutraal gebufferde formol zijn eveneens verkrijgbaar in het laboratorium (voor bevoorrading zie 3.2.7). Alle weefsels (o.a. biopten, resectiestukken,...) voor routine histologisch onderzoek moeten na afname gefixeerd worden in 10 % neutraal gebufferde formol. Uitzonderingen hierop staan uitgewerkt vermeld onder en Voor volgende onderzoeken is vers niet-gefixeerd weefsel nodig: Peroperatief vriescoupe-onderzoek (zie ) Resectiestuk in kader van Procare studie. Klinisch vermoeden van hematologische maligniteit (bijv. lymfoom): sampling voor flow-cytometrisch onderzoek. Huidbiopten met vermoeden van blaarvormende ziekte/vasculitis/systeemziekte: sampling voor immuunfluorescentie-onderzoek. Colorectale biopten met vraag naar Hirschprung Alle biopten die door de patholoog-anatoom geheel of gedeeltelijk ingevroren dienen te worden (bijv. in het kader van een klinische studie (zie ) of voor een weefselbank) of die vers doorgestuurd dienen te worden naar andere laboratoria (bijv. labo klinische biologie voor flow-cytometrisch onderzoek) De ongefixeerde stalen die hierboven worden opgesomd moeten onmiddellijk naar het laboratorium worden getransporteerd. Het is niet aangewezen om een biopt op kompres (gaas), foam of andere dragers in te sturen: bij verwijdering van het weefsel van deze dragers treedt vaak fragmentatie op. Bewaring van gefixeerd weefsel kan op kamertemperatuur, maar mag ook in de koelkast (4 C). De bewaartemperatuur van glutaaraldehyde is echter verplicht op 4 C. Om de beoordeling van het staal te optimaliseren, zijn de tijd tussen afname en fixatie ( tijd tot fixatie ) en de fixatieduur zelf heel belangrijk. De tijd tussen afname en fixatie van het staal moet zo kort mogelijk gehouden worden en moet gekend zijn. Gelieve dan ook de datum en het uur van de start van fixatie in te vullen op het aanvraagformulier Specifieke richtlijnen voor het operatiekwartier: Pagina 8/22

9 Binnen openingsuren: Resectiestukken uit het operatiekwartier die vers moeten ontvangen worden, dienen onmiddellijk naar het laboratorium voor pathologische anatomie te worden gebracht (vriescoupes, TME in kader van Procare studie, ). Resectiestukken uit het operatiekwartier waarvoor deze verplichting niet geldt, mogen naar keuze onmiddellijk vers gebracht worden, hetzij onmiddellijk gefixeerd worden in 10 % neutraal gebufferde formol en in afwachting van transport in de spoelruimte van het operatiekwartier bewaard. Voor de fixatie van grote resectiestukken moet een voldoende volume 10 % neutraal gebufferde formol gebruikt worden, zodat de resectiestukken volledig ondergedompeld zijn. De aanvraagformulieren worden hetzij in een plastic zakje samen met de overeenstemmende recipiënten gebracht, hetzij in een plastic zakje aan de overeenstemmende recipiënten gekleefd. Alle resectiestukken worden door een logistieke medewerker van het laboratorium opgehaald van maandag tot vrijdag om: 8u45, 10u00, 11u30, 13u00, 15u00, 16u00 Buiten openingsuren: Alle resectiestukken moeten gefixeerd worden in 10 % neutraal gebufferde formol en tijdelijk bewaard in het operatiekwartier Specifieke richtlijnen voor de dienst medische beeldvorming: Binnen openingsuren: Punctiebiopten en punctiecytologies dienen onmiddellijk naar het laboratorium voor pathologische anatomie te worden gebracht. Buiten openingsuren: Punctiebiopten en punctiecytologies dienen gefixeerd op de dienst medische beeldvorming zelf bewaard te worden, in afwachting van transport de volgende werkdag. Zij mogen niet naar het laboratorium voor klinische biologie worden gebracht Specifieke richtlijnen voor de polikliniek: Binnen openingsuren: Biopten en punctiecytologies worden in afwachting van transport gefixeerd bewaard in de spoelruimte van de polikliniek. Deze worden door een logistieke medewerker van het laboratorium opgehaald van maandag tot vrijdag om: 8u45, 10u00, 11u30, 13u00, 15u00, 16u00 Buiten openingsuren: Biopten en punctiecytologies kunnen hetzij gefixeerd bewaard worden in de spoelruimte van de polikliniek in afwachting van transport, hetzij gefixeerd gebracht worden naar het laboratorium voor klinische biologie waar zij in afwachting van verder transport bewaard worden in de koelkast Monsters voor histopathologisch onderzoek: specifieke informatie per analyse Biopten voor vriescoupe-onderzoek Hoe weefsel insturen: Weefsel ongefixeerd insturen: droog (indien groter dan 1 mm³) of op licht fysiologisch bevochtigd cottonoïd sponsje (indien kleiner dan 1 mm³). Pagina 9/22

10 Wanneer er verschillende fragmenten tegelijk verstuurd worden, duidelijk de lokalisaties van de verschillende stalen vermelden en voor welke stalen vriescoupe-onderzoek wordt aangevraagd. Vergeet niet het telefoonnummer van het operatiekwartier of de aanvragende arts op de aanvraag te noteren. Vermeld steeds de specifieke vraagstelling (diagnosestelling, evalueren uitgebreidheid of snijranden, beoordelen van representativiteit van het gepreleveerde weefsel,...) Indicaties: Geen preoperatieve diagnose: de intra-operatieve diagnose kan de aard van de ingreep beïnvloeden. Peroperatieve bepaling van de uitgebreidheid van een ziekteproces waardoor de aard van de ingreep beïnvloed kan worden. Peroperatieve weefselidentificatie (bijv. bijschildklierweefsel of niet?) Beoordeling van snijranden. Beoordeling van de representativiteit van biopsiemateriaal. Contra-indicaties: Niet zichtbare of niet palpabele laesies. Te kleine laesies waarbij vriescoupe-onderzoek tot te veel weefselverlies aanleiding geeft. Verkalkte weefsels. Weefsel rijk aan vetweefsel. Bij twijfel, bespreek de indicatiestelling met de patholoog van dienst. Het is nuttig om een voorzien vriescoupe-onderzoek enkele dagen op voorhand te melden aan het secretariaat of aan een patholoog-anatoom. Vriescoupe-onderzoek tijdens de openingsuren van het laboratorium: Geplande vriescoupes vóór 9u00 dienen een dag op voorhand telefonisch aangekondigd te worden. Het volledig ingevuld aanvraagformulier met indicatiestelling, vraagstelling en nuttige klinische gegevens wordt samen met het weefsel aan het laboratorium bezorgd. Vriescoupe-onderzoek buiten de openingsuren van het laboratorium: Ingrepen waarbij een vriescoupe-onderzoek wordt verwacht, dienen gepland te worden binnen de openingsuren van het laboratorium. Na de openingsuren is er geen ondersteunend personeel meer aanwezig en moet de patholoog-anatoom dit onderzoek alleen afhandelen. Dit kan leiden tot een verlengde wachttijd. Wanneer een vriescoupe-onderzoek toch verwacht wordt buiten de openingsuren van het laboratorium moet dit met de pathologen-anatomen minstens een dag op voorhand worden afgesproken. Wanneer door omstandigheden een binnen de normale uren geplande vriescoupe naar een later uur wordt verschoven, moet de patholoog-anatoom hiervan zo vlug mogelijk, en steeds voor sluitingstijd, verwittigd worden. Wanneer het geplande vriescoupe-onderzoek afgelast wordt, moet de patholoog-anatoom hiervan ook op de hoogte gebracht worden. Voor een onverwacht vriescoupe-onderzoek buiten de openingsuren, zie 1.2. Na aankomst in het labo wordt de vriescoupeprocedure gestart die gemiddeld 15 minuten (macroscopie, invriezen, snijden, kleuren, microscopie) per fragment duurt. De wachttijd kan gevoelig oplopen wanneer verschillende vriescoupes moeten gedaan worden (bv. snijranden van een groot huidresectiestuk). Het resultaat wordt zo snel mogelijk telefonisch doorgegeven aan, bij voorkeur, de aanvragende arts. Gelieve dan ook het opgegeven telefoontoestel vrij te houden. Bij het telefonisch doorgeven van een resultaat via het OK-personeel wordt aan dit personeelslid gevraagd het resultaat hoorbaar voor de patholoog-anatoom te herhalen om fouten te vermijden. Pagina 10/22

11 Biopten voor immuunfluorescentie Transport naar het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie dient onmiddellijk te gebeuren. Vermits het meestal gaat om kleine biopten moet dit transport gebeuren in fysiologische vloeistof om uitdroging te vermijden Biopten voor flow-cytometrie Het weefsel moet onmiddellijk en droog opgestuurd worden. Kleine biopten kunnen ook in fysiologische vloeistof opgestuurd worden om uitdroging te vermijden. De patholoog-anatoom neemt de prelevementen noodzakelijk voor diagnose en selecteert een deel van het weefsel voor flow-cytometrisch onderzoek. Dat weefsel wordt onmiddellijk door een medewerker van het laboratorium voor pathologische anatomie naar het laboratorium klinische biologie gebracht. Een aanvraag flow-cytometrie (roze aanvraag) van het laboratorium klinische biologie moet ingevuld en getekend bijgevoegd worden Biopten voor elektronenmicroscopie Biopten afgenomen voor elektronenmicroscopisch onderzoek worden gefixeerd in glutaaraldehyde (voor bevoorrading recipiënten: zie 3.2.7, fixatief 1 week op voorhand bestellen, want niet standaard in voorraad). Bewaring verplicht op 4 C (koelkast). De biopten mogen niet groter zijn dan 1x1x1mm. Dit onderzoek wordt in onderaanneming uitgevoerd Biopten voor microbiologisch onderzoek Deze biopten moeten rechtstreeks naar het laboratorium Klinische Biologie worden verstuurd. Het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie, AZ KLINA beschikt niet over een steriele omgeving/instrumenten/recipiënten om een correcte verwerking van deze biopten uit te voeren. Kijk voor de relevante procedures in de labogids van het laboratorium klinische biologie Biopten voor metaaldosage (ijzer, koper) Het weefsel moet onmiddellijk en droog opgestuurd worden naar het laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie, AZ KLINA Monsters voor histopathologisch onderzoek: specifieke informatie per weefseltype Arteria temporalisbiopten Beenmergbiopten Blaas- en urethrabiopten Borstpunctiecilinders Pagina 11/22

12 Gebruik het speciale aanvraagformulier voor onderzoek van borstbiopsies en duidt de lateraliteit/kwadrant in de borstklier ook aan op de tekening op dit formulier. Vermeld zeker de starttijd van fixatie. Borstresecties voor borstcarcinoom (tumorectomies of mastectomies) met gechronometreerd transport 1) Oriënteer het specimen: a. tumorectomie: draad van 3 cm lengte op 3 u, draad van 6 cm op 6 u, draad van 9 cm op 9 u b. recoupe: 1 draad aan tumorzijde c. mastectomie: 1 draad craniaal 2) Transporteer specimen met borstcarcinoom droog en ongefixeerd volgens de ziekenhuisprocedure transport vers staal met tijdsregistratie naar labo pathologie (beschikbaar in Infoland). Bronchus- en perifere longbiopten Colorectale (endoscopische) biopten Colorectale biopten met vraag naar Hirschprung Onmiddellijk droog ongefixeerd transporteren naar het laboratorium. Cornea-, conjunctiva-, sclera- en ooglidbiopten Peroperatief vriescoupe-onderzoek: onmiddellijk en droog ongefixeerd transporteren naar het laboratorium. Let op: evaluatie van snijranden bij zeer kleine biopten van ooglid is onbetrouwbaar en leidt tot verlies van weefsel voor definitief onderzoek van paraffine-ingebed weefsel. Duidelijke oriëntatie is vereist (tekening!). Ductus deferensbiopten Gynaecologisch curettageweefsel Gynaecologische biopten vulva, vagina, cervix, endometrium Hoofd- en halsregiobiopten (mondmucosa, (naso)pharynx, maxilla, mandibula) Huidbiopten (punch-) Immuunfluorescentie-onderzoek: o Onmiddellijk droog en ongefixeerd transporteren naar het laboratorium. o Indicaties: blaarvormende pathologieën (pemphigus vulgaris, epidermolysis bullosa, bulleus pemphigoïd, dermatitis herpetiformis, ), lupus. Voor deze indicaties verdient het aanbeveling 2 biopsies te nemen (één biopt wordt gefixeerd in 10 % neutraal gebufferde formol, het ander biopt wordt gefixeerd in transportmedium voor immuunfluorescentieonderzoek in onderaanneming). Pagina 12/22

13 Let op: bij blaarziekten dient de bioptname voor immuunfluorescentie te gebeuren in normale perilesionele huid (enkele mm tot max. 1 cm van de rand van de blaar of erytheem), bij overige indicaties in de lesionele huid.. Flow-cytometrie: o Onmiddellijk droog en ongefixeerd transporteren naar het laboratorium. o Indicaties: verdenking op lymfoom. Huid- en subcutisbiopten met vraag naar amyloïdose Huidresectiestukken Intra-operatief vriescoupe-onderzoek: onmiddellijk en droog ongefixeerd transport Let op: duidelijke oriëntatie vereist (1 hechtingsdraad op door u aangegeven uur is voldoende), liefst met inbegrip van tekening. Let op: bij kleine resectiestukken (< 1cm) is de beoordeling van snijranden moeilijk. Levercilinders Levercilinders met vraag naar ijzerdosage (hemochromatose) of koperdosage (ziekte van Wilson) Histopathologisch onderzoek + metaaldosage: 2 cilinders van minimum 1,5 cm lengte afnemen. Onmiddellijk, droog en ongefixeerd transporteren naar het laboratorium. Vermeld op aanvraagformulier volgende waarden bij vraag naar hemochromatose: serumijzer, ferritine, transferrine. Lipmucosa met vraag naar z. van Sjögren Lymfeklieren (m.i.v. mediastinale lymfeklieren) Bij vermoeden lymfoom: zie i.v.m. richtlijnen voor staalafname voor flow-cytometrie Bij vermoeden van infectieuze pathologie en nood aan microbiologisch onderzoek: in het operatiekwartier moet op steriele wijze een deel van de lymfeknoop worden genomen en opgestuurd naar het laboratorium Klinische Biologie. Steriele verwerking is niet mogelijk in het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie. Peroperatief vriescoupe-onderzoek: onmiddellijk droog niet-gefixeerd insturen Peroperatief onderzoek van schildwachtlymfeklieren (borstcarcinoom): zie schildwachtlymfeklieren infra. Maagbiopten (endoscopisch) Miskraamweefsel Neurochirurgische biopten (hypofyse, hersenweefsel, ruggenmerg, discus) Peroperatief vriescoupe-onderzoek: onmiddellijk droog, niet-gefixeerd insturen. Pagina 13/22

14 Niercilinders Voor onderzoek in het kader van glomerulopathie (EM, IF): zie 3.5 Onderzoek in onderaanneming Laboratorium Pathologische Anatomie UZ Leuven NKO-biopten: sinus-, neusbiopten Elektronenmicroscopisch onderzoek: zie Orthopedische biopten: synovium, gewrichtskapsel, peesweefsel Placenta Cytogenetisch onderzoek: onderzoek van niet-gefixeerde placenta wordt in onderaanneming uitbesteed, het transport wordt geregeld door de materniteit zonder tussenkomst van het laboratorium voor pathologische anatomie. Prostaatcilinders Histopathologisch onderzoek: fixatie in 10 % neutraal gebufferde formol, bewaren op kamertemperatuur. Rectosigmoïd ikv Procare protocol Histopathologisch onderzoek: rectosigmoïd onmiddellijk droog, niet-gefixeerd insturen. Neem contact op met de patholoog van wacht indien het specimen niet binnen de openingsuren van het laboratorium kan ingestuurd worden. Schildwachtlymfeklieren (sentinels) borstcarcinoom De lymfeknopen worden dadelijk na afname vers (droog) en niet gefixeerd in een dubbel recipiënt (ter bescherming tegen beperkte radio-activiteit), naar het laboratorium gebracht door een OK medewerker. Een volledig ingevuld aanvraagformulier met indicatiestelling, vraagstelling en nuttige klinische gegevens wordt samen met het weefsel aan het laboratorium bezorgd. Op de aanvraag wordt het telefoonnummer vermeld waar de aanvragende arts bereikt kan worden. Gelieve het opgegeven telefoontoestel vrij te houden. Het antwoord wordt na gemiddeld 15 minuten telefonisch meegedeeld. De wachttijd kan gevoelig oplopen indien multipele lymfeknopen als schildwachtlymfeknoop ingestuurd worden. Daarom wordt aangeraden om enkel de lymfeknopen die duidelijk tracer capteren als schildwachtlymfeknoop in te sturen. Gemiddeld zijn er 1 tot 2 schildwachtlymfeknopen per patiënt. Schildwachtlymfeklieren (sentinels) melanoom Skeletspierweefsel ikv spierziekte Laboratorium minimum 1 week op voorhand verwittigen voor bevoorrading glutaaraldehyde Afname-instructies zie Het transport wordt geregeld door het laboratorium. Slokdarmbiopten (endoscopisch) Histopathologisch onderzoek: fixatie in 10 % neutraal gebufferde formol, bewaren op kamertemperatuur. Pagina 14/22

15 Testisweefsel Histopathologisch onderzoek: fixatie in 10 % neutraal gebufferde formol, bewaren op kamertemperatuur. Testisbiopten in het kader van fertiliteitsonderzoek Histopathologisch onderzoek: onmiddellijk droog, ongefixeeerd insturen. Tonsillen, uvula Histopathologisch onderzoek: fixatie in 10 % neutraal gebufferde formol, bewaren op kamertemperatuur. TUR blaas, prostaat Histopathologisch onderzoek: fixatie in 10 % neutraal gebufferde formol, bewaren op kamertemperatuur Monsters voor cytopathologisch onderzoek FNAC (fijne-naald-aspiratiecytologie) Optimale verwerking bij FNAC: Verkregen punctiemateriaal niet uitstrijken, maar uitspuiten in een recipiënt met fixatief (voor bevoorrading: zie 3.2.7). Na het uitspuiten van het punctiemateriaal in het fixatief de spuit losmaken van de naald. Fixatief opzuigen in de spuit (het beste is om aan het vloeistofoppervlak op te zuigen zodat ook lucht wordt meegezogen; de cellen aan de wand laten hierdoor beter los). Spuit terug op naald zetten en fixatief uitspuiten in recipiënt met fixatief. Deze laatste twee stappen minimaal 2 maal herhalen. Graag de patiëntgegevens op de aanwezige sticker aanbrengen zodat de rest van het potje vrij blijft. Al het verkregen celmateriaal is zo voor cytologisch onderzoek te gebruiken: in het laboratorium kunnen hierna een monolayerpreparaat en eventueel ook een celblok worden vervaardigd waarop indien nodig alle histochemische- en immuunhistochemische technieken (zoals voor biopsiemateriaal) kunnen worden toegepast Lichaamsvochten Vochten in monsterpotjes brengen en indien mogelijk dadelijk naar het laboratorium pathologische anatomie brengen. Monsters in afwachting van transport in de koelkast bewaren of fixeren door toevoegen van een gelijke hoeveelheid CytoRich red of CytoRich blue fixatief. Bij kleine hoeveelheden lichaamsvocht (enkele centiliters of minder) is het altijd beter om fixatief toe te voegen. Minimale hoeveelheden lichaamsvocht die niet kunnen opgevangen worden in een recipiënt (b.v. tepelverlies) worden door de aanvrager op een draagglaasje uitgestreken; dit uitstrijkpreparaat dient onmiddellijk gefixeerd te worden met Cytospray of door onderdompeling in ethanol 70%. Graag de patiëntgegevens op de aanwezige sticker aanbrengen zodat de rest van het potje vrij blijft Specifieke richtlijnen per type vocht Ascitesvocht Groter volume (maximaal 500 ml insturen a.u.b.) ongefixeerd transporteren naar laboratorium, anders bewaring op 4 C. Wordt opgehaald met de andere stalen door de logistiek medewerkster. Bij klein volume: fixeren met gelijke hoeveelheid CytoRich red, bewaren op kamertemperatuur Bronchiaal lavagevocht (BAL) en bronchusaspiraat Pagina 15/22

16 Liefst vers transporteren naar het laboratorium, anders tijdelijk vers bewaren op 4 C of fixeren met gelijke hoeveelheid CytoRich red met bewaring op kamertemperatuur. Bronchusbrushing (bronchusborsteling) Fixeren met gelijke hoeveelheid CytoRich red, bewaren op kamertemperatuur Cerebrospinaal vocht (liquor cerebrospinalis lumbaal vocht) Zo snel mogelijk vers, bij voorkeur ijsgekoeld, naar het laboratorium transporteren. Cervico-vaginaal (vulvair/peri-anaal) materiaal met dunnelaagtechniek (cervixuitstrijkje - PAP smear) Voor de celcollectie is een gesteelde Cervex-Brush en recipiënt met bewaarvloeistof (BD Surepath Preservative Fluid) beschikbaar (voor bevoorrading: zie 3.2.7). Bewaar dit afnamemateriaal steeds op kamertemperatuur (15 C-30 C). Controleer de vervaldatum van het afnamemateriaal en gebruik nooit een potje met overschreden vervaldatum. Breng op het recipiënt een sticker met patiëntgegevens aan. Graag de sticker met patiëntgegevens niet over houdbaarheidsdatum en lotnummer van het potje kleven. Breng speculum in zonder glijmiddel (eventueel bevochtigen met water of fysiologisch serum). Verwijder grote hoeveelheden endocervicaal slijm met een tampon of een spuitje. Breng de Cervex-brush met de witte borstelharen tot in het endocervicale kanaal. Roteer de Cervex-brush onder zachte druk 5 keer in wijzerzin. Duw de witte kop van de blauwe steel los in het recipiënt met bewaarvloeistof (BD Surepath Preservative Fluid). Sluit het recipient goed af met het schroefdeksel. Schudden is niet nodig. Verstuur het recipiënt samen met een ingevuld aanvraagformulier naar het laboratorium voor pathologische anatomie. Het staal blijft gedurende 4 weken stabiel op kamertemperatuur (15 C-30 C) en gedurende 6 maand in de koelkast (2 C-10 C). Pagina 16/22

17 De bekomen celsuspensie laat toe om nog aanvullende moleculaire onderzoeken (HPV detectie) uit te voeren. Bij afwijkende cervixcytologie kan het celmateriaal worden doorgestuurd voor HPV detectie naar het laboratorium voor klinische biologie. Cystevocht Groter volume (maximaal 500 ml insturen aub) zo snel mogelijk vers transporteren naar laboratorium, anders bewaren op 4 C Bij klein volume: fixeren met gelijke hoeveelheid CytoRich red, bewaren op kamertemperatuur Pleuravocht Maximaal 60 ml vocht in een Janet spuit zo snel mogelijk vers transporteren naar het laboratorium. Anders bewaring op 4 C. Bij klein volume: fixeren met gelijke hoeveelheid CytoRich red, bewaren op kamertemperatuur Schildkliercytologie Fixeren met gelijke hoeveelheid CytoRich red, bewaren op kamertemperatuur. Geen gedroogde uitstrijkjes maken. Sputum Vers, ongefixeerd naar het laboratorium transporteren Bij voorkeur ochtendsputum (= nuchter). Hierdoor vermijdt men contaminatie met voedselresten. Indien ochtendsputum niet voorhanden is, doet men er goed aan eerst de mond te spoelen. Het sputum moet zoveel mogelijk afkomstig zijn van de bronchi. Dit wil zeggen dat men moet vermijden dat de patiënt zijn sputum ophaalt uit de neusholte of diepe keelholte. Het sputum wordt liefst op een drietal opeenvolgende dagen onderzocht. Tepelvocht Opvangen in het midden van een draagglaasje Leg hierop een tweede draagglaasje. Niet drukken! Trek voorzichtig het ene draagglaasje naar links, het andere naar rechts zonder druk uit te oefenen. Fixeer beide draagglaasjes in een recipiënt met alcohol 70 %, bewaren op kamertemperatuur. Urine Fixeren met gelijke hoeveelheid CytoRich blue of alcohol 70 %, bewaren op kamertemperatuur Aanvaardingscriteria Het laboratoriummanagement heeft aanvaardings-/rejectiecriteria opgesteld die gelden bij ontvangst van stalen in de laboratoria. Sommige van deze criteria leiden tot het niet analyseren van het staal, andere tot uitgestelde analyse, eventueel met vermelding van een disclaimer in het besluit van het PA-verslag. Er wordt steeds een poging ondernomen om de aanvrager te contacteren om zo aan de aanvaardingscriteria te voldoen. Bij niet verwerken van het staal wordt de aanvrager vanzelfsprekend op de hoogte gebracht. Geen verdere verwerking van het ingestuurde staal: Monster voor cervicovaginale cytologie voor dunnelaagtechniek ingestuurd in formol Problemen met de identificatie van de aanvraagformulieren/recipiënten waardoor geen ondubbelzinnige toewijzing van staal aan patiënt mogelijk is, zelfs niet na contact met de aanvrager Pagina 17/22

18 Bij onvoldoende kwaliteit van het staal voor betrouwbare analyse Aanvraag met verschillende stalen zonder correcte nummering van de deelstalen op aanvraag of recipiënten Bij een aanvraagformulier gehecht aan het staalrecipiënt of bij een aanvraagformulier in één zakje samen met het recipiënt echter zonder patiëntidentificatie op het recipiënt Verkeerde fixatie-status Biopten voor peroperatief onderzoek (vriescoupe, depcytologie) ingestuurd in fixatief Punctiecytologie ingestuurd in formol Biopten die niet onmiddellijk naar het laboratorium werden gebracht hoewel de aangevraagde analyse dit vereist Bevoorrading Volgende recipiënten kunnen verkregen worden in het laboratorium of kunnen besteld worden via het magazijn (bewaring op kamertemperatuur): Lege staalafnamepotjes 60 ml: magazijn (bestelnummer SAP 1291) of evt. via laboratorium Monsterpotjes 60 ml gevuld met 30 ml formol: verdeling enkel via het laboratorium Monsterpotjes 60 ml gevuld met 30 ml 70% ethanol: verdeling enkel via het laboratorium Monsterpotjes gevuld met glutaaraldehyde: verdeling enkel via het laboratorium: bestelling 1 week op voorhand, want niet standaard voorradig. Brush + Surepath liquid-based pap test potje: verdeling enkel via het laboratorium Eén-literfles gevuld met 10 % neutraal gebufferde formol: enkel via laboratorium Halveliterfles gevuld met 10 % neutraal gebufferde formol: enkel via laboratorium Eén-literfles gevuld met CytoRich rred: enkel via laboratorium Leeg recipiënt 120 ml: enkel via magazijn (bestelnummer SAP 12133) Leeg recipiënt 250 ml: enkel via magazijn (bestelnummer SAP 12134) Leeg recipiënt 1000 ml: enkel via magazijn (bestelnummer SAP 12135) Leeg recipiënt 3000 ml: enkel via magazijn (bestelnummer SAP 12138) Leeg recipiënt 5000 ml: enkel via magazijn (bestelnummer SAP 12139) Cytospray of coplin jar met ethanol 70%: enkel via laboratorium 3.3. Aanleveren van stalen Binnen de openingsuren Bij het aanleveren van stalen binnen de openingsuren van het laboratorium wordt gevraagd steeds te wachten tot één van onze medewerkers het staal in ontvangst komt nemen. Op deze manier kunnen eventuele problemen onmiddellijk worden opgelost Buiten de openingsuren Buiten de openingsuren worden de stalen in principe op de dienst van afname bewaard: zie Er is echter ook een mogelijkheid om stalen buiten de openingsuren af te geven op de receptie van het labo klinische biologie waar deze stalen in de koelkast bewaard worden. Deze laatste mogelijkheid geldt niet voor stalen van de dienst medische beeldvorming. Voor vriescoupe-onderzoek buiten de openingsuren: zie Doorlooptijden (tijd tussen de ontvangst van het staal en beschikbaarheid van gevalideerde analyseresultaten voor de aanvrager) Doelstelling: 95% van de stalen haalt de vooropgestelde doorlooptijd Histologie Biopten: 3 werkdagen. Pagina 18/22

19 Chirurgische resectiestukken: 5 werkdagen. Indien er ook immuunhistochemisch onderzoek verricht wordt, zal het definitieve resultaat ten vroegste 1 werkdag later beschikbaar zijn. Biopten die eerst moeten ontkalkt worden, kunnen pas na enkele dagen tot weken verwerkt worden Screening cervixcytologie Er wordt gestreefd naar 10 werkdagen Algemene cytologie Punctiecytologie: 3 werkdagen. Vochten: 3 werkdagen.. Indien er ook immuuncytochemisch onderzoek verricht wordt, zal het definitieve resultaat ten vroegste 1 werkdag later beschikbaar zijn Autopsies Er wordt gestreefd naar 10 werkdagen. Er wordt gestreefd naar een afwerktijd van 3 maanden bij obducties met hersenonderzoek, daar de hersenen een langere fixatietijd nodig hebben Opmerkingen De standaarddoorlooptijden die hierboven zijn vermeld kunnen verlengd worden ten gevolge van verschillende factoren: Bij diagnostische moeilijkheden of aanvullend onderzoek zal de definitieve uitslag tenminste 1 dag vertraagd worden. Bij uur van ontvangst na 16u30 kan de doorlooptijd verlengen met 1 dag Specifieke aard van het staal: colorectale resectiestukken (vooral indien de PROCARE-procedure wordt gevolgd) worden vaak 48 uren of langer gefixeerd alvorens verwerking tot paraffineblokken en coupes. Bij tijdelijk overaanbod van aangevraagde onderzoeken: 1 tot enkele dagen verlenging van de standaard doorlooptijden Wanneer biopsiemateriaal moet worden doorgestuurd naar een consulent, moet men rekening houden met een tijdsinterval van 2-3 weken. Bij onderzoek in onderaanneming verlengt de doorlooptijd meestal ook met 1 tot 2 weken Onderaanneming en uitbesteding Onderzoek in onderaanneming: doorsturen staal door het laboratorium Voor een aantal technieken die in het laboratorium niet kunnen verricht worden, wordt met externe centra samengewerkt. Het laboratorium beschikt over een standaardprocedure voor dit onderzoek in onderaanneming, beschreven in het kwaliteitshandboek. ALK* en EGFR* analyse bij longtumoren: Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie, GZA. Antwoordtijd: +/- 5-7 werkdagen. BRAF* analyse bij huidtumoren: Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie, GZA. Antwoordtijd: +/ werkdagen. Pagina 19/22

20 C-KIT/PDGFRA* mutatieanalyse bij GIST: CME, UZ Leuven. Antwoordtijd: +/- 15 werkdagen. 1p/19q* FISH onderzoek bij hersentumoren: Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie, UZ Gent. Antwoordtijd: +/- 15 werkdagen. HER2* SISH analyse bij borst- of maagtumoren: Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie, GZA. Antwoordtijd: +/- 5 werkdagen. HPV PCR detectie en typering bij cervicovaginale cytologie: Laboratorium voor Klinische Biologie, AZ KLINA. Antwoordtijd: +/- 5 werkdagen. Immuunhistochemische micro-instabilliteitsanalyse* bij colorectale tumoren: Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie, GZA. Antwoordtijd: 5 +/- werkdagen. KRAS* analyse bij colorectale tumoren: Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie, GZA. Antwoordtijd: 5-7 +/- werkdagen. Metaaldosage bij leverbiopten: Cliniques Universitaires Saint-Luc. Antwoordtijd: +/ werkdagen. NRAS* analyse bij colorectale tumoren: CME, UZ Leuven. Antwoordtijd: +/ werkdagen. Skeletspier- of zenuwbiopten bij vermoeden van resp. myopathie of neuropathie: Instituut Born-Bunge. Antwoordtijd: +/- 10 werkdagen (lichtmicroscopisch onderzoek), 3-6 maanden (elektronemicroscopisch onderzoek) werkdagen. (*) Enkel op formolgefixeerd, paraffine-ingebed weefsel Onderzoek in onderaanneming: rechtstreeks doorsturen van staal door aanvrager Functionele nierpathologie: Bij nierbiopten met vermoeden van functionele nierpathologie (met nood aan EM, IF) dienen de nierbiopten rechtstreeks te worden verstuurd naar de dienst Pathologische Anatomie van het UZ Leuven. Aanvragen, staalafname en transport gebeuren uitsluitend volgens de richtlijnen die op het internet beschikbaar zijn (http://www.uzleuven.be/pathologische-ontleedkunde/nierbiopsies). Genetische analyse van gynaecologisch curettageweefsel, miskraamweefsel, foetaal weefsel: Neem contact op met de dienst Genetica van het UZA. Trilhaaronderzoek: Bij neusbiopten met vermoeden van ciliaire dyskinesie dienen de biopten gefixeerd in glutaaraldehyde rechtstreeks te worden verstuurd naar UZ Leuven. Glutaaraldehyde kan bevoorraad worden door het laboratorium voor Pathologische Anatomie, AZ KLINA (minimum 1 week op voorhand bestellen). Pagina 20/22

GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISH-ANATOMISCH ONDERZOEK

GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISH-ANATOMISCH ONDERZOEK P5.4.1-B01 Gids voor aanvragers Dienstgebonden document enkel geldig in: Campus: SA, SV, SJ Auteur: Peter Vermeulen Evaluator(s): Ilse Van der Auwera, Liliane Schelfhout Goedgekeurd door: Gerda Goovaerts

Nadere informatie

GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISCH-ANATOMISCH ONDERZOEK

GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISCH-ANATOMISCH ONDERZOEK B-0005 Gids voor aanvragers Dienstgebonden document enkel geldig in: Campus: SA, SV, SJ Auteur: Van Der Auwera Ilse Evaluator(s): Schelfhout Liliane Goedgekeurd door: Vermeulen Peter Datum van toepassing:

Nadere informatie

1. Algemene gegevens. 2. Algemene richtlijnen:

1. Algemene gegevens. 2. Algemene richtlijnen: 1. Algemene gegevens Labo voor pathologische anatomie AZ Turnhout Campus: Sint-Jozef 1e verdieping Dr. K Segers Dr. L. Van Leuven Dr. G. Verbeeck Tel. 014 / 44.44.77 Fax 014 / 44.44.76 secretariaat.pathologie@azturnhout.be

Nadere informatie

Laboratoriumgids. Pathologische. Anatomie

Laboratoriumgids. Pathologische. Anatomie Laboratoriumgids Pathologische Anatomie Auteur: Vera Schelfhout Geldig vanaf: 8/09/2015 Pagina 1 van 37 INHOUDSTAFEL 1. Inleiding... 5 2. Algemene Informatie... 6 2.1 Contactgegevens... 6 2.1.1 Adres...

Nadere informatie

Laboratoriumgids/ informatiebrochure. Dienst Pathologische Anatomie

Laboratoriumgids/ informatiebrochure. Dienst Pathologische Anatomie Inhoudstabel 1 Vestiging en bereikbaarheid... 3 1.1 Vestiging... 3 1.2 Bereikbaarheid en openingsuren... 3 2 Algemene informatie... 4 3 Aanbeveling i.v.m. staalfixatie en transport... 5 3.1 Aanbeveling

Nadere informatie

Dienst Pathologische Anatomie. Jan Yperman Ziekenhuis. Laboratoriumgids

Dienst Pathologische Anatomie. Jan Yperman Ziekenhuis. Laboratoriumgids Jan Yperman Ziekenhuis Laboratoriumgids INHOUDSTABEL 1 Inleiding... 3 2 Vestiging... 3 3 Artsen... 3 4 Bereikbaarheid en beschikbaarheid... 3 5 Onderzoeken verricht door de dienst Pathologische Anatomie..

Nadere informatie

2. Toepassingsgebied Deze handleiding is bestemd voor de aanvragende/voorschrijvende geneesheer voor een standaard anatomopathologisch onderzoek.

2. Toepassingsgebied Deze handleiding is bestemd voor de aanvragende/voorschrijvende geneesheer voor een standaard anatomopathologisch onderzoek. Date de mise en application :31/07/2013 Page 1/5 1. Onderwerp Deze handleiding betreft de voorwaarden en het transport van prelevementen (biopsies en operatiestukken), genomen op verschillende sites (consultaties,

Nadere informatie

Laboratoriumgids/ informatiebrochure. Dienst Pathologische Anatomie

Laboratoriumgids/ informatiebrochure. Dienst Pathologische Anatomie Inhoudstabel 1 Vestiging en bereikbaarheid... 3 1.1 Vestiging... 3 1.2 Bereikbaarheid en openingsuren... 3 2 Algemene informatie... 4 3 Aanbeveling i.v.m. staalfixatie en transport... 5 3.1 Aanbeveling

Nadere informatie

Rol van de pathologische anatomie in de oncologie. 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV

Rol van de pathologische anatomie in de oncologie. 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV Rol van de pathologische anatomie in de oncologie 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV De oncologische patiënt Multidisciplinaire benadering: huisarts patholoog chirurg oncoloog

Nadere informatie

Huisartsen Utrecht Opgesteld door: J.C.E. Gijsen, KAM-functionaris pathologie Datum, 13-08-2015

Huisartsen Utrecht Opgesteld door: J.C.E. Gijsen, KAM-functionaris pathologie Datum, 13-08-2015 Huisartsen Utrecht Opgesteld door: J.C.E. Gijsen, KAM-functionaris pathologie Datum, 13-08-2015 Inhoud BEREIKBAARHEID VAN DE PATHOLOGIE... 3 OPENINGSTIJDEN... 3 AANWEZIGHEID VAN DE VERSCHILLENDE MEDEWERKERS

Nadere informatie

DNA/RNA extracties uit FFPE weefsel Dr. Sc. Elke Boone, H.-Hartziekenhuis Roeselare-Menen

DNA/RNA extracties uit FFPE weefsel Dr. Sc. Elke Boone, H.-Hartziekenhuis Roeselare-Menen H.-Hartziekenhuis Roeselare - Menen vzw Wilgenstraat 2-8800 Roeselare DNA/RNA extracties uit FFPE weefsel Dr. Sc. Elke Boone, H.-Hartziekenhuis Roeselare-Menen Belang van intacte DNA/RNA moleculen voor

Nadere informatie

Laboratoriumgids. Pathologische. Anatomie

Laboratoriumgids. Pathologische. Anatomie Laboratoriumgids Pathologische Anatomie Auteur: Vera Schelfhout Geldig vanaf: 1/05/2016 Pagina 1 van 41 INHOUDSTAFEL 1. Inleiding... 5 2. Algemene Informatie... 6 2.1 Contactgegevens... 6 2.1.1 Adres...

Nadere informatie

Instructie bewaren en verzenden materialen. Let op: strip tot 3/4 dopen in urine; geen vloeibare urine in potje!

Instructie bewaren en verzenden materialen. Let op: strip tot 3/4 dopen in urine; geen vloeibare urine in potje! Urinecontainer Bewaren tot transport Afhankelijk van soort patientenmateriaal Lijntips, urine en respiratoir materiaal (sputum, afzuigsel, BAL): koelkast* Alle andere materialen op kamertemperatuur Container

Nadere informatie

Obductie onderzoek van een overledene

Obductie onderzoek van een overledene Obductie onderzoek van een overledene Stichting Laboratoria voor Pathologische Anatomie en Medische Microbiologie (PAMM) Naar aanleiding van het overlijden van één van uw dierbare naasten heeft de behandelend

Nadere informatie

VOOR DE ThinPrep@ PAP TEST EEN REPRESENTATIEVE DUNNE LAAG CELLEN. De nieuwe generatie cervixuitstrijkjes

VOOR DE ThinPrep@ PAP TEST EEN REPRESENTATIEVE DUNNE LAAG CELLEN. De nieuwe generatie cervixuitstrijkjes VOOR DE ThinPrep@ PAP TEST EEN REPRESENTATIEVE DUNNE LAAG CELLEN De nieuwe generatie cervixuitstrijkjes lm1f ---- 0 Monster uit baarmoederhals IJ Uitgestreken objectglaasje \ J, EEN NIET,REPRESENTATIEf

Nadere informatie

Handleiding voor het inzenden van cytologisch materiaal

Handleiding voor het inzenden van cytologisch materiaal Handleiding voor het inzenden van cytologisch materiaal Laboratorium voor Pathologie, Rijnstate Arnhem 2 Handleiding voor het inzenden van cytologisch materiaal Laboratorium voor Pathologie,Rijnstate Anrhem

Nadere informatie

Dagziekenhuis Heelkunde

Dagziekenhuis Heelkunde Dagziekenhuis Heelkunde Infofolder Daghospitalisatie Dagziekenhuis heelkunde 051/425 017 Sint-Andriesziekenhuis vzw Krommewalstraat 11 8700 Tielt www.sintandriestielt.be info@sintandriestielt.be 12 Mei

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Laboratoriumonderzoek voor externe aanvragers

Algemene Voorwaarden Laboratoriumonderzoek voor externe aanvragers Algemene Voorwaarden Laboratoriumonderzoek voor externe aanvragers Reinier Haga Medisch Diagnostisch Centrum Het laboratoriumonderzoek dat wordt uitgevoerd binnen het Reinier Haga Medisch Diagnostisch

Nadere informatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33 pag. 1 officieuze coördinatie 1. CYTOGENETISCHE ONDERZOEKEN

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33 pag. 1 officieuze coördinatie 1. CYTOGENETISCHE ONDERZOEKEN GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33 pag. 1 "K.B. 22.7.1988" (in werking 1.8.1988) "AFDELING II. Genetische onderzoeken." "Art. 33. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde

Nadere informatie

Afname materialen MMB en bewaarcondities

Afname materialen MMB en bewaarcondities Anus uitstrijk, GBS - BRMO kweek Strijk stevig met de ESwab langs de anus, terwijl de ESwab om zijn lengte-as roteert. Doe de ESwab zover mogelijk in het meegeleverde buisje. Breek de ESwab op het breekpunt

Nadere informatie

Algemeen microbiologisch onderzoek (Materiaal, Wijze van afnemen, verzendmedium, opslag/transport)

Algemeen microbiologisch onderzoek (Materiaal, Wijze van afnemen, verzendmedium, opslag/transport) Algemeen microbiologisch onderzoek (Materiaal, Wijze van afnemen, verzendmedium, opslag/transport) Materiaal Wijze van afnemen Verzendmedium Opslag / Transport Opmerkingen Tractus circulatorius Bloed voor

Nadere informatie

Obductie. Laboratorium voor pathologie. Wat is een obductie? Waarom obductie?

Obductie. Laboratorium voor pathologie. Wat is een obductie? Waarom obductie? Obductie Laboratorium voor pathologie U krijgt deze informatie, omdat iemand die u lief heeft overleden is. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht mag worden. Deze vraag roept vaak andere

Nadere informatie

EEN DIAGNOSTISCHE EXCISIE

EEN DIAGNOSTISCHE EXCISIE EEN DIAGNOSTISCHE EXCISIE NUTTIGE INFORMATIE Oncologie/0152 Deze brochure bevat zeker niet alle gedetailleerde informatie over een diagnostische excisie maar we geven u vooral de belangrijkste en juiste

Nadere informatie

Obductie. Informatie over obductie voor nabestaanden. Obductie

Obductie. Informatie over obductie voor nabestaanden. Obductie Obductie Informatie over obductie voor nabestaanden Obductie Inleiding 3 Wat is een obductie of autopsie? 3 Waarom obductie? 4 Wat gebeurt er bij een obductie? 4 Het bewaren van weefsel en organen 5 Hoe

Nadere informatie

Obductie. Informatie voor nabestaanden

Obductie. Informatie voor nabestaanden Obductie Informatie voor nabestaanden 2 U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie (ook wel autopsie, lijkschouwing

Nadere informatie

... Afdeling I. Pathologische anatomie.... a) Histologische onderzoeken

... Afdeling I. Pathologische anatomie.... a) Histologische onderzoeken De RODE markeringen gaan in voege vanaf 01/03/2013 (blz. 5-6, 9) HOOFDSTUK VII. PATHOLOGISCHE ANATOMIE EN GENETISCHE ONDERZOEKEN.... Afdeling I. Pathologische anatomie. Art. 32, 1. Worden beschouwd als

Nadere informatie

Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria.

Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria. Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria. Waarover gaat deze folder en waarover niet? 1. Soms neemt een arts bij u wat lichaamsmateriaal af, bijvoorbeeld: - een klein stukje uit uw

Nadere informatie

Geachte mevrouw Geachte heer

Geachte mevrouw Geachte heer FGEN NANT - PROF. DR. GUY HUBENS CGB - GROENENBORGERLAAN 171 B-2020 ANTWERPEN Prof. dr. Guy Hubens Faculteit Geneeskunde Lab. Experimentele Heelkunde en Anatomie Anatomie en Embryologie Groenenborgerlaan

Nadere informatie

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden Toestemming voor obductie bij kinderen Informatie voor nabestaanden Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Een arts heeft met u gesproken om uw overleden zoon of dochter te laten onderzoeken.

Nadere informatie

VERKORTE DOCUMENTATIEFICHE EBOLA

VERKORTE DOCUMENTATIEFICHE EBOLA Li / documentatiefiche VERKORTE DOCUMENTATIEFICHE EBOLA Verkorte versie van de operationele procedure van 7 oktober 2014 van de Risk Management Group Belgium over ebola voor gezondheidswerkers/ 10.10.2014

Nadere informatie

14 Oktober 2014 Sint-Jans Colloquia Dr. Ivo Vanden Berghe Dienst Pathologie AZ Sint-Jan, Brugge

14 Oktober 2014 Sint-Jans Colloquia Dr. Ivo Vanden Berghe Dienst Pathologie AZ Sint-Jan, Brugge Introduction of the hospital and pathology lab xx 14 Oktober 2014 Sint-Jans Colloquia Dr. Ivo Vanden Berghe Dienst Pathologie AZ Sint-Jan, Brugge Introduction of the hospital and pathology lab xx TO ISO

Nadere informatie

Recht op inzage Hoe vraag ik inzage in een patiëntendossier?

Recht op inzage Hoe vraag ik inzage in een patiëntendossier? ALGEMEEN Recht op inzage Hoe vraag ik inzage in een patiëntendossier? In deze folder vindt u de volgende informatie: Onderscheid klinisch dossier, poliklinisch dossier en radiologische gegevens Verzoek

Nadere informatie

Toestemming voor obductie. Informatie voor nabestaanden 1

Toestemming voor obductie. Informatie voor nabestaanden 1 Toestemming voor obductie Informatie voor nabestaanden 1 1 Voor de nabestaanden van overleden kinderen bestaat een aparte informatiefolder Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Een arts heeft

Nadere informatie

KWALITEITSNORMEN VOOR ALLOGREFFEN VAN AMNIONMEMBRAAN. Herziene versie 2000

KWALITEITSNORMEN VOOR ALLOGREFFEN VAN AMNIONMEMBRAAN. Herziene versie 2000 KWALITEITSNORMEN VOOR ALLOGREFFEN VAN AMNIONMEMBRAAN Herziene versie 2000 Ministerie van Sociale Zaken, Volksgezondheid en Leefmilieu Hoge Gezondheidsraad Adres: Esplanadegebouw 718 R.A.C. Pachecolaan

Nadere informatie

HET SPECIALISME PATHOLOGIE Onderdeel opleidingsplan 2009

HET SPECIALISME PATHOLOGIE Onderdeel opleidingsplan 2009 HET SPECIALISME PATHOLOGIE Onderdeel opleidingsplan 2009 Inleiding Pathologie betekent ziekteleer. De klinische pathologie is het medisch specialisme dat zich bezighoudt met het stellen van diagnoses

Nadere informatie

Als u naar aanleiding van deze informatie nog vragen heeft, kunt u deze altijd met uw arts of dokter de Vries bespreken.

Als u naar aanleiding van deze informatie nog vragen heeft, kunt u deze altijd met uw arts of dokter de Vries bespreken. Patiënten informatie en toestemmingsformulier voor hersenobductie en wetenschappelijk onderzoek bij SpinoCerebellaire Ataxie (SCA) en de ziekte van Huntington. 1 Achtergrond Spinocerebellaire ataxie (spino=

Nadere informatie

Inlichtingen betreffende het afstaan van een lichaam na overlijden aan het Vesalius Instituut. Laatste wilsbeschikking

Inlichtingen betreffende het afstaan van een lichaam na overlijden aan het Vesalius Instituut. Laatste wilsbeschikking FACULTEIT GENEESKUNDE VESALIUS INSTITUUT VAARDIGHEIDSCENTRUM ANATOMIE MINDERBROEDERSSTRAAT 12, BLOK Q, BUS 1031 BE-3000 LEUVEN KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Inlichtingen betreffende het afstaan van een

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden Toestemming voor obductie bij kinderen Informatie voor nabestaanden TOESTEMMING VOOR OBDUCTIE BIJ KINDEREN INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN INLEIDING Een arts heeft met u gesproken om uw overleden zoon of

Nadere informatie

PROCEDURE TE VOLGEN BIJ LICHAAMSDONATIE AAN DE GROEP BIOMEDISCHE WETENSCHAPPEN VAN DE KULAK

PROCEDURE TE VOLGEN BIJ LICHAAMSDONATIE AAN DE GROEP BIOMEDISCHE WETENSCHAPPEN VAN DE KULAK PROCEDURE TE VOLGEN BIJ LICHAAMSDONATIE AAN DE GROEP BIOMEDISCHE WETENSCHAPPEN VAN DE KULAK 1. Bij overlijden moet de universiteit zo snel mogelijk, ten laatste de eerstvolgende werkdag, telefonisch worden

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Afdeling. Klinische Pathologie

PATIËNTEN INFORMATIE. Afdeling. Klinische Pathologie PATIËNTEN INFORMATIE Afdeling Klinische Pathologie Waarover gaat deze folder en waarover niet? Soms neemt een arts bij u wat lichaamsmateriaal af, bijvoorbeeld: een klein stukje uit uw huid, uw borstklier,

Nadere informatie

13 mei 2013 UZA. Implementatie koude keten en traceerbaarheid in het AZ St. Lucas ziekenhuis te Gent. Caroline Pieters - Hemovigilantieverpleegkundige

13 mei 2013 UZA. Implementatie koude keten en traceerbaarheid in het AZ St. Lucas ziekenhuis te Gent. Caroline Pieters - Hemovigilantieverpleegkundige 13 mei 2013 UZA Implementatie koude keten en traceerbaarheid in het AZ St. Lucas ziekenhuis te Gent Caroline Pieters - Hemovigilantieverpleegkundige Inleiding: koude keten en traceerbaarheid wordt een

Nadere informatie

Pathologieonderzoek. Wat gebeurt er met uw gegevens?

Pathologieonderzoek. Wat gebeurt er met uw gegevens? Pathologieonderzoek Wat gebeurt er met uw gegevens? In deze digitale folder geven wij u informatie over het onderzoek van weefsel of cellen die bij u zijn afgenomen. Dit onderzoek gebeurt in het pathologie.

Nadere informatie

Informatie over obductie voor nabestaanden

Informatie over obductie voor nabestaanden Informatie over obductie voor nabestaanden Informatie voor patiënten F0244-3415 juli 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie

Obductie Informatie voor nabestaanden

Obductie Informatie voor nabestaanden 00 Obductie Informatie voor nabestaanden 1 Inleiding U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie gedaan mag worden.

Nadere informatie

Laboratoria Nieuwsbrief Februari 2012 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium

Laboratoria Nieuwsbrief Februari 2012 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium Laboratoria Nieuwsbrief Februari 2012 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium In dit nummer: Inleiding Voor u ligt de nieuwe digitale uitgave van nieuwsbrief

Nadere informatie

Dit document is bestemd voor alle aanvragers van medisch microbiologisch onderzoek

Dit document is bestemd voor alle aanvragers van medisch microbiologisch onderzoek Dit document is bestemd voor alle aanvragers van medisch microbiologisch onderzoek Doel Het Laboratorium voor Medische Microbiologie van het Medisch Centrum Alkmaar (verder: het laboratorium) verricht

Nadere informatie

Lees zeker ook de begeleidende info nota! Deze prijzen zijn indicatief, en kunnen onderhevig zijn aan schommelingen omwille van indexering.

Lees zeker ook de begeleidende info nota! Deze prijzen zijn indicatief, en kunnen onderhevig zijn aan schommelingen omwille van indexering. Lees zeker ook de begeleidende info nota! Deze prijzen zijn indicatief, en kunnen onderhevig zijn aan schommelingen omwille van indexering. Deze kostenraming is gelimiteerd en houdt geen rekening met extra

Nadere informatie

Obductie na het overlijden

Obductie na het overlijden Obductie na het overlijden Samenvatting Een obductie is een uitgebreid uit- en inwendig onderzoek na het overlijden van een patiënt. Alle organen worden uit het lichaam genomen en na onderzoek teruggeplaatst,

Nadere informatie

Welkom bij ons klinisch labo voor diergeneeskunde.

Welkom bij ons klinisch labo voor diergeneeskunde. Welkom bij ons klinisch labo voor diergeneeskunde. Medic Lab for Vets is uw specialist in klinisch laboratoriumonderzoek voor diergeneeskunde. Wij bieden u een uitgebreid testaanbod en een snelle service

Nadere informatie

Hoofdstuk 5:... 50 Het patientendossier als referentiedocument... 50 1. Inleiding... 51 2. Inhoud van het patientendossier... 52

Hoofdstuk 5:... 50 Het patientendossier als referentiedocument... 50 1. Inleiding... 51 2. Inhoud van het patientendossier... 52 Hoofdstuk 5:... 50 Het patientendossier als referentiedocument... 50 1. Inleiding... 51 2. Inhoud van het patientendossier... 52 Officiële versie 2015 - Hoofdstuk 5 49 Hoofdstuk 5: Het patientendossier

Nadere informatie

Uw medisch dossier Wat is een medisch dossier?

Uw medisch dossier Wat is een medisch dossier? Uw medisch dossier In deze folder vindt u informatie over uw medisch dossier. U leest wat een medisch dossier is, hoe u dit dossier kunt inzien en hoe u een kopie van dit dossier kunt opvragen. Ook leest

Nadere informatie

R I Z I V Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering

R I Z I V Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering R I Z I V Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering OMZENDBRIEF AAN DE VERPLEEGINRICHTINGEN EN AAN DE MEDISCHE RADEN OMZ. ZH. 2008/11 Dienst voor geneeskundige verzorging Correspondent: Lieselotte

Nadere informatie

N I E U W S B R I E F

N I E U W S B R I E F Augustus 2012 Jaargang 2, nr.8 N I E U W S B R I E F L A B O R A T O R I U M G E N E E S K U N D E U Z L E U V E N V O O R M E E R I N F O R M A T I E : LABORATORIUM- GENEESKUNDE Herestraat 49 3000 Leuven

Nadere informatie

Spelregels second opinion

Spelregels second opinion Spelregels second opinion En/of voortzetting behandeling elders mca.nl Spelregels second opinion Als patiënt heeft u het recht de mening te vragen van een andere deskundige dan uw behandelend arts over

Nadere informatie

VUMC PROTOCOL HERSENOBDUCTIE PONSGLIOMEN BIJ KINDEREN INFORMATIE OUDERS

VUMC PROTOCOL HERSENOBDUCTIE PONSGLIOMEN BIJ KINDEREN INFORMATIE OUDERS VUMC PROTOCOL HERSENOBDUCTIE PONSGLIOMEN BIJ KINDEREN INFORMATIE OUDERS Prof. dr. G.J.L. Kaspers, kinderarts, oncoloog/ hematoloog Prof. dr. P. van der Valk, patholoog Drs. D.G. van Vuurden, kinderarts,

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Informatie over. obductie

PATIËNTEN INFORMATIE. Informatie over. obductie PATIËNTEN INFORMATIE Informatie over obductie Inleiding U heeft deze folder gekregen, omdat één van uw naasten is overleden. Een arts heeft u gevraagd of obductie (onderzoek) verricht mag worden. De omstandigheden

Nadere informatie

KOSTENRAMING PRESTATIES ARG 2015

KOSTENRAMING PRESTATIES ARG 2015 KOSTENRAMING PRESTATIES ARG 2015 Lees zeker ook de begeleidende info nota! Deze prijzen zijn indicatief, en kunnen onderhevig zijn aan schommelingen omwille van indexering. Deze kostenraming is gelimiteerd

Nadere informatie

Laboratoria Nieuwsbrief September 2011 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium

Laboratoria Nieuwsbrief September 2011 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium Laboratoria Nieuwsbrief September 2011 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium In dit nummer: ALLERGIERAPPORTAGE; DETECTIEGRENS VERLAAGD ANTISTOFFEN BIJ DIABETES

Nadere informatie

Auteur Sofie Geenen Aangemaakt op 21/mrt/2016. Geldig van 06/apr/2016

Auteur Sofie Geenen Aangemaakt op 21/mrt/2016. Geldig van 06/apr/2016 Pathologische Anatomie (APD-UZG) Document Details Laboratoriumgids Bijlage - Algemeen DocNr APD-B.ALG.28 Versie 20 Status Definitief Auteur Sofie Geenen Aangemaakt op 21/mrt/2016 Vestuurd op 22/mrt/2016

Nadere informatie

IMPROVE. Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken?

IMPROVE. Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken? Kan de zelfafnameset het uitstrijkje vervangen? IMPROVE Helpt u mee het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker vrouwvriendelijker te maken? Uitnodiging voor deelname aan wetenschappelijk onderzoek. www.hpvzelfafname.nl

Nadere informatie

obductie informatie voor nabestaanden patiënteninformatie

obductie informatie voor nabestaanden patiënteninformatie patiënteninformatie obductie informatie voor nabestaanden U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht

Nadere informatie

Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden

Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie

Nadere informatie

Nader gebruik afgenomen lichaamsmateriaal

Nader gebruik afgenomen lichaamsmateriaal Nader gebruik afgenomen lichaamsmateriaal Patiëntenvoorlichting afdelingen KCL, MML en pathologie. Nader gebruik Soms neemt een arts of verpleegkundige bij u wat lichaamsmateriaal voor onderzoek af. Soms

Nadere informatie

TEST-POINT DIGITALE ZWANGERSCHAPSTEST INTRODUCTIE

TEST-POINT DIGITALE ZWANGERSCHAPSTEST INTRODUCTIE TEST-POINT DIGITALE ZWANGERSCHAPSTEST INTRODUCTIE De Digitale Zwangerschapstest van Test-Point is een snelle, kwalitatieve detectie van humaan Chorion Gonadotrofine (hcg) in urine, welke uitermate geschikt

Nadere informatie

Onderzoek en operatie van de schildwachtklier bij borstkanker

Onderzoek en operatie van de schildwachtklier bij borstkanker Onderzoek en operatie van de schildwachtklier bij borstkanker Uw chirurg heeft met u besproken dat vóór de verwijdering van de borstkanker eerst de schildwachtklier wordt onderzocht. Deze folder geeft

Nadere informatie

Aanname, behandeling en afgifte semen t.b.v. IUI versie 8 15 april 2014

Aanname, behandeling en afgifte semen t.b.v. IUI versie 8 15 april 2014 Procedure Aanname, behandeling en afgifte semen t.b.v. IUI versie 8 15 april 2014 wijziging t.a.v. versie 7 algemeen 6 enkele tekstuele aanpassingen aangepast: literatuurlijst 22-5-2014 Provisorische wijziging

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Wetenschappelijk onderzoek met uw resterend lichaamsmateriaal. Geen bezwaar?

PATIËNTEN INFORMATIE. Wetenschappelijk onderzoek met uw resterend lichaamsmateriaal. Geen bezwaar? PATIËNTEN INFORMATIE Wetenschappelijk onderzoek met uw resterend lichaamsmateriaal Geen bezwaar? Waarover gaat deze folder? Soms neemt een arts of verpleegkundige bij u wat lichaamsmateriaal af. Het ziekenhuis

Nadere informatie

Afdeling II. Genetische onderzoeken. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde geneesheer vereist is :

Afdeling II. Genetische onderzoeken. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde geneesheer vereist is : De RODE markeringen gaan in voege vanaf 01/07/2011 (blz. 4) ART. 33 Afdeling II. Genetische onderzoeken. Art. 33. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde geneesheer

Nadere informatie

De vruchtwaterpunctie

De vruchtwaterpunctie 11 De vruchtwaterpunctie Aangepaste informatie van folders geproduceerd door Guy s and St Thomas Hospital, Londen; Royal College of Obstetricians and Gynaecologists www.rcog.org.uk/index.asp?pageid=625

Nadere informatie

St. Anna Borstzorg (mammapoli)

St. Anna Borstzorg (mammapoli) St. Anna Borstzorg (mammapoli) Uw huisarts heeft u doorverwezen naar St. Anna Borstzorg (mammapoli), van het St. Anna Ziekenhuis. In deze folder geven wij u meer informatie over de werkwijze binnen St.

Nadere informatie

Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie

Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Informatiebrochure Afdeling Pathologie VU medisch centrum Amsterdam Inhoudsopgave Pagina Inleiding 3 Indicatiegebieden en bijbehorende Moleculaire Diagnostiek:

Nadere informatie

H.G.R. : 5110/3. Tijdens de vergadering van 05.09.2003 heeft de Hoge Gezondheidsraad (Afdeling 5) het volgende advies uitgebracht :

H.G.R. : 5110/3. Tijdens de vergadering van 05.09.2003 heeft de Hoge Gezondheidsraad (Afdeling 5) het volgende advies uitgebracht : ADVIES EN AANBEVELING VAN DE HOGE GEZONDHEIDSRAAD BETREFFENDE DE VERSPREIDING VAN RADIOACTIVITEIT AFKOMSTIG VAN BRONNEN GEBRUIKT VOOR MEDISCHE DOELEINDEN GEDRAGEN DOOR OVERLEDEN PATIËNTEN H.G.R. : 5110/3

Nadere informatie

Obductie. gemini-ziekenhuis.nl

Obductie. gemini-ziekenhuis.nl Obductie gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Obductie 3 Wat is obductie? 3 Waarom is obductie soms wenselijk of nodig? 3 De gang van zaken rond obductie 3 Hoe wordt een obductie uitgevoerd? 4 Uitslag van

Nadere informatie

Obductie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Obductie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Obductie U heeft deze folder gekregen omdat iemand die u liefheeft, is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht mag worden. Deze vraag roept vaak andere vragen op zoals: Wat

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden

Formaliteiten bij overlijden Formaliteiten bij overlijden Formaliteiten bij overlijden Overlijdenspapieren 3 Afhandelen formaliteiten door de nabestaanden 3 Ambtenaar van de Burgelijke Stand 4 Persoonlijke bezittingen 5 Mortuariumdiensten

Nadere informatie

Eerste bezoek aan de mammapoli. polikliniek chirurgie

Eerste bezoek aan de mammapoli. polikliniek chirurgie Eerste bezoek aan de mammapoli polikliniek chirurgie Wie is wie Op de mammapoli wordt u geholpen en onderzocht door verschillende verpleegkundigen en artsen. Hier volgt een overzicht van de verschillende

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1

Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Protocol Ziekte bij kinderen Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Voorwoord... 2 Ziektebeleid... 3 Zieke kinderen... 3 Richtlijnen voor geneesmiddelenverstrekking binnen het dagverblijf... 3 Richtlijnen voor

Nadere informatie

POLIKLINIEK BLOEDAFNAME EN LABORATORIUMONDERZOEK

POLIKLINIEK BLOEDAFNAME EN LABORATORIUMONDERZOEK POLIKLINIEK BLOEDAFNAME EN LABORATORIUMONDERZOEK 1023 Inleiding Uw behandelend arts verwijst u door naar de polikliniek Bloedafname van het Klinisch Chemisch Hematologisch Laboratorium (KCHL) voor het

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Curettage

PATIËNTEN INFORMATIE. Curettage PATIËNTEN INFORMATIE Curettage Mevrouw Binnenkort word je opgenomen in het dagziekenhuis van het AZ Lokeren. Wij vragen je om deze folder aandachtig te lezen. Indien je nog vragen hebt, aarzel dan niet

Nadere informatie

Hersendonatie aan 100-plus onderzoek

Hersendonatie aan 100-plus onderzoek Hersendonatie aan 100-plus onderzoek Het 100-plus onderzoek van het VUmc Alzheimercentrum stelt zich tot doel te achterhalen hoe het komt dat sommige mensen een hoge leeftijd bereiken en geen last krijgen

Nadere informatie

Beste klant, Met vriendelijke groeten, Het traveldocs visumteam.

Beste klant, Met vriendelijke groeten, Het traveldocs visumteam. Beste klant, Allereerst hartelijk dank om uw visumaanvraag te laten behandelen door de firma traveldocs. Wij zullen alles in het werk stellen om uw visumaanvraag zo vlot mogelijk te laten verlopen. Naar

Nadere informatie

PROTOCOL GENEESMIDDELENVERSTREKKING EN MEDISCH HANDELEN

PROTOCOL GENEESMIDDELENVERSTREKKING EN MEDISCH HANDELEN PROTOCOL GENEESMIDDELENVERSTREKKING EN MEDISCH HANDELEN Als het kind geneesmiddelen nodig heeft gedurende het verblijf op de basisschool kunnen de ouders hun zeggenschap over de toediening van de medicamenten

Nadere informatie

Obductie Radboud universitair medisch centrum

Obductie Radboud universitair medisch centrum Obductie Kort na het overlijden van een familielid of verwante kan het gebeuren dat de arts vraagt of u instemt met het verrichten van obductie. Obductie, ook wel sectie of postmortaal-onderzoek genoemd,

Nadere informatie

Apotheek Diaconessenhuis Leiden

Apotheek Diaconessenhuis Leiden Apotheek Diaconessenhuis Leiden Inleiding is een openbare apotheek die is gevestigd in de centrale hal van het ziekenhuis. Bezoekers, omwonenden, medewerkers en patiënten kunnen hier terecht voor hun medicijnen.

Nadere informatie

INSTRUCTIE BEWAREN EN VERZENDEN MATERIALEN

INSTRUCTIE BEWAREN EN VERZENDEN MATERIALEN INSTRUCTIE BEWAREN EN VERZENDEN MATERIALEN Urineweginfectie - UriSwab Benodigd verzendmateriaal: verzendsetje UriSwab (A) Benodigd patiëntenmateriaal: midstroomurine Te gebruiken voor: urinekweek Bewaren

Nadere informatie

Afnamesets Medische Microbiologie. Veranderingen voor de dagelijkse praktijk

Afnamesets Medische Microbiologie. Veranderingen voor de dagelijkse praktijk Afnamesets Medische Microbiologie Veranderingen voor de dagelijkse praktijk 2 3 Veranderingen voor de dagelijkse praktijk Bij Certe vinden wij het belangrijk om bij al uw laboratoriumaanvragen snel een

Nadere informatie

exemplaar voor in medisch dossier 2 e exemplaar (voor aanvrager)

exemplaar voor in medisch dossier 2 e exemplaar (voor aanvrager) AANVRAAGFORMULIER TOT HET BEKOMEN VAN EEN AFSCHRIFT VAN GEGEVENS UIT EEN PATIENTENDOSSIER In uitvoering en volgens de modaliteiten van artikel 9 van de wet op de patiëntenrechten van 22 augustus 2002 IDENTITEIT

Nadere informatie

Informatie over uw medische gegevens

Informatie over uw medische gegevens Informatie over uw medische gegevens Patiënten hebben het recht om hun persoonlijke medische gegevens in te zien of hier een kopie van op te vragen. Ook kunnen zij hun medische gegevens laten aanvullen,

Nadere informatie

Uw medisch dossier. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Uw medisch dossier. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Uw medisch dossier Voor een goede medische behandeling is het noodzakelijk dat uw behandelend arts een dossier bijhoudt. Dit dossier bevat aantekeningen over uw gezondheidstoestand en gegevens over de

Nadere informatie

EEN SENTINELKLIER PROCEDURE NUTTIGE INFORMATIE

EEN SENTINELKLIER PROCEDURE NUTTIGE INFORMATIE EEN SENTINELKLIER PROCEDURE NUTTIGE INFORMATIE Oncologie/0155 Deze brochure beschrijft het verloop van een biopsie van de sentinelkier, een operatie die u binnenkort ondergaat. Het team van dermato-oncologie

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR DE PATIENT

INFORMATIE VOOR DE PATIENT Registratienummer Commissie voor Medische Ethiek: XXXXXXXX INFORMATIE VOOR DE PATIENT Studie titel: REQUITE Validatie van predictieve modellen en biomerkers voor radiotherapiegerelateerde toxiciteit om

Nadere informatie

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn:

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn: Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

PROTOCOL ELEKTRONISCH BERICHTENVERKEER GEMEENTE HENGELO 2005

PROTOCOL ELEKTRONISCH BERICHTENVERKEER GEMEENTE HENGELO 2005 PROTOCOL ELEKTRONISCH BERICHTENVERKEER GEMEENTE HENGELO 2005 HOOFDSTUK 1. BEGRIPSBEPALING, REIKWIJDTE EN DOELEINDEN Artikel 1. Begripsbepaling In dit protocol wordt verstaan onder: Algemene postbus Elektronische

Nadere informatie

Speed ReSpiVB TM. www.speedrange.nl. Virbac Nederland B.V., Postbus 313, 3770 AH Barneveld Tel. 0342 427 127 E-mail: info@virbac.

Speed ReSpiVB TM. www.speedrange.nl. Virbac Nederland B.V., Postbus 313, 3770 AH Barneveld Tel. 0342 427 127 E-mail: info@virbac. Speed ReSpiVB TM www.speedrange.nl Virbac Nederland B.V., Postbus 313, 3770 AH Barneveld Tel. 0342 427 127 E-mail: info@virbac.nl ALLEEN VOOR IN VITRO GEBRUIK NEDERLANDS BELANG VOOR DE PRAKTIJK Luchtwegproblemen

Nadere informatie

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J J. Mamma aandoeningen nhoudsopgave 1 J 2 J 3 J 4 J 5 J 6 J 7 J 8 J 9 J 1 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J Screening: vrouwen jonger dan 4 jaar zonder genetisch risico... 1 Screening: vrouwen

Nadere informatie

Veterinary Laboratory Services

Veterinary Laboratory Services Veterinary Laboratory Services Welkom bij het eerste diergeneeskundig privélaboratorium in België. Zoolyx is gehuisvest in ultramoderne gebouwen in Aalst. Het hoogtechnologisch instrumentarium is uitsluitend

Nadere informatie

Voorschriften Moneycard

Voorschriften Moneycard Voorschriften Moneycard Voorschriften Moneycard Rabobank. Een bank met ideeën. Deze voorschriften zijn een onderdeel van de Algemene Voorwaarden Verstrekken en opladen Moneycards 2013. 1. Starten met de

Nadere informatie