GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISCH-ANATOMISCH ONDERZOEK

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISCH-ANATOMISCH ONDERZOEK"

Transcriptie

1 B-0005 Gids voor aanvragers Dienstgebonden document enkel geldig in: Campus: SA, SV, SJ Auteur: Van Der Auwera Ilse Evaluator(s): Schelfhout Liliane Goedgekeurd door: Vermeulen Peter Datum van toepassing: 31/12/2014 Gearchiveerd op: [Gearchiveerd op] Versie: 4.0 Totaal # bladzijden: 26 GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISCH-ANATOMISCH ONDERZOEK Inleiding De kwaliteitsdoelstellingen van het zijn algemeen als volgt omschreven: tijdig correcte laboratoriumresultaten verstrekken en als experten adviezen verlenen en consulten formuleren en zo helpen bij de diagnose en behandeling; een klinisch relevant en kosteneffectief gebruik van diagnostische mogelijkheden bevorderen; een actieve bijdrage leveren aan patiëntgebonden en toegepast wetenschappelijk onderzoek. Om deze doelstellingen te realiseren werd door het laboratorium een kwaliteitssysteem ingevoerd dat voldoet aan de geregistreerde Belgische norm voor medische laboratoria, ISO 15189:2012. De invloed van de pre-analytische fase, alle gebeurtenissen die zich afspelen vóór de uitvoering van de histologische of cytologische analyse (zoals afname, bewaring en transport van patiëntmonsters), op de kwaliteit van het laboratoriumonderzoek is zeer groot. De kwaliteit van monsters is onderhevig aan fysische factoren zoals temperatuur, uitdroging en druk of tractie uitgeoefend op het weefsel. Een slechte kwaliteit van monsters kan de pathologisch-anatomische beoordeling bemoeilijken of zelfs onmogelijk maken. Het is bijgevolg van cruciaal belang dat monsters op een correcte manier worden afgenomen, bewaard en getransporteerd. Deze laboratoriumgids bevat informatie voor voorschrijvende huisartsen en geneesheerspecialisten die gebruik maken van de diensten van het laboratorium. Het doel van de gids is de aanvrager te helpen bij het correct aanvragen van pathologieonderzoek door richtlijnen te geven over het invullen van het aanvraagformulier en over de bewaar- en transportcondities van monsters die voor onderzoek aangeboden worden teneinde de preanalytische fase zo goed mogelijk te beheersen. Deze gids voor aanvragers werd opgesteld conform hoofdstuk 5.4.2, en van de ISO 15189:2012 norm en paragraaf 5.4 van het kwaliteitshandboek van het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie, GZA en is te raadplegen op het GZA portaal (GZA procedureboek en dienstensite van het laboratorium) en op de website van de GZA ziekenhuizen (te consulteren via onder Medische diensten en Laboratorium voor pathologische anatomie en cytologie GZA. Te gebruiken termen: laboratorium voor pathologische anatomie, pathologisch-anatomisch (als bijvoeglijk naamwoord), patholoog-anatoom. Pagina 1/26

2 Inhoudsopgave 1. Algemene gegevens Contactgegevens Openingsuren Medewerkers Artsen Dienstverantwoordelijke Kwaliteitsdienst RIZIV nomenclatuur 4 2. Overzicht activiteiten Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie Histopathologische onderzoeken Cytopathologische onderzoeken Klinische autopsies Moleculair-diagnostisch onderzoek 5 3. Richtlijnen voor interne aanvragen van pathologisch-anatomisch onderzoek Aanvraag Beschikbare aanvraagformulieren Aanbevelingen m.b.t. het invullen van een aanvraagformulier Aandachtspunten met betrekking tot aanvragen van pathologisch-anatomisch onderzoek Behandeling en transport van monsters Monsteridentificatie Monsters voor histopathologisch onderzoek: algemene informatie Monsters voor histopathologisch onderzoek: specifieke informatie per analyse Monsters voor histopathologisch onderzoek: specifieke informatie per weefseltype Monsters voor cytopathologisch onderzoek Aanvaardingscriteria Bevoorrading Aanleveren van monsters Binnen de openingsuren Buiten de openingsuren Doorlooptijden (tijd tussen de ontvangst van het monster en beschikbaarheid van gevalideerde definitieve analyseresultaten voor de aanvrager) Onderaanneming en uitbesteding Onderzoek in onderaanneming: doorsturen monster door het laboratorium Onderzoek in onderaanneming: rechtstreeks doorsturen van monster door aanvrager Onderzoek in uitbesteding Rapportering en distributie van verslagen Richtlijnen voor externe aanvragen van pathologisch-anatomisch onderzoek Aanvraag Beschikbaar aanvraagformulier Aanbevelingen m.b.t. het invullen van het extern aanvraagformulier Bewaring, transport en aanlevering van monsters/materiaal gerelateerd aan een externe aanvraag Specifieke aanbevelingen voor het extern aanvragen van HER2/neu SISH-onderzoek Specifieke richtlijnen voor moleculair diagnostisch mutatie-onderzoek op soliede tumoren Doorlooptijden Rapportering en distributie van verslagen Adviesverlening Opmerkingen, suggesties en vragen Bijlagen 26 Pagina 2/26

3 1. Algemene gegevens 1.1. Contactgegevens De hoofdactiviteiten van het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie GZA zijn gecentraliseerd op de campus Sint-Augustinus: Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie (blok 4, 1 ste verdieping) Campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan Wilrijk Tel. 03/ Fax 03/ Op de campus Sint-Vincentius en de campus Sint-Jozef zijn er twee satelliet-laboratoria: Campus Sint-Vincentius Sint Vincentiusstraat Antwerpen Campus Sint-Jozef Molenstraat Mortsel De gids voor aanvragers van pathologisch-anatomisch onderzoek en de bijlagen, zoals aanvraagformulieren, zijn te raadplegen op: het GZA portaal: GZA procedureboek en dienstensite van het laboratorium het internet (www.gza.be > Ik ben zorgverlener > Medische diensten) 1.2. Openingsuren Het is op werkdagen open en bereikbaar tussen: Campus Sint-Augustinus: Campus Sint-Vincentius: Campus Sint-Jozef: labo: 7u30-18u00, secretariaat: 8u00-18u00 8u30-17u00 9u00-13u00 (de aanwezigheid van een patholoog-anatoom is beperkt tot 11u30-12u30) De toegang tot de laboratoria wordt geregistreerd, hetzij elektronisch via de badgelezer, hetzij via invullen van het registratieformulier aan de inkom. Voor dringende zaken is er, buiten de normale openingsuren, steeds een patholoog bereikbaar (zie wachtlijsten GZA op het GZA portaal) Medewerkers Artsen Dr. Peter Vermeulen (diensthoofd) Tel. 03/ Dr. Marloes Luijks (adjunct-diensthoofd) Tel. 03/ Pagina 3/26

4 Dr. Gerda Goovaerts Tel: 03/ Dr. Cecile Colpaert Tel. 03/ Dr. Gert Van den Eynden Tel. 03/ Dr. Maria del Carmen Tavares Tel. 03/ Dr. Roberto Salgado Tel. 03/ Dr. Marloes Luijks Tel. 03/ Dienstverantwoordelijke Mevr. L. Schelfhout Tel. 03/ Kwaliteitsdienst Peter Vermeulen (interne kwaliteitscoördinator) Ilse Van der Auwera (kwaliteitsfunctionaris) Liliane Schelfhout (kwaliteitsmedewerker) 1.4. RIZIV nomenclatuur De nomenclatuur van de geneeskundige verstrekkingen is een gecodeerde lijst met de geneeskundige prestaties die (geheel of gedeeltelijk) vergoed worden door de verzekering voor geneeskundige verzorging: Pagina 4/26

5 2. Overzicht activiteiten Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie Het laboratorium bepaalt de wijze waarop en de methode en de apparatuur waarmee het onderzoek wordt uitgevoerd volgens de allernieuwste procedures en gangbare standaarden. Het verricht volgende onderzoeken ten behoeve van huisartsen en geneesheer-specialisten: 2.1. Histopathologische onderzoeken Histopathologisch onderzoek op paraffinecoupes Histopathologisch onderzoek op vriescoupes Histochemisch onderzoek op paraffinecoupes Enzymatische kleuringen op vriescoupes Immuunhistochemisch onderzoek op paraffinecoupes Immuunfluorescentie-onderzoek op vriescoupes Een gedetailleerde lijst van beschikbare histochemische en enzymatische kleuringen, antilichamen voor immuunhistochemisch en immuunfluorescentie-onderzoek, probes voor silver in situ hybridisatie onderzoek en beschikbaar moleculair-diagnostisch onderzoek wordt via het GZA portaal ( Activiteiten van het laboratorium) en internet (zie 1.1)) ter beschikking gesteld Cytopathologische onderzoeken Screeningscytologie van cervicovaginaal materiaal met dunnelaagtechniek FNAC (fijne-naald-aspiratiecytologie): onderzoek van fijne-naald-aspiratiemateriaal Lichaamsvochten 2.3. Klinische autopsies Volwassene Foetus en neonaatvoor de uitvoering van klinische autopsies worden de pathologen-anatomen geassisteerd door medewerkers van BTR Funeral Support bvba. De autopsies worden enkel uitgevoerd op de campus Sint- Augustinus. Het mortuarium staat in voor het transport van lichamen van overledenen tussen de campussen Sint-Vincentius/Sint-Jozef en Sint-Augustinus Moleculair-diagnostisch onderzoek Silver in situ hybridisatie onderzoek (SISH): vb. HER2/neu Mutatie-analyse: vb. EGFR, KRAS, BRAF Pagina 5/26

6 3. Richtlijnen voor interne aanvragen van pathologisch-anatomisch onderzoek 3.1. Aanvraag Het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie GZA voorziet in verschillende standaard aanvraagformulieren voor de verschillende onderzoeken. Om fouten (door te weinig informatie) en eventuele vertragingen te vermijden, moeten deze formulieren worden gebruikt. De verschillende aanvraagformulieren zijn te verkrijgen via de laboratoria of via het centraal magazijn van Terbeke (zie bestelnummers hieronder vermeld). De formulieren kunnen ook vanuit het GZA portaal en internet afgedrukt worden (zie 1.1). Sommige diensten kunnen elektronisch in het programma Aanvraag/Afspraak een aanvraag invullen en afdrukken om samen met het monster door te sturen Beschikbare aanvraagformulieren Histopathologisch en cytopathologisch onderzoek (bestelnummer 0000/342/4) Histopathologisch en cytopathologisch onderzoek van borstbiopsies (bestelnummer 0000/342/3) Voor pathologisch-anatomisch onderzoek van borstbiopsies moet het aangepaste aanvraagformulier worden gebruikt. Hierop staan een overzicht van de meest belangrijke klinische inlichtingen en een tekening van de linker en de rechter borst waarop de plaats van de biopsie kan aangeduid worden. Het formulier bevat ook aanbevelingen voor de oriëntatie van de biopsie en het insturen volgens de chronoprocedure (zie ook ). Cervicovaginaal cytopathologisch onderzoek Voor cervicovaginaal cytopathologisch onderzoek is er een aangepast aanvraagformulier met de keuze tussen screening en opvolging en met de mogelijkheid de patiënte te laten instemmen met betaling van de kosten indien niet aan de RIZIV-terugbetalingsvoorwaarden wordt voldaan. Aanvraagformulier voor autopsie volwassene, autopsie foetus en neonaat, toestemming tot autopsie De behandelende arts neemt zo vlug mogelijk na het overlijden telefonisch contact op met het laboratorium, zodat de modaliteiten van de autopsie kunnen afgesproken worden met de pathologen-anatomen zoals probleemstelling, uitgebreidheid van de autopsie enz. Het lichaam van de overledene zal zonder verwijl naar het mortuarium gebracht worden zodat de autopsie gepland kan worden in samenspraak met het personeel van het mortuarium. Er bestaat geen wetgeving omtrent de praktijk van klinische autopsies op een volwassene. Het is echter wenselijk de familie in te lichten over het voornemen een autopsie uit te voeren (cfr. Ethische Commissie en Medische Raad 07/09/1999). Blijkt het niet mogelijk toelating te vragen, dan moet de behandelende arts zich er van vergewissen dat er geen redenen voor oppositie zijn (geloofsovertuiging of andere). Aan de aanvrager van de autopsie wordt wel gevraagd om de modaliteiten van toestemming vermeld op het aanvraagformulier voor autopsie volwassene aan te kruisen. Voor autopsies op een foetus, neonaat of minderjarige wordt een schriftelijke toestemming van de beide ouders gevraagd. Een voorgedrukt formulier toestemming tot autopsie is hiervoor beschikbaar (GZA portaal). Vroeggeboorten van minder dan 24 weken moeten wettelijk niet begraven worden. Wanneer de familie toch een begrafenis wenst, moet dit aan de patholoog-anatoom meegedeeld worden zodat de lichaamsresten terug naar het mortuarium kunnen gebracht worden. Pagina 6/26

7 Aanbevelingen m.b.t. het invullen van een aanvraagformulier Elk monster dat op het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie GZA aangeboden wordt voor onderzoek dient vergezeld te zijn van een juist en volledig ingevulde aanvraag waarbij de patiëntgegevens op het monster overeenkomen met deze op de aanvraag. Wanneer de aanvraag betrekking heeft op meer dan één monster ( deelmonsters ), aangeleverd in verschillende recipiënten, moet de aanvrager de gegevens vermelden voor elk monster, gebruik makend van een unieke nummering die overeenkomt met deze op de recipiënten ( deelnummering ). Gebruik geen nummering van klinische inlichtingen indien er geen deelmonsters zijn. Een mondelinge aanvraag voor pathologieonderzoek kan niet aanvaard worden, hoogstens als verwittiging ter kennis genomen worden. Bij elke mondelinge aanvraag wordt gevraagd om een schriftelijk aanvraagformulier in te vullen en samen met het monster te bezorgen. Ook voor een aanvullend onderzoek dient een aanvraagformulier te worden ingevuld. Het is de verantwoordelijkheid van de aanvragende arts om het aanvraagformulier correct en volledig in te vullen volgens de richtlijnen beschreven in deze gids voor aanvragers. Volgende gegevens graag op de aanvraag vermelden (verplichte gegevens zijn gemarkeerd met *. Indien deze gegevens ontbreken wordt de aanvraag niet of met vertraging behandeld): Administratieve gegevens: identificatie van de patiënt *: naam en voornaam van de patiënt, opnamenummer (indien beschikbaar), geslacht, geboortedatum, adresgegevens, mutualiteitgegevens identificatie van de aanvragende geneesheer *: naam en voornaam, adresgegevens voor doorsturen resultaten, RIZIV gegevens *, datum voorschrift handtekening aanvragend geneesheer * (een elektronische handtekening is niet wettelijk geldig) eventuele vermelding kopie verslag aan collega s Gegevens met betrekking tot het monster: type onderzoek dat wordt aangevraagd (histologie, cytologie, immuunhistochemie of andere) intra-operatief onderzoek: macroscopisch of microscopisch, indicatie en telefoonnummer OK of arts datum en uur afname * fixatiegegevens: datum en uur van fixatie indien biopten door aanvrager gefixeerd worden of vers aankruisen voor biopten die dadelijk na afname ongefixeerd ingestuurd worden * aard van het te onderzoeken materiaal * anatomische lokalisatie * (orgaan, plaats in het orgaan, lateraliteit bij pare organen,...) klinische inlichtingen * (specifiek vraagstelling, infectie, anamnestische informatie, historische diagnoses,...) Aandachtspunten met betrekking tot aanvragen van pathologisch-anatomisch onderzoek Foutieve identificatie: Aanvragen kunnen door het laboratorium geweigerd worden indien ze onvoldoende of onjuiste gegevens bevatten om een resultaat te bekomen dat voldoet aan de geldende kwaliteitscriteria. Het laboratorium brengt in dit geval de aanvrager onmiddellijk op de hoogte en het monster wordt optimaal bewaard zodat er geen kwaliteitsverlies kan optreden.. Bij foutieve identificatie van een patiëntmonster zal een medewerker van het laboratorium aan de aanvrager vragen om het monster of het deelmonster ondubbelzinnig ter plekke, in het laboratorium te identificeren. De aanvrager kan eventueel op eigen verantwoordelijkheid verplegend personeel of medewerkers van het operatiekwartier aanstellen om deze identificatie uit te voeren. Pagina 7/26

8 Verwarring van lateraliteit bij pare organen: Bij biopsies van pare organen moet links of rechts vermeld staan op het aanvraagformulier. Bij bemonstering van beide pare organen bij eenzelfde patiënt en bij andere bilaterale chirurgische ingrepen of biopsienames dient een afzonderlijk aanvraagformulier voor elke zijde te worden gebruikt om verwarring te voorkomen Dringende onderzoeken: Het aanvraagformulier voorziet geen apart aankruisvakje voor dringende onderzoeken aangezien in het huidige pathologieaanbod dringend histologisch of cytologisch onderzoek, waarvoor de normale doorlooptijden niet voldoen, zeer zeldzaam is. Indien de aanvrager op medische gronden voor bepaalde monsters een snellere behandeling wenst dan de standaarddoorlooptijden hieronder vermeld in 3.4, dan wordt na overleg van de aanvrager met de dienstdoende patholoog-anatoom beslist welke voorkeursbehandeling wordt gegeven aan het monster. Deze beslissing wordt door de dienstdoende patholoog-anatoom genoteerd in het vak opmerkingen labo op het aanvraagformulier. Zeker in levensbedreigende situaties waarbij een zo kort mogelijk interval vereist is voor het resultaat van cytologisch of histologisch onderzoek gebeurt het overleg tussen de aanvrager en de dienstdoende patholooganatoom liefst vóór de afname van het monster zodat de patholoog-anatoom instructies kan geven voor de bewaring, transport en doorwerking van het monster Besmettingsgevaar (infectie & straling) en/of gevaar voor prikaccident: Potentieel besmettingsgevaar (bv. HIV, hepatitis, ) moet door de aanvrager duidelijk vermeld worden op het aanvraagformulier. Op de verpakking van monsters met besmettingsgevaar moet een sticker besmettelijk gekleefd worden. Op de verpakking van monsters met oriëntatienaalden moet een sticker naalden gekleefd worden. Bij bestralingsgevaar (bv. prostaatresectie na eerdere brachytherapie) moet vóór doorsturing naar het laboratorium de dienst fysica worden geraadpleegd door de aanvrager en moet dit gevaar duidelijk vermeld worden op het aanvraagformulier Farmacodiagnostisch onderzoek: In het kader van farmacodiagnostisch immuunhistochemisch onderzoek met antilichamen gericht tegen de oestrogeenreceptor, de progesteronereceptor, c-erb-b2 (HER2/neu), epidermale groeifactorreceptor en c-kit (CD117) zal de aanvrager per casus een aanvraagformulier worden toegestuurd aangezien deze analyses volgens K.B enkel mogen uitgevoerd worden na schriftelijke aanvraag door de behandelende geneesheer. Het Silver in situ hybridisatie onderzoek (SISH) voor HER2/neu (onder BELAC-accreditatie (norm ISO15189:2007)) wordt bij voorkeur uitgevoerd op het resectiestuk van de tumor omdat dit het meest representatieve weefsel bevat. De test kan uitzonderlijk op het naaldbiopt uit de tumor uitgevoerd worden bv. indien neo-adjuvante therapie gepland is. Dit moet via een afzonderlijk aanvraagformulier worden aangevraagd of op het originele aanvraagformulier worden vermeld Behandeling en transport van monsters Het laboratorium verzorgt geen transport van monsters die niet door het laboratorium worden verwerkt Monsteridentificatie Vermeld de patiëntgegevens op het recipiënt met ook eventuele deelnummering indien er meer dan één recipiënt per patiënt is (in overeenstemming met de deelnummering op het aanvraagformulier). Pagina 8/26

9 Monsters voor histopathologisch onderzoek: algemene informatie Biopten, chirurgische resectiestukken en vochten worden na afname in een gesloten recipiënt getransporteerd. Recipiënten van verschillende grootte en gevuld met verschillende fixatieven zijn verkrijgbaar in het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie GZA of kunnen besteld worden via het centraal magazijn. Eén-literflessen met formol 10% zijn eveneens verkrijgbaar in het laboratorium (zie 3.2.7). Alle weefsels (o.a. biopten, resectiestukken,...) voor routine histologisch onderzoek moeten na afname gefixeerd worden in formol 10% (formaldehyde 4% eindconcentratie). Uitzonderingen hierop staan vermeld onder en Op de recipiënten met formol (en andere fixatieven) is een vervaldatum vermeld. Gebruik geen vervallen fixatief! Bewaring van weefsel gefixeerd in formol 10% of unifix kan op kamertemperatuur, maar mag ook in de koelkast (4 C) (zie ook specifieke richtlijnen voor het operatiekwartier hieronder). Bewaring van biopten in glutaaraldehyde moet bij 4 C. Om de beoordeling van het monster te optimaliseren, zijn de tijd tussen afname en fixatie ( tijd tot fixatie ) en de fixatieduur heel belangrijk. De tijd tussen afname en fixatie van het monster moet zo kort mogelijk gehouden worden en moet gekend zijn. Gelieve dan ook de datum en het uur van de start van fixatie in te vullen op het aanvraagformulier Specifieke richtlijnen voor het operatiekwartier: Alle resectiestukken uit het operatiekwartier, vers of gefixeerd, moeten in afwachting van transport in de koelkast van het operatiekwartier bewaard worden. De aanvraagformulieren worden in het bakje nabij de koelkast gelegd. Alle resectiestukken worden door een medewerker van het laboratorium opgehaald van maandag tot vrijdag om: Campus Sint-Augustinus: 9.30u, 11.30u, 14.00u, 15.00u, 16.30u en 17.00u CDC (campus Sint-Augustinus): 11.30u, 17.00u Campus Sint-Vincentius: 10.30u, 12.30u, 15.00u, 16.00u Campus Sint-Jozef: 11.00u, 12.30u Kleinere resectiestukken van slechts enkele centimeter doormeter zijn zeer gevoelig aan uitdroging en moeten steeds gefixeerd worden in formol 10%. Grote resectiestukken van organen (bijvoorbeeld uterus, colon, maag, long, prostaat, nier, ) zijn minder onderhevig aan uitdroging en kunnen gedurende deze korte tijdsintervallen in een gesloten plastic zak of ander gesloten recipiënt in de koelkast van het operatiekwartier droog bewaard worden. Alle resectiestukken moeten gefixeerd worden in formol 10% in het weekeinde en: na 17.00u voor de campus Sint-Augustinus; na 16.00u voor de campus Sint-Vincentius; na 12.30u voor de campus Sint-Jozef. Voor de fixatie van grote resectiestukken moet een voldoende volume formol 10% gebruikt worden, zodat de resectiestukken volledig ondergedompeld zijn. Voor de medewerkers van het operatiekwartier werd een beknopte gids en een overzichtelijke beslissingsboom opgesteld (zie bijlagen) Specifieke behandeling van ongefixeerde monsters: Voor volgende onderzoeken is vers niet-gefixeerd weefsel nodig: Pagina 9/26

10 Peroperatoir vriescoupe-onderzoek (zie ) Histochemisch onderzoek op vriessneden: enzymatische kleuringen bijv. ACE (AcetylCholine- Esterasekleuring) (zie ) Klinisch vermoeden van hematologische maligniteit (bijv. lymfoom): immuunhistochemische analyse op vriessneden (bijv. kappa/lambda-lichte keten expressie) en sampling voor flow-cytometrisch onderzoek (zie ) Huidbiopten met vermoeden van vasculitis/systeemziekte: immuunfluorescentie-onderzoek op vriessneden (zie ) Alle biopten die door de patholoog-anatoom geheel of gedeeltelijk ingevroren dienen te worden (bijv. in het kader van een klinische studie (zie ) of voor een weefselbank) of die vers doorgestuurd dienen te worden naar andere laboratoria (bijv. labo Klinische Biologie voor flow-cytometrisch onderzoek) De ongefixeerde monsters die hierboven zijn besproken moeten onmiddellijk naar het laboratorium worden getransporteerd. Vermeld het type van onderzoek op het aanvraagformulier. Het versturen van een biopt op kompres (gaas), foam of andere dragers is niet aangewezen: bij verwijdering van het weefsel van deze dragers treedt vaak fragmentatie op Monsters voor histopathologisch onderzoek: specifieke informatie per analyse Biopten voor vriescoupe-onderzoek Hoe weefsel insturen: Weefsel droog, niet gefixeerd, niet in fysiologisch vocht, niet op kompres of foam insturen. Wanneer er verschillende fragmenten tegelijk verstuurd worden, duidelijk de lokalisaties van de verschillende monsters vermelden en voor welke monsters vriescoupe-onderzoek wordt aangevraagd. Vergeet niet het telefoonnummer van het operatiekwartier of de aanvragende arts op de aanvraag te noteren en de keuze intra-operatief onderzoek aan te duiden. Vermeld steeds de specifieke vraagstelling (diagnosestelling, evalueren uitgebreidheid of snijranden, beoordelen van representativiteit van het gepreleveerde weefsel,...) Indicaties: Geen preoperatieve diagnose: de intra-operatieve diagnose kan de aard van de ingreep beïnvloeden. Peroperatieve bepaling van de uitgebreidheid van een ziekteproces waardoor de aard van de ingreep beïnvloed kan worden. Peroperatieve weefselidentificatie (bijv. bijschildklierweefsel of niet?) Beoordeling van snijranden. Beoordeling van de representativiteit van biopsiemateriaal. Contra-indicaties: Niet zichtbare of niet palpabele laesies. Te kleine laesies waarbij vriescoupe-onderzoek tot te veel weefselverlies aanleiding geeft. Verkalkte weefsels. Weefsel rijk aan vetweefsel. Bij twijfel: bespreek de indicatiestelling met een patholoog van dienst. Het is nuttig om een voorzien vriescoupe-onderzoek enkele dagen op voorhand te melden aan het secretariaat Pagina 10/26

11 Op de campus Sint-Jozef kan het intra-operatief onderzoek middels vriessnede enkel doorgaan op woensdagen. Uitzonderlijk is dit onderzoek mogelijk op andere dagen (enkel tussen 11.00u en 12u30 en mits dit bij voorbaat werd gemeld aan het secretariaat). Vriescoupe-onderzoek tijdens de openingsuren van het laboratorium: Tijdens de heelkundige procedure wordt het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie bij voorkeur telefonisch verwittigd wanneer het weefsel uit het operatiekwartier vertrekt. Het volledig ingevuld aanvraagformulier met indicatiestelling, vraagstelling en nuttige klinische gegevens wordt samen met het weefsel aan het laboratorium bezorgd. Vriescoupe-onderzoek buiten de openingsuren van het laboratorium: Ingrepen waarbij een vriescoupe-onderzoek wordt verwacht, dienen gepland te worden binnen de openingsuren van het laboratorium. Na de openingsuren is er geen ondersteunend personeel meer aanwezig en moet de patholoog-anatoom dit onderzoek alleen afhandelen. Dit kan leiden een verlengde wachttijd. Wanneer een vriescoupe-onderzoek toch verwacht wordt buiten de openingsuren van het laboratorium moet dit met de pathologen-anatomen minstens een dag op voorhand worden afgesproken. Wanneer door omstandigheden een binnen de normale uren geplande vriescoupe naar een later uur wordt verschoven, moet de patholoog-anatoom hiervan zo vlug mogelijk, en steeds voor sluitingstijd, verwittigd worden. Wanneer het geplande vriescoupe-onderzoek afgelast wordt, moet de patholoog-anatoom hiervan ook op de hoogte gebracht worden. Voor een onverwacht vriescoupe-onderzoek buiten de openingsuren, zie 1.2. Na aankomst in het labo wordt de vriescoupeprocedure gestart die gemiddeld 15 minuten (macroscopie, invriezen, snijden, kleuren, microscopie) per fragment duurt. De wachttijd kan gevoelig oplopen wanneer verschillende vriescoupes moeten gedaan worden (bv. snijranden van een groot huidresectiestuk). Het resultaat wordt zo snel mogelijk telefonisch doorgegeven aan, bij voorkeur, de aanvragende arts. Gelieve dan ook het opgegeven telefoontoestel vrij te houden. Bij het telefonisch doorgeven van een resultaat via het OK-personeel wordt aan dit personeelslid gevraagd om zich te identificeren en het resultaat hoorbaar voor de patholoog-anatoom te herhalen om fouten te vermijden. Het mondeling doorgegeven resultaat zal steeds vermeld worden in het pathologisch-anatomisch verslag Schildwachtlymfeknopen voor intra-operatief cytologisch onderzoek De lymfeknopen worden dadelijk na afname vers (droog) en niet gefixeerd naar het laboratorium gebracht door een OK medewerker. Bij voorkeur wordt het laboratorium pathologische anatomie telefonisch verwittigd wanneer het weefsel uit het operatiekwartier vertrekt. Een volledig ingevuld aanvraagformulier met indicatiestelling, vraagstelling en nuttige klinische gegevens wordt samen met het weefsel aan het laboratorium bezorgd. Op de aanvraag wordt het telefoonnummer vermeld waar de aanvragende arts bereikt kan worden. Gelieve het opgegeven telefoontoestel vrij te houden. Het antwoord wordt na gemiddeld 15 minuten telefonisch meegedeeld. De wachttijd kan gevoelig oplopen indien multipele lymfeknopen als schildwachtlymfeknoop ingestuurd worden. Daarom wordt aangeraden om enkel de lymfeknopen die duidelijk tracer capteren als schildwachtlymfeknoop in te sturen. Gemiddeld zijn er 1 tot 2 schildwachtlymfeknopen per patiënt Biopten voor immuunfluorescentie Transport naar het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie dient onmiddellijk te gebeuren. Vermits het meestal gaat om kleine biopten moet dit transport gebeuren in fysiologische vloeistof om uitdroging Pagina 11/26

12 te vermijden. Wanneer het transport niet binnen de 30 minuten kan gebeuren, wordt het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie telefonisch verwittigd en zal een medewerker van het laboratorium het monster komen ophalen (binnen het ziekenhuis). Tijdelijke bewaring bij de aanvrager moet ondertussen op 4 C. Bij bemonstering na sluitingstijd wordt het biopt in fysiologisch water bewaard op 4 C Biopten voor flow-cytometrie Het weefsel moet onmiddellijk en droog opgestuurd worden. Kleine biopten kunnen ook in fysiologische vloeistof opgestuurd worden om uitdroging te vermijden. De patholoog-anatoom neemt de prelevementen noodzakelijk voor diagnose en selecteert een deel van het weefsel voor flow-cytometrisch onderzoek. Dat weefsel wordt onmiddellijk door een medewerker van het laboratorium voor pathologische anatomie naar het laboratorium klinische biologie verstuurd. Een aanvraag flow-cytometrie van het laboratorium klinische biologie moet ingevuld en getekend bijgevoegd worden. Kijk voor de relevante procedures in de gids van het laboratorium Klinische Biologie Resecties van mammacarcinomen: chronoprocedure (enkel op de campus Sint-Augustinus) Tumorectomiespecimens moeten georiënteerd worden met drie naalden of draden. Bij aanvullende resecties moet minstens worden aangeduid welke zijde gericht is naar voorafgaande biopsieholte. Mastectomiespecimens moeten georiënteerd worden met een pijl van de tepel naar 12 uur. Alle resecties van invasieve mammacarcinomen (tumorectomie- en mastectomiespecimens) worden dadelijk naar het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie GZA gebracht volgens de chronoprocedure voor kernzuur- en proteïnenisolatie. Sinds 17 november 2003 bestaat er in het Sint-Augustinus ziekenhuis een procedure met als doel een prospectief bestand van kernzuren en proteïnen van hoge kwaliteit uit mammacarcinomen te verkrijgen. Dit doel kan enkel bereikt worden wanneer carcinoomweefsel binnen de 15 minuten na resectie uit het lichaam kan ingevroren worden in vloeibare stikstof. Bijkomend voordeel van de chronoprocedure is dat het carcinoomweefsel dan ook binnen het uur gefixeerd is in formol 10%, wat volgens nationale en internationale richtlijnen een vereiste is voor goede immuunhistochemische detectie van hormoonreceptoren en eventuele overexpressie van HER2/neu. In eenzelfde tijd kan de patholoog-anatoom intra-operatief de snijranden van de resectie macroscopisch beoordelen en de chirurg verwittigen indien aanvullende resectie noodzakelijk is. Kort samengevat: De verantwoordelijke chirurg moet op basis van de door hem gekende indicatie van de ingreep de chronoprocedure opstarten en de OK verpleegkundige op de hoogte brengen. Op het moment dat het weefselmonster uit de wonde wordt genomen, start de tijdsregistratie door de OK verpleegkundige die een chronometer indrukt en zo mogelijk ter verwittiging telefoneert naar het labo pathologische anatomie. De dienstdoende patholoog wordt onmiddellijk verwittigd. De labohulp of MLT maakt het invulformulier patiëntengegevens en tijdsregistratie weefselbank klaar en zet ook de recipiënten klaar waarin het weefsel zal ingevroren worden. De verpleegkundige OK spreekt af met de logistieke medewerker OK om het monster samen met de chronometer zonder verwijl naar het laboratorium voor pathologische anatomie te brengen. Het labopersoneel neemt het monster en de chronometer aan en registreert het uur van aankomst op het invulformulier. Een wisselchronometer wordt aan de medewerker van het OK meegegeven. De patholoog-anatoom inkt de snijranden van het resectiestuk, zoekt het carcinoom en snijdt kleine weefselcilinders uit het carcinoom. Het weefselmonster wordt ingevroren in vloeibare stikstof. Het tijdstip van invriezen wordt door het labopersoneel geregistreerd op het invulformulier Resectiespecimens van tumoren voor klinische studies Pagina 12/26

13 Meer en meer klinische trials (bijvoorbeeld voor hersentumoren, longtumoren, ) vereisen weefsel dat zo snel mogelijk, dit is meestal binnen de 15 minuten na resectie, ingevroren wordt in vloeibare stikstof. De operatie van deze patiënten moet daarom binnen de openingsuren van het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie, GZA gepland worden, zodat patholoog-anatoom en medisch laboratorium technoloog aanwezig zijn. Bij voorkeur wordt voor deze biopten de chronoprocedure gevolgd (zie ) In ieder geval moeten deze specimens onmiddellijk na resectie droog (vers en niet gefixeerd) binnengebracht worden in het laboratorium voor pathologische anatomie. Het uur van afname moet duidelijk ingevuld zijn op het aanvraagformulier. De patholoog-anatoom zal onmiddellijk na aankomst in het laboratorium een gedeelte van de tumor invriezen in vloeibare stikstof of verwerken volgens de richtlijnen van de klinische studie. Het uur van invriezen wordt genoteerd op het aanvraagformulier Biopten voor elektronenmicroscopie Voor biopten die met behulp van elektronenmicroscopie dienen te worden onderzocht, moet er een week op voorhand contact te worden opgenomen met een patholoog-anatoom. Biopten afgenomen voor elektronenmicroscopisch onderzoek worden gefixeerd in glutaaraldehyde (voor bevoorrading recipiënten: zie 3.2.7). Bewaring op 4 C (koelkast). De biopten mogen niet groter zijn dan 1x1x1mm. De monsters worden in samenspraak met de clinicus naar het meest geschikte extern centrum voor verder onderzoek doorgestuurd. Zie hieronder in 3.5, onderaanneming en uitbesteding van onderzoek Biopten voor microbiologisch onderzoek Deze biopten moeten rechtstreeks naar het laboratorium Klinische Biologie worden verstuurd. Het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie GZA beschikt niet over een steriele omgeving/instrumenten/recipiënten om een correcte verwerking van deze biopten uit te voeren. Kijk voor de relevante procedures in de gids van het laboratorium klinische biologie Biopten voor histochemisch onderzoek (ACE-kleuring) op vers, niet-gefixeerd weefsel Transport naar het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie GZA dient onmiddellijk te gebeuren. Vermits het meestal gaat om kleine biopten moet dit transport gebeuren in fysiologische vloeistof om uitdroging te vermijden. Wanneer het transport niet binnen de 30 minuten kan gebeuren, wordt het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie telefonisch verwittigd en zal een medewerker van het laboratorium het monster komen ophalen (binnen het ziekenhuis). Bewaring moet ondertussen op 4 C gebeuren Monsters voor histopathologisch onderzoek: specifieke informatie per weefseltype Arteria temporalisbiopten Cornea-, conjunctiva-, sclera- en ooglidbiopten Intra-operatief vriescoupe-onderzoek: onmiddellijk en droog ongefixeerd transport. Let op: evaluatie van snijranden bij zeer kleine biopten van ooglid is onbetrouwbaar en leidt tot verlies van weefsel voor definitief onderzoek van paraffine-ingebed weefsel. Duidelijke oriëntatie is vereist (tekening!). Het geniet de voorkeur om, indien mogelijk, de wonde open te laten in afwachting van meer nauwkeurig Pagina 13/26

14 onderzoek van paraffine-ingebed weefsel van de snijranden (best gebeurt hiervoor op voorhand telefonisch contact met een patholoog-anatoom). Hoofd- en halsregiobiopten (mondmucosa, (naso)pharynx, maxilla, mandibula) Intra-operatief vriescoupe-onderzoek: onmiddellijk en droog ongefixeerd transport Beenmergbiopten Beenmergbiopten worden na afname gefixeerd in Unifix (voor bevoorrading zie 3.2.7). Gelieve de starttijd van fixatie te vermelden op het aanvraagformulier. Blaas- en urethrabiopten Borstpunctiecilinders. Gebruik het speciale aanvraagformulier voor onderzoek van borstbiopsies en duidt de lateraliteit/kwadrant in de borstklier ook aan op de tekening op dit formulier. Vermeld zeker de starttijd van fixatie. Bronchus- en perifere longbiopten Colorectale (endoscopische) biopten Ductus deferensbiopten Gynaecologisch curettageweefsel Genetisch onderzoek: zie richtlijnen vermeld in 3.5 Onderzoek in onderaanneming Dienst Erfelijkheidsleer Sint-Augustinus Gynaecologische biopten vulva, vagina, cervix, endometrium Huidbiopten (punch-) Immuunfluorescentie-onderzoek: zie Huidresectiestukken Immuunfluorescentie-onderzoek: zie Let op: bij blaarziekten dient de bemonstering te gebeuren aan de rand van de blaar of in normale huid Intra-operatief vriescoupe-onderzoek: onmiddellijk en droog ongefixeerd transport Let op: duidelijke oriëntatie vereist (m.b.v. hechtingsdraden) met inbegrip van tekening bij beoordeling van snijranden. Pagina 14/26

15 Let op: bij kleine resectiestukken (< 1cm) is de beoordeling van snijranden moeilijk en wordt, indien mogelijk, beter de wonde opengelaten in afwachting van meer nauwkeurig onderzoek van paraffine-ingebed weefsel van de snijranden. Best gebeurt hierover overleg met de patholoog-anatoom op voorhand. Ten voordele van de duur van het intra-operatief onderzoek: meest verdachte snijrand aanduiden voor vriescoupe. Levercilinders Lymfeknopen (m.i.v. mediastinale lymfeknopen) Bij vermoeden lymfoom: zie i.v.m. richtlijnen voor bemonstering voor flow-cytometrie Bij vermoeden van infectieuze pathologie en nood aan microbiologisch onderzoek: in het operatiekwartier moet op steriele wijze een deel van de lymfeknoop worden genomen en opgestuurd naar het laboratorium Klinische Biologie. Steriele verwerking is niet mogelijk in het Laboratorium voor Pathologische Anatomie en Cytologie. Intra-operatief vriescoupe-onderzoek: onmiddellijk droog niet-gefixeerd insturen Intra-operatief cytologisch onderzoek van schildwachtlymfeknopen (borstcarcinoom): zie Maagbiopten (endoscopisch) Mammotoombiopten Miskraamweefsel Genetisch onderzoek: zie richtlijnen vermeld in 3.5 Onderzoek in onderaanneming Dienst Erfelijkheidsleer Sint-Augustinus Neurochirurgische biopten (hypofyse, hersenweefsel, ruggenmerg, discus) Intra-operatief vriescoupe-onderzoek: onmiddellijk droog, niet-gefixeerd insturen Niercilinders Voor onderzoek in het kader van glomerulopathie (EM, IF): zie 3.5 Onderzoek in onderaanneming Laboratorium Pathologische Anatomie UZ Antwerpen NKO-biopten: sinus-, neusbiopten Elektronenmicroscopisch onderzoek: zie Orthopedische biopten: synovium, gewrichtskapsel, peesweefsel Prostaatcilinders Histopathologisch onderzoek: fixatie in 10% formol, bewaren op kamertemperatuur Pagina 15/26

16 Skeletspierweefsel Zie richtlijnen vermeld bij 3.5 Onderzoek in onderaanneming Instituut Born-Bunge Slokdarmbiopten (endoscopisch) Histopathologisch onderzoek: fixatie in 10% formol, bewaren op kamertemperatuur Testisweefsel Histopathologisch onderzoek: fixatie in 10% formol, bewaren op kamertemperatuur Tonsillen, uvula Histopathologisch onderzoek: fixatie in 10% formol, bewaren op kamertemperatuur TUR blaas, prostaat Histopathologisch onderzoek: fixatie in 10% formol, bewaren op kamertemperatuur Monsters voor cytopathologisch onderzoek FNAC (fijne-naald-aspiratiecytologie) Optimale verwerking bij FNAC: Verkregen punctiemateriaal niet uitstrijken, maar uitspuiten in een recipiënt met Easyfix fixatief (voor bevoorrading: zie 3.2.7) of onmiddellijke toelevering van de spuit (zonder eerst uit te spuiten in Easyfix) Na het uitspuiten van het punctiemateriaal in het fixatief de spuit losmaken van de naald. Fixatief opzuigen in de spuit (het beste is om aan het vloeistofoppervlak op te zuigen zodat ook lucht wordt meegezogen; de cellen aan de wand laten hierdoor beter los). Spuit terug op naald zetten en fixatief uitspuiten in recipiënt met fixatief. Deze laatste twee stappen minimaal 2 maal herhalen. Graag de patiëntgegevens op de aanwezige sticker aanbrengen zodat de rest van het potje vrij blijft. Al het verkregen celmateriaal is zo voor cytologisch onderzoek te gebruiken: in het laboratorium kunnen hierna uitstrijkjes gemaakt worden en kan ook een celblok worden vervaardigd waarop indien nodig alle histochemische- en immuunhistochemische technieken (zoals voor biopsiemateriaal) kunnen worden toegepast Lichaamsvochten Vochten in monsterpotjes brengen en indien mogelijk dadelijk naar het laboratorium pathologische anatomie brengen. Monsters in afwachting van transport in de koelkast bewaren of fixeren door toevoegen van een gelijke hoeveelheid Easyfix fixatief. Bij kleine hoeveelheden lichaamsvocht (enkele centiliters of minder) is het altijd beter om fixatief toe te voegen. Graag de patiëntgegevens op de aanwezige sticker aanbrengen zodat de rest van het potje vrij blijft. Minimale hoeveelheden lichaamsvocht die niet kunnen opgevangen worden in een recipiënt (b.v. tepelverlies) worden door de aanvrager op een draagglaasje uitgestreken; dit uitstrijkpreparaat dient onmiddellijk gefixeerd te worden met Cytospray of door onderdompeling in methanol Specifieke richtlijnen per type vocht Ascitesvocht Cytopathologisch onderzoek: Groter volume (maximaal 500 ml insturen a.u.b.) ongefixeerd zo snel mogelijk transporteren naar laboratorium, anders bewaring op 4 C Pagina 16/26

17 Bij klein volume: fixeren met Easyfix, bewaren op kamertemperatuur Bronchiale lavagevochten en aspiraten Cytopathologisch onderzoek: fixeren met Easyfix, bewaren op kamertemperatuur Bronchusbrushings Cytopathologisch onderzoek: fixeren met Easyfix, bewaren op kamertemperatuur Cerebrospinaal vocht Cytopathologisch onderzoek: fixeren met Easyfix, bewaren op kamertemperatuur Cervico-vaginaal (vulvair/peri-anaal) materiaal met dunnelaagtechniek Voor de celcollectie is een brush beschikbaar, waarvan het uiteinde afneembaar is. Dit uiteinde wordt ondergedompeld in het cytologische fixatief Easyfix firma Labonord (voor bevoorrading: zie 3.2.7). Het potje wordt gesloten en geschud teneinde een homogene fixatie te bekomen. Graag de patiëntgegevens op de aanwezige sticker aanbrengen zodat de rest van het potje vrij blijft. De bekomen celsuspensie laat toe om nog aanvullende moleculaire onderzoeken (HPV detectie) uit te voeren. Bij afwijkende cervixcytologie kan het celmateriaal worden doorgestuurd voor HPV detectie naar een extern centrum. Zie hieronder in 3.5, onderaanneming en uitbesteding van onderzoek. Pagina 17/26

18 Cystevocht Cytopathologisch onderzoek: Groter volume (maximaal 500 ml insturen aub) ongefixeerd zo snel mogelijk transporteren naar laboratorium, anders bewaren op 4 C Bij klein volume: fixeren met Easyfix, bewaren op kamertemperatuur Pleuravocht Cytopathologisch onderzoek: Groter volume (maximaal 500 ml insturen a.u.b.): ongefixeerd zo snel mogelijk transporteren naar laboratorium, anders bewaring op 4 C Bij klein volume: fixeren met Easyfix, bewaren op kamertemperatuur Urine Cytopathologisch onderzoek: fixeren met Easyfix, bewaren op kamertemperatuur Aanvaardingscriteria Het laboratoriummanagement heeft aanvaardings-/rejectiecriteria opgesteld die gelden bij ontvangst van monsters in de laboratoria. Sommige van deze criteria leiden tot het niet analyseren van het monster, andere tot uitgestelde analyse, eventueel met vermelding van een disclaimer in het besluit van het PA-verslag. Er wordt steeds een poging ondernomen om de aanvrager te contacteren om zo aan de aanvaardingscriteria te voldoen en het monster wordt onder optimale condities bewaard. Bij niet verwerken van het monster wordt de aanvrager vanzelfsprekend op de hoogte gebracht. Geen verdere verwerking van het ingestuurde monster: Monster voor cervicovaginale cytologie voor dunnelaagtechniek ingestuurd in formol Problemen met de identificatie van de aanvraagformulieren/recipiënten waardoor geen ondubbelzinnige toewijzing van monster aan patiënt mogelijk is, zelfs niet na contact met de aanvrager Verwerking met vermelding van disclaimer in het PA-verslag: Bij onvoldoende kwaliteit van het monster voor betrouwbare analyse Aanvraag met verschillende monster zonder correcte nummering van de deelmonsters op aanvraag of recipiënten Bij een aanvraagformulier gehecht aan het monsterrecipiënt of bij een aanvraagformulier in één zakje samen met het recipiënt echter zonder patiëntidentificatie op het recipiënt Verkeerde fixatie-status Insturen zonder rekening te houden met de chronoprocedure bij biopten die hier wel voor in aanmerking komen Biopten voor intra-operatief onderzoek (vriescoupe, depcytologie) ingestuurd in fixatief Punctiecytologie ingestuurd in formol Biopten die niet onmiddellijk naar het laboratorium werden gebracht hoewel de aangevraagde analyse dit vereist Zie ook: disclaimerbeleid bij farmacodiagnostische analyses i.v.m. fixatieduur ( 4.5). Pagina 18/26

19 Bevoorrading Volgende recipiënten kunnen verkregen worden in het laboratorium of kunnen besteld worden via het magazijn (bewaring op kamertemperatuur): Lege monsterpotjes 60 ml: laboratorium en magazijn (bestelnummer 6005/520/2) Monsterpotjes 60 ml gevuld met 30 ml formol: verdeling enkel via het laboratorium Monsterpotjes 60 ml gevuld met Unifix fixatief: verdeling enkel via het laboratorium Monsterpotjes gevuld met glutaaraldehyde: verdeling enkel via het laboratorium Brush + Easyfix potje: verdeling enkel via het laboratorium (bestelnummer 6005/132/9) Monsterpotjes met Easyfix fixatief: verdeling enkel via het laboratorium Recipiënten voor 24 uren urinecollectie (gebruikt voor grote hoeveelheden vocht): magazijn (bestelnummer 6070/635/7) Eén-literfles gevuld met formol 10% Leeg recipiënt 250 ml: laboratorium en magazijn (bestelnummer 0000/074/8) Leeg recipiënt 500 ml: laboratorium en magazijn (bestelnummer ) Leeg recipiënt 1000 ml: laboratorium en magazijn (bestelnummer ) Leeg recipiënt 2500 ml: laboratorium en magazijn (bestelnummer ) Emmer 10l: laboratorium en magazijn (bestelnummer ) Cytospray of coplin jar met methanol: laboratorium Draagglaasjes + mapjes voor transport van draagglaasjes De monsterpotjes gevuld met fixatief zijn voorzien van een houdbaarheidsdatum. Gelieve deze te controleren voor de potjes in gebruik worden genomen. Wanneer de houdbaarheidsdatum overschreden is, mogen deze recipiënten niet meer worden gebruikt en moeten de recipiënten terug aan het laboratorium worden geleverd voor verdere afvalverwerking Aanleveren van monsters Binnen de openingsuren Bij het aanleveren van monsters binnen de openingsuren van het laboratorium wordt gevraagd steeds te wachten tot één van onze medewerkers het monster in ontvangst komt nemen. Op deze manier kunnen eventuele problemen onmiddellijk worden opgelost Buiten de openingsuren Voor het aanleveren van monsters buiten de openingsuren is een koelkast voorzien in het sas achter de inkomdeur met de badgelezer in SA en in een afzonderlijke ruimte met badgelezer in SV en SJ. Op de koelkast hangt een invulblad voor monsterregistratie. Hierop moeten de identificatiegegevens van de patiënt, bij voorkeur d.m.v. de klever met identificatiegegevens, naam en handtekening van de persoon verantwoordelijk voor het monstertransport en uur en datum van aanlevering worden vermeld. Indien er zich problemen zouden voordoen, kunnen onze medewerkers steeds de juiste persoon contacteren. Monsters moeten samen met het aanvraagformulier en het registratieformulier in de koelkast worden geplaatst. Voor vriescoupe-onderzoek buiten de openingsuren: zie Op de campus SJ kunnen uitzonderlijk monsters van het operatiekwartier worden meegegeven met de pendel van het Klinisch Laboratorium (15.00u) na overleg met de patholoog-anatoom. Pagina 19/26

20 3.4. Doorlooptijden (tijd tussen de ontvangst van het monster en beschikbaarheid van gevalideerde definitieve analyseresultaten voor de aanvrager) Volgende doorlooptijden gelden voor de beschikbaarheid van een definitief gevalideerd verslag (80% van de verslagen). Het is mogelijk dat een voorlopig besluit al sneller bekend wordt gemaakt via een voorlopig verslag. De criteria voor de doorlooptijden zijn gebaseerd op richtlijnen van de Association of Directors of Anatomic and Surgical Pathology (ADASP). Type monster Tijd tot gevalideerd definitief rapport Biopsies 3 werkdagen Mammotoombiopten 4 werkdagen Chirurgische resectiestukken 3 werkdagen Screening cervixcytologie* 7 werkdagen Algemene cytologie 3 werkdagen Autopsies 6 weken (3 maanden bij obducties met hersenonderzoek, daar de hersenen een langere fixatietijd nodig hebben) Bijkomende tijd voor speciale procedures Overnacht fixatie** 1 werkdag Ontkalking enkele dagen tot weken (afh. van monster) Immuunhistochemie 2 werkdagen Farmacodiagnostische IHC (ER, PR, HER2)*** 3 werkdagen HER2 SISH 3 werkdagen Moleculair diagnostisch onderzoek (BRAF, EGFR, 7 werkdagen KRAS mutatietesten) Intern consult 1 werkdag Extern consult 2-3 weken Onderzoek in onderaanneming 1-2 weken * In geval van HPV typering wordt de doorlooptijd verlengd (zie bijkomende tijd voor onderzoek in onderaanneming). ** Standaard bij monsters die ontvangen worden na 16.00u *** Testen worden uitgevoerd wanneer er 4 te analyseren monsters zijn. Opmerkingen: De standaarddoorlooptijden die hierboven zijn vermeld kunnen verlengd worden ten gevolge van verschillende factoren: Specifieke aard van het monster: colorectale resectiestukken (vooral indien de PROCARE-procedure wordt gevolgd) worden vaak 48 uren of langer gefixeerd alvorens verwerking tot paraffineblokken en coupes. Bij tijdelijk overaanbod van aangevraagde onderzoeken: 1 tot enkele dagen verlenging van de standaard doorlooptijden. In geval van noodsituaties (bv. bij panne van een apparaat) kan de doorlooptijd verlengd worden (dit wordt via een dienstnota bekend gemaakt). De aanvragende geneesheer wordt gealarmeerd bij afwijkende resultaten door het vermelden van een uitroepteken naast het betreffende protocol in de postbus van C2M. De PA is echter niet verantwoordelijk voor de gevolgen indien de aanvragende geneesheer een verslag niet leest, ook niet wanneer de PA vergeten is om de waarschuwing mee te sturen bij een afwijkend resultaat. Pagina 20/26

GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISH-ANATOMISCH ONDERZOEK

GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISH-ANATOMISCH ONDERZOEK P5.4.1-B01 Gids voor aanvragers Dienstgebonden document enkel geldig in: Campus: SA, SV, SJ Auteur: Peter Vermeulen Evaluator(s): Ilse Van der Auwera, Liliane Schelfhout Goedgekeurd door: Gerda Goovaerts

Nadere informatie

GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISH-ANATOMISCH ONDERZOEK

GIDS VOOR AANVRAGERS VAN PATHOLOGISH-ANATOMISCH ONDERZOEK Bijlage Gids voor aanvragers Dienstgebonden document geldig in: AZ KLINA Auteur: Joris Beck Evaluator(s): Sandra Van Spitaels Goedgekeurd door: Valérie Duwel Versie: 32 Totaal # bladzijden: 22 Datum van

Nadere informatie

1. Algemene gegevens. 2. Algemene richtlijnen:

1. Algemene gegevens. 2. Algemene richtlijnen: 1. Algemene gegevens Labo voor pathologische anatomie AZ Turnhout Campus: Sint-Jozef 1e verdieping Dr. K Segers Dr. L. Van Leuven Dr. G. Verbeeck Tel. 014 / 44.44.77 Fax 014 / 44.44.76 secretariaat.pathologie@azturnhout.be

Nadere informatie

2. Toepassingsgebied Deze handleiding is bestemd voor de aanvragende/voorschrijvende geneesheer voor een standaard anatomopathologisch onderzoek.

2. Toepassingsgebied Deze handleiding is bestemd voor de aanvragende/voorschrijvende geneesheer voor een standaard anatomopathologisch onderzoek. Date de mise en application :31/07/2013 Page 1/5 1. Onderwerp Deze handleiding betreft de voorwaarden en het transport van prelevementen (biopsies en operatiestukken), genomen op verschillende sites (consultaties,

Nadere informatie

Laboratoriumgids. Pathologische. Anatomie

Laboratoriumgids. Pathologische. Anatomie Laboratoriumgids Pathologische Anatomie Auteur: Vera Schelfhout Geldig vanaf: 8/09/2015 Pagina 1 van 37 INHOUDSTAFEL 1. Inleiding... 5 2. Algemene Informatie... 6 2.1 Contactgegevens... 6 2.1.1 Adres...

Nadere informatie

Laboratoriumgids/ informatiebrochure. Dienst Pathologische Anatomie

Laboratoriumgids/ informatiebrochure. Dienst Pathologische Anatomie Inhoudstabel 1 Vestiging en bereikbaarheid... 3 1.1 Vestiging... 3 1.2 Bereikbaarheid en openingsuren... 3 2 Algemene informatie... 4 3 Aanbeveling i.v.m. staalfixatie en transport... 5 3.1 Aanbeveling

Nadere informatie

Dienst Pathologische Anatomie. Jan Yperman Ziekenhuis. Laboratoriumgids

Dienst Pathologische Anatomie. Jan Yperman Ziekenhuis. Laboratoriumgids Jan Yperman Ziekenhuis Laboratoriumgids INHOUDSTABEL 1 Inleiding... 3 2 Vestiging... 3 3 Artsen... 3 4 Bereikbaarheid en beschikbaarheid... 3 5 Onderzoeken verricht door de dienst Pathologische Anatomie..

Nadere informatie

Laboratoriumgids/ informatiebrochure. Dienst Pathologische Anatomie

Laboratoriumgids/ informatiebrochure. Dienst Pathologische Anatomie Inhoudstabel 1 Vestiging en bereikbaarheid... 3 1.1 Vestiging... 3 1.2 Bereikbaarheid en openingsuren... 3 2 Algemene informatie... 4 3 Aanbeveling i.v.m. staalfixatie en transport... 5 3.1 Aanbeveling

Nadere informatie

Rol van de pathologische anatomie in de oncologie. 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV

Rol van de pathologische anatomie in de oncologie. 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV Rol van de pathologische anatomie in de oncologie 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV De oncologische patiënt Multidisciplinaire benadering: huisarts patholoog chirurg oncoloog

Nadere informatie

Huisartsen Utrecht Opgesteld door: J.C.E. Gijsen, KAM-functionaris pathologie Datum, 13-08-2015

Huisartsen Utrecht Opgesteld door: J.C.E. Gijsen, KAM-functionaris pathologie Datum, 13-08-2015 Huisartsen Utrecht Opgesteld door: J.C.E. Gijsen, KAM-functionaris pathologie Datum, 13-08-2015 Inhoud BEREIKBAARHEID VAN DE PATHOLOGIE... 3 OPENINGSTIJDEN... 3 AANWEZIGHEID VAN DE VERSCHILLENDE MEDEWERKERS

Nadere informatie

... Afdeling I. Pathologische anatomie.... a) Histologische onderzoeken

... Afdeling I. Pathologische anatomie.... a) Histologische onderzoeken De RODE markeringen gaan in voege vanaf 01/03/2013 (blz. 5-6, 9) HOOFDSTUK VII. PATHOLOGISCHE ANATOMIE EN GENETISCHE ONDERZOEKEN.... Afdeling I. Pathologische anatomie. Art. 32, 1. Worden beschouwd als

Nadere informatie

Obductie onderzoek van een overledene

Obductie onderzoek van een overledene Obductie onderzoek van een overledene Stichting Laboratoria voor Pathologische Anatomie en Medische Microbiologie (PAMM) Naar aanleiding van het overlijden van één van uw dierbare naasten heeft de behandelend

Nadere informatie

Obductie. Laboratorium voor pathologie. Wat is een obductie? Waarom obductie?

Obductie. Laboratorium voor pathologie. Wat is een obductie? Waarom obductie? Obductie Laboratorium voor pathologie U krijgt deze informatie, omdat iemand die u lief heeft overleden is. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht mag worden. Deze vraag roept vaak andere

Nadere informatie

Obductie. Informatie over obductie voor nabestaanden. Obductie

Obductie. Informatie over obductie voor nabestaanden. Obductie Obductie Informatie over obductie voor nabestaanden Obductie Inleiding 3 Wat is een obductie of autopsie? 3 Waarom obductie? 4 Wat gebeurt er bij een obductie? 4 Het bewaren van weefsel en organen 5 Hoe

Nadere informatie

Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria.

Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria. Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria. Waarover gaat deze folder en waarover niet? 1. Soms neemt een arts bij u wat lichaamsmateriaal af, bijvoorbeeld: - een klein stukje uit uw

Nadere informatie

EEN DIAGNOSTISCHE EXCISIE

EEN DIAGNOSTISCHE EXCISIE EEN DIAGNOSTISCHE EXCISIE NUTTIGE INFORMATIE Oncologie/0152 Deze brochure bevat zeker niet alle gedetailleerde informatie over een diagnostische excisie maar we geven u vooral de belangrijkste en juiste

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Laboratoriumonderzoek voor externe aanvragers

Algemene Voorwaarden Laboratoriumonderzoek voor externe aanvragers Algemene Voorwaarden Laboratoriumonderzoek voor externe aanvragers Reinier Haga Medisch Diagnostisch Centrum Het laboratoriumonderzoek dat wordt uitgevoerd binnen het Reinier Haga Medisch Diagnostisch

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Afdeling. Klinische Pathologie

PATIËNTEN INFORMATIE. Afdeling. Klinische Pathologie PATIËNTEN INFORMATIE Afdeling Klinische Pathologie Waarover gaat deze folder en waarover niet? Soms neemt een arts bij u wat lichaamsmateriaal af, bijvoorbeeld: een klein stukje uit uw huid, uw borstklier,

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Wetenschappelijk onderzoek met uw resterend lichaamsmateriaal. Geen bezwaar?

PATIËNTEN INFORMATIE. Wetenschappelijk onderzoek met uw resterend lichaamsmateriaal. Geen bezwaar? PATIËNTEN INFORMATIE Wetenschappelijk onderzoek met uw resterend lichaamsmateriaal Geen bezwaar? Waarover gaat deze folder? Soms neemt een arts of verpleegkundige bij u wat lichaamsmateriaal af. Het ziekenhuis

Nadere informatie

Laboratoriumgids. Pathologische. Anatomie

Laboratoriumgids. Pathologische. Anatomie Laboratoriumgids Pathologische Anatomie Auteur: Vera Schelfhout Geldig vanaf: 1/05/2016 Pagina 1 van 41 INHOUDSTAFEL 1. Inleiding... 5 2. Algemene Informatie... 6 2.1 Contactgegevens... 6 2.1.1 Adres...

Nadere informatie

Afdeling II. Genetische onderzoeken. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde geneesheer vereist is :

Afdeling II. Genetische onderzoeken. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde geneesheer vereist is : De RODE markeringen gaan in voege vanaf 01/07/2011 (blz. 4) ART. 33 Afdeling II. Genetische onderzoeken. Art. 33. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde geneesheer

Nadere informatie

Instructie bewaren en verzenden materialen. Let op: strip tot 3/4 dopen in urine; geen vloeibare urine in potje!

Instructie bewaren en verzenden materialen. Let op: strip tot 3/4 dopen in urine; geen vloeibare urine in potje! Urinecontainer Bewaren tot transport Afhankelijk van soort patientenmateriaal Lijntips, urine en respiratoir materiaal (sputum, afzuigsel, BAL): koelkast* Alle andere materialen op kamertemperatuur Container

Nadere informatie

Obductie Informatie voor nabestaanden

Obductie Informatie voor nabestaanden 00 Obductie Informatie voor nabestaanden 1 Inleiding U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie gedaan mag worden.

Nadere informatie

Informatie over obductie voor nabestaanden

Informatie over obductie voor nabestaanden Informatie over obductie voor nabestaanden Informatie voor patiënten F0244-3415 juli 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie

Nader gebruik afgenomen lichaamsmateriaal

Nader gebruik afgenomen lichaamsmateriaal Nader gebruik afgenomen lichaamsmateriaal Patiëntenvoorlichting afdelingen KCL, MML en pathologie. Nader gebruik Soms neemt een arts of verpleegkundige bij u wat lichaamsmateriaal voor onderzoek af. Soms

Nadere informatie

DNA/RNA extracties uit FFPE weefsel Dr. Sc. Elke Boone, H.-Hartziekenhuis Roeselare-Menen

DNA/RNA extracties uit FFPE weefsel Dr. Sc. Elke Boone, H.-Hartziekenhuis Roeselare-Menen H.-Hartziekenhuis Roeselare - Menen vzw Wilgenstraat 2-8800 Roeselare DNA/RNA extracties uit FFPE weefsel Dr. Sc. Elke Boone, H.-Hartziekenhuis Roeselare-Menen Belang van intacte DNA/RNA moleculen voor

Nadere informatie

Externe registratie van implantaten en medisch invasieve hulpmiddelen (MIH) met behulp van Phara/Infohos. Cléo Van de Velde

Externe registratie van implantaten en medisch invasieve hulpmiddelen (MIH) met behulp van Phara/Infohos. Cléo Van de Velde Externe registratie van implantaten en medisch invasieve hulpmiddelen (MIH) met behulp van Phara/Infohos Cléo Van de Velde Kort Welke artikels worden er getraceerd? Individueel verpakte implantaten Wie

Nadere informatie

exemplaar voor in medisch dossier 2 e exemplaar (voor aanvrager)

exemplaar voor in medisch dossier 2 e exemplaar (voor aanvrager) AANVRAAGFORMULIER TOT HET BEKOMEN VAN EEN AFSCHRIFT VAN GEGEVENS UIT EEN PATIENTENDOSSIER In uitvoering en volgens de modaliteiten van artikel 9 van de wet op de patiëntenrechten van 22 augustus 2002 IDENTITEIT

Nadere informatie

Geachte mevrouw Geachte heer

Geachte mevrouw Geachte heer FGEN NANT - PROF. DR. GUY HUBENS CGB - GROENENBORGERLAAN 171 B-2020 ANTWERPEN Prof. dr. Guy Hubens Faculteit Geneeskunde Lab. Experimentele Heelkunde en Anatomie Anatomie en Embryologie Groenenborgerlaan

Nadere informatie

Uw medisch dossier Wat is een medisch dossier?

Uw medisch dossier Wat is een medisch dossier? Uw medisch dossier In deze folder vindt u informatie over uw medisch dossier. U leest wat een medisch dossier is, hoe u dit dossier kunt inzien en hoe u een kopie van dit dossier kunt opvragen. Ook leest

Nadere informatie

Obductie na het overlijden

Obductie na het overlijden Obductie na het overlijden Samenvatting Een obductie is een uitgebreid uit- en inwendig onderzoek na het overlijden van een patiënt. Alle organen worden uit het lichaam genomen en na onderzoek teruggeplaatst,

Nadere informatie

Obductie Radboud universitair medisch centrum

Obductie Radboud universitair medisch centrum Obductie Kort na het overlijden van een familielid of verwante kan het gebeuren dat de arts vraagt of u instemt met het verrichten van obductie. Obductie, ook wel sectie of postmortaal-onderzoek genoemd,

Nadere informatie

HET SPECIALISME PATHOLOGIE Onderdeel opleidingsplan 2009

HET SPECIALISME PATHOLOGIE Onderdeel opleidingsplan 2009 HET SPECIALISME PATHOLOGIE Onderdeel opleidingsplan 2009 Inleiding Pathologie betekent ziekteleer. De klinische pathologie is het medisch specialisme dat zich bezighoudt met het stellen van diagnoses

Nadere informatie

Inlichtingen betreffende het afstaan van een lichaam na overlijden aan het Vesalius Instituut. Laatste wilsbeschikking

Inlichtingen betreffende het afstaan van een lichaam na overlijden aan het Vesalius Instituut. Laatste wilsbeschikking FACULTEIT GENEESKUNDE VESALIUS INSTITUUT VAARDIGHEIDSCENTRUM ANATOMIE MINDERBROEDERSSTRAAT 12, BLOK Q, BUS 1031 BE-3000 LEUVEN KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN Inlichtingen betreffende het afstaan van een

Nadere informatie

Mijn pathologieverslag begrijpen

Mijn pathologieverslag begrijpen Mijn pathologieverslag begrijpen Deze brochure bevat zeker niet alle gedetailleerde informatie over uw pathologieverslag. We geven u vooral de belangrijkste en juiste informatie mee over de resultaten

Nadere informatie

Dagziekenhuis Heelkunde

Dagziekenhuis Heelkunde Dagziekenhuis Heelkunde Infofolder Daghospitalisatie Dagziekenhuis heelkunde 051/425 017 Sint-Andriesziekenhuis vzw Krommewalstraat 11 8700 Tielt www.sintandriestielt.be info@sintandriestielt.be 12 Mei

Nadere informatie

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden Toestemming voor obductie bij kinderen Informatie voor nabestaanden Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Een arts heeft met u gesproken om uw overleden zoon of dochter te laten onderzoeken.

Nadere informatie

Toestemming voor obductie. Informatie voor nabestaanden 1

Toestemming voor obductie. Informatie voor nabestaanden 1 Toestemming voor obductie Informatie voor nabestaanden 1 1 Voor de nabestaanden van overleden kinderen bestaat een aparte informatiefolder Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Een arts heeft

Nadere informatie

obductie informatie voor nabestaanden patiënteninformatie

obductie informatie voor nabestaanden patiënteninformatie patiënteninformatie obductie informatie voor nabestaanden U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht

Nadere informatie

Protocol medisch handelen op scholen (DEF VERSIE 11-9-2015)

Protocol medisch handelen op scholen (DEF VERSIE 11-9-2015) Protocol medisch handelen op scholen (DEF VERSIE 11-9-2015) Inhoud Soorten medische handelingen op school 3 Het kind wordt ziek op school 4 Het verstrekken van medicijnen op verzoek 4 Opbergen van medicijnen

Nadere informatie

Aanname, behandeling en afgifte semen t.b.v. IUI versie 8 15 april 2014

Aanname, behandeling en afgifte semen t.b.v. IUI versie 8 15 april 2014 Procedure Aanname, behandeling en afgifte semen t.b.v. IUI versie 8 15 april 2014 wijziging t.a.v. versie 7 algemeen 6 enkele tekstuele aanpassingen aangepast: literatuurlijst 22-5-2014 Provisorische wijziging

Nadere informatie

Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden

Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie

Nadere informatie

Als u naar aanleiding van deze informatie nog vragen heeft, kunt u deze altijd met uw arts of dokter de Vries bespreken.

Als u naar aanleiding van deze informatie nog vragen heeft, kunt u deze altijd met uw arts of dokter de Vries bespreken. Patiënten informatie en toestemmingsformulier voor hersenobductie en wetenschappelijk onderzoek bij SpinoCerebellaire Ataxie (SCA) en de ziekte van Huntington. 1 Achtergrond Spinocerebellaire ataxie (spino=

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden Toestemming voor obductie bij kinderen Informatie voor nabestaanden TOESTEMMING VOOR OBDUCTIE BIJ KINDEREN INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN INLEIDING Een arts heeft met u gesproken om uw overleden zoon of

Nadere informatie

R I Z I V Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering

R I Z I V Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering R I Z I V Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering OMZENDBRIEF AAN DE VERPLEEGINRICHTINGEN EN AAN DE MEDISCHE RADEN OMZ. ZH. 2008/11 Dienst voor geneeskundige verzorging Correspondent: Lieselotte

Nadere informatie

Obductie. Informatie voor nabestaanden

Obductie. Informatie voor nabestaanden Obductie Informatie voor nabestaanden 2 U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie (ook wel autopsie, lijkschouwing

Nadere informatie

KWALITEITSNORMEN VOOR ALLOGREFFEN VAN AMNIONMEMBRAAN. Herziene versie 2000

KWALITEITSNORMEN VOOR ALLOGREFFEN VAN AMNIONMEMBRAAN. Herziene versie 2000 KWALITEITSNORMEN VOOR ALLOGREFFEN VAN AMNIONMEMBRAAN Herziene versie 2000 Ministerie van Sociale Zaken, Volksgezondheid en Leefmilieu Hoge Gezondheidsraad Adres: Esplanadegebouw 718 R.A.C. Pachecolaan

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Informatie over. obductie

PATIËNTEN INFORMATIE. Informatie over. obductie PATIËNTEN INFORMATIE Informatie over obductie Inleiding U heeft deze folder gekregen, omdat één van uw naasten is overleden. Een arts heeft u gevraagd of obductie (onderzoek) verricht mag worden. De omstandigheden

Nadere informatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33 pag. 1 officieuze coördinatie 1. CYTOGENETISCHE ONDERZOEKEN

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33 pag. 1 officieuze coördinatie 1. CYTOGENETISCHE ONDERZOEKEN GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33 pag. 1 "K.B. 22.7.1988" (in werking 1.8.1988) "AFDELING II. Genetische onderzoeken." "Art. 33. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde

Nadere informatie

Recht op inzage Hoe vraag ik inzage in een patiëntendossier?

Recht op inzage Hoe vraag ik inzage in een patiëntendossier? ALGEMEEN Recht op inzage Hoe vraag ik inzage in een patiëntendossier? In deze folder vindt u de volgende informatie: Onderscheid klinisch dossier, poliklinisch dossier en radiologische gegevens Verzoek

Nadere informatie

Prettige feestdagen. Meilleurs voeux. Season s greetings. December 12 TITEL

Prettige feestdagen. Meilleurs voeux. Season s greetings. December 12 TITEL TITEL 2013 Prettige feestdagen Meilleurs voeux Season s greetings Tervurenlaan 40 1040 Brussel Tel. 02/743.09.11 Fax 02/733.98.07 www.callens-law.be December 12 De functie Lokale donorcoördinatie Verschillende

Nadere informatie

Obductie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Obductie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Obductie U heeft deze folder gekregen omdat iemand die u liefheeft, is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht mag worden. Deze vraag roept vaak andere vragen op zoals: Wat

Nadere informatie

PROCEDURE TE VOLGEN BIJ LICHAAMSDONATIE AAN DE GROEP BIOMEDISCHE WETENSCHAPPEN VAN DE KULAK

PROCEDURE TE VOLGEN BIJ LICHAAMSDONATIE AAN DE GROEP BIOMEDISCHE WETENSCHAPPEN VAN DE KULAK PROCEDURE TE VOLGEN BIJ LICHAAMSDONATIE AAN DE GROEP BIOMEDISCHE WETENSCHAPPEN VAN DE KULAK 1. Bij overlijden moet de universiteit zo snel mogelijk, ten laatste de eerstvolgende werkdag, telefonisch worden

Nadere informatie

Sneldiagnostiek bij verdenking op kanker: de nieuwe norm?

Sneldiagnostiek bij verdenking op kanker: de nieuwe norm? Sneldiagnostiek bij verdenking op kanker: de nieuwe norm? Prof. dr. Paul J van Diest Hoofd afdeling Pathologie, UMC Utrecht p.j.vandiest@umcutrecht.nl De diagnostische keten in de oncologie Anamnese/lichamelijk

Nadere informatie

Aanvraagformulier REGISTRATIE oncologie monitor

Aanvraagformulier REGISTRATIE oncologie monitor Aanvraagformulier REGISTRATIE oncologie monitor 1. Gegevens aanvrager Naam + Voorletters:... Adres:... Postcode + Woonplaats:.... Geboortedatum:... Geboorteplaats:... Werkzaam bij: Organisatie + Afdeling:...

Nadere informatie

Aanvraagformulier voor een financiële tussenkomst bij de plaatsing van een AED-toestel

Aanvraagformulier voor een financiële tussenkomst bij de plaatsing van een AED-toestel Aanvraagformulier voor een financiële tussenkomst Aanvragende vereniging, organisatie of handelszaak, verder vermeld als de aanvrager: Persoon die deze vereniging, organisatie of handelszaak vertegenwoordigt

Nadere informatie

K.B. 30.8.2013 In werking 1.12.2012 B.S. 24.9.2013

K.B. 30.8.2013 In werking 1.12.2012 B.S. 24.9.2013 K.B. 30.8.2013 In werking 1.12.2012 B.S. 24.9.2013 Wijzigen Invoegen Verwijderen Artikel 26 BIJKOMEND HONORARIUM DRINGENDE TECHNISCHE VERSTREKKINGEN 4. Voor de verstrekkingen 423010-423021, 423032-423043,

Nadere informatie

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker INDICATOR B1 Proportie van patiënten gediagnosticeerd met invasieve borstkanker bij wie een systeembehandeling voorafgegaan werd door ER/PR-

Nadere informatie

Protocol. Gebruik geneesmiddelen en medisch handelen. Structuur deel

Protocol. Gebruik geneesmiddelen en medisch handelen. Structuur deel Protocol Gebruik geneesmiddelen en medisch handelen Structuur deel Primair proces Datum vaststelling Versie 1.0 06 november 2013 Datum herijking Voorgaande versies Verantwoording Uitwerken met Advies van

Nadere informatie

Handleiding Digitaal Aanvraagformulier

Handleiding Digitaal Aanvraagformulier Handleiding Digitaal Aanvraagformulier Deze handleiding wil een summier overzicht geven van de installatieprocedure van het digitaal aanvraagformulier. De handleiding is bedoeld voor de al wat ervaren

Nadere informatie

Consilium Pathologicum Belgicum

Consilium Pathologicum Belgicum Doel: Consilium Pathologicum Belgicum representatief platform van de gemeenschap van patholooganatomen; beraad zich over alle problemen die met de pathologische anatomie verband houden. Consilium Pathologicum

Nadere informatie

Inzage en afschrift medisch dossier

Inzage en afschrift medisch dossier Inzage en afschrift medisch dossier Uw aanvraag gemini-ziekenhuis.nl Inzage, afschrift en wijziging medisch dossier Ziekenhuizen zijn verplicht om van elke patiënt een medisch dossier bij te houden. Patiënten

Nadere informatie

Chirurgische Dagkliniek. Campus Henri Serruys

Chirurgische Dagkliniek. Campus Henri Serruys Voorstelling van de chirurgische dagkliniek De dagkliniek bevindt zich op de 3e verdieping van het AZ. St. Jan Brugge- Oostende, campus Henri Serruys. De dienst is open van maandag tot en met vrijdag van

Nadere informatie

KOSTENRAMING PRESTATIES ARG 2015

KOSTENRAMING PRESTATIES ARG 2015 KOSTENRAMING PRESTATIES ARG 2015 Lees zeker ook de begeleidende info nota! Deze prijzen zijn indicatief, en kunnen onderhevig zijn aan schommelingen omwille van indexering. Deze kostenraming is gelimiteerd

Nadere informatie

Hoofdstuk 5:... 50 Het patientendossier als referentiedocument... 50 1. Inleiding... 51 2. Inhoud van het patientendossier... 52

Hoofdstuk 5:... 50 Het patientendossier als referentiedocument... 50 1. Inleiding... 51 2. Inhoud van het patientendossier... 52 Hoofdstuk 5:... 50 Het patientendossier als referentiedocument... 50 1. Inleiding... 51 2. Inhoud van het patientendossier... 52 Officiële versie 2015 - Hoofdstuk 5 49 Hoofdstuk 5: Het patientendossier

Nadere informatie

VERKORTE DOCUMENTATIEFICHE EBOLA

VERKORTE DOCUMENTATIEFICHE EBOLA Li / documentatiefiche VERKORTE DOCUMENTATIEFICHE EBOLA Verkorte versie van de operationele procedure van 7 oktober 2014 van de Risk Management Group Belgium over ebola voor gezondheidswerkers/ 10.10.2014

Nadere informatie

Voorstelling LTD3. Infobrochure

Voorstelling LTD3. Infobrochure Infobrochure Voorstelling LTD3 Nationale tariferingdienst medische sector; Meer dan 25 jaar actief; Gelegen in Hasselt; Administratieve verwerking van zorgprestaties; Klanten: - huisartsen - zelfstandige

Nadere informatie

Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie

Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Informatiebrochure Afdeling Pathologie VU medisch centrum Amsterdam Inhoudsopgave Pagina Inleiding 3 Indicatiegebieden en bijbehorende Moleculaire Diagnostiek:

Nadere informatie

Privacy Verklaring Definities Toegang tot Innerview

Privacy Verklaring Definities Toegang tot Innerview Privacy Verklaring Dit is de Privacy Verklaring van Pearson Assessment and Information B.V. (hierna te noemen: Pearson of wij ) te Amsterdam (Postbus 78, 1000 AB). In deze verklaring wordt uiteengezet

Nadere informatie

599513 599524 Voor de verstrekkingen waarvan de betrekkelijke waarde hoger is dan K 300 of N 500 of I 500... K 150

599513 599524 Voor de verstrekkingen waarvan de betrekkelijke waarde hoger is dan K 300 of N 500 of I 500... K 150 De RODE markeringen gaan in voege vanaf 01/11/2013 (blz. 5) De BLAUWE markeringen gaan in voege vanaf 01/12/2012 (blz. 2) Afdeling 13. - Bijkomend honorarium voor 's nachts, tijdens het weekeind of op

Nadere informatie

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn:

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn: Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR DE PATIENT

INFORMATIE VOOR DE PATIENT Registratienummer Commissie voor Medische Ethiek: XXXXXXXX INFORMATIE VOOR DE PATIENT Studie titel: REQUITE Validatie van predictieve modellen en biomerkers voor radiotherapiegerelateerde toxiciteit om

Nadere informatie

Hersendonatie aan 100-plus onderzoek

Hersendonatie aan 100-plus onderzoek Hersendonatie aan 100-plus onderzoek Het 100-plus onderzoek van het VUmc Alzheimercentrum stelt zich tot doel te achterhalen hoe het komt dat sommige mensen een hoge leeftijd bereiken en geen last krijgen

Nadere informatie

Lees zeker ook de begeleidende info nota! Deze prijzen zijn indicatief, en kunnen onderhevig zijn aan schommelingen omwille van indexering.

Lees zeker ook de begeleidende info nota! Deze prijzen zijn indicatief, en kunnen onderhevig zijn aan schommelingen omwille van indexering. Lees zeker ook de begeleidende info nota! Deze prijzen zijn indicatief, en kunnen onderhevig zijn aan schommelingen omwille van indexering. Deze kostenraming is gelimiteerd en houdt geen rekening met extra

Nadere informatie

Aanvraag toestemming voor zorg in buitenland

Aanvraag toestemming voor zorg in buitenland Aanvraag toestemming voor zorg in buitenland Aan de verzekerden van de verplichte ziekteverzekering wordt binnen het Europese kader een belangrijke vrijheid gegarandeerd inzake keuze van zorgverlener,

Nadere informatie

PROTOCOL GENEESMIDDELENVERSTREKKING EN MEDISCH HANDELEN

PROTOCOL GENEESMIDDELENVERSTREKKING EN MEDISCH HANDELEN PROTOCOL GENEESMIDDELENVERSTREKKING EN MEDISCH HANDELEN Als het kind geneesmiddelen nodig heeft gedurende het verblijf op de basisschool kunnen de ouders hun zeggenschap over de toediening van de medicamenten

Nadere informatie

DAGZIEKENHUIS CAMPUS MARIA MIDDELARES

DAGZIEKENHUIS CAMPUS MARIA MIDDELARES i patiënteninformatie DAGZIEKENHUIS CAMPUS MARIA MIDDELARES Onthaalbrochure G e z o n d h e i d s Z o r g m e t e e n Z i e l Mevrouw Mijnheer Deze brochure is opgesteld om uw verblijf in het dagziekenhuis

Nadere informatie

Uw medisch dossier. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Uw medisch dossier. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Uw medisch dossier Voor een goede medische behandeling is het noodzakelijk dat uw behandelend arts een dossier bijhoudt. Dit dossier bevat aantekeningen over uw gezondheidstoestand en gegevens over de

Nadere informatie

Borstchirurgie: tumorectomie

Borstchirurgie: tumorectomie AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40 AZ Monica, campus Deurne Florent Pauwelslei 1 2100 Deurne T 03 320 50 00 F 03 320 56 00 Borstchirurgie: tumorectomie

Nadere informatie

VERZOEK TOT INZAGE/AFSCHRIFT VAN GEGEVENS UIT EEN PATIËNTENDOSSIER

VERZOEK TOT INZAGE/AFSCHRIFT VAN GEGEVENS UIT EEN PATIËNTENDOSSIER AZ Alma T.a.v. de hoofdgeneesheer Moeie 18 9900 Eeklo VERZOEK TOT INZAGE/AFSCHRIFT VAN GEGEVENS UIT EEN PATIËNTENDOSSIER IDENTITEIT VAN DE PATIËNT Naam en Voornaam... Adres Geboortedatum AANVRAGER Naam

Nadere informatie

Handleiding voor het inzenden van cytologisch materiaal

Handleiding voor het inzenden van cytologisch materiaal Handleiding voor het inzenden van cytologisch materiaal Laboratorium voor Pathologie, Rijnstate Arnhem 2 Handleiding voor het inzenden van cytologisch materiaal Laboratorium voor Pathologie,Rijnstate Anrhem

Nadere informatie

Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling

Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling Status bepaling: 99,4% Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling Vóór het starten van de behandeling

Nadere informatie

Spelregels second opinion

Spelregels second opinion Spelregels second opinion En/of voortzetting behandeling elders mca.nl Spelregels second opinion Als patiënt heeft u het recht de mening te vragen van een andere deskundige dan uw behandelend arts over

Nadere informatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 "Artikel 33bis. 1. Moleculaire Biologische testen op menselijk genetisch materiaal bij verworven aandoeningen." "K.B. 31.8.2009" (in werking 1.11.2009) "A." + "

Nadere informatie

13 mei 2013 UZA. Implementatie koude keten en traceerbaarheid in het AZ St. Lucas ziekenhuis te Gent. Caroline Pieters - Hemovigilantieverpleegkundige

13 mei 2013 UZA. Implementatie koude keten en traceerbaarheid in het AZ St. Lucas ziekenhuis te Gent. Caroline Pieters - Hemovigilantieverpleegkundige 13 mei 2013 UZA Implementatie koude keten en traceerbaarheid in het AZ St. Lucas ziekenhuis te Gent Caroline Pieters - Hemovigilantieverpleegkundige Inleiding: koude keten en traceerbaarheid wordt een

Nadere informatie

AMMA HOSPI-PLAN Schadeaangifte

AMMA HOSPI-PLAN Schadeaangifte AMMA HOSPI-PLAN Schadeaangifte AMMA VERZEKERINGEN o.v. Algemene Mutualiteit voor Medische Assuranties onderlinge verzekeringsonderneming vereniging voor onderlinge verzekeringen met vaste en onveranderlijke

Nadere informatie

kennis. kunde. kwaliteit. Privacy reglement

kennis. kunde. kwaliteit. Privacy reglement kennis. kunde. kwaliteit. Privacy reglement Januari 2013 Reglement opvragen patiëntengegevens Kader Dit reglement is opgesteld binnen de kaders van de Wet op de Geneeskundige Behandelings Overeenkomst

Nadere informatie

Formulier 2015 (Aanvraag loonkosten/kosten voor diensten 2014)

Formulier 2015 (Aanvraag loonkosten/kosten voor diensten 2014) Aanvraagformulier voor tegemoetkoming voor de loonkosten en/of voor de kosten voor diensten voor twee of meerdere artsen die deel uitmaken van een groepering Dit formulier moet opgestuurd worden naar het

Nadere informatie

AUTOPSIE in de Universitaire Ziekenhuizen Leuven

AUTOPSIE in de Universitaire Ziekenhuizen Leuven U N I V E R S I T A I R E Z I E K E N H U I Z E N L E U V E N AUTOPSIE in de Universitaire Ziekenhuizen Leuven Informatie over het onderzoek van het gerecht bij een onverwacht overlijden maart 1999 1 VOORWOORD

Nadere informatie

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J J. Mamma aandoeningen nhoudsopgave 1 J 2 J 3 J 4 J 5 J 6 J 7 J 8 J 9 J 1 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J Screening: vrouwen jonger dan 4 jaar zonder genetisch risico... 1 Screening: vrouwen

Nadere informatie

UITVOERINGSRICHTLIJN 2012/25/EU VAN DE COMMISSIE

UITVOERINGSRICHTLIJN 2012/25/EU VAN DE COMMISSIE 10.10.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 275/27 RICHTLIJNEN UITVOERINGSRICHTLIJN 2012/25/EU VAN DE COMMISSIE van 9 oktober 2012 tot vaststelling van informatieprocedures voor de uitwisseling tussen

Nadere informatie

14 Oktober 2014 Sint-Jans Colloquia Dr. Ivo Vanden Berghe Dienst Pathologie AZ Sint-Jan, Brugge

14 Oktober 2014 Sint-Jans Colloquia Dr. Ivo Vanden Berghe Dienst Pathologie AZ Sint-Jan, Brugge Introduction of the hospital and pathology lab xx 14 Oktober 2014 Sint-Jans Colloquia Dr. Ivo Vanden Berghe Dienst Pathologie AZ Sint-Jan, Brugge Introduction of the hospital and pathology lab xx TO ISO

Nadere informatie

Praktische informatie bij uw ziekenhuisopname

Praktische informatie bij uw ziekenhuisopname Praktische informatie bij uw ziekenhuisopname patiënteninformatie Op de sociale dienst in Sint-Augustinus en Sint-Vincentius werkt de sociaal administratief bemiddelaar. Zij geeft u informatie over wat

Nadere informatie

Dit document is bestemd voor alle aanvragers van medisch microbiologisch onderzoek

Dit document is bestemd voor alle aanvragers van medisch microbiologisch onderzoek Dit document is bestemd voor alle aanvragers van medisch microbiologisch onderzoek Doel Het Laboratorium voor Medische Microbiologie van het Medisch Centrum Alkmaar (verder: het laboratorium) verricht

Nadere informatie

Laboratoria Nieuwsbrief September 2011 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium

Laboratoria Nieuwsbrief September 2011 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium Laboratoria Nieuwsbrief September 2011 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium In dit nummer: ALLERGIERAPPORTAGE; DETECTIEGRENS VERLAAGD ANTISTOFFEN BIJ DIABETES

Nadere informatie

K.B. 28.3.2014 In werking 1.6.2014 B.S. 14.4.2014

K.B. 28.3.2014 In werking 1.6.2014 B.S. 14.4.2014 Artikel 9 VERLOSSINGEN K.B. 28.3.2014 In werking 1.6.2014 B.S. 14.4.2014 Wijzigen Invoegen Verwijderen Worden als verloskundige verstrekkingen aangezien : a) wanneer daarvoor de bekwaming van vroedvrouw

Nadere informatie

De nieuwe elektronische aangifteformulieren van de IVC

De nieuwe elektronische aangifteformulieren van de IVC De nieuwe elektronische aangifteformulieren van de IVC Hoe de formulieren correct invullen? U zal merken dat de globale structuur van de formulieren dezelfde gebleven is om het gebruik ervan te vergemakkelijken.

Nadere informatie

INFORMATIE- EN TOESTEMMINGSFORMULIER. nefrectomie

INFORMATIE- EN TOESTEMMINGSFORMULIER. nefrectomie INFORMATIE- EN TOESTEMMINGSFORMULIER nefrectomie De BAU geeft de toestemming aan urologen om het onderstaand informatie- en toestemmingsformulier te gebruiken voor hun praktijk. Het is echter niet toegelaten

Nadere informatie