Trefwoorden: Critically Appraised Paper, Critically Appraised Topic, Evidence Based Practice

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Trefwoorden: Critically Appraised Paper, Critically Appraised Topic, Evidence Based Practice"

Transcriptie

1 Betere praktijkvoering aan de hand van een CAP en CAT, een Critically Appraised Paper en Critically Appraised Topic. Dominique Van de Velde, Elise Cornelis, Stijn De Baets, Patricia De Vriendt. Trefwoorden: Critically Appraised Paper, Critically Appraised Topic, Evidence Based Practice Inleiding Evidence Based Practice (EBP) is niet meer weg te denken uit de hedendaagse klinische praktijk. Het impliceert de integratie van individuele klinische expertise met het beste externe bewijsmateriaal en de voorkeuren, wensen en verwachtingen van de hulpvrager (Dijkers, Murphy, & Krellman, 2012). Reeds eerdere publicaties in het jaarboek gaven naast een theoretische en praktische duiding van wat EBP is, ook het belang aan van EBP (Bouckaert, De Coninck, Lenaerts, Peters, & Vandemaele, 2012; Van de Velde & De Vriendt, 2011). Nagenoeg elke ergotherapeut erkent het belang van het oordeelkundig en cliëntgericht gebruik van wetenschappelijk bewezen interventies. Toch blijkt er in de praktijk weinig tijd over om evidentie op te zoeken en hebben ergotherapeuten vaak geen toegang tot de noodzakelijke wetenschappelijke databanken. Maar daarnaast heeft onderzoek in het buitenland ook uitgewezen dat het gebrek aan kennis en expertise om de evidentie te zoeken, te beoordelen en te implementeren in de klinische praktijk belangrijke obstakels zijn (Dopp, Steultjens, & Radel, 2012; Areskoug, Kammerlind, & Sund-Levander, 2012). Ook in België zijn dit gekende obstakels (Colpaert, Van de Velde, & De Vriendt, 2011). Om evidentie op een snelle en correcte manier te vertalen naar de klinische praktijk en deze informatie te delen met collega s kunnen ergotherapeuten en andere gezondheidsmedewerkers gebruik maken van een Critically Appraised Paper (CAP) of een Critically Appraised Topic (CAT). In dit artikel wordt uitgelegd wat een CAP en een CAT zijn, waar deze te vinden zijn en hoe een CAT of een CAP geschreven wordt. Van beide methodes is een voorbeeld bijgevoegd. Wat zijn CAP s en CAT s? Een CAP en een CAT zijn beiden systematische samenvattingen van onderzoeksevidentie met betrekking tot een welomschreven klinische vraag. In het geval van een CAP gaat het over een deskundige analyse over de validiteit, de relevantie en de toepasbaarheid van 1 artikel. In het geval van een CAT gaat het over een thema of een topic en worden dus meerdere artikels geanalyseerd. Een CAP onderscheidt zich van een systematic review omdat de literatuurstudie minder grondig en minder systematisch wordt gedaan; via een CAT is het eerder de bedoeling om op een korte periode evidentie te vinden. De methodiek voor het schrijven van een CAT en een CAP werd ontwikkeld door onderzoeksassistenten die door hun promotor gevraagd werden om hun verzamelde wetenschappelijk bewijs te rapporteren (Sackett & Straus, 1998). Ze creëerden hiertoe een efficiënte methode door enerzijds een kritische analyse van de onderzoeksresultaten weer te geven en anderzijds door conclusies te trekken over de klinische relevantie van de gevonden evidentie. De methodiek kenmerkt zich door vijf essentiële stappen: (1) het omschrijven van een klinisch scenario en een klinische vraag, (2) het zoeken van het juiste artikel (in geval van een CAP) of de juiste artikels (in geval van een CAT), (3) het kritisch analyseren van het artikel (CAP) of artikels (CAT), (4) het omschrijven van de evidentie en tenslotte (5) het formuleren van een besluit en antwoord op de klinische vraag.

2 Waar kan een CAP of een CAT geraadpleegd worden. Sedert de introductie van de termen CAT en CAP is dit meer en meer ingeburgerd in de literatuur. Vaak worden er in de reguliere tijdschriften CAT s gepubliceerd (minder CAP s). Het volstaat dan om bij de zoekstrategie de term Critically Appraised Topic als trefwoord bij te voegen. Echter, deze evidentie is niet alleen in databanken terug te vinden. Speciaal voor het doelpubliek van ergotherapeuten is er een website waar enkel CAT s en CAP s te vinden zijn die het mogelijk maakt om op een vrij snelle manier evidentie te vinden voor een bepaalde interventie: Tevens wordt in het Nederlands wetenschappelijk tijdschrift in elk nummer een CAT of een CAP gepubliceerd. De verschillende stappen in het schrijven van een CAT of een CAP Stap 1: Het omschrijven van een klinisch scenario en een klinische vraag. De eerste stap in het schrijven van een CAP of een CAT is het definiëren van het thema waarrond evidentie nodig is. Hier wordt met andere woorden beschreven over welk thema of topic er een klinische vraag is of wordt beschreven welk klinisch probleem er in de praktijk vastgesteld wordt. Een klinische vraag kan op verschillende manieren ontstaan. De meest voorkomende manier is vanuit een zogeheten verlegenheidssituatie. Dit wil zeggen dat de ergotherapeut niet weet of de therapievorm die toegepast wordt efficiënt en effectief is (vaak gaat dit gepaard met een vorm van verlegenheid aangezien verondersteld wordt dat een professional dit zou moeten weten). Een klinische vraag kan ook door derden gesteld worden. Hierbij heeft bijvoorbeeld de beroepsgroep, de overheden of leidinggevenden vragen over het wetenschappelijke bewijs en de effectiviteit van een bepaalde therapievorm in de ergotherapeutische praktijkvoering. Een klinische vraag dient steeds in een context geplaatst te worden. Alle relevante informatie zoals de therapeutische setting, de specifieke doelgroep of het verwachte effect van een interventie worden, volgend op de vraag, in een klinisch scenario beschreven. Deze randinformatie is noodzakelijk om de zoektocht in de literatuur te kunnen aansturen en gericht te zoeken naar een antwoord. Een voorbeeld van een Klinische vraag: Is er bewijs dat het gebruik van pictogrammen een positieve invloed heeft op de communicatie bij lagere schoolkinderen met autisme ter bevordering van het schoolgebeuren? Voorbeeld uit een gepubliceerde CAT (Bruyninckx, 2012). Stap 2: het op zoek gaan naar de juiste artikels Eens het klinisch scenario helder werd omschreven en de klinische vraag duidelijk is opgesteld wordt het mogelijk om de zoekstrategie en de bijhorende zoektermen te bepalen. Als het klinisch scenario en de klinische vraag onvoldoende of niet correct geformuleerd werd, is het niet mogelijk om het antwoord in de juiste artikels te vinden en kan dit leiden tot het beschrijven van evidentie waarvan op voorhand al geweten is dat de klinische bruikbaarheid zeer laag zal zijn. Zoektermen worden doorgaans gedefinieerd volgens de PICO methode. Deze methode helpt om de verschillende componenten van een onderzoeksvraag nauwkeurig te structureren en te vertalen naar concrete zoektermen. De P in het letterwoord PICO staat voor patiënt of populatie. Deze omschrijft

3 de karakteristieken van de patiënt, de patiëntengroep of de aandoening waarover de klinische vraag handelt. De I staat voor de interventie waarvan de effectiviteit in de CAP of CAT wordt onderzocht. Deze interventie kan diagnostisch van aard zijn maar kan eveneens betrekking hebben op een advies of een behandeling. De interventie kan vergeleken worden met een controle interventie, waarnaar de C verwijst. De controle interventie omschrijft als het ware de gouden standaard of de gebruikelijke methodes die gehanteerd worden in de dagelijkse praktijk. Indien een controle interventie in de huidige klinische praktijk ontbreekt, kan deze uiteraard niet opgenomen worden in de PICO. Tenslotte staat de O voor de outcome of de uitkomst die betrekking heeft op het effect dat men met de interventie beoogt. In het geval van bovenstaande klinische vraag (Bruyninckx, 2012) waren dit de gebruikte trefwoorden: In het vet staan de MeSH 1 -termen (Medical Subject Headings). P: Patient/cliëntengroep: children with autism, autistic disorder, child, preschool I: Interventie: visual aids, communication, picture recognition, visualization, visual tools, PECS (Picture Exchange Communication System), associative learning. C: Controle: / O: Outcome: Communication, communication skills, social skills. Aan de hand van deze zoektermen wordt vervolgens gezocht naar relevante onderzoekartikels in wetenschappelijke databanken. Databanken zoals Medline (Pubmed), EBSCO (Cinahl), Psychinfo en Web of Knowledge zijn via het internet vrij toegankelijk. Deze databanken voorzien allen een online beschikbare handleiding (tutorial) om er mee aan de slag te gaan. Rekening houdend met het doel van een CAP en CAT is het niet mogelijk om alle soorten onderzoekartikels te gebruiken. Het is niet aangewezen om artikels op te nemen in een CAP of CAT die van bij aanvang reeds weinig bewijskracht hebben. Enkel experimentele studies zoals gerandomiseerde en gecontroleerde studies mogen opgenomen worden omdat net deze de grootste bewijskracht nastreven. Dit zijn studies waarbij de proefpersonen (al dan niet bij toeval of at random) gekozen werden uit de populatie en waarbij deze vergeleken werden met een controlegroep. Reeds bij aanvang van de zoektocht wordt doorgaans gedefinieerd dat er op zoek gegaan wordt naar RCT s (Randomized Controlled Trials) of CCT s (Controlled Clinical Trials). Wanneer de literatuurstudie op deze manier wordt gevoerd, is deze veel efficiënter en wordt de tijdsinvestering beperkt. Bovendien kunnen, door het oordeelkundig gebruik van inclusie en exclusie criteria, de meest relevante artikels weerhouden worden. Deze criteria worden altijd opgenomen in de schriftelijke weergave teneinde het voor de lezer duidelijke te maken hoe de selectie van de artikels is gebeurd. Stap 3: het kritisch beoordelen van de geselecteerde artikels De gevonden artikels worden vervolgens kritisch beoordeeld. Deze kritische analyse is gebaseerd op de methodologische kwaliteit van het onderzoekartikel (interne validiteit), de statistische sterkte (statistische validiteit) en de klinische bruikbaarheid (externe validiteit). 1 MeSH is een vocabularium van medische termen dat hiërarchisch gestructureerd is. Dit vocabularium wordt gebruikt door een commissie om de artikels in de PubMed database te klasseren. Zodoende kunnen makkelijk artikels opgezocht worden rond een bepaalde 'MeSH term'.

4 De interne validiteit of de geldigheid van de informatie zegt iets over de kwaliteit in de opzet en de uitvoering van het onderzoek. Er wordt met andere woorden een antwoord gegeven op de vraag of de resultaten van het onderzocht echt toe te schrijven zijn aan de onderzochte interventies of dat er andere factoren een beïnvloedende rol hebben gespeeld. Alle vormen van onderzoek kunnen door tekortkomingen in hun opzet of uitvoering gehinderd sterk vertekende resultaten vertonen. Indien er sprake is van een systematische vertekening zijn de resultaten niet bruikbaar aangezien ze moeilijk vertaald kunnen worden naar de klinische praktijk. De statistische validiteit bespreekt de mate waarin de resultaten van het onderzoek door middel van statistische testen met elkaar vergeleken worden en onderzoekt of ze statistisch gezien geldig zijn. Informatie over de statistische validiteit en de methodologische betrouwbaarheid van het onderzoek is te vinden in de paragraaf met betrekking tot de methode van de studie. De beoordeling van de methodologische kwaliteit van de gevonden artikels is vaak een complexe taak. Een handig hulpmiddel echter hiertoe zijn checklijsten die in de literatuur voorhanden zijn om een studie te beoordelen zoals bijvoorbeeld de checklijst die opgenomen is in het CONSORT-statement (Bian & Shang, 2011) en de Pedro-schaal (Elkins, Moseley, Sherrington, Herbert, & Maher, 2012). Aan de hand van deze checklijsten kan de methodologische kwaliteit van het artikel beoordeeld worden. De beoordelaar kent op basis van dergelijke checklijsten een score toe die de kwaliteit van het artikel objectiveert. Bij wijze van voorbeeld wordt in tabel 1 de Pedroschaal weergegeven waarin een dergelijke somscore wordt gemaakt. Op die manier wordt een waarde-oordeel gegeven van de geanalyseerde studie van slecht tot zeer goed. Tabel 1. De Pedro-schaal Zijn de in- en exclusiecriteria duidelijk beschreven? ja / nee Ja/nee 1 Zijn de patiënten random toegewezen aan de groepen? 0/1 2 Is de blinderingprocedure van de randomisatie gewaarborgd (concealed allocation)? 0/1 3 Zijn de groepen wat betreft de belangrijkste prognostische indicatoren vergelijkbaar? 0/1 4 Zijn de patiënten geblindeerd? 0/1 5 Zijn de therapeuten geblindeerd? 0/1 6 Zijn de beoordelaars geblindeerd voor ten minste 1 primaire uitkomstmaat? 0/1 7 Wordt er ten minste 1 primaire uitkomstmaat gemeten bij > 85% van de geïncludeerde patiënten? 0/1 8 Ontvingen alle patiënten de toegewezen experimentele of controlebehandeling of is er een intention-to-treat 0/1 analyse uitgevoerd? 9 Is van ten minste 1 primaire uitkomstmaat de statistische vergelijkbaarheid tussen de groepen gerapporteerd? 0/1 10 Is van ten minste 1 primaire uitkomstmaat zowel puntschattingen als spreidingsmaten gepresenteerd? 0/1 Somscore. /10* *Somscore 0-3=slecht, 4-5=redelijk, 6-8=goed, 9-10=zeer goed. Tenslotte refereert de externe validiteit naar de mogelijkheid om de resultaten uit de studie te generaliseren of te veralgemenen naar ander groepen of naar een specifieke patiënt. De vorm van validiteit gaat als het ware beoordelen of de gepresenteerde resultaten relevant en toepasbaar zijn voor de patiëntengroep uit het voorgestelde klinische scenario. Stap 4: het neerschrijven van de gevonden resultaten In een CAP worden de resultaten van één experimentele studie gerapporteerd. De kwaliteit van één artikel wordt op basis van de drie kwaliteitscriteria (interne, externe en statistische validiteit) weergeven in ongeveer 1000 woorden. Een CAT is daarentegen langer. Hierbij is de richtlijn om per

5 onderzoek ongeveer 2000 worden, waarbij de verschillende resultaten uit de studie aan elkaar worden gelinkt door een synthese te maken van de gevonden bevindingen. Zowel bij een CAP als bij een CAT worden de kernbevindingen van de studies op een objectieve en bevattelijke manier samengevat en verduidelijkt. Voorafgaand wordt telkens de onderzoeksmethode van de besproken studies voorgesteld. Sterke en zwakke punten betreffende de methodologie worden gerapporteerd en op een systematische manier gelinkt aan de besproken resultaten. De rapportage van de gevonden resultaten gebeurt neutraal en objectief. Soms worden de primaire en secundaire uitkomsten, samen met de p-waarde (of een andere statistische waarde) die de significantie aangeeft van het resultaat, in een tabel weergegeven om de tekstuele weergave te illustreren. In een CAP wordt dit vaker gedaan dan in een CAT. In de bijgevoegde voorbeelden is dit enkel gebeurd in de CAP en niet in het voorbeeld van de CAT (maar in theorie kan dit even goed). Stap 5: het vormen van een besluit Tot slot wordt in het besluit van een CAP of CAT op een korte maar krachtige manier een antwoord geformuleerd op de specifieke klinische vraag. De resultaten kunnen hier gerelateerd worden aan bestaande kennis. Tevens worden aandachtspunten meegegeven waarmee rekening moet gehouden worden bij de interpretatie van de gegevens. Inconsistentie in de data, evenals vreemde of onverwachte bevindingen in de resultaten worden hier beschreven. In het besluit wordt ook aangegeven op welke manier de resultaten kunnen bijdragen tot de klinische praktijk of welke bijkomende onderzoekpistes interessant zijn. Conclusie Uit het voorgaande blijkt dat een goede praktijkvoering staat door het gebruik van wetenschappelijke evidentie en het beste bewijs. Aan de hand van een klinisch scenario en een klinische vraag kan een ergotherapeut op zoek gaan naar goede wetenschappelijke literatuur. Indien deze literatuur naar zijn waarde geschat wordt en correct begrepen wordt door gebruik te maken van voorhanden checklijsten kunnen resultaten uit wetenschappelijke publicaties vertaald worden naar de klinische praktijk om op die manier Evidence Based de interventies uit te voeren.

6 Voorbeeld van een CAP: Het therapeutisch effect van een hippotherapy simulator op de posturale controle bij kinderen met Cerebrale Parese. Klinisch Scenario: Cerebrale Parese (CP) is een belangrijkste oorzaken van fysieke problemen bij kinderen. Uit een internationale studie blijkt een incidentie van 2 tot 2,5 per duizend geboortes (Stanley, Blair & Albeman, 2000). Hun fysiek disfunctioneren uit zich in een motorische achterstand met ondermeer, rigiditeit, spasticiteit, evenwichts-, sensibiliteits- en perceptiestoornissen. Er is reeds aangetoond dat hippotherapie een positief effect heeft op het evenwicht en op de posturale controle bij kinderen met CP. Het nadeel echter van deze interventie is dat hippotherapie niet makkelijk toe te passen valt in het revalidatiecentrum door gebrek aan financiële en organisatorische middelen. Uit overleg op de teamvergaderingen stelt men zich de vraag of men hippotherapie ook kan toegepassen door gebruik te maken van een simulator (een namaakpaard zeg maar). Eén van de therapeuten hoorde daar namelijk iets over op een bijscholing. De ergotherapeuten op de afdeling vragen zich echter af of deze techniek effectief een positieve invloed heeft op de grove motoriek, meerbepaald op de posturale controle. Klinische Vraag: Heeft het gebruik van een hippotherapie-simulator een effect op de posturale controle bij kinderen met een cerebrale parese? Zoektermen en Zoekstrategie Aan de hand van de PICO-methode, waarbij de klinische vraag als aanleiding werd gebruikt zijn volgende zoektermen geselecteerd. P: Patient/cliëntengroep:, Cerebral Palsy, Children, I: Interventie: Hippotherapy Simulator C: Controle: / O: Outcome: Gross Motor Functioning, Postural Control. Geraadpleegde databank en beoordeling van de gevonden artikels. Pubmed. De zoektocht aan de hand van de bovengeschreven PICO methode en met de volgende trefwoorden cerebral palsy en hippotherapy leverde 38 artikels op. Meer specifiek zoeken, met aanvulling van simulator als trefwoord beperkte het aantal artikels tot 2. Uit deze 2 artikels werd uiteindelijk 1 artikel weerhouden op basis van het feit dat dit het recentste en methodologisch beste (hoogste Pedro-score) artikel was. Beschrijving van de evidentie: Weerhouden studie: Herrero, P., Gómez-Trullén, E. M., Asensio, Á., García, E., Casas, R., Monserrat, E. and Pandyan A. (2012). Study of the therapeutic effects of a hippotherapy simulator in children with cerebral palsy: a stratified single-blind randomized controlled trial, Clinical Rehabilitation, 26(12),

7 Pedro-score: 8/10 (de studie voldeed niet aan alle criteria want er was geen blindering van de therapeuten en geen blindering van de patiënten) Deze studie is een stratified single-blind gerandomiseerd klinisch onderzoek waarbij 38 kinderen tussen 4 en 18 jaar met een cerebrale parese werden geïncludeerd. Alle 38 deelnemers ontvingen een baselinemeting met de Gross Motor Function Measure (GMFM), de Gross Motor Function Measure dimension B (GMFMdimB) en de Sitting Assessment Scale (SAS). De deelnemers werden gestratificeerd op basis van de Grosss Motor Function Classification System (GMFCS) in 5 verschillende strata (groepen) van level 1 tem level 5 (waarbij level 1 betekent licht beperkt op gebied van grove motoriek en level 5 betekent zwaar beperkt). Vervolgens werden de 38 deelnemers at random (via een gesloten enveloppesysteem) toegewezen aan een interventiegroep (n=19) of een controlegroep (n=19). Na randomisatie werden beide groepen vergeleken. De analyse is gebeurd met de correcte statistische testen; een t-test werd gebruikt voor ratiovariabelen en de Chi-kwadraat werd gebruikt voor categorische variabelen. Beide groepen vertoonden geen significante verschillen wat betreft socio-demografische gegevens en wat betreft de GMFM, de GMFMdimB en de SAS. De interventiegroep ontving naast de reguliere behandeling 1 maal per week een 15 minuten durende sessie met de hippotherapie-simulator INgeschakeld (Core trainer Exercise Equipment; Joba riding simulator) waarbij de ritmische bewegingen van een echt paard werden gesimuleerd. De controlegroep kreeg naast de reguliere behandeling eveneens 1 maal per week een 15 minuten durende sessie maar met de hippotherapie-simulator UITgeschakeld. Bij beide groepen werd de actieve zithouding benadrukt. De primaire uitkomst was de posturale controle (in zit) gemeten met de Gross Motor Function Measure dimension B (GMFMdimB) en de Sitting Assessment Scale (SAS). Er werden drie metingen gedaan; (1) bij aanvang van de studie, (2) bij het beëindigen van de therapie en (3) bij het einde van de studie. De effectgrootte (Effect Size Cohen s d) van de behandeling is berekend om het verschil aan te tonen tussen de interventie en de controlegroep. In een eerste fase werden de data geanalyseerd voor de volledige groep. De effectgrootte is significant voor de GMFMdimB, niet voor de SAS (zie tabel 1). In een tweede fase werd de data-analyse herhaald voor de verschillende strata (van level 1 tot 5). Deze analyse toont aan de effectgrootte het grootst is bij de groep met ernstige motorische problemen (level 5). Tabel 1: Primaire uitkomsten Variabele Meting M1 (SD) Meting M2 (SD) Effect Meting (M2-M1) gemiddelde (SD) Gross Motor Function Measure dimension B Controle (n=19) (15.04) (14.87) 0.11 (2.60) Interventie (n=19) (15.4) (14.65) 1.26 (3.68) Sitting Assessment Scale Controle (n=19) (5.81) (5.70) 0.26 (0.65) Interventie (n=19) (5.93) (5.82) -0.21(0.92) *indicatie dat de effectgrootte significant is. Effect size Cohen s d (95% CI) 0.36 (0.01 tot 0.71)* (-0.92 tot -0.26) Besluit en Conclusie Behalve het feit dat in dit onderzoek enkel de assessors geblindeerd waren (en niet de therapeuten) én dat de sample niet erg groot was is dit een kwaliteitsvolle studie waarin is aangetoond dat de hippotherapie-simulator bij kinderen met een CP wel degelijk een resultaat oplevert op gebied van posturale controle. Het resultaat was sterker bij de groep met ernstige motorische beperkingen. Het is duidelijk aangetoond dat het effect te wijten is aan de experimentele variabele (de ritmische bewegingen van de simulator) is duidelijk aangetoond. De effectgrootte van de interventie is significant en hierbij werden correcte statistische toetsen gebruikt. De resultaten zijn echter enkel statistisch significant bij de GMFMdimB outcome en niet bij de SAS-outcome. De auteurs van dit beargumenteren dat de SAS niet sensitief genoeg is om een verschil te kunnen aantonen en melden dat dit meetinstrument niet de juiste keuze is geweest. Gezien er in het artikel duidelijk omschreven

8 is hoe de therapie werd vormgegeven, is deze zeer toepasbaar in de praktijk. Verder onderzoek is aangewezen met meer sensitieve meetinstrumenten en bij grotere steekproeven. Voorbeeld van een CAT. Het nut van muziek bij ouderen met dementie. Klinisch Scenario: In een woonzorgcentrum wordt er vaak vastgesteld dat ouderen met dementie onrustig gedrag vertonen. Professionelen ervaren dat het gebruik van muziek tijdens de interventies leidt tot een afname van deze agitatie. Het gebruik van muziek is dan ook reeds lang is ingeburgerd als middel in de ergotherapeutische praktijkvoering, zoals zangnamiddagen, optredens waarbij oude volksliedjes worden gezongen, achtergrondmuziek op de kamer, enz. Echter, de recente media-aandacht die werd geschonken aan het ziektebeeld dementie en de bijhorende televisiebeelden van zingende ouderen met dementie riep verschillende gevoelens op bij de publieke opinie. Sommigen vonden dat ouderen geschonden werden in hun waardigheid, terwijl anderen van mening waren dat de ouderen hierdoor hun gevoelens net beter konden uiten. Deze verscheidenheid in reacties heeft geleid tot de vraag of er een effect is van muziek op de ouderen, en meer bepaald op hun graad van onrust, angst en agitatie. Klinische Vraag: Heeft het gebruik van muziek als therapeutisch middel effect op het onrustig en angstig gedrag van een geïnstitutionaliseerde ouderen met dementie? Zoektermen en Zoekstrategie Aan de hand van de PICO-methode, waarbij de klinische vraag als aanleiding werd gebruikt zijn volgende zoektermen geselecteerd. P: Person: elderly with dementia, nursing home I: Intervention: music, music therapy, music intervention C: Co- intervention: / O: Outcome: anxiety, agitation Geraadpleegde databanken en beoordeling van de gevonden artikels. Via Pubmed en Cinahl werden aan de hand van de trefwoorden uit bovenbeschreven PICO methode gezocht naar evidentie. Bij het beperken van de zoekstrategie tot Randomized Controlled Trials en Controlled Clinical Trials werden 11 relevante artikels geselecteerd. Op basis van onderstaande inclusiecriteria verder werden uiteindelijk 4 artikels weerhouden die werden geanalyseerd via de Pedro-schaal. Inclusiecriteria voor het weerhouden van de artikels: Het artikel is gepubliceerd na Het artikel is relevant in functie van de klinische vraag.

9 Volgende studies werden weerhouden: 1. Lin, Y., Chang, CY., Chen, CH., Chang, HJ., Hsieh., & Chou, KR. (2011). Effectiveness of group music intervention against agitated behavior in elderly persons with dementia. International journal of geriatric psychiatry, 26: Pedro score: 7/10 2. Ledger, A.J., Baker, F. (2007). An investigation of long-term effects of group music therapy on agitation levels of people with Alzheimer's Disease. Aging & Mental Health,11(3): Pedro-Score 5/10. De score wordt sterk beïnvloed door het feit dat dit een niet gerandomiseerde studie is. 3. Sung, HC., Chang, A., & Lee, WL. (2010). A preferred music listening intervention to reduce anxiety on older adults with dementia in nursing homes. Journal of clinical nursing,19: Pedro-Score: 7/10 4. Sung, HC., Lee, WL. & Watson, R. (2011). A group music intervention using percussion instruments with familiar music to reduce anxiety and agitation of institutionalized older adults with dementia. International journal of geriatric psychiatry, 27: Pedro-Score: 6/10. Beschrijving van de evidentie: In de studie van Lin en Collega s (2011) werd onderzocht in hoeverre een groepsinterventie met muziek een invloed heeft op de graad van agitatie bij ouderen met dementie die verblijven in een woon- zorgcentrum (WZC). In totaal werden 104 deelnemers geselecteerd en via de computer at random verdeeld in een experimentele (n=49) en een controle groep (n=51). De experimentele groep kreeg twaalf sessies van 30 min groepstherapie met muziek gedurende 6 weken (twee sessies per week). De controlegroep kreeg deze interventie niet. Het is echter niet duidelijk wat de interventie precies inhield. De primaire uitkomstmaat voor het experiment is de Chinese versie van de Cohen-Mansfield Agitatie Inventory (C-CMAI). Bij aanvang van het experiment waren geen significante verschillen tussen beide groepen, noch voor de primaire uitkomstmaat, noch op alle andere demografische karakteristieken (leeftijd, geslacht, graad van scholing, graad van dementie, verblijfsduur in het WZC en aantal chronische ziektes). Er werden tijdens de studie vier metingen uitgevoerd: (1) bij aanvang, (2) na de 6e sessie, (3) na de 12 e sessie en (4) 1 maand na het beëindigen van de studie. Uit de resultaten blijkt een significante daling van de agitatie in de experimentele groep op de drie metingen in vergelijking met de meting bij aanvang. In de controlegroep waren geen significante verschillen merkbaar bij de drie metingen in vergelijking met de meting bij aanvang. Deze studie heeft aangetoond dat een groepsinterventie met muziek een positief effect heeft op de agitatie. De auteurs stellen voor om muziek als interventiemiddel op te nemen in de routineactiviteiten van het WZC. In de studie van Ledger en Baker (2007) werd het effect van muziektherapie op de agitatie van ouderen met Alzheimer dementie onderzocht. Deelnemers werden gerekruteerd in 13 woonzorgcentra in Queensland en in Victoria (Australië). De deelnemers varieerden tussen de 71 en de 96 jaar en de meesten waren vrouwen. 60 deelnemers werden verdeeld over een experimentele groep (n=30) of een controlegroep (n=30) op basis van het woonzorgcentrum waar men woonde ( convenience sampling, dus niet at random). Er was bijgevolg ook een verschil tussen beide groepen bij aanvang van de studie waardoor de resultaten minder sterk zijn. Van de 60 deelnemers die de studie zijn gestart, hebben er 45 deelnemers de studie volledig doorlopen. De experimentele groep nam wekelijks deel aan de groepsmuziektherapie (30-45 minuten) gedurende ten minste 42 weken over de periode van één jaar, terwijl de controlegroep enkel hun gebruikelijke zorg en behandelingen kreeg. De muziektherapie wordt gegeven door geschoolde muziektherapeuten en er is duidelijk omschreven wat er precies gebeurde tijdens de sessie. Er was een geleidelijke opbouw in de sessies; van luisteren naar muziek gespeeld door de therapeut, kiezen van favoriete muziek, het raden van

10 gespeelde muziek tot het zelf spelen van muziek en het bediscussiëren van emoties rond de muziek. Het niveau van agitatie bij de deelnemers werd beoordeeld aan de hand van de Cohen-Mansfield Agitatie Inventory (CMAI). At baseline was de score van de controlegroep hoger dan bij de interventiegroep. De CMAI werd vervolgens nog 4 keer afgenomen: op drie, zes, negen en twaalf maanden na de aanvang van het onderzoek. Alhoewel de deelnemers uit de interventiegroep op korte termijn minder geagiteerd waren tijdens en kort na de sessies volgens de therapeuten, was er geen significant verschil tussen de experimentele en controle groep op gebied van de ernst, duur en frequentie van agressief gedrag op lange termijn. In de studie van Sung en collega s (2010) onderzocht men de effecten van een luisterinterventie van favoriete muziek op angst bij geïnstitutionaliseerde ouderen met dementie. In totaal werden 60 deelnemers gerekruteerd waarvan er 8 uitgevallen zijn voor de randomisering. 52 deelnemers werden at random verdeeld over de controle groep (n=23) en de experimentele groep (n=29). De primaire uitkomst is de Rating of Anxiety In Dementia (RAID). De groepen vertoonden at baseline echter significante verschillen op de RAID; de experimentele groep scoorde bij aanvang hoger wat wil zeggen angstiger en meer geagiteerd dan de controlegroep). De controlegroep kreeg de gebruikelijke zorg zonder een muzikale tussenkomst. Na 6 weken interventie bleek de gemiddelde RAID score in de experimentele groep gedaald van naar De gemiddelde RAID score van de controle groep daalde ook licht van 9.53 naar Een ANCOVA (ANalysis of COVAriance) toonde een significante daling aan bij de experimentele groep. De auteurs besluiten dat het luisteren naar favoriete muziek een daling van angst en agitatie als gevolgd heeft. De selectie van de muziek is echer wel van belang, familieleden kunnen hier een belangrijke rol in spelen. Sung en collega s uit 2011 onderzochten de effecten van een muziek interventie met percussie instrumenten op angst en geagiteerd gedrag bij geïnstitutionaliseerde ouderen met dementie. 55 deelnemers werden via de computer at random verdeeld over een controle groep (n=28) en een experimentele groep (n=27). De baselinemeting en de meting op 4 en 6 weken is gebeurt aan de hand van de Cohen-Mansfield Agitation Inventory (CMAI) en de Rating of Anxiety In Dementia (RAID). Beide groepen vertoonden at baseline geen significante verschillen op demografisch vlak, echter wel op cognitief vlak; De experimentele groep kreeg een 30 minuten durende percussie sessie, 2 keer per week en dit voor 6 weken in de activiteitenruimte van de setting. De 30 minuten durende training bestaat uit een warm-up sessie van 5 minuten, een sessie van 20 minuten actieve deelname en een 5 minuten cool-down sessie. De controlegroep kreeg de gebruikelijke zorg zonder een muzikale tussenkomst. Er werden na de baselinemeting 2 nog een meetmoment voorzien in week 4 en een meetmoment in week 6. Hoewel op beide meetmomenten een daling van de angst en agitatie werd vastgesteld bij de experimentele groep bleek enkel de daling van de angst significant te zijn in vergelijking met de controle groep. Er werd hierbij gebruik gemaakt van een ANOVA met herhaalde metingen (repeated measures analysis of covariance). Besluit en Conclusie Op basis van de 4 weerhouden studies is het mogelijk om zich een beter beeld te vormen van het effect van muziek op de angst en geagiteerd gedrag bij ouderen met dementie. Methodologisch waren niet alle studies even sterk waardoor de resultaten met omzichtigheid moeten worden bekeken. Een groot voordeel van deze studies is dat ze op 1 na allemaal gebruik maken van hetzelfde meetinstrument, de CMAI. Hierdoor is het makkelijker om de resultaten aan elkaar te linken. Niettegenstaande de muziek-interventies op zich verschillen van elkaar (van favoriete muziek

11 beluisteren tot het deelnemen aan muzieksessies met percussie) zijn er toch opvallende gelijkenissen in de studies. Het is aangetoond in alle studies dat muziek, onafhankelijk van de manier dat het aangeboden wordt significant de agitatie en de angst vermindert. Bij alle studies wordt gerefereerd naar muziek waar het individu mee vertrouwd is. Weliswaar is het effect slecht bewezen op korte termijn, en is er op lange termijn geen bewijs dat muziek een positief effect heeft op dit gedrag. Verder onderzoek is aangewezen hieromtrent. Een belangrijke opmerking hierbij is dat behalve 1 studie de onderzoeken zijn uitgevoerd in een niet Westerse cultuur. Gezien wetenschap en ook muziek cultuurgebonden zijn, is het belangrijk deze CAT dan ook in de context van een andere cultuur geïnterpreteerd wordt. Hierdoor is de generaliseerbaarheid en de toepasbaarheid in de Vlaamse context geen evidentie.

12 Affiliaties voor de verschillende auteurs: Dr. Dominique Van de Velde is ergotherapeut en doctor in de gezondheidswetenschappen, lesgever aan de Arteveldehogeschool Gent, opleiding professionele bachelor in de ergotherapie en programmadirecteur van de interassociatieve master in de ergotherapeutische wetenschap, Universiteit Gent, vakgroep revalidatiewetenschappen en kinesitherapie. Drs. Elise Cornelis is ergotherapeut en gerontoloog in de geheugenkliniek en het zorgprogramma voor de geriatrische patient van het UZ Brussel, doctoraatstudent aan de onderzoeksgroep 'Frailty in Ageing Research' van de Vrije Universiteit Brussel en lesgever in de opleiding professionele bachelor in de ergotherapie van de Arteveldehogeschool Gent. MrSc Stijn De Baets, is ergotherapeut en master in Management en Beleid in de gezondheidszorg, lesgever aan de Arteveldehogeschool Gent, opleiding professionele bachelor in de ergotherapie en ergotherapeut in het UzGent op het CP referentiecentrum en spina bifida referentiecentrum. Prof. Dr. Patricia De Vriendt is ergotherapeut en doctor in de gerontologie verbonden aan de onderzoeksgroep 'Frailty in Ageing Research' van de Vrije Universiteit Brussel, lesgever in de master in Management, Zorg en Beleid in de Gerontologie (Faculteit Geneeskunde en Farmacie, VUB) en in de opleiding professionele bachelor in de ergotherapie (Arteveldehogeschool Gent). Deze voorbeelden van een CAP en CAT zijn geschreven naar aanleiding van een opdracht voor het opleidingsonderdeel wetenschappelijke ingesteldheid onder begeleiding van de auteurs van dit artikel. Volgende studenten hebben input gegeven voor de CAP rond hippotherapie: Marijke Van Besien, Fauve Todarello, Emmelie Desloovere en Katrijn Dhaene. Volgende studenten hebben input gegeven voor de CAT rond muziektherapie: Babette Froyen, Hallaert Greet, Kerkhove Charlotte en Lanszweert Camille.

13 Abstract: Evidence Based Practice is niet meer weg te denken uit de hedendaagse klinische praktijk. Het impliceert de integratie van individuele klinische expertise met het beste externe bewijsmateriaal en de voorkeuren, wensen en verwachtingen van de hulpvrager. Toch blijkt er in de praktijk weinig tijd over om evidentie op te zoeken en hebben ergotherapeuten vaak geen toegang tot de noodzakelijke wetenschappelijke databanken. Maar daarnaast heeft onderzoek dat het gebrek aan kennis en expertise om de evidentie te zoeken, te beoordelen en te implementeren in de klinische praktijk belangrijke obstakels zijn. Om evidentie op een snelle en correcte manier te vertalen naar de klinische praktijk en deze informatie te delen met collega s kunnen ergotherapeuten gebruik maken van een Critically Appraised Paper (CAP) of een Critically Appraised Topic (CAT). In dit artikel wordt uitgelegd wat een CAP en een CAT zijn, waar deze te vinden zijn en hoe een CAT of een CAP geschreven wordt. Van beide methodes is een voorbeeld bijgevoegd.

14 Reference List Areskoug, J. K., Kammerlind, A. S., & Sund-Levander, M. (2012). Evidence-based practice in a multiprofessional context. Int.J.Evid.Based.Healthc., 10, Bian, Z. X. & Shang, H. C. (2011). CONSORT 2010 statement: updated guidelines for reporting parallel group randomized trials. Ann.Intern.Med., 154, (http://www.consort-statement.org) Bouckaert, L., De Coninck, L., Lenaerts, R., Peters, E., & Vandemaele, S. (2012). Wetenschappelijk redeneren voor dummies. In Vlaams Ergotherapeutenverbond vzw en Wilfried Van Handenhoven (Ed.), Jaarboek Ergotherapie 2012 (pp. 57). Leuven/Den Haag: Acco. Bruyninckx, E. (2012). De invloed van visualisaties door middel van pictogrammen op de communicatie bij lagere-schoolkinderne met autisme. Wetenschappelijk tijdschrift voor ergotherapie, 5, Colpaert, I., Van de Velde, D., & De Vriendt, P. (2011). Evidence Based Practice in Vlaanderen, barrieres voor implementatie. Artevelde University College, Ghent. de Brito, B. M., Mancini, M. C., Vaz, D. V., Pereira de Melo, A. P., & Fonseca, S. T. (2010). Adapted version of constraint-induced movement therapy promotes functioning in children with cerebral palsy: a randomized controlled trial. Clin.Rehabil., 24, Dijkers, M. P., Murphy, S. L., & Krellman, J. (2012). Evidence-based practice for rehabilitation professionals: concepts and controversies. Arch.Phys.Med.Rehabil., 93, S164-S176. Dopp, C. M., Steultjens, E. M., & Radel, J. (2012). A survey of evidence-based practise among Dutch occupational therapists. Occup.Ther.Int., 19, Elkins, M. R., Moseley, A. M., Sherrington, C., Herbert, R. D., & Maher, C. G. (2012). Growth in the Physiotherapy Evidence Database (PEDro) and use of the PEDro scale. Br.J.Sports Med. (http://www.pedro.org.au) Herrero, P., Gómez-Trullén, E. M., Asensio, Á., García, E., Casas, R., Monserrat, E. and Pandyan A. (2012). Study of the therapeutic effects of a hippotherapy simulator in children with cerebral palsy: a stratified single-blind randomized controlled trial, Clinical Rehabilitation, 26(12), Ledger, A.J., Baker, F. (2007). An investigation of long-term effects of group music therapy on agitation levels of people with Alzheimer's Disease. Aging & Mental Health,11(3):

15 Lin, Y., Chang, CY., Chen, CH., Chang, HJ., Hsieh., & Chou, KR. (2011). Effectiveness of group music intervention against agitated behavior in elderly persons with dementia. International journal of geriatric psychiatry, 26: Sackett, D. L. & Straus, S. E. (1998). Finding and applying evidence during clinical rounds: the "evidence cart". JAMA., 280, Stanley, F., Blair, E. & Alberman, E. (2000). Cerebral Palsies, epidemiology and causal pathways clinics Development Medicine No 87. London Cambridge University Press. Sung, HC., Chang, A., & Lee, WL. (2010). A preferred music listening intervention to reduce anxiety on older adults with dementia in nursing homes. Journal of clinical nursing,19: Sung, HC., Lee, WL. & Watson, R. (2011). A group music intervention using percussion instruments with familiar music to reduce anxiety and agitation of institutionalized older adults with dementia. International journal of geriatric psychiatry, 27: Van de Velde, D. & De Vriendt, P. (2011). Evidence Based Practice, een theoretische duiding en handvatten voor toepassing. In Vlaams Ergotherapeutenverbond vzw en Wilfried Van Handenhoven (Ed.), Jaarboek ergotherapie 2011 (pp ). Leuven/Dan Haag: Acco.

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Goede zorg Effectief Doelmatig Veilig Tijdig Toegankelijk

Nadere informatie

Samenvatting. Effectiviteit van ergotherapie: stand van zaken

Samenvatting. Effectiviteit van ergotherapie: stand van zaken Samenvatting Effectiviteit van ergotherapie: stand van zaken Ergotherapie is een paramedisch beroep dat gericht is op het verbeteren van het zelfstandig functioneren door het individu in de voor die persoon

Nadere informatie

Zoeken naar evidence

Zoeken naar evidence Zoeken naar evidence Faridi van Etten-Jamaludin Clinical librarian Medische Bibliotheek AMC 2 december 2008 Evidence Based Practice? Bij EBP worden klinische beslissingen genomen op basis van het best

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Toelichting bij de criteria voor het beoordelen van de kwaliteit van een

Nadere informatie

Evidence zoeken @ WWW

Evidence zoeken @ WWW Evidence zoeken @ WWW Dirk Ubbink Evidence Based Surgery 2011 Informatie Jaarlijks: >20.000 tijdschriften en boeken MEDLINE: >6.700 tijdschriften Jaarlijks 2 miljoen artikelen gepubliceerd 5500 publicaties

Nadere informatie

Evidence based nursing: wat is dat?

Evidence based nursing: wat is dat? Evidence based nursing: wat is dat? Sandra Beurskens Lector kenniskring autonomie en participatie van mensen met een chronische ziekte Kenniskring autonomie en participatie EBN in de praktijk: veel vragen

Nadere informatie

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015 Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk Lies Braam, verpleegkundig specialist neurologie 26 maart 2015 V &VN neurocongres Definitie EBP Bij EBP gaat het om klinische beslissingen op basis van

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 Inhoud Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10 Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 1 Inleiding 14 1.1 Wat is evidence-based handelen? 14 1.2 Evidentie in de logopedie

Nadere informatie

Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies

Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies 22 en 23 Maart 2016 Bestemd voor personen die in het kader van de Cochrane Collaboration een systematische review over interventies gaan

Nadere informatie

NEUROLOGISCHE MUZIEKTHERAPIE BIJ SCHIZOFRENIE

NEUROLOGISCHE MUZIEKTHERAPIE BIJ SCHIZOFRENIE NEUROLOGISCHE MUZIEKTHERAPIE BIJ SCHIZOFRENIE Gerben Roefs Zuyd Hogeschool Master of Arts Therapies 19 juni 2015 Opbouw Presentatie VOLGT PROCES VAN WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK DOEN START MET EEN IDEE -

Nadere informatie

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Handleiding Voltijd Jaar 3 Studiejaar 2015-2016 Stage-opdrachten Tijdens stage 3 worden 4 stage-opdrachten gemaakt (waarvan opdracht 1 als toets voor de

Nadere informatie

Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter

Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter Drs. Lotte Wevers Dr. Ingrid van de Port Prof. Dr. Eline Lindeman Prof. Dr. Gert Kwakkel Kenniscentrum De Hoogstraat, Utrecht Overzicht

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

Handleiding voor het maken van een CAT

Handleiding voor het maken van een CAT Pagina 1 van 9 Handleiding voor het maken van een CAT Wat is een CAT? Een CAT (Critically Appraised Topic) is een systematische samenvatting van de resultaten van een klein aantal studies over een onderwerp

Nadere informatie

HANDLEIDING CAT. Handleiding voor het maken van een CAT

HANDLEIDING CAT. Handleiding voor het maken van een CAT Pagina 1 van 9 Handleiding voor het maken van een CAT Wat is een CAT? Een CAT (Critically Appraised Topic) is een systematische samenvatting van de resultaten van een klein aantal studies over een onderwerp

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg In vergrijzende samenlevingen is de zorg voor het toenemende aantal kwetsbare ouderen een grote uitdaging

Nadere informatie

Samenvatting. Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese. Een 3-jarige follow-up studie

Samenvatting. Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese. Een 3-jarige follow-up studie * Samenvatting Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese Een 3-jarige follow-up studie Samenvatting Tijdens de periode van groei en ontwikkeling tussen kindertijd en volwassenheid

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Evidence Based Practice

Evidence Based Practice Hoe lees je als verpleegkundige een artikel? Anne-Margreet van Dishoeck en Marjolein Snaterse Namens de Werkgroep Wetenschappelijk onderzoek; Mattie Lenzen Ingrid Schiks Henri van de Wetering Ellen van

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding Versiedatum: 0-0-06 Pagina van 5 De wetenschappelijke onderbouwing van het huisartsgeneeskundig handelen vormt een belangrijke leidraad voor de huisarts. Deze moet een wetenschappelijke onderbouwing kunnen

Nadere informatie

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MARION SPIJKERMAN VGCT CONGRES, 13 NOVEMBER 2015 OVERZICHT Introductie Methode Resultaten Discussie Mindfulness en ACT interventies als ehealth:

Nadere informatie

Evidence-Based Nursing. Bart Geurden, RN, MScN

Evidence-Based Nursing. Bart Geurden, RN, MScN Evidence-Based Nursing Bart Geurden, RN, MScN Trends in Verpleegkunde Jaren 1980: Systematisch werken Focus op proces Jaren 1990: Verpleegkundige diagnostiek Focus op taal Aandacht verschuift van proces

Nadere informatie

Helpt het hulpmiddel?

Helpt het hulpmiddel? Helpt het hulpmiddel? Het belang van meten Zuyd, Lectoraat Autonomie en Participatie Faculteit Gezondheidszorg Dr. Ruth Dalemans, Prof. Sandra Beurskens 08-10-13 Doelstellingen van deze presentatie Inzicht

Nadere informatie

Muziektherapie in de oncologie

Muziektherapie in de oncologie Muziektherapie in de oncologie Wetenschap en praktijk combineren Tom Abrahams 26 mei 2015 Wat is muziektherapie? Een vorm van vaktherapie Ervaringsgericht Interventies binnen muzikale context Waar wordt

Nadere informatie

Ergotherapeutische Energiemanagement interventies en de effecten op vermoeidheid

Ergotherapeutische Energiemanagement interventies en de effecten op vermoeidheid Ergotherapeutische Energiemanagement interventies en de effecten op vermoeidheid Resultaten van een systematisch review en een toepassing voor de praktijk Lyan Blikman, MSc. Bewegingswetenschapper PhD

Nadere informatie

Onderwijskundig onderzoek in het HGZO: Effect van een complementaire interventie bij sensibiliteitsstoornissen na CVA HGZO, 22/03/2012 Anne Devesse,

Onderwijskundig onderzoek in het HGZO: Effect van een complementaire interventie bij sensibiliteitsstoornissen na CVA HGZO, 22/03/2012 Anne Devesse, Onderwijskundig onderzoek in het HGZO: Effect van een complementaire interventie bij sensibiliteitsstoornissen na CVA HGZO, 22/03/2012 Anne Devesse, Dirk Smits Verbetert de sensibiliteit en de functionaliteit

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 155 Chapter 9 Samenvatting SAMENVATTING Richtlijnen en protocollen worden ontwikkeld om de variatie van professioneel handelen te reduceren, om kwaliteit van

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie

Evidence-based logopedie; hoe kan je samenwerken in je kwaliteitskring om onderbouwing van het logopedisch handelen te verbeteren?

Evidence-based logopedie; hoe kan je samenwerken in je kwaliteitskring om onderbouwing van het logopedisch handelen te verbeteren? Evidence-based logopedie; hoe kan je samenwerken in je kwaliteitskring om onderbouwing van het logopedisch handelen te verbeteren? 21-09-2013 KKB-dag NVLF te Nieuwegein dr. Karin Neijenhuis, Hoofddocent

Nadere informatie

Participation in leisure activities of children and adolescents with physical disabilities Maureen Bult

Participation in leisure activities of children and adolescents with physical disabilities Maureen Bult Participation in leisure activities of children and adolescents with physical disabilities Maureen Bult Participatie in vrijetijdsactiviteiten van kinderen en adolescenten met een lichamelijke beperking

Nadere informatie

Inhoud presentatie. 1. Positionering CAT Maastricht 2. Wat is CAT? 3. Structuur CAT 4. Organisatie CAT onderwijs jaar 3 UM

Inhoud presentatie. 1. Positionering CAT Maastricht 2. Wat is CAT? 3. Structuur CAT 4. Organisatie CAT onderwijs jaar 3 UM Critical Appraisal of a Topic (CAT) Christel van Gool, Monique Mommers (& Carin de Brouwer) Capaciteitsgroep Epidemiologie, Universiteit Maastricht, FHML Faculty name Inhoud presentatie 1. Positionering

Nadere informatie

Verpleegkundige dossierbesprekingen. Evidence-based practice voor de dagelijkse praktijk

Verpleegkundige dossierbesprekingen. Evidence-based practice voor de dagelijkse praktijk Verpleegkundige dossierbesprekingen Evidence-based practice voor de dagelijkse praktijk Agenda EBP in het AMC Verpleegkundige dossierbesprekingen Praktijkvoorbeeld EBP in de psychiatrie EBP is ook belangrijk

Nadere informatie

Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland

Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland Mei 2014 Aanleiding Het CVZ beschrijft in het Rapport geneeskundige GGZ deel 2 de begrenzing

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die worden uitgevoerd om uit het gevonden bronnenmateriaal

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Families First Deelcommissie: 1 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 11 april 2014 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie De commissie

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Samenvatting (Summary in Dutch) Achtergrond Het millenniumdoel (2000-2015) Education for All (EFA, onderwijs voor alle kinderen) heeft in ontwikkelingslanden veel losgemaakt. Het

Nadere informatie

17-5-2014 GEFELICITEERD! Evidence-based logopedie. Evidence-based logopedie: 10 jaar! Taakverdeling. Wat ben jij? @hannekekalf

17-5-2014 GEFELICITEERD! Evidence-based logopedie. Evidence-based logopedie: 10 jaar! Taakverdeling. Wat ben jij? @hannekekalf Evidence-based logopedie - wat is er in 10 jaar veranderd? GEFELICITEERD! Dr. Hanneke Kalf hanneke.kalf@radboudumc.nl www.hannekekalf.nl @hannekekalf 15 mei 2014 @hannekekalf Evidence-based logopedie:

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongen

218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongen Samenvatting 217 218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongens en 14.8% van de meisjes overgewicht,

Nadere informatie

Deel I Het startpunt van het Vital@Work onderzoek

Deel I Het startpunt van het Vital@Work onderzoek De babyboomer generatie, een langere levensverwachting en lagere geboortecijfers hebben als gevolg dat de samenleving vergrijst. Om de gevolgen van de vergrijzende samenleving, zowel vanuit bedrijfs- als

Nadere informatie

Kritisch lezen Hoe lees ik een artikel?

Kritisch lezen Hoe lees ik een artikel? Kritisch lezen Hoe lees ik een artikel? Prof. Dr. Lieve Peremans 2/5/15 Herhaling titel van presentatie 1 Evalueer kritisch de kwaliteit Heb ik nu een goed artikel? 1.Soorten onderzoeksdesigns 2.Regels

Nadere informatie

EEN SIMULATIESTUDIE VAN DE SCHEDULE CONTROL INDEX

EEN SIMULATIESTUDIE VAN DE SCHEDULE CONTROL INDEX EEN SIMULATIESTUDIE VAN DE SCHEDULE CONTROL INDEX Universiteit Gent Faculteit economie en bedrijfskunde Student X Tussentijds Rapport Promotor: prof. dr. M. Vanhoucke Begeleider: Y Academiejaar 20XX-20XX

Nadere informatie

The Disability Assessment Structured Interview

The Disability Assessment Structured Interview RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN The Disability Assessment Structured Interview Its reliability and validity in work disability assessment Proefschrift ter verkrijging van het doctoraat in de Medische Wetenschappen

Nadere informatie

Samenvattingen scripties:

Samenvattingen scripties: Samenvattingen scripties: The Session Rating Scale: A reliable and valid measurement of Working Alliance in a Physiotherapy setting? Jacobien Boiten Achtergrond Werkalliantie is een beschrijving van de

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding Gebruikswijzer P- Reviews: Hoe kunnen de Reviews op een nuttige manier geïntegreerd worden in de lerarenopleiding? In deze gebruikswijzer bekijken we eerst een aantal mogelijkheden tot implementatie van

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

Literatuuronderzoek. Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten?

Literatuuronderzoek. Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten? HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM Literatuuronderzoek Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten? Michelle Entius 500635128 LV13-3IKZ1 Stagebegeleiders: Anetha van Waveren Samantha Carrot Literatuuronderzoek Inhoudsopgave

Nadere informatie

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol A cluster randomised controlled trial evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Namens de EU-EBM EBM Unity Sjors Coppus Ben Willem Mol Vaardigheidstest

Nadere informatie

Stage-opdracht deskundigheidsbevordering

Stage-opdracht deskundigheidsbevordering Stage-opdracht deskundigheidsbevordering Naam: Marthe Verwater Studentnummer:09011129 Klas: HDT 2 Inhoudsopgave: 1.Voorbereiding... Blz.3 2.Literatuurstudie...... Blz.4 3.Verslag... Blz.8 2 Stage opdracht

Nadere informatie

Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie. Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven.

Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie. Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven. * Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven In dit proefschrift worden de resultaten van de PERRIN CP 9-16 jaar studie (Longitudinale

Nadere informatie

Journal club. Wetenschap toegankelijk maken voor hbo-docenten. HGZO congres 2011 Margriet van Iersel, Corine Latour, Marjolein Snaterse

Journal club. Wetenschap toegankelijk maken voor hbo-docenten. HGZO congres 2011 Margriet van Iersel, Corine Latour, Marjolein Snaterse Journal club Wetenschap toegankelijk maken voor hbo-docenten HGZO congres 2011 Margriet van Iersel, Corine Latour, Marjolein Snaterse Aanleiding starten van een Journal Club EBP en klinisch redeneren (KLRE)

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Hoe weet ik waarom mijn interventies werken en voor wie?

Hoe weet ik waarom mijn interventies werken en voor wie? Hoe weet ik waarom mijn interventies werken en voor wie? Maartje van Stralen: Mine Yildirim: Femke van Nassau: Mia Kösters: Hoe evalueer ik hoe mijn interventie werkt? Analyse van mediatoren Hoe evalueer

Nadere informatie

STATISTIEK. Basiscursus Regelgeving en Organisatie Klinisch onderzoek. Dr. ir. Peter van de Ven Epidemiologie & Biostatistiek p.vandeven@vumc.

STATISTIEK. Basiscursus Regelgeving en Organisatie Klinisch onderzoek. Dr. ir. Peter van de Ven Epidemiologie & Biostatistiek p.vandeven@vumc. STATISTIEK Basiscursus Regelgeving en Organisatie Klinisch onderzoek Dr. ir. Peter van de Ven Epidemiologie & Biostatistiek p.vandeven@vumc.nl Slide 1 Inhoud Methodologie voor klinische studies Onderzoeksvraagstelling

Nadere informatie

Evidence piramide. Gecontroleerde studies. Welk studie type? 19/02/2013. 3 me ta.eu. Niet dezelfde piramide voor elke vraag. me ta.eu. me ta.

Evidence piramide. Gecontroleerde studies. Welk studie type? 19/02/2013. 3 me ta.eu. Niet dezelfde piramide voor elke vraag. me ta.eu. me ta. Niet dezelfde piramide voor elke vraag Evidence piramide Gecontroleerde studies Welk studie type? 3 1 Effect van roken op longkaner Richard Doll 1951: prospectieve studie 2/3 mannelijke Britse artsen Goede

Nadere informatie

Effecten van goal setting bij volwassen revalidatiepatiënten

Effecten van goal setting bij volwassen revalidatiepatiënten Home no. 5 November 2015 Licht op oranje Eerdere edities Verenso.nl Effecten van goal setting bij volwassen revalidatiepatiënten Betekenis voor de geriatrische revalidatiezorg? Ewout B. Smit, aioto ouderengeneeskunde

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid presentatie ESPRi Symposium 26-11-2015 Michiel Boog, klinisch psycholoog, psychotherapeut Titel:

Nadere informatie

Compatibility Process Scale (ACPS). De therapeutische alliantie is gemeten met de Werk

Compatibility Process Scale (ACPS). De therapeutische alliantie is gemeten met de Werk De invloed van indicatiestelling door overleg (the Negotiated Approach) op patiëntbehandelingcompatibiliteit en uitkomst bij de behandeling van depressieve stoornissen 185 In deze thesis staat de vraag

Nadere informatie

Over nut en noodzaak van praktijkgericht onderzoek. Congres Focus op onderzoek - Oogsten en verbinden 1 en 2 december 2011, Galgenwaard, Utrecht

Over nut en noodzaak van praktijkgericht onderzoek. Congres Focus op onderzoek - Oogsten en verbinden 1 en 2 december 2011, Galgenwaard, Utrecht Over nut en noodzaak van praktijkgericht onderzoek Congres Focus op onderzoek - Oogsten en verbinden 1 en 2 december 2011, Galgenwaard, Utrecht Wat is het probleem? Volgens: 1. De professional 2. De wetenschapper

Nadere informatie

Dutch Summary - Nederlandse Samenvatting

Dutch Summary - Nederlandse Samenvatting 119 Hoofdstuk 1 - Algemene inleiding Hoofdstuk 1 bevat algemene informatie over type 2 diabetes, waarin onderwerpen aan bod komen zoals: risicofactoren voor het ontwikkelen van type 2 diabetes, de gevolgen

Nadere informatie

Nurse versus physician-led care for the management of asthma

Nurse versus physician-led care for the management of asthma TRAM onderzoek Nurse versus physician-led care for the management of asthma Maarten C Kuethe1, Anja A P H Vaessen-Verberne1, Roy G Elbers2, Wim MC Van Aalderen3 1. Paediatrics, AMPHIA Hospital, Breda,

Nadere informatie

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Universitair Medisch Centrum Utrecht Verplegingswetenschappen cursusjaar

Nadere informatie

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht Hoe vertaal ik resultaten uit de medische literatuur en richtlijnen naar de dagelijkse praktijk? Interpretatie van resultaten van geneesmiddelenonderzoek Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische

Nadere informatie

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14 Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25761 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Taallijn Deelcommissie: 3 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 8 oktober 2015 / 2 juni 2016 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Nadere informatie

SAMENVATTING. De toepassing van inspanningsfysiologie in de revalidatie van kinderen met cerebrale parese

SAMENVATTING. De toepassing van inspanningsfysiologie in de revalidatie van kinderen met cerebrale parese S SAMENVATTING De toepassing van inspanningsfysiologie in de revalidatie van kinderen met cerebrale parese Samenvatting Cerebrale parese (CP) is de meest voorkomende oorzaak van een fysieke beperking

Nadere informatie

Vraagje. Een honkbalknuppel met bal kost 1,10 De knuppel kost één euro meer dan de bal Hoe duur is de bal? Wat komt er als eerste op in je hoofd?

Vraagje. Een honkbalknuppel met bal kost 1,10 De knuppel kost één euro meer dan de bal Hoe duur is de bal? Wat komt er als eerste op in je hoofd? Vraagje Een honkbalknuppel met bal kost 1,10 De knuppel kost één euro meer dan de bal Hoe duur is de bal? Wat komt er als eerste op in je hoofd? Voorstellen Marike Hendriks Erica Baarends Achtergrond:

Nadere informatie

Huisarts of hometrainer?

Huisarts of hometrainer? Huisarts of hometrainer? In het literatuuroverzicht werden zes studies opgenomen. Vier studies onderzochten het effect van training op ziekteverzuim, drie daarvan bestudeerden tevens de effecten op klachten

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

LEEN DE CONINCK ARTEVELDEHOGESCHOOL GENT ACHG KULEUVEN PROJECT VALNET UZLEUVEN

LEEN DE CONINCK ARTEVELDEHOGESCHOOL GENT ACHG KULEUVEN PROJECT VALNET UZLEUVEN LEEN DE CONINCK ARTEVELDEHOGESCHOOL GENT ACHG KULEUVEN PROJECT VALNET UZLEUVEN Introductie Begripsomschrijving Componenten van een casemanagement programma Voordelen van casemanagement Voorwaarden voor

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Etnische minderheden vormen een groeiend segment van de bevolking in veel westerse landen. Zorgbehoeften en verwachtingen van deze groepen vormen vaak een uitdaging voor

Nadere informatie

Workshop Spiegeltherapie in de praktijk

Workshop Spiegeltherapie in de praktijk Workshop Spiegeltherapie in de praktijk vrijdag 15 april 2011 Erasmus MC, Rotterdam a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting In Nederland is het Cerebro Vasculair Accident (CVA= hersenbloeding of herseninfarct) de derde doodsoorzaak. Van degenen die getroffen worden door een CVA overleeft ongeveer 75%. Veel van

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

dankzij bewegen beter participeren

dankzij bewegen beter participeren dankzij bewegen beter participeren Jan Jacobs Herbert Krakauer EMG Congres 2013 Bewegen als middel tot... Kwaliteit van leven Alertheid Therapeutic Motion Simulation KWALITEITSKADER GEHANDICAPTENZORG Uitgangspunten:

Nadere informatie

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers Onderzoeker Universiteit van Tilburg, Faculteit Sociale Wetenschappen Departement Personeelswetenschappen E-coaching belicht vanuit

Nadere informatie

Mondgezondheidsrapport

Mondgezondheidsrapport Mondgezondheidsrapport sensibiliseringproject Glimlachen.be 2014 Effectevaluatie van een 4-jaar longitudinaal sensibiliseringproject in scholen in Vlaanderen Samenvatting J Vanobbergen Glimlachen - Souriez

Nadere informatie

23-1-2014. Classificeren en meten. Overzicht van de officiële definities van de meter sinds 1795. Raymond Ostelo, PhD. Klinimetrie

23-1-2014. Classificeren en meten. Overzicht van de officiële definities van de meter sinds 1795. Raymond Ostelo, PhD. Klinimetrie Raymond Ostelo, PhD Professor of Evidence-Based Physiotherapy Dept. Health Sciences EMGO+ Institute for Health and Care Research VU University Amsterdam, the Netherlands r.ostelo@vumc.nl 1 Classificeren

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Sinds enkele decennia is de acute zorg voor brandwondenpatiënten verbeterd, hetgeen heeft geresulteerd in een reductie van de mortaliteit na verbranding, met name van patiënten

Nadere informatie

Evidence Based Care coaching Ann Van den Bruel Academic Clinical Lecturer, University of Oxford

Evidence Based Care coaching Ann Van den Bruel Academic Clinical Lecturer, University of Oxford Evidence Based Care coaching Ann Van den Bruel Academic Clinical Lecturer, University of Oxford Evidence Based Medicine 1 Evidence Based Medicine Levels of Evidence for Eminence-based medicine Level I:

Nadere informatie

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 182 Depressie komt veel voor en is een van de meest invaliderende aandoeningen met een negatieve invloed op vele

Nadere informatie

NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING. Wit-Gele Kruis van Vlaanderen. Kristel De Vliegher. Oostende, 24 maart 2015

NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING. Wit-Gele Kruis van Vlaanderen. Kristel De Vliegher. Oostende, 24 maart 2015 NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING Oostende, 24 maart 2015 Wit-Gele Kruis van Vlaanderen Kristel De Vliegher OVERZICHT 1. Inleiding 2. Literatuurstudie 3. Onderzoek in de thuisverpleging

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Zowel beleidsmakers en zorgverleners als het algemene publiek zijn zich meer en meer bewust van de essentiële rol van kwaliteitsmeting en - verbetering in het verlenen van

Nadere informatie

SAMENVATTING Veel voorkomende psychiatrische stoornissen zoals depressieve- en angststoornissen, ook wel common mental disorders genoemd (CMDs), hebben een hoge prevalentie en dragen substantieel bij aan

Nadere informatie

UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? 30/04/2013. A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op

UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? 30/04/2013. A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Mijn innovatie is beter dan de concurrentie Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op Bijvoorbeeld: Mortaliteit Kwaliteit

Nadere informatie

COACH methode EEN EVIDENCE BASED METHODE OM MENSEN MET BEWEGINGSARMOEDE TE STIMULEREN OM MEER TE BEWEGEN

COACH methode EEN EVIDENCE BASED METHODE OM MENSEN MET BEWEGINGSARMOEDE TE STIMULEREN OM MEER TE BEWEGEN COACH methode EEN EVIDENCE BASED METHODE OM MENSEN MET BEWEGINGSARMOEDE TE STIMULEREN OM MEER TE BEWEGEN - wetenschappelijke eindrapportage SAMENVATTING Dr. M.H.G. de Greef Interfacultair Centrum Bewegingswetenschappen,

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Wereldstemdag, Uden Evidence-based handelen: richtlijnen of niet? 16 april 2015. (c) Hanneke Kalf 1. Evidence-based handelen: richtlijnen of niet?

Wereldstemdag, Uden Evidence-based handelen: richtlijnen of niet? 16 april 2015. (c) Hanneke Kalf 1. Evidence-based handelen: richtlijnen of niet? Evidence-based handelen: richtlijnen of niet? Handout: downloadbaar via http://www.hannekekalf.nl/ebp @hannekekalf dr. Hanneke Kalf hanneke.kalf@radboudumc.nl www.hannekekalf.nl @hannekekalf Afdeling Revalidatie:

Nadere informatie