4 Ik tel mee. in het gezin

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "4 Ik tel mee. in het gezin"

Transcriptie

1 4 Ik tel mee in het gezin

2 1. Bedoeling Wie met maatschappelijk kwetsbare volwassenen wil werken aan opvoeden tot burgerzin zal moeten werken aan een positief zelfbeeld, aan de ontwikkeling van communicatieve vaardigheden en aan zelfredzaamheid. Die persoonskenmerken zijn cruciaal en ondersteunen de integratie in de samenleving. Het gezin is een belangrijke leefsfeer waarin weerbaarheid, communicatie, onderhandelen over rechten en plichten, verantwoordelijkheid opnemen en hulp vragen essentieel zijn. We focussen hierbij op de positie van de volwassene die kinderen opvoedt, met hen een ouderrelatie uitbouwt, onderhandelt over huishoudelijke taken, over rechten en plichten en die, als hij of zij botst op grenzen in zichzelf of binnen het gezin, hulp kan zoeken en vragen. In die zin hebben de materialen een emanciperende opzet. In deze leefsfeer bieden we drie verschillende lespakketten aan. Ten eerste bevat deze leefsfeer een zoektocht langs hulpverlenende instellingen. Bedoeling van deze werkvorm is dat cursisten de diverse hulpverlenende instanties in hun gemeente leren kennen en inzicht krijgen in de soort hulp die ze kunnen verwachten. We hopen dat een vrijblijvend bezoek en een eerste kennismaking drempelverlagend werken als zou blijken dat een gezin een beroep moet doen op hulpverlening. Een tweede lespakket wil ouders inzichten en vaardigheden aanreiken die hen kunnen helpen om goed te functioneren als ouder. In Kinderen opvoeden staan communicatieve en probleemoplossende vaardigheden centraal. In een derde lespakket zetten we cursisten aan het denken over gezamenlijk beslissingen nemen, afspraken maken over tijdsbesteding, geld, gezinstaken, enz. Het spel dat we introduceren, speelt in op de tendens in gezinnen dat partners en ouders en kinderen onderhandelen over rechten en plichten. In het spelmateriaal worden rollenpatronen in vraag gesteld en kinderen als volwaardige gesprekpartners geïntroduceerd. 2. Lespakketten [A] Fotozoektocht langs hulpverlenende instellingen. [B] Kinderen opvoeden: communicatieve vaardigheden en probleemoplossend gedrag. [C] Wie beslist wat? over huishouding, verdeling van gezinstaken en rollenpatronen. 4 Ik tel mee in het gezin leefsfeer 91

3 [A] Fotozoektocht Waar kan ik hulp vinden bij problemen? Inhoudsopgave Handleiding voor de lesgever 1. Bedoeling... p Doelen... p Fotozoektocht... p Instellingen... p Cursistenmap... p Bedoeling Als problemen niet binnen het gezin kunnen worden opgelost, is het belangrijk te weten tot wie je je kunt wenden voor informatie en al dan niet gespecialiseerde hulp. Die kennis brengen we aan via een fotozoektocht. 2. Doelen Vaardigheden de cursisten kunnen 1. opkomen voor eigen rechten en die van anderen; 2. gedachten, gevoelens, meningen en keuzes verwoorden en hulp vragen; 3. hun standpunten verwoorden en onderbouwen met argumenten; 4. overleggen; 5. zich oriënteren op een waaier van mogelijkheden; 6. gericht informatie inwinnen over hun rechten en die van anderen; 7. gericht informatie opvragen bij overheden en instellingen. Attitudes de cursisten 1. zijn bereid zich in te zetten voor de eigen rechten en die van anderen; 2. zijn bereid gericht te luisteren naar anderen en gepast te reageren; 3. zijn bereid de inbreng van anderen ernstig te nemen; 4. zijn assertief, ze kunnen een gewenste positie verwerven, behouden en versterken; 5. tonen respect voor de standpunten en argumenten van anderen; 6. aanvaarden dat algemeen geldende regels en afspraken nodig zijn om het samenleven van mensen vlot te laten verlopen. 92 basiseducatie

4 Ondersteunende kennis de cursisten 1. kennen informatiemogelijkheden en eerstelijnshulpverlening (rechtshulp, welzijn ). 3. Fotozoektocht Timing: halve dag Werkvormen: fotozoektocht (individueel, per twee of drie) Lesmateriaal: cursistenmap (p. 137) 3.1. Instellingen Je kunt de cursisten op pad sturen langs verschillende instellingen. Adressen vind je op de website van de organisaties of op van In Petto. Selecteer in overleg met de cursisten de meest relevante organisaties Meer dan zes organisaties moet je niet op het programma zetten. Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW) problemen en oplossingen - adressen Centrum voor Geboorteregeling en Seksuele Opvoeding (CGSO) Centrum voor Leerlingenbegeleiding (CLB) Comité Bijzondere Jeugdzorg (CBJ) problemen en oplossingen adressen Crisishulp problemen en oplossingen - adressen Justitiehuis Openbaar Centrum Maatschappelijk Welzijn (OCMW) De Sleutel: drughulpverlening Huurdersbond: huuradvies Cursistenmap Deze werkvorm eist veel van de cursisten. Ze moeten een voldoende hoog niveau bereikt hebben op het vlak van communicatieve vaardigheden, van vaardigheden van informatieverwerving en oriëntatie. 4 Ik tel mee in het gezin leefsfeer 93

5 Je werkt het best met een cursistenmap waarin zijn opgenomen: een gedetailleerde wegbeschrijving (in woorden en met een plannetje) van de ene instelling naar de andere. Voorbeeld: Je staat met je rug naar de hoofdingang van het Centraal Station. Voor je bevindt zich het Astridplein. Je steekt het plein over. Links neem je de Gemeentestraat. Je steekt het Rooseveldplein over, je steekt de leien over. Je komt nu aan een driesprong: links zie je de Jezusstraat, voor je zie je de Lange Nieuwstraat. Je neemt rechts de St-Jacobsmarkt. Wat verder verandert de naam van de straat: Kipdorp. Aan je linkerhand vind je op nummer het justitiehuis. het volledige adres en één of meer foto s van de verschillende instellingen. Voorbeeld: Justitiehuis Kipdorp, Antwerpen 03/ basiseducatie

6 een vragenlijst - Wat doet die organisatie? - Wat kan ik er vinden aan informatie? - Wat kan ik er vragen? Je steekt er het best een voorbeeld bij van een organisatie waarvoor de bovenstaande vragen zijn beantwoord. Wat doet die organisatie? Bij een Justitiehuis vind je een antwoord op je juridische vragen. Wat kan ik er vinden aan informatie? Je vindt er een aantal brochures over slachtofferhulp, seksueel misbruik, dagvaarding, de huurwet, justitie in België, alternatieve straffen Wat kan ik er vragen? Je kunt er informatie vragen over je rechten als huurder, over de procedures bij een faillissement, een echtscheiding Je kunt met de cursisten het best via een rollenspel een dergelijk informatief gesprek voorbereiden. - Welke vragen ga ik stellen? - Hoe ga ik die vragen formuleren? - Waarop let ik bij de antwoorden? - Hoe onthou ik de informatie die ik krijg? - Hoe stel ik bijkomende vragen? Misschien kunnen de cursisten een geschreven voorbereiding op het gesprek meenemen. Je kunt cursisten individueel de zoektocht laten doen of per twee of drie. Door cursisten samen op pad te sturen verlaag je de drempel. 4 Ik tel mee in het gezin leefsfeer 95

7 [B] Kinderen opvoeden Bedoeling Een belangrijk doel van de leefsfeer Ik tel mee in het gezin is om ouders wat inzichten en vaardigheden aan te reiken die hen kunnen helpen bij hun opvoedkundige taken. Daartoe introduceren we de cursus Kinderen opvoeden (ontwikkeld door de gezinsbond), waarin communicatieve vaardigheden en probleemoplossend gedrag centraal staan. (Ook bij de leefsfeer Ik tel mee op het werk vind je een lespakket communicatieve vaardigheden: Wat zeg ik tegen wie? Communicatieve vaardigheden op de werkvloer ) Inhoudsopgave 1. Inhoud van de cursus... p Onderdelen van de cursus... p Vijf achtergrondartikelen... p Het draaiboek... p Thema 1: grenzen stellen... p Thema 2: aandacht geven, prijzen, belonen... p Thema 3: luisteren, praten met je kind... p Thema 4: iets verkrijgen... p Thema 5: oplossingen zoeken... p Thema 6: bemiddelen... p Hoe aanvragen?... p basiseducatie

8 1. Inhoud van de cursus 1.1. Vijf achtergrondartikelen samen 40 p Draaiboek Opvoedingsondersteunend groepswerk samen 72 p. 2. Onderdelen van de cursus 2.1. Vijf achtergrondartikelen - In Opvoedingsondersteunend groepswerk met kansarme gezinnen wordt de geschiedenis van het project geschetst. - In Sociaal-cultureel werk in de Bond worden de opdrachten en de werkterreinen van de Bond kort voorgesteld. Nadien wordt ingegaan op de kenmerken van een vormingsactiviteit. - In Leren loslaten van het traditionele hulpverleningsmodel schetst orthopedagoog Dirk Broos de kenmerken van een andere begeleidingshouding in de omgang met multi-probleemgezinnen. - In De gezinsdimensie in kansarmoede legt therapeute May Michielsen uit dat het terugkijken van een kansarme ouder naar de eigen relatie met zijn vader en/of moeder helend kan zijn voor de relatie met het eigen kind. - In Opvoedingsondersteuning somt kinderpsycholoog Dany Baert een aantal aandachtspunten op voor lesgevers van opvoedingsondersteunend groepswerk Het draaiboek Inleiding - Opvoeden in veranderende tijden - Opvoedingsondersteuning - Opvoedingsondersteuning via groepswerk - Opvoedingondersteuning in kansarme gezinnen - Voorstelling van het project Grondhouding en theoretisch kader - Erkenning als grondhouding - Het theoretische kader De cursus - Opvoedingondersteuning voor kansarme gezinnen dient geïntegreerd in een ruimere werking 4 Ik tel mee in het gezin leefsfeer 97

9 - Doelen - Opbouw - Het aanleren van sociale vaardigheden - Opstarten van een cursus - Wenken voor gebruik van het draaiboek De 6 thema s - Grenzen stellen - Belonen - Praten en luisteren - Iets verkrijgen - Geven en nemen - Tussenbeide komen Inleiding Thema 1 : Grenzen stellen - Verbieden neen zeggen weigeren Timing: 100 minuten Werkvormen: individuele opdracht, groepsgesprek, huistaak, infomoment, rollenspel - Regels en grenzen Timing: 70 minuten Werkvormen: stellingenspel, groepsgesprek, individuele opdracht, infomoment - Kritiek, opmerkingen geven Timing: 50 minuten Werkvormen: groepsgesprek, infomoment, casestudy, huistaak - Straffen en de alternatieven Timing: 50 minuten Werkvormen: individuele opdracht, groepsgesprek, infomoment, casestudy 98 basiseducatie

10 Thema 2 : Aandacht geven, prijzen, belonen Timing: 70 minuten Werkvormen: individuele opdracht, groepsgesprek, infomoment, huistaak Thema 3 : Luisteren, praten met je kind Timing: 120 minuten Werkvormen: individuele opdracht, groepsgesprek, casestudy, oefenen per twee, werken per drie, infomoment, rollenspel, huistaak Thema 4 : Iets verkrijgen Timing: 60 minuten Werkvormen: individuele opdracht, groepsgesprek, infomoment, oefenen per twee, huistaak Thema 5 : Oplossingen zoeken zonder winnaars of verliezers, geven en nemen onderhandelen Timing: 90 minuten Werkvormen: casestudy, infomoment, groepsgesprek, individuele opdracht, rollenspel, huistaak Thema 6 : Bemiddelen bij ruzie tussen kinderen, tussenbeide komen Timing: 50 minuten Werkvormen: huistaak, infomoment, groepsgesprek, rollenspel Literatuurlijst 4 Ik tel mee in het gezin leefsfeer 99

11 3. Hoe aanvragen? Cursus Kinderen opvoeden Opvoedingsondersteunend groepswerk voor kansarme gezinnen 25 oktober 1997 Gezinsbond Sociaal-cultureel Werk Je kunt de cursus Kinderen opvoeden aanvragen bij het Vlaams Parlement De Kracht van je Stem 1011 Brussel 02/ de 100 basiseducatie

12 [C] Wie beslist wat? Spelprogramma Open Kaart Thema: inspraak en democratie thuis Aantal spelers: minimum 12, maximum 30 Duur: 100 minuten Verkoopprijs: $18,60 Inhoudsopgave 1. Bedoeling... p Doelen... p Speluitleg... p Nabespreking... p Beoordeling... p Informatie en bestellen... p Bedoeling Op heel wat niveaus moeten beslissingen worden genomen en gelden regels en afspraken. Open Kaart wil de deelnemers een beter inzicht geven in hoe regels en afspraken op een democratische manier tot stand kunnen komen. Het spel behandelt dat thema op zes niveaus: thuis, in de vriendenkring, in de vereniging, op school, in de gemeente en in de provincie. Niet alle niveaus hoeven aan bod te komen. Voor dit lespakket is vooral het niveau thuis relevant. Maar ook andere niveaus kunnen behandeld worden, eventueel als aanvullende oefening bij andere lespakketten (bv. in de leefsfeer Ik tel mee in de politiek ). De lesgever kan een selectie maken die het meest aansluit bij de interesses van de cursisten en op basis van de reeds behandelde lespakketten. 2. Doelen 1. De cursisten krijgen inzicht in hoe beslissingen binnen het gezin (en bij uitbreiding ook op de andere niveaus) tot stand komen. 2. De cursisten kunnen het thema inspraak en democratie bespreekbaar maken in hun gezin. 4 Ik tel mee in het gezin leefsfeer 101

13 3. Korte speluitleg - De deelnemers vormen groepen van vier of vijf spelers. - Elke speler heeft vijf speelkaarten. - Elke groep speelt met een verschillend niveau speelkaarten. Afhankelijk van het totale aantal deelnemers en van de interesse kunnen dat zijn: Thuis, Vrienden, Vereniging, School, Gemeente en Provincie. - Elk niveau wordt dan nog eens onderverdeeld in zes thema s: Tijd, Geld, Gewoontes, Taken, Gezondheid en Rechten en plichten. - Het spel verloopt in verschillende rondes. De speler die als eerste een kwartet kan afleggen, is de winnaar van die ronde. - De winnaar mag uit zijn winnend kwartet een themakaart kiezen en zijn mening daarover geven. De lesgever noteert die gegevens in een schema op het bord. - Dan schuift de winnaar door naar een andere speeltafel, samen met één speler van elke andere speeltafel die het verst is geraakt in het vervolledigen van zijn kwartet. - Daarna begint de volgende spelronde. - Het spel wordt afgesloten met een nabespreking op basis van de meningen die na elke spelronde op het bord werden geschreven. In de speldoos zit een handleiding met een uitvoerige speluitleg alsook een kaart Spelregels in 10 stappen, waarin de belangrijkste spelregels worden opgesomd. Kwartet voor het niveau Thuis en het thema Tijd Thuis Thuis Thuis Thuis TIJD wie beslist over TIJD wie beslist over TIJD wie beslist over TIJD wie beslist over 1. het tijdstip om te gaan slapen / om s avonds naar je kamer te gaan! 4. Nabespreking 2. Hoe lang je op de computer mag spelen 3. hoe laat je moet thuis komen na een activiteit! 4. hoe lang / hoe vaak je mag telefoneren! De nabespreking is een belangrijk onderdeel van het spel, omdat dan dieper ingegaan wordt op het thema inspraak en democratie thuis. Je vertrekt van het bordschema dat je tijdens het spel hebt ingevuld. De deelnemers discussiëren met elkaar over vragen als: vind je dat je inspraak geeft aan je kinderen? Hoe neem je thuis beslissingen over tijdsbesteding, geld, de verdeling van gezinstaken, rechten en plichten? Over welke thema s wil je gezamenlijk tot een beslissing komen? Waarom wil je over bepaalde thema s alleen beslissen? enzovoort. 102 basiseducatie

14 100 minuten Werkvorm: kwartetspel Lesmateriaal: een speldoos met een uitvoerige handleiding, themakaarten, verrassingskaarten en flitskaarten een bord met stiften, en een bel of wekker om het einde van een ronde aan te geven 5. Beoordeling Open Kaart is gebaseerd op een bekende speelvorm: kwartetten. Het spel geeft een creatieve aanzet om een groepsgesprek te houden over inspraak en democratie, en over hoe er thuis beslissingen worden genomen over tijdsbesteding, geld, gewoontes, taken, rechten en plichten. De deelnemers worden op die manier aangemoedigd om na te denken over hoe ze hun eigen huishouding organiseren, gezinstaken verdelen, afspraken maken over geld, tijdsbesteding enzovoort. 6. Informatie en bestellingen Voor meer informatie en bestellingen kun je terecht bij: - het Centrum Informatieve Spelen CIS Naamsesteenweg Leuven tel: 016/ fax: 016/ Je kunt ook online bestellen: - het Vlaams Parlement educatieve dienst 1011 Brussel Ik tel mee in het gezin leefsfeer 103

4 Ik tel mee. in het gezin

4 Ik tel mee. in het gezin 4 Ik tel mee in het gezin [A] Fotozoektocht Waar kan ik hulp vinden bij problemen? Inhoudsopgave 1. Enkele instellingen waar je terecht kan... p.137 2. Adresgegevens, foto s en wegbeschrijvingen van die

Nadere informatie

O VER DEMOCRATIE EN BURGERZIN. Kracht van. je Stem! DE EDUCATIEVE DIENST VAN HET VLAAMS PARLEMENT

O VER DEMOCRATIE EN BURGERZIN. Kracht van. je Stem! DE EDUCATIEVE DIENST VAN HET VLAAMS PARLEMENT basiseducatie O VER DEMOCRATIE EN BURGERZIN De Kracht van je Stem! DE EDUCATIEVE DIENST VAN HET VLAAMS PARLEMENT Inhoudsopgave 1. Verantwoording van het initiatief De Kracht van je stem... p. 4 2. Leefsfeer

Nadere informatie

scheiding Ouders blijven ouders Hoorrecht

scheiding Ouders blijven ouders Hoorrecht Het is niet niks als je ouders gaan scheiden. Misschien verschiet je er geweldig van. Misschien vind je de nieuwe duidelijkheid juist wel goed. Hoe dan ook, bij zo n scheiding moet er van alles worden

Nadere informatie

Groepswerk CMWW CMWW. Pr. Beatrixstraat 1a 6443 AK Brunssum Telefoonnr. 045-5250 250 Faxnr. 045-5250 086 E-mail info@cmww.nl Website www.cmww.

Groepswerk CMWW CMWW. Pr. Beatrixstraat 1a 6443 AK Brunssum Telefoonnr. 045-5250 250 Faxnr. 045-5250 086 E-mail info@cmww.nl Website www.cmww. CMWW Groepswerk CMWW Pr. Beatrixstraat 1a 6443 AK Brunssum Telefoonnr. 045-5250 250 Faxnr. 045-5250 086 E-mail info@cmww.nl Website www.cmww.nl Uitgave 28-06-07 Opvoedingsondersteuning Ouders van Pubers

Nadere informatie

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN Bijzondere procesdoelen 1.1. Groei naar volwassenheid 1.2. Zelfstandig denken 1.3. Zelfstandig handelen 1.4. Postconventionele instelling 1.1 Groei

Nadere informatie

Solid Kids - Je groeit in wat je doet club

Solid Kids - Je groeit in wat je doet club Solid Kids - Je groeit in wat je doet club Introductie Voor kinderen is van het cruciaal belang dat zij een kans krijgen om op te groeien in een omgeving en samenleving van geborgenheid, veiligheid en

Nadere informatie

Slecht nieuws goed communiceren

Slecht nieuws goed communiceren Slecht nieuws goed communiceren M A N U K E I R S E F A C U L T E I T G E N E E S K U N D E, K U L E U V E N Waarheid is een van de meest krachtige medicamenten waarover men beschikt, maar men moet nog

Nadere informatie

Beerschot Atletiek: een voorbeeld uit de sport

Beerschot Atletiek: een voorbeeld uit de sport Beerschot Atletiek: een voorbeeld uit de sport * BVAC bestaat meer dan 100 jaar * Gelegen in multiculturele wijk Beerschot Atletiek is een familiale sportvereniging voor iedereen! * In 2006 kentering nieuwe

Nadere informatie

Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie

Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie & Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie E HO DIT T RK AL E W ITA? G I D IER H CA mens & maatschappij specifieke visie van leerlijn naar methodiek van methodiek naar leerlijn

Nadere informatie

Basistraject lokaal jeugdbeleid

Basistraject lokaal jeugdbeleid Basistraject lokaal jeugdbeleid Inhoud en competenties per basismodule Basismodule Ruimte op 23 september en 23 oktoberi 2014 (Brussel) Kinderen en jongeren mogen er zijn en ruimte innemen, letterlijk:

Nadere informatie

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Relationele vorming De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Programma Introductie relationele- en seksuele vorming Inventarisatie van vragen De seksuele ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Cynthia A.M. Slomp I.S.M. Brede School Emmen

Cynthia A.M. Slomp I.S.M. Brede School Emmen Cynthia A.M. Slomp I.S.M. Brede School Emmen De doelstelling van Sociaal Weerbaar is het versterken van de sociale weerbaarheid van kinderen, binnenschools binnenschools maar ook buiten de school. Weerbaarheid

Nadere informatie

Themapakketten Opvoedingsondersteuning

Themapakketten Opvoedingsondersteuning Themapakketten Opvoedingsondersteuning 2011 PAGINA 2 Inhoudstafel ALGEMENE INFO Themapakketten? PAGINA 3 Uitleenreglement PAGINA 4 DE PAKKETTEN Opvoedingsspel PAGINA 5 Beweegkriebels PAGINA 6 Taalontwikkeling

Nadere informatie

Traject Welzijn; Communicatie PW. Inhoudsopgave (concept)

Traject Welzijn; Communicatie PW. Inhoudsopgave (concept) Traject Welzijn; Communicatie PW Inhoudsopgave (concept) 1 Traject Welzijn; Communicatie PW Inhoudsopgave (concept) THEMA 1 Communicatie Hoofdstuk 1 Aspecten van communicatie 1.1 Communicatie en interactie

Nadere informatie

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker Competentieprofiel maatschappelijk werker OCMW 1. Functie Functienaam Afdeling Dienst Functionele loopbaan Maatschappelijk werker Sociale zaken Sociale dienst B1-B3 2. Context Het OCMW garandeert aan elke

Nadere informatie

leren van elkaar Cursusgids Cursusgids je staat er niet alleen voor! samen aan de slag oplossingen / ervaringen delen

leren van elkaar Cursusgids Cursusgids je staat er niet alleen voor! samen aan de slag oplossingen / ervaringen delen leren van elkaar Cursusgids Cursusgids je staat er niet alleen voor! samen aan de slag oplossingen / ervaringen delen Iedereen maakt wel eens moeilijke tijden door. Meestal kunnen mensen hun problemen

Nadere informatie

Opleiding. Orthopedagogie. Code + officiële benaming van de module. E2 Samenwerkingsvaardigheden 2. Academiejaar 2015-2016. Semester.

Opleiding. Orthopedagogie. Code + officiële benaming van de module. E2 Samenwerkingsvaardigheden 2. Academiejaar 2015-2016. Semester. Opleiding Orthopedagogie Code + officiële benaming van de module E2 Samenwerkingsvaardigheden 2 Academiejaar 2015-2016 Semester 1 Studieomvang 3 studiepunten Totale studietijd 60 Aantal lestijden 40 Aandeel

Nadere informatie

Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen

Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen Deze brochure kan ook ondersteunend zijn voor iedereen die met het gezin in contact komt: maatschappelijk

Nadere informatie

Liever assertiever op het werk

Liever assertiever op het werk Waarom een assertiviteitstraining? Voor veel mensen is het niet gemakkelijk om in een werkomgeving bijvoorbeeld voor de eigen mening uit te komen, neen te zeggen, om te gaan met de boosheid van een collega

Nadere informatie

Mama, mag ik op t internet?

Mama, mag ik op t internet? Mama, mag ik op t internet? Sofie Vandoninck Faculteit Sociale Wetenschappen Onderzoekproject Online risico s & online weerbaarheid Doel van het onderzoek? Welke kinderen zijn meer kwetsbaar online? Hoe

Nadere informatie

Specificaties. Pedagogisch medewerker 4 jeugdzorg. Creëer een veilig seksueel klimaat. Werksituatie:

Specificaties. Pedagogisch medewerker 4 jeugdzorg. Creëer een veilig seksueel klimaat. Werksituatie: Specificaties Pedagogisch medewerker 4 jeugdzorg Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Creëer een veilig seksueel klimaat Cursus PWJ Voorlichtingsprogramma voor een specifieke doelgroep Niveau: 4 KD:

Nadere informatie

Naam van de schoolexterne interventie: ipot Groep INTRO Brussel

Naam van de schoolexterne interventie: ipot Groep INTRO Brussel Naam van de schoolexterne : ipot Groep INTRO Brussel 1. Inhoud vd schoolexterne Algemeen kader 1 : Ontstaansgeschiedenis 2 Visie Belangrijke uitgangspunten Doelstelling(en) Doelgroep(en) 3 Duur van het

Nadere informatie

scheiding Ouders blijven ouders Recht van spreken

scheiding Ouders blijven ouders Recht van spreken Het is niet niks als je ouders gaan scheiden. Misschien verschiet je er geweldig van. Misschien vind je de nieuwe duidelijkheid juist wel goed. Hoe dan ook, bij zo n scheiding moet er van alles worden

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27)

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27) ~ 1 ~ Functionele taalvaardigheid/ tekstgeletterdheid Eindtermen (P)AV voor 2 de graad SO 3 de graad SO 3 de jaar 3 de graad SO DBSO niveau 2 de graad DBSO niveau 3 de graad DBSO niveau 3 de jaar 3 de

Nadere informatie

1. De partnerrelatie. 1.1 Een relatie in evolutie

1. De partnerrelatie. 1.1 Een relatie in evolutie Mensen zijn sociale wezens. De meeste mensen hebben behoefte aan contact en aan samenleven met anderen. Zowel gezins- en familieleden als vrienden zijn waardevolle schakels in uw sociale netwerk. Dat netwerk

Nadere informatie

Inleiding. De Bijt In iconen. Moeilijk. Gevorderd. Makkelijk. Start. Criteria activiteiten. Evaluatie. Inhoud van dit pakket. Vragen.

Inleiding. De Bijt In iconen. Moeilijk. Gevorderd. Makkelijk. Start. Criteria activiteiten. Evaluatie. Inhoud van dit pakket. Vragen. Inleiding In Antwerpen volgen jaarlijks zo n 18.000 anderstaligen een cursus Nederlands. Ze leren de taal in de klas, maar een taal leren rendeert pas echt door ze veel te oefenen, ook buiten de klascontext.

Nadere informatie

Toegankelijkheid van de CAW s volgens de verenigingen waar armen het woord nemen. April 16

Toegankelijkheid van de CAW s volgens de verenigingen waar armen het woord nemen. April 16 Netwerk tegen Armoede Vooruitgangstraat 323 bus 6-1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@netwerktegenarmoede.be / www.netwerktegenarmoede.be Toegankelijkheid van de CAW s volgens de

Nadere informatie

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Document opgesteld door: vzw de Keeting vzw Recht-Op Kroonstraat 64/66 Lange Lobroekstraat 34 2800 Mechelen 2060 Antwerpen email: info@dekeeting.be

Nadere informatie

werkbladen, telefoons en opnametoestel

werkbladen, telefoons en opnametoestel DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

Preventief werken rond schulden

Preventief werken rond schulden Preventief werken rond schulden Studiedag Vlaams Centrum Schuldbemiddeling Drongen, 24 november 2011 Totaalproject schuldpreventie OCMW Zottegem Jeanine Bellens Coördinator Lokaal Sociaal Beleid Karen

Nadere informatie

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk!

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk! In de les praten over relaties en seksualiteit Hoe maak je het makkelijk en leuk! Hoe kunt u leerlingen ondersteunen en leert u hen verantwoorde keuzes te maken op het gebied van relaties en seksualiteit?

Nadere informatie

Gratis uit te lenen bij de jeugddienst: INFORMATIEVE SPELEN. Leren spelen. Uitgave 2015

Gratis uit te lenen bij de jeugddienst: INFORMATIEVE SPELEN. Leren spelen. Uitgave 2015 Gratis uit te lenen bij de jeugddienst: INFORMATIEVE SPELEN Leren spelen Uitgave 2015 PAGINA 2 PAGINA 15 Een woordje uitleg Informatieve spelen Bij informatieve spelen wordt het spel gebruikt als vormingsmiddel.

Nadere informatie

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit Pubers opvoeden Pubers opvoeden De puberteit is de ontwikkelingsfase tussen 10 en 18 jaar. Maar die puberteit is er natuurlijk niet opeens. Vanaf ongeveer 9 jaar kan je al merken dat kinderen beginnen

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Grenzen stellen Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Grenzen stellen Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich bewust van de grenzen die zij stellen als het gaat om vakantie, relaties, alcohol/drugs en geloof. Ouders bespreken welke grenzen hun kinderen opzoeken rondom deze thema

Nadere informatie

1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK

1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK 1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK Kinderen krijgen in de opvang volop kansen om zich te ontwikkelen. Ouders kunnen intussen werk zoeken of gaan werken,

Nadere informatie

Uitgave brochure. Pesten-dat-kan-niet prijs 2011: eervolle vermelding voor initiatieven buiten categorie. VCLB Meetjesland

Uitgave brochure. Pesten-dat-kan-niet prijs 2011: eervolle vermelding voor initiatieven buiten categorie. VCLB Meetjesland ANTI-PESTKOFFER(S) Uitgave brochure Pesten-dat-kan-niet prijs 2011: eervolle vermelding voor initiatieven buiten categorie. 2 Inhoudsopgave 1. Anti-pestbeleid: opdracht voor school en CLB 2. Schoolniveau

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) RLLL-RLLL-EXT-ADV-007bijl11 Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Opleiding Rechten AO BE 028 (Ontwerp) Versie {1.0} (Ontwerp) Pagina 1 van 11 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming

Nadere informatie

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader.

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader. 3. Samen eten Een Afrikaanse vrouw nodigt de Vlaamse buurkinderen uit voor het eten. De buurvrouw komt thuis en vindt haar kinderen niet. Ze is ongerust en maakt zich kwaad. Je gaat toch niet zomaar bij

Nadere informatie

Educatief materiaal om te werken rond relaties en seksualiteit met de bijhorende VOET

Educatief materiaal om te werken rond relaties en seksualiteit met de bijhorende VOET 1 Educatief materiaal om te werken rond s en seksualiteit met de bijhorende VOET Beddengoed, voorbehoedmiddelengids voor jongeren Een heldere en leerrijke brochure, bruikbaar in klasverband. Het boekje

Nadere informatie

4. Wanneer pesten ondanks alle inspanningen toch weer de kop opsteekt, beschikt de school over een directe aanpak. (Zie verderop in dit protocol)

4. Wanneer pesten ondanks alle inspanningen toch weer de kop opsteekt, beschikt de school over een directe aanpak. (Zie verderop in dit protocol) ANTI PEST PROTOCOL Er gelden drie uitgangspunten: n 1. Wij gaan met respect met elkaar om. 2. Wij pesten niet. 3. Wij accepteren niet dat er gepest wordt. Pesten op school. Hoe gaan we hier mee om? Pesten

Nadere informatie

Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar

Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar Dit themapakket is gemaakt naar aanleiding van vragen van ouders, leerkrachten, schoolartsen

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING. MAATSCHAPPELIJK WERKER Buitengewoon Secundair Onderwijs

FUNCTIEBESCHRIJVING. MAATSCHAPPELIJK WERKER Buitengewoon Secundair Onderwijs FUNCTIEBESCHRIJVING MAATSCHAPPELIJK WERKER Buitengewoon Secundair Onderwijs B = Basisfunctie (voor elk personeelslid) S = Specifieke functie binnen de opdracht (slechts voor bepaalde personeelsleden i.f.v.

Nadere informatie

De werking van het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Oost- Vlaanderen. Kristel Bovijn

De werking van het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Oost- Vlaanderen. Kristel Bovijn De werking van het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Oost- Vlaanderen Kristel Bovijn Vertrouwenscentrum Kindermishandeling (VK) Het VK is het meldpunt voor vermoedens van kindermishandeling, -verwaarlozing

Nadere informatie

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010 Visiedocument Actief Burgerschap Januari 2010 Gereformeerde scholen voor speciaal basisonderwijs Het Baken en De Drieluik Inleiding Actief Burgerschap U staat op het punt ons visiestuk actief burgerschap

Nadere informatie

Het spel der democratische opvoeding Wat vooraf ging: Aan de hand van de 4 pijlers deden de ambassadeurs van Triodus samen goed voor later en de werkgroep wat iedere kindwijzerorganisatie deed, inventariseren!

Nadere informatie

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Cursus Mondigheid Dit praktijkvoorbeeld uit het verbetertraject Zeggenschap in de LG sector is door InteraktContour

Nadere informatie

Ik tel mee op het werk

Ik tel mee op het werk 1 Ik tel mee op het werk 1. Bedoeling Werk vinden en houden is van cruciaal belang voor elke (jong)volwassene. Niet alleen levert werk een loon op, het zorgt ook voor ontplooiingskansen en maatschappelijke

Nadere informatie

Studiek e uze. Neem je tijd voor belangrijke stappen!

Studiek e uze. Neem je tijd voor belangrijke stappen! Studiek e uze Neem je tijd voor belangrijke stappen! Alles over studiekeuze Vlaamse infolijn - Onderwijs tel. 1700 (gratis nummer) Onderwijskiezer www.onderwijskiezer.be Departement Onderwijs www.onderwijs.vlaanderen.be

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Informatie voor ouders en jongeren

Informatie voor ouders en jongeren Informatie voor ouders en jongeren Jullie krijgen van ons deze brochure. Dat wil zeggen dat we denken dat het gebruik van video-hometraining een meerwaarde kan zijn in de begeleiding van jullie gezin en

Nadere informatie

12/4/2014. Het belang van een eigen keuze: óók voor (toekomstige) ouders met een verstandelijke beperking

12/4/2014. Het belang van een eigen keuze: óók voor (toekomstige) ouders met een verstandelijke beperking pagina 1 4 december 2014 pagina 2 Het belang van een eigen keuze: óók voor (toekomstige) ouders met een verstandelijke beperking Drs. M. (Marja) W. Hodes ASVZ Capelle a/d IJssel VU Amsterdam Oktober 2014

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie () Opleiding Maatschappijoriëntatie - Rechten en plichten 028 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 18 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader...

Nadere informatie

Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be

Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be THEMABUNDEL CONTEXTBEGELEIDING: ADVIEZEN VAN OUDERS EN HULPVERLENERS (Dialoogdag 2014) Standpunten van ouders

Nadere informatie

Kind en Gezin http://www.kindengezin.be/

Kind en Gezin http://www.kindengezin.be/ Kind en Gezin http://www.kindengezin.be/ 1 2 Missie en Waarden http://www.kindengezin.be/over-kind-en-gezin/missie-en-waarden/ 3 4 Opdracht Kind en Gezin http://www.kindengezin.be/over-kind-en-gezin/wat-doen-we/

Nadere informatie

Creatieve werkvormen voor individueel onderwijs

Creatieve werkvormen voor individueel onderwijs Creatieve werkvormen voor individueel onderwijs Studie- en ontmoetingsdag Recht op ziek zijn, recht op onderwijs 6 maart 2009 Els Brijs - Pedagogisch verantwoordelijke Bednet Je rol als lesgever Inhoudsdeskundige

Nadere informatie

Als ouders niet meer samen zijn

Als ouders niet meer samen zijn Als ouders niet meer samen zijn Informatiefolder over de rechten en plichten van gescheiden ouders bij hulpverlening aan kinderen ALS OUDERS NIET MEER SAMEN ZIJN INFORMATIEFOLDER OVER DE RECHTEN EN PLICHTEN

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

Nadere informatie

Vormingsaanbod geestelijke gezondheid

Vormingsaanbod geestelijke gezondheid Pantone 430C Pantone 7426C Vormingsaanbod geestelijke gezondheid Eenheid voor Zelfmoordonderzoek Locoregionale Uitvoering Vlaams Actieplan Suïcidepreventie Oost-Vlaanderen Hoe blijf jij fit in je hoofd?

Nadere informatie

GERAARDSBERGEN-LIERDE

GERAARDSBERGEN-LIERDE GERAARDSBERGEN-LIERDE BROCHURE OMGANGSRECHT Uitgiftedatum: 22/02/2010 Voorwoord Het is een algemeen recht van het kind om regelmatig persoonlijke omgang met beide ouders te hebben. In realiteit kan het

Nadere informatie

VVSG Trefdag Samen tegen Armoede wij ook 13/12/2010

VVSG Trefdag Samen tegen Armoede wij ook 13/12/2010 VVSG Trefdag Samen tegen Armoede wij ook 13/12/2010 Koen Clijsters Algemeen diensthoofd OCMW Heusden-Zolder Tel. 011/45.61.50 koen.clijsters@ocmwheusdenzolder.be Heusden- Zolder Provincie Limburg 31.500

Nadere informatie

Volledig rapport is beschikbaar via. www.cyberpesten.be. KHLim

Volledig rapport is beschikbaar via. www.cyberpesten.be. KHLim Op vraag van de Commissie voor Cultuur, Jeugd, Media en Sport van het Vlaams Parlement deed de Universiteit Antwerpen in opdracht van het VIWTA (Vlaams Instituut voor Wetenschappelijk en Technologisch

Nadere informatie

AUTISME EN NORMALE BEGAAFDHEID

AUTISME EN NORMALE BEGAAFDHEID Als je kind een diagnose autisme krijgt, sta je als ouder voor een grote uitdaging. Je wilt je kind beter begrijpen en begeleiden. Je voelt je geconfronteerd met vele vragen en onzekerheden. Ouders voelen

Nadere informatie

Beeldvorming sociaal emotionele ontwikkeling niveau A Klasgroep: Namen van de kinderen

Beeldvorming sociaal emotionele ontwikkeling niveau A Klasgroep: Namen van de kinderen Beeldvorming sociaal emotionele ontwikkeling niveau A Klasgroep: Namen van de kinderen De leerling heeft zicht op wat hij/zij kan. (1) De leerling gaat op een gepaste manier om met dingen die hij/zij niet

Nadere informatie

st r e s smanagement Inzicht in het omgaan met spanningen. Maximaal aantal deelnemers 12 Leren oplossingsgericht te handelen.

st r e s smanagement Inzicht in het omgaan met spanningen. Maximaal aantal deelnemers 12 Leren oplossingsgericht te handelen. st r e s smanagement De cursus 'stressmanagement' is bedoeld voor iedereen die in zijn/haar werksituatie te maken krijgt met stress als gevolg van problemen en spanningsvolle situaties. De eigen ervaringen

Nadere informatie

Als ouders niet meer samen zijn

Als ouders niet meer samen zijn Algemene informatie Als ouders niet meer samen zijn Informatiefolder over de rechten en plichten van gescheiden ouders bij hulpverlening aan kinderen 1 2 Waarover gaat deze folder? Uw kind bezoekt binnenkort

Nadere informatie

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden Leerlijnen per graad : 3 de graad LO 10-12j Doelstelling: Versterken van de kennis en vaardigheden die kinderen nodig hebben om gezonde keuzes te maken en niet te roken, geen alcohol te drinken en op een

Nadere informatie

Vlaams Decreet Integrale Jeugdhulp

Vlaams Decreet Integrale Jeugdhulp Vlaams Decreet Integrale Jeugdhulp Ann Bourgeois en Ilse Vandenbroucke Substituut procureur des Konings Jeugdparket Gent 2 Verontrustende situaties: VOS Definitie / Leidraad Werkwijze Brede Instap GV /

Nadere informatie

Ouders, kinderen & scheiding. Mie Jacobs VCOK

Ouders, kinderen & scheiding. Mie Jacobs VCOK Ouders, kinderen & scheiding Mie Jacobs VCOK Deze workschop Juridische bril: ouders, kinderen & scheiding Hulp- en dienstverlening, informatie Conflictueuze scheiding: vaak voorkomende vragen Uw vragen

Nadere informatie

PESTPROTOCOL CBS De Borgh

PESTPROTOCOL CBS De Borgh PESTPROTOCOL CBS De Borgh Doel van dit pestprotocol: -Dat alle kinderen zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. -Door regels en afspraken

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD Pestprotocol obs de Bongerd Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem

Nadere informatie

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN GGD Kennemerland geeft diverse bijeenkomsten voor ouders. Over opvoeding, gezondheid en gedrag bij kinderen. Deze bijeenkomsten kunnen als school, peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten.

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten. Protocol pesten 1 Voorwoord Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien

Nadere informatie

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2 Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December

Nadere informatie

nota Toepassing van het decreet Integrale Jeugdhulp voor voogden van niet begeleide minderjarige vreemdelingen

nota Toepassing van het decreet Integrale Jeugdhulp voor voogden van niet begeleide minderjarige vreemdelingen nota nota aan de Dienst Voogdij, federale overheidsdienst Justitie datum 1 maart 2014 uw kenmerk naam lijnmanager Lucien Rahoens naam auteur Virna Saenen onderwerp toepassing van het decreet Integrale

Nadere informatie

dialooghouding We stellen u onze visie even voor.

dialooghouding We stellen u onze visie even voor. schoolvisie Als katholieke basisschool willen we zorg dragen voor de opvoeding van elk kind. We zien onze school als een huis met een tuin waarin we de basis leggen voor de toekomst, om later met de beste

Nadere informatie

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk?

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Hulp, informatie en advies voor iedereen die het nodig heeft Bij NIM Maatschappelijk Werk kan iedereen die het nodig heeft (in Nijmegen en de regio) aankloppen voor gratis

Nadere informatie

2 Verhalen... Inleiding. Het Verhaal Van Roos (14) in Het blijven toch je ouders. Het Verhaal van Tamara (23) in Het blijven toch je ouders.

2 Verhalen... Inleiding. Het Verhaal Van Roos (14) in Het blijven toch je ouders. Het Verhaal van Tamara (23) in Het blijven toch je ouders. 2 Verhalen... Anderhalf jaar terug werd het gedrag van mijn moeder nog erger. Als ik na een weekend bij mijn vader thuiskwam waren er dingen kapot. Ik wist gelijk dat er ruzie was geweest door de alcohol.

Nadere informatie

LEERGEBIED MAATSCHAPPIJ-ORIËNTATIE

LEERGEBIED MAATSCHAPPIJ-ORIËNTATIE Vlaamse Onderwijsraad Raad Levenslang en Levensbreed Leren Kunstlaan 6 bus 6 26 februari 2008 1210 Brussel RLLL/ET/ADV/005bijl3 Bijlage bij het Vlor-advies LEERGEBIED MAATSCHAPPIJ-ORIËNTATIE Opleiding

Nadere informatie

GEZONDHEIDS- EN WELZIJNSWETENSCHAPPEN

GEZONDHEIDS- EN WELZIJNSWETENSCHAPPEN Onze school heet u van harte welkom in de studierichting: TSO 3 de graad GEZONDHEIDS- EN WELZIJNSWETENSCHAPPEN Inschrijvingen: tijdens schooldagen en zomervakantie van 9u tot 12u en van 13u tot 16u Opendeurdag:

Nadere informatie

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl Psychiatrie Therapieprogramma www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het therapieprogramma... 3 Waarom groepstherapie?... 3 De groepsindeling... 4 De observatiegroep... 4 De behandelgroep... 4 Werkwijze therapeuten...

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

LOKAAL TANDZORGINITIATIEF LEUVEN GEZONDE MOND. In kinderschoenen én dynamisch

LOKAAL TANDZORGINITIATIEF LEUVEN GEZONDE MOND. In kinderschoenen én dynamisch LOKAAL TANDZORGINITIATIEF LEUVEN GEZONDE MOND In kinderschoenen én dynamisch MOTIVATIE Mondhygiëne is een onderbelicht thema bij kwetsbare doelgroepen. Vooral bij jonge kinderen is tandzorg al vroeg van

Nadere informatie

OPLEIDINGSPROGRAMMA ILW. DUUR: 36 maanden 24 maanden indien de competenties Logistieke hulp in de verzorgingssector reeds zijn verworven

OPLEIDINGSPROGRAMMA ILW. DUUR: 36 maanden 24 maanden indien de competenties Logistieke hulp in de verzorgingssector reeds zijn verworven VERZORGENDE OPLEIDINGSPROGRAMMA ILW DUUR: 36 maanden 24 maanden indien de competenties Logistieke hulp in de verzorgingssector reeds zijn verworven Competenties: CLUSTERS VAN COMPETENTIES De leerling kan

Nadere informatie

de Mee-ander thuisbegeleidingsdienst

de Mee-ander thuisbegeleidingsdienst de Mee-ander thuisbegeleidingsdienst In deze brochure willen wij informatie geven over de werking van de thuisbegeleidingsdienst De Mee-ander. Thuisbegeleidingsdienst De Mee-ander Gasthuisstraat 19 9500

Nadere informatie

Jonge reporters in het Federaal Parlement

Jonge reporters in het Federaal Parlement 1 Inleiding Met de DVD Jonge reporters en de bijbehorende website zijn het Federaal Parlement en de Koning Boudewijnstichting de uitdaging aangegaan om jongeren van de derde graad secundair onderwijs (bso,

Nadere informatie

Wiekslag Speciaal. Vanuit het kamertje

Wiekslag Speciaal. Vanuit het kamertje Wiekslag Speciaal Vanuit het kamertje Uw dochter van vijf vraagt hoe baby's in een buik komen. Uw zoontje van vier laat trots zijn stijve piemeltje zien. Uw 9-jarige moet er ineens niet meer aan denken

Nadere informatie

Beste, Veel lees- en reflecteerplezier, Steunpunt Vakantieparticipatie 1/5

Beste, Veel lees- en reflecteerplezier, Steunpunt Vakantieparticipatie 1/5 Beste, Tijdens verscheidene evaluatiemomenten kwam de vraag om de samenwerking tussen sociale organisaties en zichtbaarder te maken. Er werd gevraagd duidelijkheid te creëren in wat het Steunpunt verwacht

Nadere informatie

Ontwerp van een draaiboek voor het onthaal, de begeleiding en de salesiaanse vorming van nieuwe personeelsleden ter plaatse.

Ontwerp van een draaiboek voor het onthaal, de begeleiding en de salesiaanse vorming van nieuwe personeelsleden ter plaatse. Ontwerp van een draaiboek voor het onthaal, de begeleiding en de salesiaanse vorming van nieuwe personeelsleden ter plaatse Tweede jaar samen DON BOSCO zijn plaats geven 1. Voorafgaande opmerkingen Het

Nadere informatie

PERS MAP. Jongerenwelzijn

PERS MAP. Jongerenwelzijn PERS MAP Jongerenwelzijn INHOUD PERSMAP Jongerenwelzijn begeleidt jongeren in een problematische opvoedingssituatie (POS) en jongeren die een als misdrijf omschreven feit (MOF) hebben gepleegd. WAT IS

Nadere informatie

Persmededeling. Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik

Persmededeling. Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik Kabinet Jo Vandeurzen Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 8 maart 2012 Persmededeling Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik Vanaf 13 maart bestaat er 1 centraal telefoonnummer

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Projectoproep Inclusie Invest (Versie 2.2)

Projectoproep Inclusie Invest (Versie 2.2) Projectoproep Inclusie Invest (Versie 2.2) Samen de kansen vergroten om inclusief en betaalbaar te kunnen wonen waar ondersteuning kan geboden worden! Veilig investeren met respect! www.inclusieinvest.be

Nadere informatie

Onderhandelen en afspraken maken

Onderhandelen en afspraken maken OPDRACHTFORMULIER Onderhandelen en afspraken maken Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

Nadere informatie

REACTIEPLAN LOKAAL NIVEAU. groen geel rood zwart Inschatten mate van ernst bij vermoeden, onthulling of vaststelling

REACTIEPLAN LOKAAL NIVEAU. groen geel rood zwart Inschatten mate van ernst bij vermoeden, onthulling of vaststelling WAT? Dit plan beschrijft de stappen die een lokale groep kan zetten bij een vermoeden, onthulling of vaststelling van seksueel (grensoverschrijdend) gedrag of seksueel misbruik t.a.v. de leden. Het is

Nadere informatie

INFOBROCHURE MFC TRAJECT

INFOBROCHURE MFC TRAJECT INFOBROCHURE MFC TRAJECT NOVEMBER 2010 Infobrochure TRAJECT - Multi Functioneel Centrum Sporen Traject, afdeling van MFC Sporen Groot Park 7 3360 Lovenjoel 016/46.39.16 Gsm 0497/571663 traject@sporen.be

Nadere informatie