Beleid Midden- en Kleinbedrijf en Entrepreneurship

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beleid Midden- en Kleinbedrijf en Entrepreneurship"

Transcriptie

1 Beleid Midden- en Kleinbedrijf en Entrepreneurship Ministerie voor Economische Ontwikkeling Willemstad, 29 juli CA36/beleid midden en kleinbedrijf en entrepreneurship - eindversie.doc

2 Inhoud Management Samenvatting 4 Executive Summary 7 1 Achtergrond: MKB & Entrepreneurship op Curaçao Het MKB op Curaçao Definitie Omvang Economische impact De verwachtingen en behoeftes van het MKB MKB en Entrepreneurship in Curaçaose maatschappij Entrepreneurship Bestaande regelgeving Bestaande stimuleringsregelingen 20 2 Visie en beleidsperspectief Visie op MKB en Entrepreneurship De overheid laat de markt haar werk doen Activeren van ondernemerschap Stimuleren van innovatie en export Actief ondersteunen van het MKB op Curaçao Visie moet blijvend worden ontwikkeld Beleidsperspectief MKB definitie Eilandeconomie Curaçao: beperking of kans? Ondernemers willen zo veel mogelijk ruimte en beleid waar hoognodig Samen, maar met heldere taken en verantwoordelijkheden 25 3 Het beleid 27 4 Uitvoering en organisatie Principes Small Business Administration (SBA) Uitvoeringsorganisaties Risico s bij uitvoering 36 5 Implementatieplan Fase 1: tijdelijke organisatie Fase 2: implementatie Implementatieplan in stappen: proces thema s Visie en beleidsontwikkeling Informatiecyclus Organisatie inrichting Small Business Administration Prestatiemeting en effectmetingen Implementatieplan in stappen: inhoudelijke thema s Samenvatting korte, middellange en lange termijn acties Financiën 46 6 Financiën Huidige ingezette middelen MKB (Beleid) Voorstel nieuwe financiële inzet Analyse wijzigingen 49 Bijlage: Literatuurlijst 50 Bijlage: Definitielijst 51 2

3 Lijst met illustraties Tabel 1 MKB definities Curaçao 10 Tabel 2 Nieuwe registraties en doorhalingen Tabel 3 Onderverdeling MKB sector anno Tabel 4 BTW MKB per bedrijfstak 2006 en Tabel 5 Aantal en aandeel van de werkgelegenheid naar klassengrootte Tabel 6 Formatie SBA 34 Tabel 7 Risicoanalyse 36 Tabel 8 Overgang huidige- naar nieuw beleid 38 Tabel 9 Stappen/acties beleid 40 Tabel 10 stappen/acties basisgegevens MKB 40 Tabel 11 Stappen/acties ICT 41 Tabel 12 Stappen/acties organisatie-inrichting Small Business Administration 42 Tabel 13 stappen/acties personeel 43 Tabel 14 stappen/acties prestatiemeting en effectmetingen 43 Tabel 15 Stappen / acties inhoudelijke thema's 43 Tabel 16 Begroting sector ondernemen 47 Tabel 17 Subsidiestroom 47 Tabel 18 Regelingen 47 Tabel 19 Regeling na 48 Tabel 20 Kostenoverzicht 48 Figuur 1MKB en Entrepreneurship beleidskwadrant 22 Figuur 2 Taken uitvoering MKB beleid 32 Grafiek 1 Aandeel MKB in het BBP 13 Grafiek 2 Verdeling Totale BTW (= BBP) 2006 & Grafiek 3 BTW MKB per bedrijfstak Grafiek 4 BTW MKB per bedrijfstak

4 Management Samenvatting Het Midden en Klein Bedrijf (MKB sector) op Curaçao produceert 30% van het Bruto Binnenlands Product, voorziet in meer dan 50% van de werkgelegenheid in het bedrijfsleven en vertegenwoordigt ruim 90% van alle bedrijven op het eiland. Het MKB is één van de belangrijkste pijlers van onze economie. Tot nu toe heeft de overheid van Curaçao deze belangrijke groep niet met op maat gesneden en gecoördineerd beleid weten te bereiken. Het nieuwe MKB en Entrepreneurship beleid gaat daar verandering in brengen. Er is aandacht voor de behoeften van startende ondernemers, maar ook van bestaande MKB-ers die willen doorgroeien. Er is specifieke aandacht voor het ontwikkelen van Entrepreneurship, om te zorgen dat er ook in de toekomst voldoende goede en kansrijke ondernemers en ondernemingen zijn. Dit beleid ondersteunt en versterkt reeds lopende initiatieven, zoals de Actualisatie Vestigingsbeleid en Centralisatie Economische Vergunningen. Initiatieven die gericht zijn op het verlagen van drempels voor startende en bestaande ondernemers. Het beleid voorziet ook in een centrale coördinatie van aangeboden dienstverlening en stimuleringsmaatregelen. Het beleid is voor en door het MKB ontwikkeld. Dat betekent dat het MKB een rol speelt bij de beleidvorming, maar ook bij de uitvoering die zo veel mogelijk buiten de overheid wordt georganiseerd. Een visie voor het MKB en Entrepreneurship. De overheid: - laat de markt haar werk doen. Kiest niet voor marktbescherming of regulering, maar voor activering, facilitering en waar nodig stimulering; - ondersteunt het MKB in Curaçao in algemene zin, zowel nieuwe als bestaande ondernemingen; - activeert ondernemerschap in Curaçao in algemene zin; van jong tot oud; - stimuleert en ondersteunt ondernemers die willen groeien door innovatie op bijvoorbeeld productie en efficiency, op marktbenadering, door middel van technologie; - stimuleert en ondersteunt ondernemers die willen groeien door exportgericht te zijn en daarmee bijdragen aan het ideaal van Curaçao als logistieke hub in het Caribisch gebied. Het MKB en Entrepreneurship beleid bestaat uit 10 thema s: 1. Doorlopende visieontwikkeling Iedere zes maanden zal de Minister van Economische Ontwikkeling een bijeenkomst van het Kennisplatform MKB en Entrepreneurship leiden, waar ervaren ondernemers, economen met speciale kennis op het gebied van MKB, ondernemerschap en eilandeconomieën, en stakeholders deel zullen nemen. Visieontwikkeling die de input vormt voor de beleidscyclus. 2. Doorlopende beleidscyclus In een jaarlijkse beleidscyclus wordt het bestaande beleid gemonitord, geëvalueerd en nieuw beleid ontwikkeld. Daarbij worden vanuit het Kennisplatform MKB kleinere specifieke themagroepen gevormd rondom de inhoudelijke beleidsthema s. De in te richten Small Business Administration (SBA) coördineert die dialoog en de beleidscyclus in het algemeen. 4

5 3. Doorlopende informatiecyclus De informatiehuishouding rond het MKB wordt op orde gebracht. Een sluitende registratie van alle MKB bedrijven in een database, met gestandaardiseerde definities. De SBA coördineert en is de beheerder van de MKB-basisbestanden, de informatiehuishouding en de prestatiemeting. Zij organiseert de periodieke beleidsmonitoring, -evaluatie en -effectmeting. 4. Organisatie van de uitvoering De Small Business Administration Curaçao (SBA) gaat alle uitvoerende en coördinerende taken van de overheid voor MKB en Entrepreneurship op zich nemen. Beheer van stimulering- en subsidieregelingen, advisering voor MKB-ondernemers, organisatie van scouting en coaching netwerk en publieksinformatiefunctie voor het MKB. Via Service Level Agreements (SLA) coördineert zij uitvoering van werkzaamheden zo veel mogelijk door stichtingen, stakeholders en ondernemers op basis van competitieve inkoopprocessen en prijs / kwaliteitverhouding. 5. Invoering jaarlijkse Prestatiemeting en Effectmetingen Vanaf 2012 wordt een jaarlijkse MKB-Prestatiemeting gepubliceerd op basis waarvan beleidsmonitoring, evaluatie en -effectmeting wordt ingericht. De eerste nulmeting is in. In 2012 wordt het concept van maatschappelijke Return on Investment ontwikkeld om de financieeleconomische impact van geïmplementeerd en voorgenomen beleid te beoordelen. 6. Van Red Tape naar Red Carpet Het wordt voor ondernemers makkelijker gemaakt een onderneming te beginnen en te runnen door het reduceren van procedurele regeldruk en barrières. Het oprichtingsproces voor ondernemingen wordt vergemakkelijkt. Het vergunningenbeleid wordt herzien. Terugkerende hobbels zoals bij het OB-aangifte proces worden veranderd. Het SBA gaat casemanagement organiseren voor startende en bestaande ondernemers om hen te ondersteunen bij het navigeren door het woud van procedures, én om te leren waar de echte knelpunten zitten. 7. Ontwikkeling Entrepreneurship Scouting, coaching en mentoring Er wordt een georganiseerd proces voor scouting, mentoring, opleiding, advies en coaching ontwikkeld. Een netwerk van bestaande en oud-ondernemers wordt ingezet om ondernemerstalent te identificeren, ondersteund door publieksactiviteiten awards, prijzen, ondernemingswedstrijden. Een cyclus van mentoring door ervaren ondernemers, gecoördineerd specifiek opleidingsaanbod, coördinatie van advisering en coaching volgen in één systematiek. 8 Ontwikkeling Entrepreneurship PR en maatschappelijke lobby, onderwijs Het imago van ondernemershap kan verbeterd worden. Daartoe wordt in 2012 een publiekscampagne ontwikkeld waarin het ondernemerschap als volwaardige carrièrekeus wordt gepromoot. Er komen programma s waarmee ondernemen een plek krijgt in het onderwijs. 9. Stimulering Versterking financieringsmogelijkheden Er komt een nieuwe versimpelde incentiveregeling voor zowel startende als bestaande ondernemers. Een kredietgarantiefaciliteit, gericht op innovatie en exportgerichtheid, zal ondernemers in staat stellen financiering aan te trekken waar dat eerder niet mogelijk was. Zo wordt vanuit de schaarse beschikbare middelen het maximale maatschappelijke Return On Investment (ROI) gegenereerd. 10 Stimulering Versterking coördinatie advies en training entrepreneurs Centrale coördinatie om het bestaande training- en adviesaanbod voor beginnende ondernemers te versterken. Daarmee wordt een beter uitgelijnd aanbod gefaciliteerd en bekendheid en toegang versterkt. 5

6 Financiële effecten - In 2012 is een incidentele additionele investering van Nafl ,- nodig voor het MKB en Entrepreneurship beleid. - Vanaf 2013 en verder wordt jaarlijks Nafl ,- aan inhoudelijke thema s voor het MKB en Entrepreneurship beleid geïnvesteerd. - Vrijvallende gelden uit op te heffen incentives zullen de kredietgarantie faciliteit ondersteunen. Vanaf 2012 zal dit in eerste instantie een bedrag zijn van Nafl ,- - De huidige subsidies naar de instellingen worden herzien vanaf Een duidelijk onderscheid in de subsidie wordt aangebracht in termen van bestaansrecht subsidie en projectsubsidie, en welk deel relevant is voor het MKB is een overgangsjaar, waarbij deze scheiding wordt aangebracht. - In is er Nafl ,- aan subsidies voor uitvoeringsorganisaties gereserveerd. Dit is een combinatie van project en bestaansrecht subsidies. De subsidies voor de uitvoeringsorganisaties zijn vanuit het Ministerie Economische Ontwikkeling. - Er wordt een aanbestedingsproces geïntroduceerd waarop bestaande instellingen en overige partijen kunnen inschrijven om een optimale prijs kwaliteit verhouding na te streven Samenvatting van de tastbare nieuwe ontwikkelingen - Een centraal coördinatie loket voor MKB ondernemers voor hun behoeften: Small Business Administration (SBA) - Vermindering van regeldruk en barrières voor MKB ondernemers - 1-op-1 ondersteuning voor de MKB ondernemer: case management en formulierenbrigade - Vereenvoudigde toegankelijke krediet garantie faciliteit voor het MKB - Stimulering en begeleiding van ondernemerschap in een Scouting, Coaching en Mentoring netwerk - Introduceren van een Business Incubator Programma Bewustwording: Ondernemerschap als carrière keus - Periodieke beleidscyclus ondersteund met prestatiemetingen en effectmetingen - Afsluiten van Dienst Verlenende Overeenkomsten met uitvoerende organisaties - Een MKB informatiedatabase van MKB ondernemingen monitoringsdoeleinden 6

7 Executive Summary The Small and Medium Enterprises (SME) sector in Curaçao is vital. It represents more than 30% of the Gross National Product, provides more than 50% of employment in the private sector and represents over 90% of all businesses. It makes SME one of the crucial pillars in our economy. So far, the government of Curacao has not supported this crucial group with comprehensive tailored and coordinated policies. This is about to change with the introduction of this SME and Entrepreneurship policy. Balanced attention is given to the needs of both start-ups as well as existing SME. Specific support is available for the development of Entrepreneurship in Curacao, in order to provide a healthy continuously developing flow of entrepreneurs and enterprises. This policy is linked with, supports and amplifies, existing initiatives, like Updating the Business Establishment Policy and Centralizing Economic Permits, aimed at lowering barriers for new and existing entrepreneurs. Moreover, this policy foresees in a central coordination approach of offered services and stimulating facilities. The policy was developed for and by SME s. This means that SME s play a role in policy formation, but also in the implementation, which will be organized as much as possible outside the government. Vision SME and Entrepreneurship. The government: - Believes in market forces. It will not opt for market protection or regulation. Rather, it will activate, facilitate and stimulate in the commercial environment; - Will support SME across the board, both start-ups and existing businesses - Will activate entrepreneurship, starting as early as childhood - Will stimulate and support entrepreneurs and SMEs that want to grow through product innovation or process innovation, market innovation or through innovative technologies - Will stimulate and support entrepreneurs and SMEs that want to grow through export who contribute to the ideal of Curacao as an international logistical hub in the Caribbean. MKB and Entrepreneurship policy: 10 themes 1. Continuous vision development Every six months the Minister of Economic Development will lead a SME and Entrepreneurship Knowledge platform meeting. The platform consists of experienced entrepreneurs, economists specialised in the field of SME, Entrepreneurship and island economics and stakeholders. Based on their expertise, and external and internal factors, they will discuss current and future vision. This will support continuous vision development and is the foundation for the policy development. 2. Continuous policy development The existing policy is monitored, evaluated and a new policy is developed in a yearly policy cycle. From the Knowledge platform, smaller specific thematic groups will be derived to discuss indepth specific policy issues. The Small Business Administration (SBA) to be set up, coordinates the dialogue and the general policy cycle. 3. Continuous information cycle Information on SMEs will be put in place. There will be a comprehensive registration of all SME s in a database with standardized definitions. The SBA coordinates and is the manager of the SME 7

8 basic files, the information management and performance measurement. It organizes regular policy monitoring, evaluation and impact assessment. 4. Policy execution: Small Business Administration The Small Business Administration Curacao (SBA) will be developed. It will be the leading organisation which accounts for the coordination and execution of the policy. It will be responsible for coordinating the vision and policy cycles, and is the owner of the information of SME. The SBA organises the periodic policy monitoring, evaluation and effect measurements. The SBA manages the stimulation and supporting activities, which derives out of this policy. Through Service Level Agreements (SLA) the SBA coordinates and controls her activities with executing agencies which are selected on a competitive procurement process in which the balance in price and quality is key. 5. Introduction of policy effect measurements As of 2012, a periodic (yearly) policy effect measurement is introduced. This measurement forms the basis for policy monitoring, evaluation and effect measurements. The first zero baseline will take place in, on which the measurements of 2012 and onwards can be analysed. Furthermore, a concept of social Return on Investment is developed and introduced to determine the financial economic impact of the policy. 6. From Red Tape to Red Carpet Entrepreneurs will face more effective and efficient sets of procedures to start and run their organisations. The policy is aimed at reducing bureaucratic procedures and lowering barriers. The establishment process of companies will be simplified. The licensing policy will be reviewed. Returning bureaucratic procedures, like the OB-aangifte process will be adjusted. Entrepreneurs will be supported through case management 1-on-1 support by the SBA, in order to support and navigate them through the woods of procedures, and to really find out where bottlenecks lie and what the needs of the entrepreneurs are. 7. Activation of entrepreneurship; Scouting, Coaching and Mentoring A process for Scouting, Coaching and Mentoring will be developed and incorporated into a Scouting, Coaching and Mentoring network. The network consists of old and existing entrepreneurs to recognise and identify talent, supported through public activities like awards and talent shows. A cycle of mentoring by experienced entrepreneurs, coordinated specific training offers, and coordination of advice and coaching are ingredients for a successful Scouting, Coaching and Mentoring network. 8. Activation of entrepreneurship; PR, Social Lobby, education Public awareness on entrepreneurship needs to be improved. A publicity campaign will be developed in 2012 in which entrepreneurship as a fully fledged career choice is promoted. Programs will be developed in order to give Entrepreneurship a place in education. 9. To strengthen financial facilities A new simplified incentive scheme will be introduced for both starting and existing entrepreneurs. This facility will have characteristics of a credit guarantee scheme, supported by the government. The facility is aimed at strengthening innovation and export. It will enable entrepreneurs to strengthen their financial position in obtaining a commercial loan. Thus the maximum social return on investment (ROI) is generated from the scarce resources available. 10. To strengthen coordination of advice and training entrepreneurs A central coordination to strengthen the current training and advise supply for starting entrepreneurs. This will result in better facilitation of the supply and increase in familiarity and strengthen the access for entrepreneurs. 8

9 Financial implications - In 2012 an initial additional investment of Nafl ,- is needed for the SME and Entrepreneurship policy. - From 2013 onwards, annually Nafl ,- will be invested in the SME and Entrepreneurship policy. - The free-fall of money from repelled incentives will support a new credit guarantee scheme. Initially, in 2012, this will be up to an amount of Nafl ,- - The current subsidies for the execution agencies will be revised. A clear distinction will be made in the subsidy terms of right of existence subsidy and project subsidy, and what part is relevant to SME s will be the transition year, for the introduction of this distinction. - In a total of Nafl ,- for subsidy to executing agencies is reserved. This subsidy is a combination of project and right of existence subsidy for the economy of Curacao. Thus, the subsidy is not only applicable to SME s. - A procurement process will be introduced on which existing organizations and other organizations can register in order to reach maximum value for money. Summary of tangible new developments - A central coordination office for SME entrepreneurs for their needs: Small Business Administration Office; - Reduction of procedures and barriers for SME entrepreneurs; - 1-on-1 support for SME entrepreneurs: case management and forms brigade; - Easy and simple access credit guarantee scheme; - Simulation and support of entrepreneurship in a Scouting, Coaching and Mentoring network; - Introduction of a Business Incubation Programme; - Awareness: Entrepreneurship as a career choice; - Periodic policy cycle supported by policy effect measurements based on predefined indicators and impact assessments of executing agencies; - Closing Service Level Agreements with executing agencies; - Introduction of a SME database of SME enterprises. 9

10 1 Achtergrond: MKB & Entrepreneurship op Curaçao 1.1 Het MKB op Curaçao Definitie Eerste vereiste bij het definiëren van MKB-beleid is het kunnen aanwijzen van het MKB als duidelijk vastomlijnde doelgroep. Immers, het beleid wordt opgesteld voor deze doelgroep. Instanties wereldwijd houden verschillende definities aan om het MKB aan te duiden. De Wereldbank en Inter-American Development Bank (IDB) houden in verschillende onderzoeken een maximum van 250 werknemers aan als grens bij het afbakenen van het MKB sector, zonder een verdere onderverdeling daarbinnen aan te brengen (Ayyagari, Beck, & Demirgüç-Kunt, 2003). In de EU zijn eerste stappen gezet om de term MKB te standaardiseren naar <10 (micro), <50 (klein) en <250 werknemers (midden), waar in de VS deze grenzen op <100 (klein) en <500 (midden) werknemers liggen. (European Commission, 2003) In de Caribische regio worden uiteenlopende MKB definities gebruikt. Criteria betreffen vrijwel altijd een combinatie uit een selectie van vier hoofdzaken: aantallen werknemers, omvang van de omzet, toegevoegde waarde voor de economie en de waarde van de activa. (Hendrickson, 2009). Zelfs op Curaçao worden door betrokken organisaties verschillende definities gebruikt om het MKB of onderdelen daarvan aan te duiden. Dit is problematisch voor beleidsontwikkeling, omdat het moeilijk wordt om een eenduidige basis informatiebestand te vormen wat dient voor verdere beleidsontwikkeling, - monitoring, of evaluatie. De Kamer van Koophandel (KvK) duidt bedrijven die in het Handelsregister zijn ingeschreven aan als MKB bedrijf op basis van het activacriterium op het moment van eerste inschrijving. De Ontwikkelingsbank Nederlandse Antillen (OBNA) en Korpodeko maken binnen het MKB onderscheid tussen micro- en kleine- bedrijven en gebruiken daarbij medewerker aantallen en omzetcriteria. Het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) heeft het MKB ingedeeld op basis van drie categorieën: micro-, klein- en middenbedrijf. Zij gebruikt daarbij een definitie die onveranderd is sinds de bedrijventelling van Ook zij baseert zich op werknemer en omzetcriteria, zij het dat die iets anders zijn ingedeeld. Op het moment dat een bedrijf op één van beide criteria te groot wordt, verschuift zij naar de volgende categorie. Tabel 1 MKB definities Curaçao Bedrijfsoort KvK OBNA/Korpodeko CBS Microbedrijf <5 werknemers <ANG ,- omzet <5 werknemers <ANG ,- omzet Kleinbedrijf <10 werknemers <ANG ,- omzet <10 werknemers <ANG ,- omzet Middenbedrijf <50 werknemers < ANG 5 miljoen omzet MKB-bedrijf Geïnvesteerd vermogen < ANG ,- Zie boven Zie boven Concluderend Internationaal worden er verschillende definities voor het MKB gehanteerd. Vaak zijn deze definities toegespitst op de specifieke lokale omstandigheden en randvoorwaarden. Op Curaçao hanteert de overheid sinds 2006 de definitie van het CBS. Dat ligt ook voor de hand, omdat die definitie het maken van onderscheid tussen micro- klein- en middenbedrijf mogelijk maakt en omdat het CBS beschikt over onderzoeksgegevens op basis van deze definitie. De definitie van 10

11 de Kamer van Koophandel geeft geen direct inzicht in de activiteit of economische impact van een bedrijf. Voor het MKB-beleid is juist de economische impact van belang. De door het CBS gehanteerde definitie is tot op heden nog niet bij alle instanties op Curaçao gangbaar geworden. Het gelijktrekken van de definitie door alle stakeholders is belangrijk om de onderlinge samenwerking en uitwisseling van gegevens te vergemakkelijken Omvang Door de uiteenlopende definities lopen ook de analyses over de omvang en de ontwikkeling van die omvang van het MKB op Curaçao uiteen. Kamer van Koophandel (KvK) - Handelsregister Alle ondernemingen op Curaçao dienen ingeschreven te zijn in het Handelsregister. Ultimo 2010 waren in totaal ondernemingen geregistreerd. Dit betreft de ondernemingen 1 corrigeert met offshore inschrijvingen, dus de lokale ondernemingen. Op het gebied van de ontwikkeling van de omvang, kan uit het Handelsregister worden opgemaakt hoeveel nieuwe registraties en doorhalingen hebben plaatsgevonden. Zoals blijkt uit tabel 2 is sinds 2003 de instroom van nieuwe lokale registraties licht gestegen. Tegelijkertijd is het aantal doorhalingen de afgelopen jaren fors toegenomen, wat in 2008 leidt tot ongeveer het zelfde aantal nieuwe registraties als doorhalingen. Cijfers voor wat betreft 2009 en 2010 zijn nog niet beschikbaar. Tabel 2 Nieuwe registraties en doorhalingen Nieuwe registraties Doorhalingen Bron: Kamer van Koophandel Curaçao In 2008 deed de KvK aanvullend onderzoek naar bedrijfsstakingen in het MKB, waarbij een bedrijfsstaking werd gedefinieerd als inactiviteit en/of uitschrijving uit het Handelsregister. In totaal inactieve bedrijven werden onderzocht. Zij hadden een gemiddelde levensduur (gehad) van 3 jaar. 46% van de starters in 2003 was binnen 5 jaar gestopt met de onderneming, een percentage dat niet erg afwijkt van internationale normen (in Nederland in dezelfde periode was dat bijvoorbeeld 45%. De meest voorkomende oorzaken voor het stoppen met de onderneming waren ontoereikende omzet, locatieknelpunten en belastingaangelegenheden. (Melfor, 2008) Centraal Bureau voor Statistiek Het CBS baseerde zich in haar analyses in eerste instantie op bedrijventellingen (1986, 1993 en 1998). Daarna heeft geen bedrijventelling meer plaatsgevonden. Het CBS is desondanks doorgegaan met haar analyses en heeft bij gebrek aan een complete basisregistratie waarin ook omzet en werknemersgegevens waren vastgelegd het door haar gebruikte bedrijvenregister steeds geactualiseerd op basis van administratieve databestanden van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en de KvK. ( Ministerie van Economische Ontwikkeling, 2010) Volgens het CBS zijn er ultimo 2010 op Curaçao ondernemingen die als MKB kunnen worden aangemerkt (zie onderstaande tabel), verdeeld over verschillende sectoren en in de categorieën micro-, klein- en middenbedrijf. Helder is dat micro-ondernemingen in termen van aantallen met 88% het overgrote deel van de MKB sector op Curaçao uitmaken en dat het MKB zich vooral toelegt op handel en dienstverlening. Uit de gegevens van het CBS kan geen analyse worden gemaakt voor wat betreft starters en stoppers en kunnen geen conclusies worden getrokken voor wat betreft duurzaamheid of groeiontwikkeling van ondernemingen. Op 1 Association with full jurisdiction, Cooperative society, Dutch Private Limited Liability Company, Foreign legal entity, Foreign legal entity with headoffice abroad, Limited Liability Company, Limited Partnership on Shares, Limited Partnership with one managing partner, Limited Partnership with several managing partners, Open partnership, Partnership, Private Limited Liability Company, Proprietorship, Shared Proprietorship, Shareholder Managed Private Limited Liabilty Company 11

12 nationaal niveau zoals hierboven aangeven worden wel enkele gegevens vastgelegd door de KvK m.b.t. in- en uitschrijvingen. Tabel 3 Onderverdeling MKB sector anno 2010 Bedrijfstak Micro Klein Midden Totaal Relatief Landbouw en visserij % Mijnbouw 0 0% Industrie % Openbaar nut % Bouwnijverheid % Groot- en Kleinhandel % Horeca % Transport en communicatie % Financiële dienstverlening % Zakelijke dienstverlening % Particulier onderwijs % Medische en sociale dienstverlening % Overige dienstverlening % Totaal % Relatief 88% 8% 5% 100% Bron: Centraal Bureau voor Statistiek Concluderend Door de bovengenoemde definitieverschillen en ondanks pogingen daartoe de niet complete databestanden is het niet goed mogelijk een eenduidig beeld te creëren over de omvang van het MKB op Curaçao. Het aantal bedrijven varieert afhankelijk van de gebruikte definitie. Er is geen inzicht in het al dan niet gerealiseerde groeipotentieel van MKB-ondernemingen. Daardoor is het niet mogelijk analyses uit te voeren over de oorzaken van groei, duurzaamheid of mogelijke barrières daarbij Economische impact Uitgaande van de beschikbare CBS-gegevens, maakt het MKB ruim 97,4 % uit van het aantal bedrijven op Curaçao (Dienst Economische Zaken Curacao, 2009). Uit CBS bestanden zijn de volgende algemene observaties opgesteld: - Een gemiddeld microbedrijf heeft 1,5 werknemer, een kleinbedrijf 6,5 werknemers, middenbedrijf heeft 21,4 werknemers. - Bijna 55,7% van de werkgelegenheid wordt door het MKB verschaft. - Handel, horeca en zakelijke dienstverlening domineren het MKB - Een aanzienlijk aandeel van de werknemers in de horeca en handel is afkomstig uit het buitenland en levert daarmee een beperkte(re) bijdrage aan werkgelegenheid voor Curaçao - Loonkosten in de sectoren financiële als zakelijke dienstverlening liggen hoog, mede door het hoge aantal buitenlandse werknemers. - Loonkosten in de bedrijfstakken landbouw, visserij en horeca liggen laag. Bruto Toegevoegde Waarde Bovenstaande geeft nog geen inzicht in de vraag of het MKB daarmee ook de gewenste motor van de economie vormt. Dat hangt af van haar economische impact. Het CBS heeft zich in haar studies van het MKB mede toegelegd op de ontwikkeling van analyses over de Bruto Toegevoegde Waarde (BTW) van het MKB. Zij relateert dat aan het Bruto Binnenlands Product (BBP) van Curaçao. De BTW wordt bepaald door de intermediaire kosten - kostprijs en overige operationele kosten - van de bruto productie af te trekken. Het CBS baseert zich daarbij voor haar basisgegevens op 12

13 haar jaarlijkse Nationale Rekeningen enquête. Onderstaande grafiek geeft inzicht in het aandeel van de BTW van het MKB in het totaal BTW (BBP) van Curaçao. (Informatie voor de periode na 2007 ontbreekt vooralsnog. Grafiek 1 Aandeel MKB in het BBP Aandeel MKB in het BBP 100% 90% 76,5% 70,7% 70,9% 66,3% 65,3% 72,3% 70,9% 80% 70% Percentage 60% 50% 40% 30% 20% 10% 23,5% 29,3% 29,1% 33,7% 34,7% 27,7% 29,1% Bruto Binnenlands Product Aandeel MKB 0% Jaar In de periode ligt gemiddeld het aandeel van het MKB in het BBP op 29,6% Voor de jaren 2006 en 2007 is er nadere informatie beschikbaar over de onderverdeling van de BTW t.o.v. de grootbedrijven en overige. De BTW wordt onderverdeeld naar het bedrijfsleven (MKB en grote bedrijven) en een categorie overige. De categorie overige vertegenwoordigt de overheid, stichtingen e.d. In 2006 maakte het MKB 28% van de totale BTW, dit bedrag gold ook voor het aandeel van de grotere bedrijven. In 2007 vertoonde het MKB-aandeel in de totale BTW een groei van 1% het aandeel van de grotere bedrijven groeide met 2 %. Grafiek 2 Verdeling Totale BTW (= BBP) 2006 & 2007 De bijdrage van het bedrijfsleven aan de BTW is grafisch weergeven in grafieken 3 en 4. In de landbouw, veeteelt en visserij maakt het MKB 100% uit van de bedrijfstak. In de groot- en 13

Beleid Midden- en Kleinbedrijf en Entrepreneurship

Beleid Midden- en Kleinbedrijf en Entrepreneurship Beleid Midden- en Kleinbedrijf en Entrepreneurship Bijlagenboek Ministerie voor Economische Ontwikkeling Willemstad, 29 juli 2011 CA36/bijlagenboek beleid midden en kleinbedrijf en entrepreneurship - eindversie.doc

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Future Driven Value Creation 02-12-2013

Future Driven Value Creation 02-12-2013 Future Driven Value Creation 02-12-2013 Programma 16:30 Introductie en toelichting op het thema 17.15 Vraagstelling en individueel bezinnen 17:45 Break en broodjes 18:15 Break out sessies (2 groepen) en

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf Januari 2016 Justin Jansen, Erasmus Universiteit Rotterdam Occo Roelofsen, McKinsey & Company Poll: Hoe gaat het met ondernemerschap in Nederland?

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

PUM Netherlands senior experts and NBA

PUM Netherlands senior experts and NBA PUM Netherlands senior experts and NBA Wim Boone, sectorcoördinator accountancy,financial & admin. management 14 maart 2013 Agenda Why SMEs need support About PUM Sector Accountancy etc. Cooperation PUM-NBA

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Asset protection & privacy planning

Asset protection & privacy planning Asset protection & privacy planning Amsterdam, 11 juni 2014 For information purposes only INHOUDSOPGAVE 1. SPF nieuwe stijl 2. Curaçao Trust 3. Structuren STICHTING PARTICULIER FONDS NIEUWE STIJL Stichting

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Drie afbakeningen van het MKB Oscar Lemmers Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Analyse voor: Ministerie van Economische Zaken 24 augustus 2015 Dun & Bradstreet Inhoud Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE?

BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE? BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE? Marketing, Big Data en privacyregels Jitty van Doodewaerd Compliance officer -DDMA - 14 november 2013 - Big data & marketing (Energieverbruik, KNMI data en bouwjaar

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat:

Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat: Paramaribo, 28 oktober 2014 Stand van zaken Modernisering van Wetgeving voor verbetering van het Investeringsklimaat: Suriname is door de World Economic Forum geclassificeerd als een Efficiency Driven

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Werkgelegenheid in de Drechtsteden

Werkgelegenheid in de Drechtsteden Werkgelegenheid in de Bedrijvenregister 2010 Inhoud: 1. Conclusies 2. Ontwikkeling 3. Ontwikkeling t.o.v. Nederland 4. Bedrijventerreinen In deze factsheet leest u de meest recente informatie over de werkgelegenheid

Nadere informatie

Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB)

Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB) Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB) R. Radjie 15 Februari 2011 Inhoudsopgave Definitie en gegevens MKB sector in Suriname Kwalitatieve analyse MKB sector Aanbevelingen

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Peter Lelie Europese Commissie - DG EMPL 7-Oct-09 Directoraat-Generaal for Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Gelijke Kansen Eenheid Sociale

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management Offshore Outsourcing van Infrastructure Management an emerging opportunity dr. Erik Beulen Atos Origin/Tilburg University 1 Agenda Introductie Ontwikkelingen Risicovergelijking Best practices Conclusies

Nadere informatie

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers?

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Prof. Dr. Werner Bruggeman www.bmcons.com De High Performance Organisatie Kenmerken van hoogperformante organisaties (Manzoni): 1. High level of

Nadere informatie

Doel. Improving the efficiency, quality & sustainability of healthcare through innovation procurement. www.ecoquip.eu

Doel. Improving the efficiency, quality & sustainability of healthcare through innovation procurement. www.ecoquip.eu Doel Improving the efficiency, quality & sustainability of healthcare through innovation procurement www.ecoquip.eu Waarom Het moet anders in de gezondheidszorg Men wordt ouder Verwachtingen worden steeds

Nadere informatie

Trefdag ZORG. Meer resultaten. door strategische inzet. van middelen

Trefdag ZORG. Meer resultaten. door strategische inzet. van middelen Trefdag ZORG Meer resultaten door strategische inzet van middelen September 2013 Francis Manas fm@amelior.be Herkenbaar? Aantal projecten neemt toe Projecten zonder link met doelen organisatie: geen fit

Nadere informatie

Masterclass: Hoe vind ik financiering voor mijn bedrijf?

Masterclass: Hoe vind ik financiering voor mijn bedrijf? Masterclass: Hoe vind ik financiering voor mijn bedrijf? 1 Doel van vandaag Ik heb een duidelijk beeld van welke typen financiering er zijn voor het MKB en hoe ik tot de juiste financiering voor mijn bedrijf

Nadere informatie

Roadmaps Ben Linders Jan Jaap Cannegieter. 4 maart 2009 1

Roadmaps Ben Linders Jan Jaap Cannegieter. 4 maart 2009 1 Roadmaps Ben Linders Jan Jaap Cannegieter 4 maart 2009 1 Geschiedenis van de roadmaps 2001 2006: ervaring opgedaan met continue representatie 15 september 2005: moeilijke discussie bij een opdrachtgever

Nadere informatie

Praktijkgericht pakket: Sociaal Ondernemerschap binnen HO

Praktijkgericht pakket: Sociaal Ondernemerschap binnen HO Praktijkgericht pakket: Sociaal Ondernemerschap binnen HO Inhoud 1. Project IN C 2. Onderwijsdidactisch 3. Professionalisering 4. Zit er een sociaal ondernemer in jou? 5. Samengevat Project In C 1. Project

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

Sportopleidingen in Internationaal perspectief

Sportopleidingen in Internationaal perspectief Sportopleidingen in Internationaal perspectief Platform kader Den Haag, 29 maart 2010 Danny Meuken Jan Minkhorst 967 LONDEN DAGEN Het internationale Speelveld GAISF IOC VN (UNESCO) Internationale Sportfederaties

Nadere informatie

de microfinancieringsmythe Erwin Bulte, ontwikkelingseconomie, WU 7 oktober 2014

de microfinancieringsmythe Erwin Bulte, ontwikkelingseconomie, WU 7 oktober 2014 de microfinancieringsmythe Erwin Bulte, ontwikkelingseconomie, WU 7 oktober 2014 De basis van de mythe... De armen hebben (alleen) kapitaal nodig. Het rendement op kapitaal is hoog (als je er weinig van

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT MATURITY

Nadere informatie

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004 Studiedag De modernisering van het begroten in België Brussel, 11 mei 2004 Internationale trends in overheidsbegroten Prof. dr. Geert Bouckaert A. Internationale trends Inhoud 1. Gebruik van prestatiegegevens

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen Presentatie ilab Rogier Laterveer Voorstellen Rogier Laterveer Docent, onderzoeker en architect Kenniscentrum voor Technologie & Innovatie Initiatiefnemer

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Subsidieprofiel vestigingsregeling. 1. Probleemanalyse. Welk probleem moet worden opgelost?

Subsidieprofiel vestigingsregeling. 1. Probleemanalyse. Welk probleem moet worden opgelost? Subsidieprofiel vestigingsregeling 1. Probleemanalyse Welk probleem moet worden opgelost? De Friese economie heeft de laatste jaren last gehad van de economische crisis. Ondanks een voorzichtig herstel

Nadere informatie

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken Innovatie en RWS Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken In today s business environment, Innovation means survival. David Gann. 2 RWS Innovatie Innovatie Innovation is the process by

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

TaxLab 26 maart 2015. We maken het leuker. Fiscale faciliteiten voor het familiebedrijf

TaxLab 26 maart 2015. We maken het leuker. Fiscale faciliteiten voor het familiebedrijf TaxLab 26 maart 2015 We maken het leuker. Fiscale faciliteiten voor het familiebedrijf Inhoud Tax Incentives: o Innovatie drieluik: WBSO/RDA/iBox o Investeringsregelingen EIA/MIA en subsidies Optimalisatie

Nadere informatie

De Experience Economy & Change Management

De Experience Economy & Change Management De Experience Economy & Change Management Consequenties voor Organisaties en Management Consultants Presentatie voor PDO-MC Lieke Thijssen Brummen, 16 November 2001 1 Het draaiboek voor deze ervaring Venetië

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Rapport analyse afschrijvingskosten Gemeente Oostzaan. Oostzaan, 22 april 2013

Rapport analyse afschrijvingskosten Gemeente Oostzaan. Oostzaan, 22 april 2013 Rapport analyse afschrijvingskosten Gemeente Oostzaan Oostzaan, 22 april 2013 1. Situatieschets De gemeente Oostzaan is permanent bezig met het verbeteren en optimaliseren van haar bedrijfsvoering. Het

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Europese Privacy Verordening (EPV) Een wet met Tanden

Europese Privacy Verordening (EPV) Een wet met Tanden Europese Privacy Verordening (EPV) Een wet met Tanden WBP en EPV grote verschillen? WBP Transparantie X X Proportionaliteit X X Doelbinding X X Subsidiariteit X X Accountability en auditability Boetes

Nadere informatie

Civic economy; de hype voorbij

Civic economy; de hype voorbij Civic economy; de hype voorbij workshop conferentie Uitdagingen voor de stedelijke economie 2014-2018 Den Bosch, 27 feb 2014 Stefan Panhuijsen (Social Enterprise.NL) en Bram Heijkers (Platform31) Civic

Nadere informatie

European frameworks for VET

European frameworks for VET European frameworks for VET VLOR Brussels, 4 June 2014 Carlo Scatoli Vocational Training and Adult Learning 2002 The Copenhagen Declaration 30 November 2002 Strengthen the European dimension Improve transparency,

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com Best? New practice industry-university cooperation Chemelot InSciTe www.chemelot-inscite.com Aanleiding / Externe ontwikkelingen Wetenschappelijke competitie neemt toe; universiteit moet zich op sterktes

Nadere informatie

04 Support staff training

04 Support staff training Het introduceren van referentiekaders voor kwaliteitsborging op het gebied van beroepsonderwijs en training (VET) is de afgelopen jaren tot een prioriteit uitgegroeid. Tijdens de vroege stadia van de ontwikkeling

Nadere informatie

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0 Discussie en vragen Ambition Document 1.0 2.0 Potention Research Parkstad Limburg Energy Transition (PALET 3.0) Basic principles PALET

Nadere informatie

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Programma 18u30 18u40 Inleiding Luc Boelaert - directeur regio Oost- en West-Vlaanderen, Bank Degroof Hoe de balans strategisch versterken om financiële

Nadere informatie

Individueel vermogensbeheer Update btw aspecten. 18 september 2012 Martijn Jaegers / Elwin Makkus

Individueel vermogensbeheer Update btw aspecten. 18 september 2012 Martijn Jaegers / Elwin Makkus Individueel vermogensbeheer Update btw aspecten 18 september 2012 Martijn Jaegers / Elwin Makkus Agenda Inleiding Huidige visie Nederlandse belastingdienst Uitspraak HvJ zaak C-44/11 Deutsche Bank Gevolgen

Nadere informatie

The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms

The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms Master thesis Arjen van Bruchem Inhoud Wat verstaan we onder innovatie? Waarom dit onderzoek? Aanpak van het

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet projecten,

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Smart Power Networks. Energie Management. Bas de Koningh - HARTING B.V.

Smart Power Networks. Energie Management. Bas de Koningh - HARTING B.V. Smart Power Networks Energie Management Bas de Koningh - HARTING B.V. Motivatie Politieke doelen Reductie CO2-Uitstoot nucleare energie fase out Meer renewable energie duurzame energieefficiëntie in de

Nadere informatie

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager M201120 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager drs. B van der Linden Zoetermeer, december 2011 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager Ondernemers zijn te verdelen in managers, marktzoekers,

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp Themasessie vluchtelingen Frans van Hoek Marieke Hanekamp Wat in deze sessie? Strategisch Kader Terugkoppeling sessie in Brussel Brainstormen in subgroepen Strategisch Kader EU-beleid en doelstellingen

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie