Historisch gezien is dit beleidsprincipe ingebed in de coöperatieve wijze van ondernemen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Historisch gezien is dit beleidsprincipe ingebed in de coöperatieve wijze van ondernemen"

Transcriptie

1 Deze e-note werd gerealiseerd door de Chaire Cera en Entrepreneuriat et Management en Economie Sociale in samenwerking met het Steunpunt Coöperatief Ondernemen. Chaire Cera «Entrepreneuriat et Management en Economie Sociale» Centre d Economie Sociale HEC-Ecole de Gestion de l Université de Liège Sart Tilman B33/boîte Liège Tel : Fax : E-Note 2/2006 Het Steunpunt Coöperatief Ondernemen is een onderzoekseenheid aan het Hoger Instituut voor de Arbeid van de Katholieke Universiteit Leuven. Het wordt gefinancierd door Cera. Het maakt samen met de Cera Leerstoel in Sociale Economie, die gevestigd is aan het Centre d Economie Sociale van de Universiteit van Luik, deel uit van het Cera Expertisecentrum Ondernemen. Het Steunpunt Coöperatief Ondernemen heeft tot doel door middel van wetenschappelijk onderzoek het coöperatief ondernemen in België te versterken. Twee maal per jaar geeft het Steunpunt, in samenwerking met de Cera Leerstoel, een e-note uit, waarin vanuit wetenschappelijke hoek informatie wordt gegeven over de sector van het coöperatief ondernemen in België, maar ook in het buitenland. De e-note die hier voorligt, werd geschreven door de onderzoekers van de Cera Leerstoel, Sybille Mertens en Catherine Davister. Mertens en Davister vestigen de aandacht op een essentiële dimensie van ondernemingen in de sociale economie: hun democratische beleid. Zij stellen dat democratie een centraal element is in de definitie van de sociale economie. Daarnaast zijn zij ook van mening dat democratie binnen ondernemingen in de sociale economie meer is dan een wijze van besluitvorming. De auteurs beschrijven de democratische praktijken waarvan men veronderstelt dat ze aan het werk zijn in de organisaties van de sociale economie. Vervolgens onthullen zij verschillende factoren die de praktische uitoefening ervan belemmeren. Tot besluit benadrukken ze het belang van de ontwikkeling van de interne en externe democratische dynamiek voor de ondernemingen in de sociale economie. Zo kunnen ze immers hun praktijken in het kader van sociaal en milieuvriendelijk ondernemen beter bekend maken bij de klassieke ondernemingen en kunnen ze een model van overleg met stakeholders voorstellen dat hen kan inspireren. Democratie en sociale economie Democratie staat centraal in de definitie van de sociale economie. De organisaties die deel uitmaken van de sociale economie (coöperaties, vennootschappen met een sociaal oogmerk, verenigingen, stichtingen en mutualiteiten) vertonen allemaal de specifieke eigenschap dat zij in principe op democratische basis beheerd worden. Afgezien van de interne toepassing van dit beleidsprincipe binnen de organisaties, kunnen democratische praktijken echter ook naar buiten toe aangewend worden. We gaan in deze e-note na of en hoe de sociale economie aan de burgers de mogelijkheid biedt om zich in te zetten voor collectieve activiteiten en om deel te nemen aan maatschappelijke debatten. Indien dit zo is, vervult de sociale economie de rol van een echte democratische leerschool. De democratie binnen de sociale economie kent dus zowel een interne als een externe dimensie. De interne dimensie: een in principe democratisch beleid Verschillende auteurs (waaronder Desroche, 1983; Defourny & Monzon, 1992; Laville, 1994) zijn van mening dat democratisch beheer een van de werkingsprincipes is die de ondernemingen van de sociale economie van de andere ondernemingsmodellen onderscheidt. De definities van de sociale economie, die zowel in het Noorden als in het Zuiden van het land worden gehanteerd, erkennen dat ondernemingen binnen de sociale economie op een democratische wijze worden geleid. De reden hiervoor is dat sociale economie ondernemingen zich veelal laten inspireren door het principe één persoon-één stem. Ze streven dus gelijk stemrecht na. Historisch gezien is dit beleidsprincipe ingebed in de coöperatieve wijze van ondernemen (Lambert, 1974; Marée & Saive, 1983). In de coöperaties wordt democratie gezien als de manier bij uitstek om het besluitvormingsproces te organiseren. De leden van deze ondernemingen worden uitgenodigd om collectief beslissingen te nemen in het kader van algemene vergaderingen. In tegenstelling tot de klassieke ondernemingen, staan het lidmaatschap en de participatie aan CHAIRE Cera / STEUNPUNT COOPERATIEF ONDERNEMEN E-Note 2 / 2006 Pagina 1

2 Definitie van de sociale economie in Wallonië De sociale economie omvat de economische activiteiten van voornamelijk coöperatieve ondernemingen, mutualiteiten en verenigingen waarvan de ethiek op de volgende principes is gebaseerd: (1) het doel is niet zozeer winst te maken, maar wel de leden of de gemeenschap te dienen, (2) beheersautonomie, (3) democratische besluitvorming, (4) mens en werk primeren op kapitaal bij het verdelen van de inkomsten. (www.econosoc.be) Definitie van de sociale economie in Vlaanderen De sociale economie bestaat uit een verscheidenheid van bedrijven en initiatieven die in hun doelstellingen de realisatie van bepaalde maatschappelijke meerwaarden vooropstellen en hierbij de volgende basisprincipes respecteren: voorrang van arbeid op kapitaal, democratische besluitvorming, maatschappelijke inbedding, transparantie, kwaliteit en duurzaamheid. Bijzondere aandacht gaat ook naar de kwaliteit van de interne en externe relaties. Zij brengen goederen en diensten op de markt en zetten hun middelen economisch efficiënt in met de bedoeling continuïteit en rentabiliteit te verzekeren. (www.socialeeconomie.be) de besluitvorming er niet in functie van het kapitaal dat men bezit (Defourny & Develtere, 1999). In de organisatie van de sociale economie hangt het profiel van de leden af van de doelstellingen die deze ondernemingen beogen. Indien zij in de eerste plaats het gemeenschappelijke belang van hun leden nastreven (zoals dit het geval is binnen de coöperatieve vennootschappen), zullen de leden over het algemeen een gemeenschappelijke band voelen met de onderneming. Ze zullen dan werknemers zijn in een werknemerscoöperatie, verbruikers in een verbruikerscoöperatie, spaarders of kredietnemers in een spaaren kredietcoöperatie of nog, gebruikers van een sportclub. Indien de onderneming een sociale doelstelling gericht naar anderen beoogt, zal de beslissingsmacht vaak toevertrouwd worden aan verschillende categorieën van personen voor wie het nastreven van deze doelstelling belangrijk is. Deze personen worden ook wel belanghebbende partijen of stakeholders genoemd. Bijgevolg rekenen een groot aantal verenigingen vertegenwoordigers van loontrekkenden, vrijwilligers, personen die door de activiteiten van de onderneming begunstigd worden, schenkers en soms zelfs vertegenwoordigers van overheden of ondersteunende instellingen tot hun leden. We zien deze multistakeholderbenadering meer en meer opduiken in coöperatieve vennootschappen of in vennootschappen met een sociaal oogmerk (Defourny et al., 2002). In al deze ondernemingen geeft lidmaatschap het recht om te participeren aan de besluitvorming. Deze democratische werking is noodzakelijk opdat de troeven die traditioneel met de sociale economie verbonden worden ten volle kunnen worden uitgespeeld (Levesque, 2001; Steinberg, 2004; Mertens, 2005). De democratische werking en de actieve participatie van de leden lijken immers onontbeerlijk om nieuwe sociale behoeften te identificeren, om te zoeken naar snelle oplossingen, om een aanbod te creëren dat vraaggestuurd is en om de noodzakelijke middelen te mobiliseren. De aanwezigheid van gebruikers of van werknemers in de beslissingsorganen van de onderneming verbetert de kwaliteit van de productie, brengt de productie in overeenstemming met de verwachtingen van de gebruikers, verhoogt de betrokkenheid van de werknemers en versterkt het vertrouwen in de onderneming bij de verschillende stakeholders (Bacchiega & Borzaga, 2001; Navez & Demarche, 2001). In de werknemerscoöperaties werd de participatie van de leden reeds het meest uitvoerig bestudeerd. Steunend op de theoretische grondslagen van de theorie van de zelfbestuurde onderneming en theorieën met betrekking tot de inspraak bevorderende onderneming, is Defourny (1990) erin geslaagd om de economische performantie van 300 werknemerscoöperaties en hun concurrenten te vergelijken. De analyse brengt aan het licht dat via participatie de economische performantie van de coöperaties lijkt toe te nemen met 3 tot 5%. De externe dimensie: een democratische leerschool Democratie binnen de sociale economie beperkt zich echter niet tot het interne beleid van de organisaties. Het geldt eveneens in de relatie van de sociale economie organisaties met de ruimere gemeenschap. Wanneer individuen deelnemen aan het beleid van een onderneming vanuit de problemen die hen raken, worden individuele belangen, ondernemingsbelangen en algemeen belang met elkaar verbonden. Of ze nu gebruikers, beroepsmensen of vrijwilligers zijn, ze nemen actief deel aan de beslissingen met betrekking tot de goederen en diensten die door de onderneming worden geproduceerd om te voldoen aan eigen of andermans behoeften. Vanuit dit oogpunt kunnen de structuren van de sociale economie beschouwd worden als leerscholen van de democratie. Laville en Roustang (1999: 231) stellen dat sociale economie organisaties die ontstaan als een project van concrete groepen van mensen in specifieke lokale gemeenschappen, democratie in een economische werkvorm vertalen door te vertrekken vanuit de dagelijkse ervaringen van de mensen. Deze externe uitoefening van de democratie gaat soms zelfs nog verder. Zo nemen de organisaties binnen de sociale economie actief deel aan maatschappelijke debatten. Dit omdat zij luisteren naar nieuwe behoeften en omdat zij alternatieve of innovatieve sociale antwoorden formuleren (Comeau, 2004). Sommigen onder hen zijn overigens van mening dat ze zich moeten inzetten voor acties tot sensibilisering en dat ze moeten lobbyen om bij te dragen aan mentaliteitswijzigingen, aan het verschijnen van nieuwe wetteksten, etc. CHAIRE Cera / STEUNPUNT COOPERATIEF ONDERNEMEN E-Note 2 / 2006 Pagina 2

3 Welke democratische vitaliteit? In theorie lijken de organisaties in de sociale economie op een democratische wijze bestuurd te worden en dragers van de democratie te zijn. Toch stellen verschillende auteurs zich vragen bij het effectieve karakter van deze in principe democratische praktijken. Tot op heden is er in België nog geen enkele wetenschappelijke studie gevoerd naar de democratische vitaliteit van alle ondernemingen in de sociale economie. In een recente studie over de plaats van de leden (ook wel vennoten genoemd) binnen de Belgische coöperaties, stellen Develtere et al. (2005) zich vragen over diverse aspecten van de multistakeholderbenadering. Ze brengen de kloof onder de aandacht die bestaat tussen het ideaaltype van een democratisch geleide coöperatie en de waargenomen realiteit te midden van de coöperaties. Ze aarzelen niet om in sommige gevallen van een democratisch deficit te spreken. Deze kloof doet zich ook voor in andere organisaties van de sociale economie. Sommigen ondernemingen binnen de sociale economie plaatsen niet alle vennoten op één en dezelfde lijn. Zij onderscheiden de actieve en passieve vennoten of wijken af van het principe één persoon-één stem, om meer gewicht te geven aan vennoten die meer kapitaal aanbrengen (al moet men steeds het wettelijke plafond van een maximale concentratie van 10% van de stemmen in handen van een vennoot respecteren). In andere ondernemingen binnen de sociale economie, komt het dikwijls voor dat de bestuurders niet verkozen worden door de Algemene Vergadering. Sommigen worden terecht gecoöpteerd omwille van hun professionele competenties. Maar ze vertegenwoordigen de leden dus niet. Tabet (2006: 112) stelt dit eveneens vast: de gelijke verdeling van het stemrecht tijdens de Algemene Vergadering volstaat niet om het democratisch beleid van de onderneming te verzekeren: de Algemene Vergadering moet zich daadwerkelijk meester maken van de strategische beslissingen en de representativiteit van leden binnen de bestuursinstanties van de onderneming dient echt te zijn. Nog meer verontrustend is dat de leden zelf soms weinig interesse tonen in het effectief deelnemen aan het beleid van hun organisatie, zelfs wanneer ze er de mogelijkheid toe hebben. Hoewel bij alle bestudeerde coöperaties belangrijke beslissingen in de Algemene Vergadering worden bekrachtigd, is het bij geen enkele van hen meer dan 50% van de vennoten die zich hierover uitspreekt (Develtere et al., 2005: 59). Levesque (2001: 14) merkt dezelfde limiet op binnen de ondernemingen van de sociale economie in Quebec: het overleg is vaak weggelegd voor enkele personen zodanig dat de Raden van Bestuur soms snel en doeltreffend zijn en de jaarlijkse vergaderingen doodse gebeurtenissen. Verbleking van de democratische werking In navolging van Rosanvallon (1976) en Meister (1974), stellen Marée en Saive (1983) vast dat de democratische werking in de ondernemingen van de sociale economie vaak verbleekt. Deze verbleking heeft betrekking op de vertegenwoordiging van de leden in de besluitvormingsorganen zowel als op hun rechtstreekse participatie aan het beheer van de ondernemingen. Verschillende factoren worden naar voren geschoven om te verklaren dat organisaties die in beginsel berusten op een democratisch ideaal, dit ideaal met moeite in de praktijk kunnen handhaven. De ondernemingen in de sociale economie verliezen hun rechtstreekse democratie naarmate ze groter worden (Marée & Saive, 1983). Comeau (2004) nuanceert echter deze verklaring. Hij is van mening dat de grote organisaties een representatieve democratie ontwikkelen omdat de rechtstreekse democratie moeilijker uit te oefenen wordt (Comeau, 2004: 11). Ook de concurrentie die op de markten heerst, drijft de organisaties ertoe zich aan te passen aan de praktijken van andere bedrijven en de regels van het democratisch functioneren op te offeren ten voordele van de representatie, de hiërarchie en de aanstelling van bestuurders die geen leden zijn (Marée & Saive, 1983). Deze keuze is te begrijpen vanuit de kosten die gepaard gaan met de werking van collectieve besluitvorming (Hansmann, 1996). Deze kost is des te hoger daar de leden verschillende belanghebbende partijen vertegenwoordigen en dus samen de belangenconflicten moeten bijleggen. De staatscontrole die wordt uitgeoefend op verenigingen die publieke hulp genieten, brengt eveneens risico s op het vlak van verstarring en bureaucratisering van de structuren van de verenigingen met zich mee (Marée & Saive, 1983). Comeau (2004) constateert dat hoe meer de organisaties van de sociale economie onderworpen zijn aan organisationele verplichtingen met het oog op de publieke financiering die ze ontvangen, hoe minder zij de interne debatten noodzakelijk achten. Dit benadeelt onvermijdelijk de democratie in zijn besluitvormings- dimensie. De socio-professionele karakteristieken van de leden oefenen ook een invloed uit op de democratische dynamieken. Davister (2006) onderstreept hoezeer een laag kwalificatieniveau van de leden van de organisatie een rem kan zetten op de werking van het democratisch beleidsproces. Deelnemen aan de besluitvorming van een vereniging of van een coöperatie vereist intellectuele zowel als sociale vaardigheden (het woord nemen in het openbaar, uitdrukken van zijn/ haar argumenten, conflictmanagement tijdens vergaderingen, etc.). Het vereiste kwalificatieniveau is niet altijd aanwezig bij bepaalde categorieën van belanghebbende partijen. Dit is vaak een hinderpaal voor de interne democratische werking van organisaties binnen de sociale economie die zich richten op de socio-professionele integratie van moeilijk te plaatsen werkzoekenden. Over het algemeen hebben deze laatsten niet het competentieniveau dat nodig is om de werking van dit ingewikkelde proces te begrijpen en voelen ze zich hierdoor niet geschikt om een positie in te nemen tijdens beslissende debatten. CHAIRE Cera / STEUNPUNT COOPERATIEF ONDERNEMEN E-Note 2 / 2006 Pagina 3

4 De participatie schijnt eveneens rechtstreeks verbonden aan het gevoel van empowerment. Volgens Comeau (2004: 12) draagt de capaciteit van een groep om zijn standpunt te vertolken en zijn belangen te verdedigen ten opzichte van andere medespelers bij tot het tot stand komen van overeenkomsten tussen spelers en dus tot het structureren van een zekere democratische dynamiek. Davister (2006) versterkt deze idee door eraan te herinneren dat niet alle individuen dezelfde invloed hebben op de genomen beslissingen binnen de organisaties van de sociale economie. De beslissingsorganen van de organisaties binnen deze sector zijn immers niet vrij van elke machtsrelatie, zelfs wanneer het democratische principe één persoon-één stem van toepassing is. Zoals in elke sociale groep, kan een individu erin slagen de anderen te beïnvloeden, omdat hij bepaalde troeven bezit (competenties, verantwoordelijkheden, tijd doorgebracht in de organisatie, zelfverzekerd optreden, charisma, etc.). Zo kan de stichter bijvoorbeeld een doorslaggevende stem eisen door de nadruk te leggen op zijn inspanningen tijdens de creatie van en het realiseren van zijn project, maar ook door nadruk te leggen op het belang van zijn netwerk bij de ondersteuning van de organisatie. Maar de stichter is niet de enige die meer kan doorwegen bij de beslissingen. Dit kan eveneens het geval zijn met de voorzitter van de Raad van Bestuur, met de directeur van de organisatie of met de verantwoordelijken van projecten die voor de werking van de organisatie van fundamenteel belang zijn. In bepaalde gevallen merken we op dat de professionalisering of de technocratisering van het beleid de macht van de managers van de organisatie (boekhouders, marketing- en financiële verantwoordelijken, etc.) versterkt ten nadele van de andere leden. De ontwikkeling van actief burgerschap De sociologische analyses van de organisaties in de sociale economie verbinden hen met de sociale bewegingen waaruit zij ontstaan en die zij onderhouden (Develtere et al., 2005). De bijdrage van de sociale economie aan de democratische vitaliteit van de samenleving hangt af van haar capaciteit om haar autonomie te bewaren. Levesque (1991) beweert daarom dat de Staat precies het autonome karakter en innovatief vermogen van de sociale economie organisaties moet ondersteunen opdat de sociale economie haar rol in de ontwikkeling van een actief burgerschap voluit zou kunnen spelen. De analyse van de externe democratische dynamiek plaatst ook het belang van toetredingsprocessen zoals de hergroepering in een federatie of de oprichting van netwerken op de voorgrond (Comeau, 2004). De domeinen waarbinnen de sociale economie recent de maatschappelijke debatten heeft gevoed door alternatieve manieren van beleid en productie voor te stellen, zijn immers precies die domeinen die hun geloofwaardigheid hebben kunnen versterken doordat de organisaties zich verenigd hebben in netwerken. Voorbeelden hiervan zijn eerlijke handel, alternatieve financiering, de sociale inschakelingseconomie, groepspraktijken, ondernemingen actief binnen de recyclage van afval of de buurt- en nabijheidsdiensten. In het bijzonder binnen deze domeinen hebben de organisaties van de sociale economie bijgedragen aan het debat over praktijken van sociaal en milieuvriendelijk ondernemen en hebben de ondernemingen nieuwe pistes van regelgeving aangereikt, zoals het verwerven van een label of een officiële goedkeuring (Huybrechts et al., 2006). Op het moment dat het maatschappelijk verantwoord ondernemen op de voorgrond kwam, scheen deze rol van interpellatie en participatie door de sociale economie fundamenteel. Door aan te tonen dat het mogelijk is om anders te produceren, zorgen de organisaties van de sociale economie ervoor dat de sociale eisen en de eisen op het vlak van milieu die de belanghebbende partijen ten aanzien van de klassieke ondernemingen stellen goed stand kunnen houden. Zo beperken ze het risico dat het maatschappelijk verantwoord ondernemen niets meer wordt dan een louter cosmetische opsmuk en geven ze aanleiding tot het ontstaan van een nieuw paradigma op het vlak van bedrijfsvoering. Het is eveneens in deze context dat het model van interne democratie, opgezet door de sociale economie, onophoudelijk nieuw leven moet worden ingeblazen. Dit vereist van de kant van de leiders van de sociale economie een bewustwording van de noodzaak om te investeren in alles wat de participatieve ontwikkeling van de deelnemers ondersteunt: vorming van kiezers en verkozenen, werk maken van de overdracht van de cultuur en de waarden van de organisaties aan hun personeel en hun managers, diepgaande discussie over de doelstellingen teneinde een gedeelde consensus tussen de belanghebbende partijen te ontwikkelen over de soms tegengestelde visies en belangen (Frémeaux, 2006: 71). Het is onder deze voorwaarde dat de organisaties binnen de sociale economie met belangstelling gevolgd zullen worden door de klassieke ondernemingen, die vanuit het perspectief van maatschappelijk verantwoord ondernemen, van plan zijn een overlegmodel met hun verschillende belanghebbende partijen te ontwikkelen. CHAIRE Cera / STEUNPUNT COOPERATIEF ONDERNEMEN E-Note 2 / 2006 Pagina 4

5 Bibliografie Bacchiega, A., Borzaga, C. [2001], «Social Enterprises as Incentive Structures» in Borzaga, C., Defourny, J. (eds), The Emergence of Social Enterprise, Routledge, London and New York, pp CIDD [2006], Cadre de référence - La responsabilité sociétale des entreprises, Bruxelles. Comeau, Y. [2004], «La démocratie dans la nouvelle économie sociale au Québec», Contribution au 9ème colloque biennal du RQIIAC, Salaberry-de-Valleyfield. Couret, F. [2002], «Principes démocratiques et décision en coopérative», Recma Revue internationale de l économie sociale, n 285, pp Davister, C. [2006], «La gestion des ressources humaines en économie sociale», Les cahiers de la Chaire Cera, vol. n 1, Chaire Cera, Université de Liège. Defourny, J. [1990], Démocratie coopérative et efficacité économique, La performance comparée des SCOP françaises, De Boeck Université, Bruxelles. Defourny, J., Monzon-Campos, J.L. [1992], Economie sociale The Third Sector, De Boeck, Bruxelles. Defourny, J., Develtere, P, [1999], «Origines et contours de l économie sociale au Nord et au Sud», in Defourny, J., Develtere, P, Fonteneau, B. (eds), L économie sociale au Nord et au Sud, De Boeck et Larcier, Paris, Bruxelles, pp Defourny, J., Nyssens, M. [2006], «Defining Social Enterprise», in Nyssens, M. (ed), Social Enterprise. At the crossroads of Market, Public Policies and Civil Society, Routledge Studies in the Management of Voluntary and Non-Profit Organizations, London and New York, pp Defourny, J., Adam, S., Simon, M. [2002], Les coopératives en Belgique, un mouvement d avenir?, Ed. Luc Pire, Bruxelles. Develtere, P., Meireman, K., Raymaekers, P. [2005], Coöperatief en maatschappelijk verantwoord ondernemen. De plaats van de vennoot binnen de coöperatie, HIVA, KULeuven, Leuven. Desroche, H. [1983], Pour un traité d économie sociale, Coopérative d information et d édition mutualiste, Paris. Desroche, H. [1976], Le projet coopératif, Les Editions Ouvrières, Paris. Frémeaux, Ph. [2006], «Démocratie», L économie sociale de A à Z, Alternatives économiques, Hors-série pratique, n 22, pp Hansmann, H. [1996], The Ownership of Enterprise, The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, London. Huybrechts, B., Mertens, S., Xhauflair, V. [2006], «Les interactions entre l économie sociale et la RSE à travers la filière du commerce équitable», Revue Canadienne de Gestion, vol. 31, n 2, pp Lambert, P. [1964], La doctrine coopérative, Les propagateurs de la coopération, 3ème édition augmentée, Bruxelles. Laville, J.L. [1994], L économie solidaire. Une perspective internationale, Desclée de Brouwer, Paris. Laville, J.L., Roustang, G. [1999], «L enjeu d un partenariat entre état et société civile», in Defourny, J., Develtere, P, Fonteneau, B. (eds), L économie sociale au Nord et au Sud, De Boeck et Larcier, Paris, Bruxelles, pp Levesque, B. [2001], «Economie sociale et solidaire dans un contexte de mondialisation : pour une démocratie plurielle», Cahier du CRISES, Collection Etudes théoriques, n ET0115. Marée, M., Saive, M.A. [1983], Economie sociale et renouveau coopératif. Définitions et problèmes de financement, Travaux de recherche du CIRIEC, n 83/07, Liège. Meister, A. [1974], La participation dans les associations, Les Editions Ouvrières, Paris. Mertens, S. [2005], «Une explication théorique à l existence des coopératives agréées et des sociétés à finalité sociale en Belgique», Revue Non Marchand. Management, droit et finance, vol. n 16, pp Mertens, S., Bosmans, P., Van de Maele, C. [2006], Entrepreneuriat coopératif. Coup de projecteur sur une économie humaine, Conseil National de la Coopération, Bruxelles. Navez, F., Demarche, J.M. [2001], «Quelques éléments prospectifs en matière de démocratie et de fiscalité dans la Société à Finalité Sociale», Revue Non- Marchand. Management, droit et finance, vol. n 8, pp Steinberg, R. [2004], The Economics of Nonprofit Enterprises, The International Library of Critical Writings in Economics, Edward Elgar Publishing, Cheltenham. Tabet, I. [2006], «Gestion démocratique», L économie sociale de A à Z, Alternatives économiques, Hors-série pratique, n 22, pp CHAIRE Cera / STEUNPUNT COOPERATIEF ONDERNEMEN E-Note 2 / 2006 Pagina 5

6 Sybille Mertens ( 1969) is doctor in de economische wetenschappen, projectleider aan het Centre d Economie Sociale van de Universiteit van Luik en coördinatrice van de Chaire Cera. Haar voornaamste onderzoeksdomeinen zijn : de statistieken van het verenigingsleven en van de sociale economie, de economische theorieën toegepast op de sociale economie evenals het management in de organisaties van deze bijzondere sector (marketing, financiën en bestuur). Ze doceert aan de HEC-Ecole de Gestion van de Universiteit van Luik een cursus over ondernemen en management in de sociale economie. Catherine Davister ( 1978) is licentiate in de sociologie. Belast met onderzoeksopdrachten aan het Centre d Economie Sociale van de Universiteit van Luik, sinds vier jaar, situeren haar werkzaamheden over het management in de sociale economie zich in het kader van de Chaire Cera. Haar huidige aandachtsvelden zijn: het human resources beleid binnen de sociale economie en het maatschappelijk verantwoord ondernemen van ondernemingen. CHAIRE Cera en Entrepreneuriat et Management en Economie Sociale contact Voor meer informatie omtrent deze e-note kunt u terecht bij Chaire Cera «Entrepreneuriat et Management en Economie Sociale» Centre d Economie Sociale HEC-Ecole de Gestion de l Université de Liège Sart Tilman B33/boîte Liège Tel : Fax : Op deze website kunt u een elektronische versie van deze e-note downloaden. U vindt er eveneens een Franstalige versie van deze e-note. De vertaling werd verzorgd door Inne Wyns van het Steunpunt Coöperatief Ondernemen (HIVA-K.U.Leuven). STEUNPUNT COOPERATIEF ONDernemen contact Het Steunpunt Coöperatief Ondernemen is een onderzoekseenheid aan het Hoger Instituut voor de Arbeid van de Katholieke Universiteit Leuven, gefinancierd door Cera. Het Steunpunt Coöperatief Ondernemen heeft tot doel door middel van wetenschappelijk onderzoek het coöperatief ondernemen in België te versterken. Twee maal per jaar geeft het Steunpunt, in samenwerking met de Cera Leerstoel, een e-note uit, waarin vanuit wetenschappelijke hoek informatie wordt gegeven over de sector van het coöperatief ondernemen in België, maar ook in het buitenland. Voor meer informatie omtrent het onderzoek over de coöperaties in België of over de e-notes kunt u terecht bij het Steunpunt Coöperatief Ondernemen Hoger Instituut voor de Arbeid K.U.Leuven Parkstraat Leuven Tel: Fax: Op de website vindt u meer info over het Steunpunt Coöperatief Ondernemen. U vindt er tevens een Franstalige versie van deze e-note. CHAIRE Cera / STEUNPUNT COOPERATIEF ONDERNEMEN E-Note 2 / 2006 Pagina 6

De definitie van de sociale economie in België

De definitie van de sociale economie in België Deze e-note werd gerealiseerd door de Chaire Cera en Entrepreneuriat et Management en Economie Sociale in samenwerking met het Steunpunt Coöperatief Ondernemen. Chaire Cera «Entrepreneuriat et Management

Nadere informatie

Vennootschappen in de sociale economie: een statistisch profiel

Vennootschappen in de sociale economie: een statistisch profiel Deze e-note werd gerealiseerd door de Chaire Cera en Entrepreneuriat et Management en Economie Sociale in samenwerking met het Cera Steunpunt Coöperatief Ondernemen. Chaire Cera «Entrepreneuriat et Management

Nadere informatie

worden voor de pioniers op het terrein.

worden voor de pioniers op het terrein. Deze e-note werd gerealiseerd door het Cera Steunpunt Coöperatief Ondernemen (HIVA - K.U.Leuven) in samenwerking met de Chaire Cera en Entrepreneuriat et Management en Economie Sociale (CES-ULg). Cera

Nadere informatie

COÖPERATIES EN FAIR TRADE. E-Note 8/2009 FAIR TRADE EN DE COÖPERATIEVE BEWEGING

COÖPERATIES EN FAIR TRADE. E-Note 8/2009 FAIR TRADE EN DE COÖPERATIEVE BEWEGING Deze e-note werd gerealiseerd door de Chaire Cera en Entrepreneuriat et Management en Economie Sociale in samenwerking met het Cera Steunpunt Coöperatief Ondernemen (HI- VA-K.U.Leuven). Chaire Cera «Entrepreneuriat

Nadere informatie

Een monitor voor de sociale economie in Vlaanderen

Een monitor voor de sociale economie in Vlaanderen Een monitor voor de sociale economie in Vlaanderen Auteur(s): Caroline Gijselinckx, Wim Van Opstal, Eva Deraedt en Gert Van den Broeck 1 Abstract Sociale economie is geen nieuw begrip of fenomeen, maar

Nadere informatie

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3 17 SOCIALE ECONOMIE 18 Sociale economie Iedereen heeft recht op een job, ook de mensen die steeds weer door de mazen van het net vallen. De groep werkzoekenden die vaak om persoonlijke en/of maatschappelijke

Nadere informatie

VAN BURGERINITIATIEF NAAR SOCIALE ECONOMIE ONDERNEMING

VAN BURGERINITIATIEF NAAR SOCIALE ECONOMIE ONDERNEMING Deze e-note werd gerealiseerd door de Chaire Cera en Social Entrepreneurship in samenwerking met het Cera Steunpunt Coöperatief Ondernemen (HIVA-K.U.Leuven). Chaire Cera en Social Entrepreneurship Centre

Nadere informatie

ADVIES NR. 26 VAN 10 DECEMBER 1999 VAN DE RAAD VAN DE GELIJKE KANSEN VOOR MANNEN EN VROUWEN VOOR EEN GROTERE DEELNAME VAN VROUWEN AAN DE

ADVIES NR. 26 VAN 10 DECEMBER 1999 VAN DE RAAD VAN DE GELIJKE KANSEN VOOR MANNEN EN VROUWEN VOOR EEN GROTERE DEELNAME VAN VROUWEN AAN DE ADVIES NR. 26 VAN 10 DECEMBER 1999 VAN DE RAAD VAN DE GELIJKE KANSEN VOOR MANNEN EN VROUWEN VOOR EEN GROTERE DEELNAME VAN VROUWEN AAN DE OVERLEGORGANEN VAN DE ONDERNEMINGEN NAAR AANLEIDING VAN DE SOCIALE

Nadere informatie

in de wereld van werk

in de wereld van werk Sterk in de wereld van werk Uw belangen behartigen Onze kernopdracht is de gemeenschappelijke belangen behartigen van alle Federgon-sectoren. Wij: vertegenwoordigen deze sectoren en komen op voor hun belangen

Nadere informatie

INFORMATIEVAARDIGHEDEN. Sociale economie. Sarah Demeyere 1BaSWc

INFORMATIEVAARDIGHEDEN. Sociale economie. Sarah Demeyere 1BaSWc INFORMATIEVAARDIGHEDEN Sociale economie Sociale economie in Vlaanderen: een proeve van conceptualisering en afbakening Sarah Demeyere 1BaSWc Het artikel probeert het begrip sociale economie te bevatten.

Nadere informatie

Un modèle de gouvernanee

Un modèle de gouvernanee 1 Studiedag. Journée d'études Un modèle de gouvernanee Paul Comhaire, Réviseur 17.10.2008 2 Bestuur begint te Soemer 'De priesters van Soemer hebben de adminisiraue en hel eerste parlement, de bureaucratie,

Nadere informatie

Samen investeren in hernieuwbare energie. Daan Creupelandt Dirk Vansintjan

Samen investeren in hernieuwbare energie. Daan Creupelandt Dirk Vansintjan Samen investeren in hernieuwbare energie Daan Creupelandt Dirk Vansintjan Even opwarmen Wie kent Ecopower? Zijn er coöperanten? Zijn er klanten? 2 Overzicht 1. Ecopower 2. Coöperatief ondernemen 3. REScoop.eu

Nadere informatie

Huishoudelijk Reglement Technische Commissies

Huishoudelijk Reglement Technische Commissies Centre d Information sur les Médias A.S.B.L. Centrum voor Informatie over de Media V.Z.W.. Huishoudelijk Reglement Technische Commissies Goedgekeurd door de Raad van Bestuur van 06/09/2011. Artikel 1 -

Nadere informatie

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES. Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België.

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES. Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België. RVV 373 RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België. Brussel, 5 februari 2007 SAMENVATTING Via een brief van 10 juli 2006 heeft de Staatssecretaris

Nadere informatie

Colloquium. Colloquium. Quel avenir pour la recherche scientifique en Belgique? Welke toekomst voor het wetenschappelijk onderzoek in België?

Colloquium. Colloquium. Quel avenir pour la recherche scientifique en Belgique? Welke toekomst voor het wetenschappelijk onderzoek in België? Halfrond van de Senaat Colloquium Welke toekomst voor het wetenschappelijk onderzoek in België? Hémicycle du Sénat Colloquium Quel avenir pour la recherche scientifique en Belgique? Dinsdag 3 maart 2015

Nadere informatie

AANVRAAGDOSSIER TOT ERKENNING EN/OF FINANCIERING

AANVRAAGDOSSIER TOT ERKENNING EN/OF FINANCIERING MINISTERIE VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST B.E.W. Directie Werkgelegenheidsbeleid en Meerwaardeneconomie AANVRAAGDOSSIER TOT ERKENNING EN/OF FINANCIERING in het kader van de ordonnantie van 18 maart

Nadere informatie

een Europees beleidsperspectief

een Europees beleidsperspectief Samenwerking tussen lokale en regionale overheden en sociale economie organisaties: een Europees beleidsperspectief SOCIALE ECONOMIE EVENT Eeklo - 11/05/11 Koen Repriels VOSEC Eenheid in verscheidenheid

Nadere informatie

Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk?

Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk? Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk? Casus: Choco cvba Kenmerken Opgericht in 2002 Coöperatie van werkers 3.308.054 euro omzet in 2013 11 Vennoten Bij Choco zijn de 7 principes

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Inhoud Mijn overtuigingen 2 Mijn prioriteiten 3 Bakens voor morgen 8 Laten we samen aan Europa bouwen 1 Mijn overtuigingen Mijn overtuigingen Een Europa,

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA

PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA Logique d intervention Interventielogica Structuration des portefeuilles Structuur van de portefeuille Principes de

Nadere informatie

Raad en inwoners naar nieuwe verhoudingen. Samenvatting. Christa van Oorsouw juni 2007

Raad en inwoners naar nieuwe verhoudingen. Samenvatting. Christa van Oorsouw juni 2007 Raad en inwoners naar nieuwe verhoudingen Samenvatting Christa van Oorsouw juni 2007 Thesis in het kader van de opleiding Public Management en Policy Open Universiteit Nederland Engelse titel: City Council

Nadere informatie

Boek I, titel 2 van het Wetboek van economisch recht Hoofdstuk 5. Definities eigen aan boek XIV:

Boek I, titel 2 van het Wetboek van economisch recht Hoofdstuk 5. Definities eigen aan boek XIV: Vrij beroep 1/ België Wet van 15 mei 2014 houdende invoeging van Boek XIV "Marktpraktijken en consumentenbescherming betreffende de beoefenaars van een vrij beroep" in het Wetboek van economisch recht

Nadere informatie

ASSOCIAZIONE SEED. Lokaal, Europees, Internationaal

ASSOCIAZIONE SEED. Lokaal, Europees, Internationaal www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche ASSOCIAZIONE SEED (ZWITSERLAND) Opgericht in 2007 Rechtsvorm Sector Werkgebied Sector Website Vereniging Dienstverlener voor sociale verenigingen/sociaal

Nadere informatie

Bestuursreglement Stichting Regionaal Opleidingencentrum ID College versie 20 januari 2015

Bestuursreglement Stichting Regionaal Opleidingencentrum ID College versie 20 januari 2015 Bestuursreglement Stichting Regionaal Opleidingencentrum ID College versie 20 januari 2015 Goedgekeurd door de Raad van Toezicht d.d. 20 januari 2015 1 Bestuursreglement Stichting Regionaal Opleidingencentrum

Nadere informatie

BELGISCHE VERENIGING VAN FARMACEUTISCHE ARTSEN. Vereniging Zonder Winstoogmerk. Wedrennenlaan 5 bus B1 1050 BRUSSEL

BELGISCHE VERENIGING VAN FARMACEUTISCHE ARTSEN. Vereniging Zonder Winstoogmerk. Wedrennenlaan 5 bus B1 1050 BRUSSEL BELGISCHE VERENIGING VAN FARMACEUTISCHE ARTSEN Vereniging Zonder Winstoogmerk Wedrennenlaan 5 bus B1 1050 BRUSSEL Naam STATUTEN Art. 1. De "Belgische Vereniging van Farmaceutische Artsen" (BEVEFA), in

Nadere informatie

LIBER AMICORUM 4 JUIN 1993 4 JUNI1993

LIBER AMICORUM 4 JUIN 1993 4 JUNI1993 1953 1993 LIBER AMICORUM 4 JUIN 1993 4 JUNI1993 3 40 ANNIVERSAIRE I.R.E. TABLE DES MATIERES Avant propos... 7 Quelques points de repere sur I' histoire de l'lnstitut.................... 9 PREMIERE PARTIE:

Nadere informatie

Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk?

Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk? Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk? Casus: Q-bus cvba Kenmerken Opgericht in 2001 Coöperatie van werkers 760.000 euro omzet in 2013 8 Vennoten Het echte eigen vermogen van

Nadere informatie

GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN

GEMEENSCHAPS- EN GEWESTREGERINGEN GOUVERNEMENTS DE COMMUNAUTE ET DE REGION GEMEINSCHAFTS- UND REGIONALREGIERUNGEN 64359 FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG N. 2004 3391 (2004 2305) [2004/202310] 12 MEI 2004. Koninklijk besluit waarbij algemeen verbindend wordt verklaard de collectieve

Nadere informatie

PERSCONFERENTIE MET DE HEREN MINISTERS ERIC TOMAS EN PHILIPPE COURARD REDDEN VAN ONDERNEMINGEN DE WEG VOOR OVERNAME DOOR DE WERKNEMERS

PERSCONFERENTIE MET DE HEREN MINISTERS ERIC TOMAS EN PHILIPPE COURARD REDDEN VAN ONDERNEMINGEN DE WEG VOOR OVERNAME DOOR DE WERKNEMERS PERSCONFERENTIE MET DE HEREN MINISTERS ERIC TOMAS EN PHILIPPE COURARD Woensdag 18 februari 2004 op 11 uur Voltaire Centrum, Voltairelaan 135 te 1030 Brussel DE WEG VOOR OVERNAME DOOR DE WERKNEMERS Sobelair,

Nadere informatie

De type-functies en de bijbehorende competenties

De type-functies en de bijbehorende competenties IRISteam De type-functies en de bijbehorende competenties Le Service Ressources Humaines De type-functies 1. De competenties voor de functies van klasse 0... 3 Logistiek Assistent_Toc374542571 2. De competenties

Nadere informatie

Coöperatieve antwoorden op maatschappelijke uitdagingen

Coöperatieve antwoorden op maatschappelijke uitdagingen Coöperatieve antwoorden op maatschappelijke uitdagingen Caroline Gijselinckx Astrid Coates Pauline Deneffe COÖPERATIEVE ANTWOORDEN OP MAATSCHAPPELIJKE UITDAGINGEN Caroline Gijselinckx, Astrid Coates &

Nadere informatie

A-2015-033-ESR. Minister Gosuin. Aanvrager. Aanvraag ontvangen op 18 mei 2015. Aanvraag behandeld door

A-2015-033-ESR. Minister Gosuin. Aanvrager. Aanvraag ontvangen op 18 mei 2015. Aanvraag behandeld door ADVIES Voorontwerp van besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering tot wijziging van het koninklijk besluit van 7 juni 2007 betreffende het opleidingsfonds dienstencheques 16 juni 2015 Economische

Nadere informatie

Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen

Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen Legal insight, inside Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen Het beroep van bedrijfsjurist is relatief jong. De wet die dit beroep erkende en het Instituut voor bedrijfsjuristen

Nadere informatie

Dynamisme en Betrouwbaarheid

Dynamisme en Betrouwbaarheid Dynamisme en Betrouwbaarheid Wie is ACTEIA? ACTEIA is de combinatie van het latijns woord ACTio (actie) en van het grieks woord adeia (zekerheid) ACTEIA symboliseert sterke waarden, DYNAMISME en BETROUWBAARHEID

Nadere informatie

De Vlaamse strategische adviesraden: Organisatie, werking en resultaten

De Vlaamse strategische adviesraden: Organisatie, werking en resultaten Studiedag Steunpunt Bestuurlijke Organisatie Slagkrachtige overheid 20 juni 2014 Naar een performante beleidsadvisering bij de Vlaamse overheid: Vraag en aanbod van beleidsadvies doorgelicht De Vlaamse

Nadere informatie

Wat is coöperatief ondernemen?

Wat is coöperatief ondernemen? DE REVIVAL VAN DE COÖPERATIE (3) Wat is coöperatief ondernemen? Lieve Jacobs & Wim Van Opstal De discussie van wat een echte coöperatie is en hoort te zijn, is haast zo oud als de coöperatieve beweging

Nadere informatie

Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk?

Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk? Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk? Casus: Het Hinkelspel cvba Kenmerken Opgericht in 1982 Multistakeholder coöperatie > 2 miljoen euro omzet in 2013 > 70 vennoten We blijven

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Transparantie Public Affairs is een vak dat volgens de beroepsvereniging in alle openheid bedreven wordt.

Transparantie Public Affairs is een vak dat volgens de beroepsvereniging in alle openheid bedreven wordt. HANDVEST 1. Inleiding Wat kunnen en mogen politici, ambtenaren en journalisten verwachten van leden van de Beroepsvereniging voor Public Affairs (BVPA) die het vak van Public Affairs uitoefenen? En waarop

Nadere informatie

genoemd (Burke & Logsdon, 1996; Werther & Chandler, 2005 en Heslin & Ochoa, 2008).

genoemd (Burke & Logsdon, 1996; Werther & Chandler, 2005 en Heslin & Ochoa, 2008). Cera Steunpunt Cooperatief Ondernemen Hoger Instituut voor de Arbeid K.U.Leuven Parkstraat 47 3000 Leuven Tel: + 32 16 32 33 28 Fax: + 32 16 32 33 44 caroline.gijselinckx@hiva.kuleuven.be www.cooperatiefondernemen.be

Nadere informatie

In deze presentatie: 1.Waarom een coöperatie? 2.Meer weten? 3.Hulp nodig? 4.Het Vlaams actieplan coöperatief ondernemen 5.Oproep pilootprojecten

In deze presentatie: 1.Waarom een coöperatie? 2.Meer weten? 3.Hulp nodig? 4.Het Vlaams actieplan coöperatief ondernemen 5.Oproep pilootprojecten In deze presentatie: 1.Waarom een coöperatie? 2.Meer weten? 3.Hulp nodig? 4.Het Vlaams actieplan coöperatief ondernemen 5.Oproep pilootprojecten Waarom een coöperatie? Co operative enterprises build a

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSARIS R0403 UITGIFTE VAN AANDELEN ZONDER VERMELDING VAN NOMINALE WAARDE BENEDEN FRACTIEWAARDE

VERSLAG VAN DE COMMISSARIS R0403 UITGIFTE VAN AANDELEN ZONDER VERMELDING VAN NOMINALE WAARDE BENEDEN FRACTIEWAARDE VERSLAG VAN DE COMMISSARIS R0403 UITGIFTE VAN AANDELEN ZONDER VERMELDING VAN NOMINALE WAARDE BENEDEN FRACTIEWAARDE IN KADER VAN ARTIKEL 582 VAN HET WETBOEK VAN VENNOOTSCHAPPEN 4ENERGY INVEST NV GEVESTIGD

Nadere informatie

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be Europees Instituut voor Onderzoek over de Mediterrane en Euro-Arabische Samenwerking www.medea.be V O O R S T E L L I N G Voor Europa is de samenwerking met haar naaste buren de Arabische en Mediterrane

Nadere informatie

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam Logo organisatie EFQM Excellence Recognised for Excellence Organisatie naam Verantwoordelijke (België) 2004 EFQM Het is de bedoeling van EFQM om het algemene gebruik van dit materiaal binnen bedrijven

Nadere informatie

Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling

Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling 1 P a g i n a F u n c t i o n a l i t e i t s e c o n o m i e : h e f b o o

Nadere informatie

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei managing people meeting aspirations Natuurlijke groei geloof Wij hebben een gemeenschappelijke visie pagina - managing people, meeting aspirations Vandaag verhoogt CPM de prestaties op elk niveau van uw

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

Coöperatief ondernemen binnen sociale economie

Coöperatief ondernemen binnen sociale economie Coöperatief ondernemen binnen sociale economie Sociale economie De toekomst uitgedaagd Hannes.Hollebecq@coopburo.be 05/11/2014 Coopburo, de coöperatieve dienstverlener van Cera met 3 opdrachten: 1. Advisering

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011 inzake de criteria aan te nemen voor de definitie van de begrippen

Nadere informatie

Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk?

Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk? Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk? Casus: Ecopower cvba Kenmerken Opgericht in 1991 Consumentencoöperatie 25,7 miljoen euro omzet in 2013 Bijna 50.000 vennoten De ICAprincipes

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

HAALBAARHEIDSONDERZOEK NAAR EEN EUROPESE SECTORRAAD ARBEIDSMARKT EN KWALIFICATIES IN DE SPORT EN BEWEEGSECTOR

HAALBAARHEIDSONDERZOEK NAAR EEN EUROPESE SECTORRAAD ARBEIDSMARKT EN KWALIFICATIES IN DE SPORT EN BEWEEGSECTOR HAALBAARHEIDSONDERZOEK NAAR EEN EUROPESE SECTORRAAD ARBEIDSMARKT EN KWALIFICATIES IN DE SPORT EN BEWEEGSECTOR essc-sport project www.eose.org 1 De uitdagingen van de Sport- en Beweeg sector De Sport en

Nadere informatie

COÖPERATIEVE ANTWOORDEN OP MAATSCHAPPELIJKE UITDAGINGEN

COÖPERATIEVE ANTWOORDEN OP MAATSCHAPPELIJKE UITDAGINGEN COÖPERATIEVE ANTWOORDEN OP MAATSCHAPPELIJKE UITDAGINGEN Caroline Gijselinckx, Astrid Coates & Pauline Deneffe Onderzoek in opdracht van het VIONA-programma van de Vlaamse overheid, beheerd door het Departement

Nadere informatie

Functieprofiel. VOORZITTER EN LID RAAD VAN TOEZICHT Fidarda - SKOD

Functieprofiel. VOORZITTER EN LID RAAD VAN TOEZICHT Fidarda - SKOD bezoekadres Stationsstraat 29 a 9401 KW Assen postadres Postbus 479 9400 AL Assen telefoon (0592) 30 84 58 fax (0592) 33 15 35 e-mail info@ypsylon.nl KvK Friesland 56.48.77.54 www.ypsylon.nl Functieprofiel

Nadere informatie

2.3.2. Wie is er bevoegd om het huishoudelijk reglement op te stellen?

2.3.2. Wie is er bevoegd om het huishoudelijk reglement op te stellen? DEEL 1: DE IDENTITEITSKAART VAN DE VZW 23 de wijze van benoeming, ambtsbeëindiging en afzetting van de bestuurders, de omvang van hun bevoegdheden en de wijze waarop zij die uitoefenen, ofwel alleen, ofwel

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Belgische Vereniging voor Toxicologie en Ecotoxicologie v.z.w. Afgekort tot BELTOX STATUTEN

Belgische Vereniging voor Toxicologie en Ecotoxicologie v.z.w. Afgekort tot BELTOX STATUTEN Art. 1. De naam van de vereniging is «Belgian Society of Toxicology and Ecotoxicology» (Société Belge de Toxicologie et d Ecotoxicologie - Belgische Vereniging voor Toxicologie en Ecotoxicologie), afgekort

Nadere informatie

Visiedocument Expertisenetwerk Kinder- en Jeugdpsychiatrie (EKJP)

Visiedocument Expertisenetwerk Kinder- en Jeugdpsychiatrie (EKJP) Visiedocument Expertisenetwerk Kinder- en Jeugdpsychiatrie (EKJP) I/ Inleiding Het aantal kinderen en jongeren met ernstige psychische problemen is goed bekend. Zowel in Nederland als in andere landen

Nadere informatie

Belgische bedrijven versterken businesspartnerschappen Mee met de trend, maar geen voorloper in Europa

Belgische bedrijven versterken businesspartnerschappen Mee met de trend, maar geen voorloper in Europa Persbericht 28 januari 2013 Belgische bedrijven versterken businesspartnerschappen Mee met de trend, maar geen voorloper in Europa - 62% van de Belgische bedrijven wil een nauwere band tussen finance en

Nadere informatie

GOEDGEKEURDE VERSIE. Centrum voor Strategische Defensiestudies Zuid Amerikaanse Defensieraad Unie van Zuid Amerikaanse Naties.

GOEDGEKEURDE VERSIE. Centrum voor Strategische Defensiestudies Zuid Amerikaanse Defensieraad Unie van Zuid Amerikaanse Naties. PRELIMINAIR RAPPORT VAN HET CEED VOOR DE ZUID-AMERIKAANSE DEFENSIERAAD BETREFFENDE REFERENTIETERMEN VOOR DE CONCEPTEN VEILIGHEID EN DEFENSIE IN DE ZUID- AMERIKAANSE REGIO Het (CEED) is een kennisinstantie

Nadere informatie

STATUTEN STEDELIJKE RAAD VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING (GROS) ZOTTEGEM

STATUTEN STEDELIJKE RAAD VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING (GROS) ZOTTEGEM STATUTEN STEDELIJKE RAAD VOOR (GROS) ZOTTEGEM ARTIKEL 1. STATUS De Stedelijke Raad voor Ontwikkelingssamenwerking Zottegem, afgekort GROS Zottegem, werd opgericht op 12 juni 2008 Hij is als adviesorgaan

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N EUROPA - ADR A2 Brussel, 26 mei 2011 MH/SL/AS A D V I E S over DE RAADPLEGING VAN DE EUROPESE COMMISSIE OVER HET GEBRUIK VAN ALTERNATIEVE GESCHILLENBESLECHTING

Nadere informatie

Delhaize Groep NV Osseghemstraat 53 1080 Brussel, België Rechtspersonenregister 0402.206.045 (Brussel) www.delhaizegroep.com

Delhaize Groep NV Osseghemstraat 53 1080 Brussel, België Rechtspersonenregister 0402.206.045 (Brussel) www.delhaizegroep.com Delhaize Groep NV Osseghemstraat 53 1080 Brussel, België Rechtspersonenregister 0402.206.045 (Brussel) www.delhaizegroep.com BIJZONDER VERSLAG VAN DE RAAD VAN BESTUUR OPGESTELD IN UITVOERING VAN DE ARTIKELEN

Nadere informatie

IAB-Info. Inhoud. Beroep. Economie

IAB-Info. Inhoud. Beroep. Economie Nummer 4 16 29 februari 2004 IAB-Info Inhoud 16e jaargang Beroep c Bestuur en aandeelhouderschap van erkende professionele vennootschappen Deze bijdrage strekt ertoe een overzicht te bieden van zowel de

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

VOF als besturingsmodel onderbelicht in OMS/NVZ plan

VOF als besturingsmodel onderbelicht in OMS/NVZ plan VOF als besturingsmodel onderbelicht in OMS/NVZ plan 1. Inleiding In het kader van de route naar integrale bekostiging 2015 zijn een aantal besturingsmodellen de revue gepasseerd, die variëren van loondienst

Nadere informatie

Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent?

Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent? Onderwijs en opleiding Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent? Wolff, Ch. J. de, R. Luijkx en M.J.M. Kerkhofs (2002), Bedrijfsscholing en arbeidsmobiliteit, OSA A-186, Tilburg. Scholing van werknemers

Nadere informatie

Thema 4: Competentiemanagement

Thema 4: Competentiemanagement Thema 4: Competentiemanagement Competentiemanagement (of management van vaardigheden) is de praktijk van het begrijpen, ontwikkelen en inzetten van mensen en hun competenties. Hoewel competentiemanagement

Nadere informatie

Coöperatief ondernemen: werkbaar en weerbaar

Coöperatief ondernemen: werkbaar en weerbaar 2 0 > De Amerikaanse > hdroom e t achterna h o o < f d s t u k < Coöperatief ondernemen: werkbaar en weerbaar Caroline Gijselinckx & Pauline Deneffe Anno 2010 is het coöperatief model terug van (nooit)

Nadere informatie

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015 MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN Ruysdael onderzoek 2015 Succes maak je samen Ruysdael is gespecialiseerd in innovatie van mens en organisatie. Vanuit de overtuiging dat je samen duurzame meerwaarde creëert.

Nadere informatie

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Vastgesteld in de bestuursvergadering van 24 mei 2007 PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Binnen de voor de stichting geldende statuten en reglementen, is het College van Bestuur het bevoegd gezag van de stichting,

Nadere informatie

Een visie voor een groene duurzame toekomst Energie die je blij maakt! - prof. dr. ir. W. Ockels

Een visie voor een groene duurzame toekomst Energie die je blij maakt! - prof. dr. ir. W. Ockels Een visie voor een groene duurzame toekomst Energie die je blij maakt! - prof. dr. ir. W. Ockels De Groene Reus Coöperatie u.a. delegatie CU-fractie 6 maart 2015 van 14.00-17.00 uur Natuurbelevingscentrum

Nadere informatie

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK Toelichting In het onderstaande zijn de afzonderlijke elementen van het normatieve kader integraal opgenomen en worden ze nader toegelicht en beschreven. Daarbij wordt aandacht besteed aan de volgende

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

( Verantwoord ) Beleidsvoerend Vermogen

( Verantwoord ) Beleidsvoerend Vermogen ( Verantwoord ) Beleidsvoerend Vermogen Herman Siebens SOK - Beveren-Waas 10 / 12 / 2010 Er verandert heel wat meer met minder! toenemende druk richting autonomie openheid naar de maatschappelijke omgeving

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

COÖPERATIEF ORGANISEREN GLASVEZELAANLEG DE MULTISTAKEHOLDER BREEDBANDCOÖPERATIE REALISATIE GEMEENTELIJKE GLASVEZELNETWERKEN OP COÖPERATIEVE BASIS

COÖPERATIEF ORGANISEREN GLASVEZELAANLEG DE MULTISTAKEHOLDER BREEDBANDCOÖPERATIE REALISATIE GEMEENTELIJKE GLASVEZELNETWERKEN OP COÖPERATIEVE BASIS COÖPERATIEF ORGANISEREN GLASVEZELAANLEG DE MULTISTAKEHOLDER BREEDBANDCOÖPERATIE REALISATIE GEMEENTELIJKE GLASVEZELNETWERKEN OP COÖPERATIEVE BASIS JOHAN MEIJERHOF Coöperatief organiseren in het publiek-private

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

Lokaal, Europa en Internationaal

Lokaal, Europa en Internationaal www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche SWISSLEG (ZWITSERLAND) Opgericht in 2012 Rechtsvorm Sector Werkgebied Sector Website Vennootschap met beperkte aansprakelijkheid Handicaps/artificiële

Nadere informatie

ethisch handvest Voorwoord door Jean-Louis Bouchard, Voorzitter van de Groep Presentatie en engagement van het Comex Ethisch Handvest Econocom Groep

ethisch handvest Voorwoord door Jean-Louis Bouchard, Voorzitter van de Groep Presentatie en engagement van het Comex Ethisch Handvest Econocom Groep ethisch handvest Voorwoord door Jean-Louis Bouchard, Voorzitter van de Groep Presentatie en engagement van het Comex Ethisch Handvest Econocom Groep Bijlagen WOORD VOORAF DOOR JEAN-LOUIS BOUCHARD, VOORZITTER

Nadere informatie

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking Brussel, 5 juli 2006 050706_Advies_kaderdecreet_Vlaamse_ontwikkelingssamenwerking Advies over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking 1. Inleiding Op 24 mei 2006 heeft Vlaams minister

Nadere informatie

Wij, de overheid - samenvatting

Wij, de overheid - samenvatting Wij, de overheid - samenvatting Inleiding: de complexe overheid Overal waar een grens wordt gelegd, ontstaat behoefte aan samenwerking en kennisuitwisseling over die grens heen, binnen organisaties, tussen

Nadere informatie

Mobiliteit. Onderwijs Normen

Mobiliteit. Onderwijs Normen Kwaliteit Erkenning Mobiliteit Onderwijs Normen Werkgelegenheid Kwalificaties en opleidingsprogramma s gericht op de arbeidsmarkt ontwikkelen Het VSPORT + Project Het VSPORT + Project heeft als hoofddoel

Nadere informatie

Handvest voor de gewestelijke preventie van ondernemingen in moeilijkheden

Handvest voor de gewestelijke preventie van ondernemingen in moeilijkheden Handvest voor de gewestelijke preventie van ondernemingen in moeilijkheden CONSIDERANS Overwegende dat eenmanszaken en KMO s de belangrijkste drijvende kracht achter de economische ontwikkeling van het

Nadere informatie

wifi ALM-visitor Twitter mee met #CCO

wifi ALM-visitor Twitter mee met #CCO wifi ALM-visitor Twitter mee met #CCO Peter Bosmans & Michael Fockedey Medewerker én eigenaar?! Het potentieel van werkerscoöperaties Peter Bosmans Febecoop Aangename kennismaking Peter Bosmans Directeur

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

Ecopower, een REScoop Eeklo, een energieke stad Leuven 08/09/2012

Ecopower, een REScoop Eeklo, een energieke stad Leuven 08/09/2012 Ecopower, een REScoop Eeklo, een energieke stad Leuven 02 07 2013 08/09/2012 Wie staat er voor je? Dirk Vansintjan - 1959 in Halle (België) - actief in de hernieuwbare energiesector sinds 1985 - mede-initiatiefnemer

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in Vlaanderen: mainstream?

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in Vlaanderen: mainstream? Maatschappelijk verantwoord ondernemen in Vlaanderen: mainstream? De Vos, A., Buyens, D. & De Stobbeleir, K. (2004). Panel Survey of Organizations in Flanders (PASO). Editie 2004. Dossier Mainstreaming

Nadere informatie

In samenwerking met de Federatie oudleerlingenbonden Vlaamse jezuïetencolleges & de Vlaamse koepel van jezuïetencolleges

In samenwerking met de Federatie oudleerlingenbonden Vlaamse jezuïetencolleges & de Vlaamse koepel van jezuïetencolleges In samenwerking met de Federatie oudleerlingenbonden Vlaamse jezuïetencolleges & de Vlaamse koepel van jezuïetencolleges CONGRES π Zaterdag 20 november 2010 π Universiteit Antwerpen Stadscampus π Aula

Nadere informatie

Visie voor 2020 voor de Europese energieconsumenten Gezamenlijke verklaring

Visie voor 2020 voor de Europese energieconsumenten Gezamenlijke verklaring Visie voor 2020 voor de Europese energieconsumenten Gezamenlijke verklaring 13 november 2012 Bijgewerkt in juni 2014 E nergie is van vitaal belang in ons leven. Teneinde ons welzijn te garanderen en ten

Nadere informatie

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup Drie raden balans tussen strategie en toezicht 9 december 2015 Doelstellingen Achtergrond schetsen van de relaties in de gouden driehoek Ideeën presenteren voor de intensivering van de relaties in de gouden

Nadere informatie

Alternatieve financiering: een duurzaam alternatief?

Alternatieve financiering: een duurzaam alternatief? Alternatieve financiering: een duurzaam alternatief? Kansen en valkuilen voor coöperatief ondernemen @WimVanOpstal @lieve_jacobs 27 mei 2013 Alternatieve financiering technieken meetinstrumenten aandachtspunten

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

Le diagnostic pragmatique

Le diagnostic pragmatique Le diagnostic pragmatique échange d expériences et bonnes pratiques Een beknopte socio-economische uitwisseling van ervaringen en van goede aanpak Christophe Ebermann et Sarah Seus, Ramboll Management

Nadere informatie