Vrijheid van de een is voorwaarde voor die van de ander

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vrijheid van de een is voorwaarde voor die van de ander"

Transcriptie

1 Vrijheid van de een is voorwaarde voor die van de ander Amsterdam, juni 2017 Beste Axel Honneth, Iedere keer als ik in Duitsland ben zoek ik een Duits boek op. Ik ben opgegroeid met de Duitse cultuur en soms moet ik het weer even proeven. In de boekenzaak zag ik jouw Die Idee des Sozialismus: Versuch einer Aktualisierung staan dat je twee jaar geleden hebt geschreven. Naast de oorspronkelijke uitgave stond ook de recente vertaling. Ik weet dat jij hoogleraar filosofie bent aan de Universiteit van Frankfurt en de Columbia Universiteit (New York). Bovendien ben jij directeur van het legendarische Institut für Sozialforschung, dat instituut dat Horkheimer, Adorno en Habermas wereldberoemd hebben gemaakt als de Frankfurter Schule. Wat heb jij met die achtergrond nog over dat socialisme te vertellen dat het in Nederland, Engeland, Frankrijk en, tot voor kort ook in jouw eigen land, zo ongelofelijk moeilijk heeft. Meer dan twee eeuwen had dat socialisme massa s mensen bewogen en sprak het tot de verbeelding van vooraanstaande intellectuelen. De geest lijkt uit de fles. Maar, zo stel jij je zelf de vraag, wat betekent socialisme eigenlijk? Jij noemde jou zelf eigenlijk altijd wel zo, maar wat is de kern ervan? Je had kort ervoor de omvangrijke studie Freedom s right uitgebracht waarin je schrijft over de sociale fundamenten van het democratisch leven. Daarbij gaat het jou niet zozeer om de principes van rechtvaardigheid

2 (waar het John Rawls om te doen was) maar om de vraag hoe vrijheid tot stand komt in de familie, het burgerleven en de staat. Drie praktijken die volgens jou door macht en economische kracht worden beïnvloed, per slot van rekening ben jij de Directeur van de Frankfurter Schule. In reactie op het boek kreeg te horen dat hier een visie op de maatschappelijke toekomst ontbrak. Daarnaast ben jij, net als zovelen, bijzonder verbaasd over die vreemde tegenstelling binnen onze huidige samenleving; aan de ene kant het grote ongenoegen en onbehagen dat mensen ervaren over de toegenomen ongelijkheid, de toename van private rijkdom bij een kleine groep mensen en de afbraak van de collectieve voorzieningen, en aan de andere kant het totale gebrek aan richting. We lijken wel niet meer in staat om voorbij de huidige situatie te denken. Dat is wel eens heel anders geweest. In jouw nieuwe boek vraag jij je af wat de kern van dat socialistische idee is, waar het mis ging en waar het volgens jou om moeten gaan. Het idee van het socialisme hangt samen met zowel de industriële als de Franse revolutie. Het begrip socialist werd al eerder binnen katholieke kringen gebruikt maar krijgt zijn originele betekenis bij Owen, Saint-Simon Fourier, die, hoe verschillend ook, alle drie de wereld meer sociaal willen maken door het opzetten van collectieve organisaties. Voor hen was individuele vrijheid, waar in die tijd al regelmatig de nadruk op werd gelegd, te beperkt en dat begrip moest in samenhang met broederschap en gelijkheid worden gezien. Anders dan het private egoïsme dat binnen de kapitalistische markt zo belangrijk gevonden werd, ging het de vroege socialisten om wederzijdse verantwoordelijkheid en

3 solidariteit. Er werden nieuwe vormen van vrijheid gezocht, altijd binnen het bereik van het werk, in associaties, coöperaties en gemeenschappen. Proudhon, ook zo n vroege socialist, zag de vrijheid van de ander niet zozeer als beperking van de eigen vrijheid maar als voorwaarde voor de eigen vrijheid. Het is de jonge Marx die de theoretische basis legt voor de nieuwe socialistische beweging. Zeker in Marx vroege werk gaat het over de beperkingen van het individualisme en het belang van sociale relaties. Bij de sociale relaties gaat het hem niet om het plunderen van de ander, zoals hij dat in het kapitalistische systeem om zich heen zag, maar is hij op zoek naar mensen die elkaar nodig hebben als leden van een geïntegreerde samenleving en die zorg dragen voor de ontwikkeling van de ander. Marx zelf, hoe anders dan tegenwoordig (ook door mij) gedacht wordt, had daarbij de liefde van twee mensen voor ogen waar doelen bereikt worden in een volledig bewustzijn van de afhankelijkheid van de ander. Maar ondanks dat interessante vertrekpunt van de socialistische beweging, dat samenhangende idee dat gemeenschap meer is dan het individu waarmee de basis wordt gelegd voor sociale vrijheid, is het voor jou ook duidelijk dat dat socialisme vanaf het begin beperkingen in zich draagt waar het uiteindelijk niet van los is gekomen. Voor jou zijn dat er drie. Al die vroege socialisten zoeken altijd en enkel naar sociale vrijheid binnen het domein van de arbeid. De reorganisatie van de samenleving en de nieuwe vormen van solidariteit moeten hier worden gevonden. Binnen de socialistische beweging was men bijzonder hoopvol dat de oppositionele beweging binnen de samenleving en vooral bij de industriële arbeiders gevonden zal worden. Over dat revolutionaire potentieel hadden jouw voorgangers bij de Frankfurter

4 Schule met alle vormen van verburgerlijking al de nodige twijfels, daar kun je in onze huidige post-industriële samenleving wel helemaal vragen bij stellen. Tot slot is er het deterministische toekomstbeeld van de socialisten dat de volgende fase in de geschiedenis vaststaat en onoverkomelijk is. Dat beeld van die nieuwe samenleving was wel duidelijk en het werd niet nodig gevonden mogelijkheden en de consequenties ervan onder ogen te zien. John Dewey was, volgens jou zeer terecht, kritisch over dat historisch determinisme van het socialisme. Als we zo zeker zijn over de toekomst hoeven we verandering niet te onderzoeken en ook niet uit te zoeken wat daarvoor nodig is. Voor Dewey, en ook voor jou, is dat een sociale werkelijkheid waarin alle individuen hun mogelijkheden kunnen ontwikkelen, waarin ze vrij kunnen participeren en waar iedereen deel uitmaakt van die gemeenschap. Het zou volgens jou niet moeten gaan over historisch determinisme maar over historisch experimenten die zicht geven op de verbetering van een concrete situatie. De aanval van de socialisten op het private egoïsme en het idee van sociale vrijheid beperkt zich tot het economische domein en wordt niet toegepast op andere domeinen. Maar er is ook nog de familie, het domein dat zo belangrijk is voor socialisatie en het tegemoet komen aan natuurlijke behoeften van mensen. En dan is er nog de staat die zorg draagt voor ethische en politieke integratie van het geheel. Voor deze zaken waren de vroege socialisten blind en dat heeft er ook voor gezorgd dat ze zich ten onrechte altijd maar wilden onderscheiden van de liberalen. Eigenwijs als ze waren, wilden ze het belang van liberale rechten nauwelijks zien. Wil het socialisme in onze tijd perspectief bieden, daar gaat het jou om, dan zal het zicht moeten bieden op hoe de verschillende domeinen met elkaar samenhangen en gaat

5 niet alleen meer om het economische domein van actie maar net zo goed om persoonlijke relaties en de democratische meningsvorming. De sociale vrijheid is voor jou de kern van het socialisme, dat weet je in ieder geval na het schrijven van dit boek. Het gaat om de onderlinge verbondenheid van mensen met elkaar ( miteinander ) en voor elkaar ( füreinander ), om vrijheid in samenhang met gelijkheid en broederschap en de gemeenschap als uitgangspunt in plaats van het individu. De vrijheid van de een is voor jou de voorwaarde voor de vrijheid van de ander. Alleen als mensen de fysieke en emotionele, economische en politieke behoeften met elkaar delen en kunnen rekenen op sympathie en ondersteuning van anderen als dat nodig is, kunnen ze zich maximaal ontwikkelen. Als ik jouw verhaal zo lees hoor ik de socialistische partijbonzen al zeggen: Dat doen we toch allang. Dat beeld dat je schetst is allang niet meer van deze tijd (zonder zo goed te weten als jij waar ze vandaan komen). Ik denk dat je gelijk hebt dat en niet alleen de ideologische veren zijn losgelaten maar ook de ideologische kern is verdwenen. Dat idee dat de ander geen beperking is van jouw vrijheid maar juist jouw vrijheid kan versterken. Natuurlijk roept het boek bij mij ook veel vragen op. Ook al is jouw helder boek in stijl een verademing ten opzichte van jouw illustere voorgangers, blijft het een theoretisch boek (ik zocht ook een Duits boek). Het is heel anders dan Sennets Samen waarmee het veel overeenkomsten heeft. In het mooie interview voor de Zwitserse televisie van een half jaar geleden vraagt de interviewster jou wat je bedoelt met ik heb het boek aan mijn zonen opgedragen omdat ze vanaf het begin mijn leven makkelijker hebben

6 gemaakt. Ach, zeg je dan nonchalant, vaak wordt met een managers-mentaliteit tegen zoiets aangekeken; kinderen kosten tijd en dat beperkt jouw vrijheid. Nee, mijn vrijheid is voorwaarde voor hun vrijheid en alleen zo voel ik mij vrij, zeg je dan. Dit spreekt tot de verbeelding. Dank je wel. Grote groet, -Harrie Honneth, A.(2017). The idea of Socialism. Towards a renewal. Cambridge/Malden: Polity Press. 145 pagina s. 18,99.

Tijd van burgers en stoommachines De sociale kwestie.

Tijd van burgers en stoommachines De sociale kwestie. Onderzoeksvraag: Waardoor ontstonden het liberalisme en het socialisme, en hoe dachten liberalen en socialisten over de sociale kwestie? Kenmerkende aspect: De opkomst van de politiek maatschappelijke

Nadere informatie

Opnieuw beginnen. Amsterdam, juli Beste Donald Trump,

Opnieuw beginnen. Amsterdam, juli Beste Donald Trump, Opnieuw beginnen Amsterdam, juli 2017 Beste Donald Trump, Geschiedenis vertelt, hoop niet Aan deze kant van het graf, Maar dan, eens in een mensenleven Kan de verlangde getijdegolf Van rechtvaardigheid

Nadere informatie

Een anarchistische moraal 28 oktober 2010

Een anarchistische moraal 28 oktober 2010 Een anarchistische moraal 28 oktober 2010 Henk Hogeweg OrganisatieAnarchist Twitter: @henkhogeweg Blog Mind of an Anarchist : http://henkhogeweg.wordpress.com Die ene keer dat ik leef, wil ik overal achter

Nadere informatie

Linkse gedaanteverwisselingen

Linkse gedaanteverwisselingen Linkse gedaanteverwisselingen Amsterdam, september 2018 Beste Stephanie Mudge, Tien jaar heb jij aan jouw nieuwe boek Leftism Reinvented: Western Parties from Socialism to Neoliberalism gewerkt. Als je

Nadere informatie

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2014-2015-2016

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2014-2015-2016 Schoolexamen derde leerjaar mavo (2014 2015) 1 SE1 De industriële samenleving in Nederland Het proces van industrialisatie heeft de Nederlandse samenleving ingrijpend veranderd vanaf het midden van de

Nadere informatie

Hannah Arendt nu. Amsterdam, april Beste Richard Bernstein,

Hannah Arendt nu. Amsterdam, april Beste Richard Bernstein, Hannah Arendt nu Amsterdam, april 2019 Beste Richard Bernstein, Nadat Trump in Amerika tot president werd gekozen, wilde ik John Rawls eens goed lezen. Nu in mijn land recent ook vreemd werd gekozen, had

Nadere informatie

Aantekening Levensbeschouwing Hoofdstuk 2: Waarden en normen

Aantekening Levensbeschouwing Hoofdstuk 2: Waarden en normen Aantekening Levensbeschouwing Hoofdstuk 2: Waarden en normen Aantekening door C. 814 woorden 16 januari 2014 5,6 52 keer beoordeeld Vak Methode Levensbeschouwing Standpunt Waarden, normen en moraal Waarde:

Nadere informatie

Samenvatting Economie H 6

Samenvatting Economie H 6 Samenvatting Economie H 6 Samenvatting door een scholier 977 woorden 10 mei 2002 5,8 40 keer beoordeeld Vak Economie Hfst. 6 6.1 - Ideaaltypische omschrijving: omschrijving van het volmaakte model * Vrije

Nadere informatie

Wat denk jij ervan? Amsterdam, januari Beste Geoffrey Galt Harpham,

Wat denk jij ervan? Amsterdam, januari Beste Geoffrey Galt Harpham, Wat denk jij ervan? Amsterdam, januari 2018 Beste Geoffrey Galt Harpham, In mijn land maken ze zich nogal druk om de vaderlandsliefde de afgelopen jaren. Sommigen vinden dat Nederland te weinig patriottisch

Nadere informatie

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017 Exameneenheden geschiedenis GS/K/1 Oriëntatie op leren en werken GT GS/K/2 Basisvaardigheden GT GS/K/3 Leervaardigheden in het vak geschiedenis en staatsinrichting GT GT GS/K/4 De koloniale relatie Indonesië

Nadere informatie

STRIJD OM JE IDENTITEIT

STRIJD OM JE IDENTITEIT STRIJD OM JE IDENTITEIT BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 11 3 4 INLEIDING We zijn snel geneigd om onze identiteit te halen uit

Nadere informatie

In welke mate kunt u zich vinden in het benoemen van vrijheid, gelijkheid/gelijkwaardigheid en solidariteit als basiswaarden voor

In welke mate kunt u zich vinden in het benoemen van vrijheid, gelijkheid/gelijkwaardigheid en solidariteit als basiswaarden voor Ontwikkelteam Burgerschap Ronde Derde ronde () REFERENTIE BU000880 Naam Coen Gelinck Organisatie Nederlandse Vereniging van Leraren Maatschappijleer (NVLM) E-mailadres coengelinck@nvlm.nl Namens wie geeft

Nadere informatie

Weten waar we goed in zijn 1

Weten waar we goed in zijn 1 Inburgering als voortdurend proces voor allen Lezing ter gelegenheid van de Conferentie Burgerschapsvorming. Islamitisch Onderwijs Ingeburgerd. Jaarbeursgebouw Utrecht Zaterdag 4 juni 2005. A.M.L. van

Nadere informatie

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN 3.1 Exploreren, verkennen en integreren van de mogelijkheden van de mens 3.2 Exploreren, verkennen en integreren van de grenzen van de mens 3.3 Ontdekken

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot havo 2015-II

maatschappijwetenschappen pilot havo 2015-II Opgave 2 De digitale stedeling Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3. Inleiding Gebruik van sociale media vormt een steeds belangrijker onderdeel van ons dagelijks leven. Sociale media zijn toepassingen

Nadere informatie

Mediasociologie Hoorcollege Iedereen is vrij! Theo Ploeg

Mediasociologie Hoorcollege Iedereen is vrij! Theo Ploeg Mediasociologie Hoorcollege Iedereen is vrij! Theo Ploeg 1 2 wat ga ik behandelen? wat is mediasociologie bij CMDA/IAM? wat gaan we doen en hoe doen we dat? wat is sociologie eigenlijk en hoe zien wij

Nadere informatie

De ouder als meubelmaker of tuinman

De ouder als meubelmaker of tuinman De ouder als meubelmaker of tuinman Amsterdam, januari 2017 Beste Alison Gopnik, Jij moet een moedig persoon zijn. Over opvoeden zijn er alleen al bij Amazon 60.000 titels en toch heb je onlangs over dat

Nadere informatie

Leren Filosoferen. Zesde avond

Leren Filosoferen. Zesde avond Leren Filosoferen Zesde avond Het gedachte-experiment Bekende gedachte-experimenten: De grot van Plato De veil of ignorance van John Rawls Achilles en de schildpad van Zeno Jan Bransen: Betono Denkende

Nadere informatie

Covey. Introductie Covey. TRAINING: LEIDINGGEVEN IN DE 21ste EEUW

Covey. Introductie Covey. TRAINING: LEIDINGGEVEN IN DE 21ste EEUW Covey Onze training persoonlijk leiderschap is gebaseerd op de bestseller van Stephen Covey The 7 habits of highly effective people. In het Nederlands is dit boek vertaald onder de titel De 7 eigenschappen

Nadere informatie

cultuur & media hoorcollege moderniteit en postmoderniteit theo ploeg

cultuur & media hoorcollege moderniteit en postmoderniteit theo ploeg cultuur & media hoorcollege moderniteit en postmoderniteit theo ploeg 1 Wat ga ik behandelen? moderniteit versus postmoderniteit korte geschiedenis verlichting en romantiek modernisme postmodernisme postmoderniteit

Nadere informatie

RECHT EN SAMENLEVING ANDERS BEKEKEN

RECHT EN SAMENLEVING ANDERS BEKEKEN Wim Weymans RECHT EN SAMENLEVING ANDERS BEKEKEN Filosofische perspectieven Recht en samenleving anders bekeken Filosofische perspectieven Wim Weymans Acco Leuven / Den Haag Verantwoording 13 Inleiding 17

Nadere informatie

Preek 1 e Advent 2018 Maleachi

Preek 1 e Advent 2018 Maleachi Lieve gemeente, Onze ideeën over God zijn de laatste decennia aan het veranderen. Waar we vroeger nog absoluut geloofden in een God als een persoon, een persoon-achtig wezen, daar denken we tegenwoordig

Nadere informatie

filosofie havo 2018-II

filosofie havo 2018-II Opgave 2 Gevoelswerk 9 maximumscore 2 een uitleg dat Tessa s twijfel toont dat ze zich kritisch tot zichzelf kan verhouden, waarin volgens Korsgaard de waarde van authenticiteit ligt 1 een weergave van

Nadere informatie

Descartes schreef dat er geen ander land was "où l'on puisse jouir d'une liberté si entière" (waar men een zo volledige vrijheid kan genieten)

Descartes schreef dat er geen ander land was où l'on puisse jouir d'une liberté si entière (waar men een zo volledige vrijheid kan genieten) Verslag 25 mei 2018, Salon der Verdieping: Spinoza s politieke filosofie De bespreking van de politieke filosofie doe ik aan de hand van zijn belangrijkste politieke werk, te weten het Theologisch-politiek

Nadere informatie

Vrije schoolkeuze. Amsterdam, mei Beste Mercedes Schneider,

Vrije schoolkeuze. Amsterdam, mei Beste Mercedes Schneider, Vrije schoolkeuze Amsterdam, mei 2017 Beste Mercedes Schneider, Jij bent vooral en in de eerste plaats lerares (Engels en Duits) op het voortgezet onderwijs. Je volgde nog enkele aanvullende onderwijsopleidingen

Nadere informatie

Het verhaal over de opstanding is de climax van het Nieuwe Testament. Het is een verhaal dat aansluit bij ons diepste mens-zijn.

Het verhaal over de opstanding is de climax van het Nieuwe Testament. Het is een verhaal dat aansluit bij ons diepste mens-zijn. Lieve gemeente, Zopas zijn we de dienst begonnen met tegen elkaar te zeggen dat Christus waarlijk is opgestaan. Een prachtig begin van de Paasmorgen. Toch voelen we het vaak als een lastige uitspraak.

Nadere informatie

GELOOF WAT IS HET EN HOE WERKT HET?!

GELOOF WAT IS HET EN HOE WERKT HET?! Themadag Zout en Licht Hilversum Maart 2017 GELOOF WAT IS HET EN HOE WERKT HET?! Doel van dit onderwerp: Leren wat geloof volgens de bijbel is; waarom geloof en werken (handelen) samengaan. Wat verkeerd

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

1 systematische werkzaamheid om aanhangers te winnen voor zekere principes

1 systematische werkzaamheid om aanhangers te winnen voor zekere principes Praktische-opdracht door een scholier 1610 woorden 6 februari 2003 7,6 10 keer beoordeeld Vak Geschiedenis Inleiding Mijn onderzoeksvraag die ik ga onderzoeken luidt: Wat is de rol van de propaganda in

Nadere informatie

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Partij van de Arbeid (PvdA) Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) Christen-democratisch Appèl (CDA) Democraten

Nadere informatie

Politieke stromingen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61325

Politieke stromingen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61325 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 19 oktober 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/61325 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

BuildGreatMinds Programma

BuildGreatMinds Programma BuildGreatMinds Programma Wie ben ik Sinds 2005 ben ik ondernemer in de kinderopvang. Kinderen zijn altijd al mijn passie geweest en binnen mijn locaties op zoek naar kwaliteit. Als trainer in Speelplezier

Nadere informatie

Politieke stromingen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Politieke stromingen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 June 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61325 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Dit boekje heeft geen inhoudsopgave. U kunt willekeurig waar het u belieft, gaan lezen en er weer mee stoppen.

Dit boekje heeft geen inhoudsopgave. U kunt willekeurig waar het u belieft, gaan lezen en er weer mee stoppen. Inhoud Dit boekje heeft geen inhoudsopgave. U kunt willekeurig waar het u belieft, gaan lezen en er weer mee stoppen. U kunt het boekje natuurlijk ook van voor naar achter uitlezen. Dan zult u merken dat

Nadere informatie

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers Praten over boeken in de klas Het vragenspel van idan hambers We weten pas wat we denken als we het onszelf horen zeggen. (idan hambers). Elk individu, kind en volwassene, beleeft een tekst op geheel eigen

Nadere informatie

Connecting People? Communicatietechnologie: vloek of zegen? Congres Coalitie Erbij. een wondermiddel tegen eenzaamheid?

Connecting People? Communicatietechnologie: vloek of zegen? Congres Coalitie Erbij. een wondermiddel tegen eenzaamheid? Connecting People? Communicatietechnologie: vloek of zegen? Congres Coalitie Erbij Communicatietechnologie: een wondermiddel tegen eenzaamheid? Prof. dr Eugène Loos Universiteit van Amsterdam Een technologie-pessimist

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VOOR VMBO BOVENBOUW 3 VMBO KGT-EDITIE WERKBOEK

GESCHIEDENIS VOOR VMBO BOVENBOUW 3 VMBO KGT-EDITIE WERKBOEK GESCHIEDENIS VOOR VMBO BOVENBOUW 3 VMBO KGT-EDITIE WERKBOEK Inhoudsopgave 8 Nederland 1900-191 Module 1 Nederland en Indonesië HET CULTUURSTELSEL NEDERLAND BREIDT ZIJN INVLOED UIT HET NATIONALISME 6 50

Nadere informatie

Wat is jouw verhaal?

Wat is jouw verhaal? E E N E - B O O K V A N L E T T E R S & C O N C E P T S Wat is jouw verhaal? Passie en plezier overbrengen in een notendop Storytelling Verhalen vertellen is een belangrijk onderdeel van ons leven. Het

Nadere informatie

wat je van een manager mag verwachten

wat je van een manager mag verwachten 1 PETER DRUCKER: wat je van een manager mag verwachten Er is niets verhevens aan om een effectieve manager te zijn. Je doet gewoon je werk, net als duizenden anderen. - Peter Drucker Peter Ferdinand Drucker

Nadere informatie

Filosofie en actualiteit. Zesde avond

Filosofie en actualiteit. Zesde avond Filosofie en actualiteit Zesde avond Wat is identiteit? Je bent identiek met jezelf I. is wat je van anderen onderscheidt I. is een rode draad door ruimte en tijd Je vereenzelvigt je met een bepaalde groep

Nadere informatie

Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DISCIPLE. A) IDENTITEIT Gen 1:26,27

Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DISCIPLE. A) IDENTITEIT Gen 1:26,27 Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DEEL 4 DISCIPLE In Gen 1, 2 en 3 lezen we direct hoe God denkt over de mens. Hij laat zien wie we zijn, waar we voor gemaakt zijn en wat onze bestemming in het leven

Nadere informatie

Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl)

Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 20 mei 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Zien, doen én verbeelden

Zien, doen én verbeelden Zien, doen én verbeelden Amsterdam, juni 2018 Beste Judea Pearl, Net in de week dat ik jouw zeer interessante The Book of Why. The New Science of Cause and Effect las, verscheen er bij ons in de kranten

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

Welkom bij: Taal- en cultuurstudies

Welkom bij: Taal- en cultuurstudies Welkom bij: Wat is bijzonder aan? De meerwaarde van taal en talen breed denken Programma Wat kun je ermee? Test jezelf voor Taal- en cultuuurstudies Student en afgestudeerde Vragen (panel ) Wat is bijzonder

Nadere informatie

naar: Jed McKenna, Jed McKenna s theorie van alles, Samsara, 2014

naar: Jed McKenna, Jed McKenna s theorie van alles, Samsara, 2014 Opgave 2 Spiritueel scepticisme tekst 6 Jed McKenna is de schrijver van verschillende boeken over spiritualiteit. In zijn boeken speelt hij de hoofdrol als leraar van een leefgemeenschap. McKenna is spiritueel

Nadere informatie

We zullen het zelf moeten doen

We zullen het zelf moeten doen We zullen het zelf moeten doen Amsterdam, april 2017 Beste Paul Verhaeghe, De drievuldigheid of triniteit die we van het Christendom kennen paste Freud op de mens toe door hem te begrijpen vanuit id, ego

Nadere informatie

Geluk en Capabilities: een filosofische analyse. Ingrid Robeyns Erasmus Universiteit Rotterdam Faculteit der Wijsbegeerte

Geluk en Capabilities: een filosofische analyse. Ingrid Robeyns Erasmus Universiteit Rotterdam Faculteit der Wijsbegeerte Geluk en Capabilities: een filosofische analyse Ingrid Robeyns Erasmus Universiteit Rotterdam Faculteit der Wijsbegeerte Geluk: welke bijdrage door filosofen? De academische filosofie is veel heterogener

Nadere informatie

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 12 3 4 INLEIDING Een ieder die niet zijn kruis draagt en achter Mij aankomt, die

Nadere informatie

Verslag college 4: De staat van burgerschapsonderwijs en een blik op de toekomst

Verslag college 4: De staat van burgerschapsonderwijs en een blik op de toekomst Verslag college 4: De staat van burgerschapsonderwijs en een blik op de toekomst In de collegereeks Democratie en burgerschap, georganiseerd door ProDemos en de Universiteit van Amsterdam, kijken we naar

Nadere informatie

Je waarden zijn o.a. bepalend voor de dingen die je doet. Ze vormen als het ware de onderlaag van waaruit je de keuzes maakt in het leven.

Je waarden zijn o.a. bepalend voor de dingen die je doet. Ze vormen als het ware de onderlaag van waaruit je de keuzes maakt in het leven. Waarden oefening Je waarden zijn o.a. bepalend voor de dingen die je doet. Ze vormen als het ware de onderlaag van waaruit je de keuzes maakt in het leven. Bekijk de waarden die hieronder vermeld staan.

Nadere informatie

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... STAP : WAT KAN IK? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Gezang 328: 1,2,3 Groet Als gebed zingen: Opw. 125: Heer ik kom tot U. Waar gaan we straks voor bidden? (inventarisatie)

Gezang 328: 1,2,3 Groet Als gebed zingen: Opw. 125: Heer ik kom tot U. Waar gaan we straks voor bidden? (inventarisatie) Tekst: Lucas 18: 1-8 Biddag 5 10 15 20 25 30 Liturgie: Welkom Gezang 328: 1,2,3 Groet Als gebed zingen: Opw. 125: Heer ik kom tot U Lezen: Lucas 18: 1-8 Psalm 43: 1,3,5 Waar gaan we straks voor bidden?

Nadere informatie

1 Johannes. - Kringleiderhandeleiding -

1 Johannes. - Kringleiderhandeleiding - 1 Johannes - Kringleiderhandeleiding - Beste kringleider, Hieronder vind je per hoofdstuk een aantal aanvullende gedachten bij het kringmateriaal over 1 Johannes. Met name wordt beschreven wat het doel

Nadere informatie

Bezoeker: Het is een dagelijkse ervaring dat de wereld plotseling verschijnt als we wakker worden. Waar komt die vandaan?

Bezoeker: Het is een dagelijkse ervaring dat de wereld plotseling verschijnt als we wakker worden. Waar komt die vandaan? 1 Het gevoel Ik ben (7 mei 1970) Bezoeker: Het is een dagelijkse ervaring dat de wereld plotseling verschijnt als we wakker worden. Waar komt die vandaan? Shri Nisargadatta Maharaj: Voordat er iets verschijnt,

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Door de ogen van Liefde

Door de ogen van Liefde Michael J. Roads Door de ogen van Liefde Reizen met Pan, de Geest van, de Natuur,, Uitgeverij Akasha INHOUD Opgedragen aan Treenie 7 Met dank aan Pan 9 Inleiding 11 Eén 25 Twee 47 Drie 63 Vier 71 Vijf

Nadere informatie

Feedback ontvangen. Feedback ontvangen is moeilijk. Hoe gaan we om met feedback?

Feedback ontvangen. Feedback ontvangen is moeilijk. Hoe gaan we om met feedback? 2 7 Feedback ontvangen Feedback kun je zien als een cadeau. Je kunt het aannemen, uitpakken en er je voordeel mee doen. Of je neemt het cadeau aan, bedankt de gever en legt het vervolgens in een kast om

Nadere informatie

CW Het Lichaam van Christus. Rubriek "Thema's" Opstandingsleven. Opstandingsleven

CW Het Lichaam van Christus. Rubriek Thema's Opstandingsleven. Opstandingsleven CW Het Lichaam van Christus Rubriek "Thema's" Opstandingsleven 1 / 8 >> Galaten 2:19-21 >> Onze identificatie met Christus, Paulus zegt in Gal.2:20 iets wat bij de meeste mensen idioot overkomt: Met Christus

Nadere informatie

Geschiedenis Amerika en Frankrijk in de tijd van pruiken en revoluties: een overzicht. Een les van: Bor

Geschiedenis Amerika en Frankrijk in de tijd van pruiken en revoluties: een overzicht. Een les van: Bor Geschiedenis Amerika en Frankrijk in de tijd van pruiken en revoluties: een overzicht. Een les van: Bor Terugkijken: Bij de ene revolutie ontstaat een nieuw en onafhankelijk land. Vrijheid is voor de inwoners

Nadere informatie

EEN HISTORISCH PERSPECTIEF OP WERK

EEN HISTORISCH PERSPECTIEF OP WERK EEN HISTORISCH PERSPECTIEF OP WERK Paul de Beer, hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam, sprak vorig jaar over de waarde van werk op de conferentie De waarde van werk in de 21

Nadere informatie

Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DISCIPLE MENTOR

Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DISCIPLE MENTOR Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DEEL 4 DISCIPLE MENTOR In Gen 1, 2 en 3 lezen we direct hoe God denkt over de mens. Hij laat zien wie we zijn, waar we voor gemaakt zijn en wat onze bestemming in het

Nadere informatie

Motiveren en werven van vrijwilligers voor de kring. Dr. Klara Ampe, voorzitter Vlaamse kamer Federale Raad voor Huisartsenkringen

Motiveren en werven van vrijwilligers voor de kring. Dr. Klara Ampe, voorzitter Vlaamse kamer Federale Raad voor Huisartsenkringen Motiveren en werven van vrijwilligers voor de kring Dr. Klara Ampe, voorzitter Vlaamse kamer Federale Raad voor Huisartsenkringen vandaag Zicht op de bouwstenen van een duurzame motivatie Nieuwe (chinese)

Nadere informatie

2 keer beoordeeld 22 maart Sociale filosofie gaat over de maatschappij, het gaat over hoe je een goede samenleving kan hebben.

2 keer beoordeeld 22 maart Sociale filosofie gaat over de maatschappij, het gaat over hoe je een goede samenleving kan hebben. 7,8 Aantekening door Sara 1516 woorden 2 keer beoordeeld 22 maart 2017 Vak Filosofie Methode Durf te denken Hoofdstuk 7 Sociale filosofie. Sociale filosofie gaat over de maatschappij, het gaat over hoe

Nadere informatie

De publieke professional van de toekomst. in gesprek met 10 jonge professionals

De publieke professional van de toekomst. in gesprek met 10 jonge professionals De van de toekomst in gesprek met 10 jonge professionals Benutten van talent Wij geloven dat het menselijk kapitaal van publieke organisaties beter kan worden benut. Het benutten van dit potentieel vraagt

Nadere informatie

Ontmoetingskerk Laren NH 1 mei Johannes 14

Ontmoetingskerk Laren NH 1 mei Johannes 14 Ontmoetingskerk Laren NH 1 mei 2016 Johannes 14 Als iemand in deze tijd zou zeggen: Ik ben de weg, de waarheid en het leven, zouden we hem al snel fundamentalistisch noemen. We leven in een multiculturele

Nadere informatie

Module 5 Heel je relatie met geld

Module 5 Heel je relatie met geld Module 5 Heel je relatie met geld Inleiding In deze module gaan we nog wat dieper in op jouw relatie met geld. Veel coaches, therapeuten en trainers werken heel hard maar verdienen erg weinig (te weinig!).

Nadere informatie

Leonie Wolters. De erfenis is op. De woorden van Frank Ankersmit ISVW UITGEVERS

Leonie Wolters. De erfenis is op. De woorden van Frank Ankersmit ISVW UITGEVERS Leonie Wolters De erfenis is op De woorden van Frank Ankersmit ISVW UITGEVERS ( ) das Langweilige sei interessant geworden, weil das Interessante angefangen hat, langweilig zu sein (T. Mann, Doktor Faustus,

Nadere informatie

Arbeiders organiseert u! CNV Senioren 29 maart 2017

Arbeiders organiseert u! CNV Senioren 29 maart 2017 Arbeiders organiseert u! CNV Senioren 29 maart 2017 Industriële revolutie Engeland, Frankrijk en België ontwikkelen Nederland tot 1850 achtergebleven De arbeidersklasse Werken in fabrieken Arbeidersklasse

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 3 Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en 2) Kerndoel(en):

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 3 Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en 2) Kerndoel(en): A. LEER EN TOETSPLAN Vak: Geschiedenis Leerjaar: Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en ) Kerndoel(en): 7. De leerling leert een kader van tien tijdvakken te gebruiken om gebeurtenissen, ontwikkelingen

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Het oog kan zichzelf niet zien Dialoog,

Het oog kan zichzelf niet zien Dialoog, nieuwe dimensies ESSENTIALS Els ten Hengel en Jan Bommerez Het oog kan zichzelf niet zien Dialoog, de kunst van het samen denken nieuwe dimensies ESSENTIALS Nieuwe Dimensies heeft een reeks boekjes ontwikkeld

Nadere informatie

NETWERKEN een manier van leven. Door Marty Tuk

NETWERKEN een manier van leven. Door Marty Tuk NETWERKEN een manier van leven Door Marty Tuk Netwerken Know How + Know Who = succes Die kennis nam ik mee naar huis Wat is BESTE! In de landen waar we het meest succesvol waren hadden we het beste netwerk

Nadere informatie

7.1. Praktische-opdracht door een scholier 2231 woorden 17 juni keer beoordeeld. Filosofie

7.1. Praktische-opdracht door een scholier 2231 woorden 17 juni keer beoordeeld. Filosofie Praktische-opdracht door een scholier 2231 woorden 17 juni 2009 7.1 18 keer beoordeeld Vak Filosofie 1. Inleiding De belangen van jezelf staan soms op gespannen voet met de belangen van de groep waarmee

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Nieuwe ontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog Nieuwe machtsverhoudingen: Verenigde Staten en de Sovjet-Unie nieuwe supermachten

Nadere informatie

Kennismakingsvragen:

Kennismakingsvragen: Kennismakingsvragen: 1. Als je op een onbewoond eiland belandde, welke 3 dingen zou je dan in ieder geval bij je willen hebben? 2. Wat is je vroegste jeugdherinnering? 3. Wat heeft je doen besluiten om

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

Het levende in het sterven

Het levende in het sterven Het levende in het sterven Het levende in het sterven Paulus Rijntjes Schrijver: Paulus Rijntjes Voor informatie over ons werk of over andere publicaties: www.hesychia.net ISBN: 4400006618 Paulus Rijntjes

Nadere informatie

Zingeving, spiritualiteit en verpleegkundige zorg

Zingeving, spiritualiteit en verpleegkundige zorg Zingeving, spiritualiteit en verpleegkundige zorg Annemieke Kuin humanistisch geestelijk verzorger Westfriesgasthuis, Hoorn Spiritualiteit / Zingeving Aandacht voor eigen spiritualiteit In gesprek gaan

Nadere informatie

Carla du Pree. Johan Huizinga en de bezeten wereld. De rol van publieke intellectueel tussen twee wereldoorlogen ISVW UITGEVERS

Carla du Pree. Johan Huizinga en de bezeten wereld. De rol van publieke intellectueel tussen twee wereldoorlogen ISVW UITGEVERS Carla du Pree Johan Huizinga en de bezeten wereld De rol van publieke intellectueel tussen twee wereldoorlogen ISVW UITGEVERS 4 Ik ben ik en mijn omstandigheden. Als ik die omstandigheden niet red, red

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

Waar Bepaal ten slotte zo nauwkeurig mogelijk waar het onderwerp zich afspeelt. Gaat het om één plek of spelen meer plaatsen/gebieden een rol?

Waar Bepaal ten slotte zo nauwkeurig mogelijk waar het onderwerp zich afspeelt. Gaat het om één plek of spelen meer plaatsen/gebieden een rol? Hoe word ik beter in geschiedenis? Als je beter wilt worden in geschiedenis moet je weten wat er bij het vak geschiedenis van je wordt gevraagd, wat je bij een onderwerp precies moet kennen en kunnen.

Nadere informatie

VRIJMETSELARIJ WAT IS DAT EIGENLIJK?

VRIJMETSELARIJ WAT IS DAT EIGENLIJK? VRIJMETSELARIJ WAT IS DAT EIGENLIJK? ZES MILJOEN REDENEN Wereldwijd zijn er zo n 6 miljoen vrijmetselaren. Ieder van hen had zijn eigen reden om lid te worden. Intellectuele verdieping, in vrijheid zoeken

Nadere informatie

Geschiedenis van leidinggevende stijlen

Geschiedenis van leidinggevende stijlen Geschiedenis van leidinggevende stijlen Aan het begin van de vorige eeuw zijn de eerste theorieën over management en leiderschap geformuleerd. Tegen de achtergrond van de industriële revolutie stonden

Nadere informatie

De educatieve republiek vs de pedagogische civil society. Hans Van Crombrugge HI Gezinswetenschappen Odisee Expoo 2015

De educatieve republiek vs de pedagogische civil society. Hans Van Crombrugge HI Gezinswetenschappen Odisee Expoo 2015 De educatieve republiek vs de pedagogische civil society Hans Van Crombrugge HI Gezinswetenschappen Odisee Expoo 2015 Vragen Uitgangspunt opvoedingsondersteuning: Zijn de ouders burgers? Of zijn alle burgers

Nadere informatie

GODS GEZIN. Studielessen voor 4-7 jarigen

GODS GEZIN. Studielessen voor 4-7 jarigen GODS GEZIN Studielessen voor 4-7 jarigen 2003 Geschreven door Beryl Voorhoeve en Judith Maarsen Oorspronkelijk bedoeld voor studie in kleine groepen in de Levend Evangelie Gemeente Gebruikte Bijbelvertaling

Nadere informatie

#01 één-op-één gesprekjes

#01 één-op-één gesprekjes #01 één-op-één gesprekjes maak tweetallen wissel je eerste indrukken uit (mag nog emoties en ongenuanceerde bewoording bevatten) vind de juiste woorden! (constructief en respectvol naar maker) koppel terug

Nadere informatie

De Wilde Eend (Vildanden 1884)

De Wilde Eend (Vildanden 1884) Henrik Ibsen De Wilde Eend (Vildanden 1884) Vertaling / Bewerking Tom Kleijn Personen: Directeur, ondernemer, bezit o.a. een mijn, zijn zoon DE OUDE EKDAL EKDAL, zijn zoon, fotograaf GINA EKDAL, Hjalmars

Nadere informatie

Het Congres van Wenen hertekent Europa (1815) (les 03 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW VTI Kontich

Het Congres van Wenen hertekent Europa (1815) (les 03 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW VTI Kontich (les 03 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW --- www.degeschiedenisles.com --- VTI Kontich 1. Voor het Congres van Wenen a. Rond 1750: het Ancien Regime komt ten einde => Enkele kenmerken van het Ancien

Nadere informatie

Arbeid en samenleving (19 de - 21 ste eeuw) (les 04 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW VTI Kontich

Arbeid en samenleving (19 de - 21 ste eeuw) (les 04 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW VTI Kontich Arbeid en samenleving (19 de - 21 ste eeuw) (les 04 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW --- www.degeschiedenisles.com --- VTI Kontich => De laatste 250 jaar veranderde de samenleving grondig => Vooral

Nadere informatie

Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1

Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1 Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1 Samenvatting door M. 1184 woorden 8 juni 2013 4 3 keer beoordeeld Vak Methode Maatschappijleer Delphi Hoofdstuk 1 De staat kan wetten maken, regels die voor alle

Nadere informatie

L I V E YOUR E S T I N Y IDENTITEITSBEWIJS

L I V E YOUR E S T I N Y IDENTITEITSBEWIJS L I V E YOUR E S T I N Y IDENTITEITSBEWIJS 1. IDEOLOGIE WAARIN GELOVEN WIJ? IDEOLOGIE Waarin geloven wij? WIE BEN IK? Wij geloven dat ieder mens een bestemming heeft. Ieder mens heeft een identiteit. We

Nadere informatie

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Jouw uitslag... 4 Pagina 2 van 8 1. Inleiding Hallo Sander, Dit is de uitslag van jouw Ik-Wijzer. Hierin staat wat jij belangrijk vindt en wat je minder belangrijk vindt.

Nadere informatie

GEWOON OF JUIIST HEEL ONGEWOON?

GEWOON OF JUIIST HEEL ONGEWOON? GEWOON OF JUIIST HEEL ONGEWOON? Zelfsturing in de gemeente Peel en Maas Gabriel van den Brink 31-3-2017 Helden 1 Peel en Maas als schoolvoorbeeld Een feest van herkenning Lezen rapportage voelde als thuiskomen:

Nadere informatie

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK INHOUDSTAFEL INLEIDING Een integraal en solidair humanisme a) Bij het aanbreken van het derde millennium 1 b) De betekenis van dit document 3 c) Ten dienste van

Nadere informatie

lezen de kinderen samen met u wat er in de brief staat en schrijven gezamenlijk een brief terug. Groep 1 Groep 2

lezen de kinderen samen met u wat er in de brief staat en schrijven gezamenlijk een brief terug. Groep 1 Groep 2 1. Een brief van Tom Tijdens deze activiteit: lezen de kinderen samen met u wat er in de brief staat en schrijven gezamenlijk een brief terug. Taal Ontluikende en beginnende geletterdheid Oriëntatie op

Nadere informatie