1. Nijmegen 4ever Energy Efficient

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1. Nijmegen 4ever Energy Efficient"

Transcriptie

1 1. Nijmegen 4ever Energy Efficient 1A. De huidige situatie Conform het EU convenant of Mayors heeft Nijmegen een CO2 verminderingsdoelstelling van 20%. Deze doelstelling is in ons Klimaatbeleid vastgelegd en vindt ook uitdrukking in het Nijmeegs Energieconvenant. Nijmegen wil energieneutraal zijn in Dit betekent een 100% CO2-reductie in 2045 ten opzichte van referentiejaar De tabellen zijn berekend met behulp van de verbruikscijfers geleverd door de netwerkbeheerder in het programma Energie in Beeld. In figuur 1 is de totale CO 2 -uitstoot van Nijmegen weergegeven voor warmte en elektriciteit (in ton CO 2 ). De emissiefactor die gerekend is voor het stroomverbruik van de multinational NXP is genomen op kg CO 2 -eq per kwh. De CO 2 -uitstoot is in 2012 gedaald in Nijmegen ten opzichte van 2008 met respectievelijk 4,6% (excl. NXP) en 6,4% (inclusief NXP), dit ondanks het feit dat de bevolking in Nijmegen is gegroeid van inwoners in 2008 naar inwoners in Nijmegen heeft met de grootste energiegebruikers in de stad een convenant gesloten om jaarlijks 3% CO2 te besparen. Jaar % verschil 2012 t.o.v CO2 -uitstoot excl % NXP (ton CO2) CO2 -uitstoot incl % NXP (ton CO2) Figuur 1: Totale CO2-uitstoot Nijmegen Energie in beeld geeft direct inzicht in het energieverbruik en CO 2 -uitstoot Nijmegen sinds Het verbruik van NXP is apart gepresenteerd. NXP is een multinational die halfgeleiders produceert en is één van de grootste halfgeleiderfabricagecentra van Europa en verbruikt erg veel elektriciteit. In figuur 2 is de CO 2 uitstoot per jaar weergegeven naar categorie Ton CO2-uitstoot NXP Ton CO2-uitstoot zakelijk Ton CO2-uitstoot particulier Figuur 2: CO2-uitstoot naar categorie

2 In figuur 3 is de CO 2 -uitstoot van het zakelijk verbruik weergegeven voor 2012 naar branche (exclusief NXP). Overige dienstverlening en Industrie heeft meeste CO 2 -uitstoot. Branche CO 2 -uitstoot (ton) Overige dienstverlening Industrie Financiële instellingen Gezondheids- en welzijnszorg Advisering, onderzoek Groothandel Verhuur van en handel in onroerend goed Detailhandel Openbaar bestuur; overheidsdiensten Bouwnijverheid Onderwijs Informatie en communicatie Logies-, maaltijd- en drankverstrekking (Horeca) Onbekend Vervoer en Opslag Productie en distributie van en handel in electriciteit, aardgas, stoom en gekoelde lucht Landbouw, bosbouw en visserij 8467 Sport en recreatie 8414 Cultuur 6166 Automotive 5436 Winning en distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer 5302 Verhuur van roerende goederen 3348 Beroepsbeoefenaren 1379 Winning van Delfstoffen 134 Figuur 3: CO2-uitstoot naar branche in 2012 In figuur 4 is de CO 2 -uitstoot per hoofd van de bevolking weergegeven voor warmte en elektriciteit (in ton CO 2 ). In alle gevallen is de CO 2 uitstoot per hoofd van de bevolking gedaald in 2012 ten opzichte van Jaar ton CO2-uitstoot/inwoner particulier verbruik ton CO2-uitstoot/inwoner particulier + zakelijk verbruik, exclusief. NXP ton CO2-uitstoot/inwoner particulier + zakelijk verbruik inclusief NXP Figuur 4: Ton CO2-uitstoot per inwoner Nijmegen % verschil 2012 t.o.v % % % De CO 2 -uitstoot (ton) per MWh elektriciteit voor Nijmegen is niet gespecificeerd omdat dat de herkomst van de verbruikte elektriciteit niet traceerbaar is voor Nijmegen. Uitgaand van de algemene emissiefactor voor Nederland is deze 581 ton CO 2 eq per MWh.

3 Emissies van vervoer worden vooral door het wegverkeer veroorzaakt: 385 kton in 2012 (figuur 5). Daarbij komt het railverkeer 7 kton (elektriciteit) en scheepvaart 3 kton (dieselolie). Figuur 5: Vervoersemissies in 2012 Omdat elektriciteitsopwekking en verkeer belangrijke veroorzakers zijn van emissies geeft de gemeente Nijmegen het goede voorbeeld aan de stad. Sinds 2008 kopen we samen met de buurgemeenten groene energie in (gas en stroom) voor het verbruik van de eigen organisatie. Ons hele wagenpark is afgelopen jaren vervangen door auto s op biogas. We stimuleren onze 1800 medewerkers zo milieuvriendelijk mogelijk te reizen. Voor trips tijdens het werk stellen wij openbaar vervoer, (elektrische) fietsen en e-scooters beschikbaar, waarmee sinds 2010 ruim kilometer zijn afgelegd. Voor woon-werkverkeer hanteert de gemeente een zeer strikt vergunningenregime voor autoparkeren en stimuleert ze gebruik van de fiets met goede stallingen, douches en ook financieel bij aankoop fiets. Onze interne postbezorging gebeurt door fietskoeriers of met het wagenpark op biogas. Schepen die aanmeren aan de Waalkade kunnen sinds dit jaar gebruik van maken van walstroomvoorzieningen (groene stroom). Bij vernieuwing van straatverlichting wordt gebruik gemaakt van zuinige LED-armaturen. Ook bij het afvalwaterbeheer en de drinkwaterproductie reduceert het energieverbruik flink en daarmee dus indirect ook de CO2-uitstoot. Nijmegen heeft al sinds 1994 Rioleringsplannen en sinds 2001 een Waterplan. Doel is het afvalwater- en regenwaterafvoersysteem te optimaliseren. Steeds minder regenwater gaat naar het riool en wordt geïnfiltreerd. Minder pompcapaciteit is nodig bij de rioolgemalen en tegelijk wordt Nijmegen minder kwetsbaar voor hevige regenval. De rioolwaterzuiveringsinstallatie Nijmegen is energieneutraal en wekt binnenkort energie op. Vitens streeft bij haar drinkwaterproductie in Nederland in naar 20% reductie energieverbruik en 50% CO2-reductie.

4 1B. In het verleden gestelde prestatiedoelen De gemeente Nijmegen werkt al lang bewust aan het klimaat, zowel met de burgers van de stad als met het bedrijfsleven en de kennisinstelingen. Een kort overzicht van ons klimaatbeleid: Initiatief door de gemeenteraad: Begin 2008 is de Kadernotitie Klimaat Een goed klimaat voor verandering door de Raad vastgesteld. De doelstellingen voor klimaat en energie zijn: klimaatneutrale organisatie in 2015; klimaatneutrale stad in 2032; 20 % duurzame energie in De gemeente wil gemeentebreed een energiebesparing van 3 % netto/jaar realiseren op het totale gas- en elektriciteitsverbruik binnen de gemeente. Hiervoor is een goed beeld nodig van het energieverbruik van de eigen organisatie,maar ook van de gehele stad. Dit is uitgewerkt in het Actieplan Klimaat Millenniumgemeente In mei 2008 heeft gemeente Nijmegen zich aangemeld als Millennium Gemeente en zich bereid verklaard bij te dragen aan de per 2015 te realiseren acht Millenniumdoelstellingen van de Verenigde Naties. Nijmeegs Energie Convenant (NEC) Op 13 maart 2008 hebben veertien grote en vooraanstaande Nijmeegse bedrijven en instellingen het Nijmeegs Energie Convenant ondertekend (figuur 6). Deze veertien bedrijven en instellingen hebben afgesproken in drie jaar een structurele vermindering van ruim 1,2 miljoen ton CO2 te realiseren door energiebesparing en het investeren in nieuwe technieken. Van deze besparing komt 1,1 miljoen ton CO2 voor rekening van energiecentrale Electrabel door de ingebruikname van haar biomassacentrale in De overige ton CO2-reductie komt van de overige deelnemende bedrijven en instellingen. Dit zijn: Alewijnse, ARN, BCTN, DAR, Dura Vermeer, gemeente Nijmegen, Hogechool Arnhem Nijmegen, N.E.C BV, NXP Semiconductors, Radboud Universiteit, Royal Haskoning, Smit Draad, Synthon, Talis en UMC St. Radboud. Met opmaak: Lettertype: (Standaard) Arial, 10 pt Figuur 6: Partners Nijmeegs Energie Convenant

5 Duurzaamheidsagenda In haar coalitieakkoord Werken aan een duurzame toekomst benadrukte het bestuurscollege een duurzaam, sociaal en economisch sterk Nijmegen. De stad wil zich blijven ontwikkelen, en forse stappen zetten naar klimaatneutraliteit. Deze ambitie staat ook centraal in het nieuwe coalitieakkoord Samen voor Nijmegen, sociaal, duurzaam en ondernemend. De Raad vroeg per amendement van 14 juli 2010 om in de begroting het thema Duurzaamheid toe te voegen, zodat beter zichtbaar wordt welke inzet binnen de verschillende programma's is gericht op het gezamenlijk duurzaamheidsbeleid. Eén van de wethouders is speciaal belast met de portefeuille duurzaamheid. In de Duurzaamheidsagenda zijn de volgende nieuwe doelstellingen benoemd: de gemeente Nijmegen is een klimaatneutrale organisatie in 2015 en energieneutraal in De stad Nijmegen is energieneutraal in Om deze doelen te realiseren wordt ingezet op vijf sporen: 1. een energieneutrale stad (inzetten op energiebesparing en duurzame energiebronnen als zon, wind en groengas) 2. een klimaatneutrale organisatie (duurzaam inkopen, energiezuinige gebouwen, volledig wagenpark op groengas) 3. een duurzame economie (stimuleren van innovatie op het gebied van duurzame energie; creëren van groene werkgelegenheid) 4. duurzame mobiliteit (schone en duurzame brandstoffen, stadsdistributie, investeren in fiets, openbaar vervoer) 5. duurzame stedelijke ontwikkeling (duurzaam bouwen, klimaatbestendige wijken, werken aan compacte verstedelijking) Figuur 7: De vijf sporen van het duurzaamheidsbeleid De Duurzaamheidsagenda krijgt dus vorm in vijf duurzame sporen waarbinnen gemeentelijke programma s samen met externe partners werken aan de realisatie van duurzaamheidsdoelen. Met de provincie en de Stadsregio is dat vooral op het gebied van duurzame mobiliteit. Met vele bedrijven en kennisinstellingen wordt gewerkt aan duurzame economie en energieneutraliteit. Maar ook wordt met vele partijen samengewerkt aan klimaatadaptatieve projecten om Nijmegen in 2045 een klimaatbestendige stad te maken. Hiervoor heeft Nijmegen de Intentieverklaring Ruimtelijke Adaptatie (Deltaprogramma, 2015) en het Mayors Adapt ondertekend.

6 Alle sporen hebben inhoudelijk invulling gekregen, duurzaamheid is verankerd in gemeentelijk beleid. Het uitwerken, borgen en verantwoorden van het duurzaamheidsbeleid op het niveau maatregelen en financiën vindt plaats binnen de begroting van de verschillende gemeentelijke programma s en in door ons aangegane samenwerkings-verbanden met strategische partners in de stad en de regio. Wij realiseren het duurzaamheidsbeleid namelijk niet alleen, maar in samenwerking met onze partners. Meer en meer krijgt de lokale overheid de rol van verbinder en facilitator. We zijn gestart met het co-creatieproces Power2Nijmegen, waarin 180 Nijmeegse bedrijven, instellingen en burgers samenwerken om Nijmegen energieneutraal te maken (figuur 8). Bedrijven zien duurzaamheid tegenwoordig vooral als economische kans. Dit krijgt vertaling in het nationaal economisch Topsectorenbeleid en binnen het recent afgesloten Nationaal Energieakkoord. In Nijmegen hebben we de afgelopen jaren al flinke stappen gezet in economische verduurzaming via samenwerkingsverbanden het Nijmeegs Energie Convenant, Power2Nijmegen en De Groene Hub. Deze partnerships bieden kansen voor verbreding naar nieuwe thema s als biobased economy en circulaire economie. Figuur 8: CO2-emissies en routekaart energieneutraal Steeds meer inwoners passen duurzaamheid in hun huishouden toe bijvoorbeeld door bewust om te gaan met voedsel, afval, water, energie en mobiliteit. Zij werken hierbij ook steeds vaker in collectief verband samen aan dit soort projecten, ook in de openbare ruimte. Burgerparticipatie speelt in de komende jaren een steeds belangrijkere rol. Dat leidt er ook toe dat inwoners (en ondernemers) meer belang gaan hechten aan een publieke ruimte met duurzame kwaliteiten. Groen, water en goede OV en fietsverbindingen zijn onmisbare dragers van die kwaliteit. Nijmegen heeft deelgenomen aan het Europese Interreg IVB-project Future Cities. Nijmegen wisselde samen met Arnhem en Tiel, het Engelse Hastings, het Franse Rouen, het Belgische Ieper en leadpartner Emschergenossenschaft/Lippeverband kennis en ervaring uit op het gebied van klimaatbeheersing. Steden merken de effecten van klimaatverandering relatief snel. Grotere perioden van hitte hebben veel effect in een stenen omgeving (figuur 9). Om dergelijke hitteeilanden te bestrijden en het leefklimaat voor mensen die in de stad wonen en werken te verbeteren is stedelijke adaptatie nodig, zoals door water af te koppelen en zichtbaar te houden (zodat het niet in het riool verdwijnt), door gebruik te maken van warmte/koude opslag en door gebruik van restwarmte van fabrieken voor huizenverwarming. Het aanleggen van groene daken combineert veel voordelen: houdt water vast, zorgt voor CO2-opvang, vangt fijn stof af, zorgt voor verkoeling en isolatie van gebouwen en een beter leefklimaat.

7 Figuur 9: Urban climate map showing sensible areas in red. Nijmegen investeerde ruim 1,4 miljoen in Future Cities, waarmee we verschillende onderdelen van het Nijmeegse Klimaatplan vorm gaven. Zo maakte Nijmegen werk van de Groene Allure Binnenstad en deed onderzoek naar mogelijkheden voor meer water in de stad, minder CO2- uitstoot en zuiniger energieverbruik. De aanleg van groene daken wordt gestimuleerd met behulp van subsidie, verstrekt via ons Loket Duurzaam Wonen. Vanuit het Waterplan Nijmegen (2001) heeft de gemeente voortvarend ingezet op afkoppelen: het regenwater niet meer in het riool afvoeren, maar infiltreren in de grond. Vanwege twee duurzaamheidsaspecten: scheiden aan de bron in plaats van zuiveren achteraf en aanvullen van het grondwatervoorraad waaruit ons drinkwater wordt gewonnen. Daar is het klimaatadaptatiedoel bijgekomen om onze kwetsbaarheid voor hevige regenval te verminderen. In 2009 werd Nijmegen getroffen door een zeer hevige regenbui en enkele straten op de stuwwal (Nijmegen-Oost) en in het centrum overstroomden. De gemeente heeft sindsdien inzicht in de risico s verworven. Diverse modelleringen zijn gereed en we kunnen nu elke bui nabootsen en zien wat de gevolgen zijn (figuur 10). In 2012 zijn bewonersprojecten gestart in de meest kwetsbare straten om schade in de toekomst te voorkomen. Via enquêtes en bewonersavonden zijn bewoners bevraagd en ingelicht. Bewoners kregen een handleiding hoe hun huis waterdicht te maken, voor zowel bovengrondse instroming als ondergrondse instroming vanuit het riool. Ons Waterservicepunt/Loket Duurzaam Wonen verzorgt deze communicatie.

8 Figuur 10: Overstromingskaart (uitsnede kwetsbaar gebied Nijmegen-Oost) 1C. Toekomstplannen Binnen het project Power to Nijmegen is een strategie voor de lange termijn opgesteld voor energieneutraal maken van Nijmegen. Met stakeholders is een road-map opgesteld, met stapsgewijs de acties nodig om dit doel te bereiken zijn. In het coalitie-akkoord zijn de hoofdlijnen van de stappen uit deze periode door het gemeentebestuur benoemd en politieke accenten gelegd. Van de vele klimaatprojecten die in uitvoering zijn belichten we klimaatmitigatieprojecten en klimaatadaptatieprojecten die ons fors vooruit helpen met ons duurzaamheidsbeleid Nijmegen. Herontwikkeling GDF-Suez In 2016 sluit de kolencentrale GDF-Suez vanwege het Nationaal Energieakkoord. Nijmegen werkt met de eigenaar samen aan een ruimtelijke transformatie van het terrein, waardoor de werkgelegenheid behouden blijft (figuur 11). De strategische positie van het terrein ten opzichte van de Nijmeegse energie-infrastructuur wordt benut. Er wordt een mix van energiedragers gerealiseerd: - Zonnepark 1 MW - Windmolens 15 MW - Biomassa hulpketel warmtenet - LNG vulpunt binnenvaart en LNG vulpunt transport - Biomassawerf (import en verhandeling van biomassa) - Bioraffinage (met andere bedrijven biomassa verwaarden).

9 Figuur 11: Van kolencentrale naar duurzaam energieterrein Windmolenpark Nijmegen-Betuwe: Een substancieel deel (uit de Routekaartverkenning blijkt tot tot 15%) van de duurzaam opgewekte energie in Nijmegen zal van windenergie moeten komen. In Nederland is veel weerstand tegen windturbines vanwege de impact op het landschap. Deze weerstand wordt aanmerkelijk kleiner als omwonenden kunnen participeren in de turbines. De Nijmeegse gemeenteraad heeft in september 2014 het bestemmingsplan vastgesteld voor vijf turbines langs de snelweg A15. Van de 39 raadsleden hebben er 37 voorgestemd. In Nederland is het uniek dat zo n grote meerderheid instemt met een windenergieproject op land. De Gelderse Natuur en Milieufederatie (GNMF) ontwikkelt het project met behulp van burgerparticipatie (figuur 12). De initiatiefnemers zijn gestart met 450 participanten. Uiteindelijk zal het windpark ongeveer 5000 eigenaren hebben en circa 15 megawatt opwekken. De ontwikkeling van deze turbines langs de snelweg is onderdeel van de ontwikkeling van een energieterrein waarop bedrijvigheid gecombineerd wordt met wind- en zonneenergie. Het terrein voorziet in de geplande Nijmeegse windenergieproductie tot 2020.

10 Figuur 12: wervingscampagne burgerwindpark op festival. Room for the River Ons klimaat verandert, waardoor rivieren steeds meer water te verwerken krijgen. Om overstromingen te voorkomen geeft het Rijk op ruim 30 plekken meer ruimte aan de rivieren. Deze maatregelen (langs IJssel, Lek, Maas en Waal) vormen samen het programma Ruimte voor de Rivier. Ruimte voor de Waal Nijmegen behoort daartoe. De Waal maakt bij Nijmegen een scherpe bocht en vernauwt zich hier bovendien in de vorm van een flessenhals. In 1993 en 1995 was goed zichtbaar dat de rivier daardoor bij hoogwater kan overstromen (figuur 13). Om de bewoners te beschermen tegen de kracht van het water, zijn maatregelen noodzakelijk. Figuur 13: Hoogwaterdreiging in Nijmegen in 1995

11 Voor Nijmegen betekent dit een teruglegging van de Lentse Waaldijk en de aanleg van een nevengeul in de uiterwaarden. Hierdoor ontstaat er een eiland in de Waal en een uniek stedelijk rivierpark in het hart van Nijmegen met ruimte voor wonen, recreatie en cultuur, water en natuur. Figuur 14: Nevengeul Work in progress (vanuit westen gezien) gereed 2016 Deltaprogramma Vanuit het nieuwe Nationale Deltaprogramma wil de rijksoverheid Nederland goed voorbereiden op de klimaatverandering in deze eeuw, essentieel ook voor Waalsprong en Waalfront. Deltaprogramma bevat voorstellen en stringente normen voor Waterrobuust inrichten (naast Waterveiligheid en Zoet Water plannen). In Deltaprogramma 2015 komt voor de steden de eis van klimaatbestendigheid in 2050 (bestand tegen toenemende neerslag, droogte en hitte). De Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie, waaraan Nijmegen zeer actief heeft meegewerkt, zal concrete aanbevelingen bevatten voor steden. Nijmegen gaat hiervoor een Intentieverklaring tekenen, maar ook de Mayors Adapt Convenant. Nijmgen gaat geen aparte Klimaatadaptatiestrategie opstellen, maar dit incorpereren in bestaande plannen. Want Nijmegen is al lang bezig met klimaatadaptatie. Het ideeënboek Groene Allure Binnenstad werkt sinds 2009 als vliegwiel voor groenvernieuwing in Nijmegen, een nadrukkelijke wens van bewoners en ondernemers. Parkeerterreinen zijn omgevormd tot park, groene wanden en laanbomen zijn aangelegd in vijf winkelstraten en drie woonstraten, gevelgroen in diverse straten door bewoners/ondernemers en nieuwe parkjes op voormalig bouwterreinen. Aan Groene Allure Binnenstad is fors bijgedragen vanuit het Europese project Future Cities. Financiering Wij werken in Nijmegen aan een duurzame toekomst en een veilige en gezonde leefomgeving voor de bewoners. In 2015 geven we hiervoor 9,2 miljoen uit.

12 Duurzaamheid Rekening Begroot Bedragen * Financiële Lasten per product Geluid, lucht en Bodem 3,1 3,7 2,2 2,0 2,0 2,0 Groen, natuur en woonomgeving 5,5 4,3 3,9 3,1 3,1 3,0 Klimaat & Energie 2,7 2,4 1,6 1,7 1,7 1,7 Milieubeheer bedrijven 1,2 1,9 1,4 1,3 1,2 1,2 Totaal Lasten Programma 12,6 12,3 9,2 8,2 8,0 7,9 Financiële Baten per product Geluid, lucht en Bodem 0,5 0,8 0,7 0,5 0,5 0,5 Groen, natuur en woonomgeving 2,7 1,1 1,2 0,1 0,1 0,1 Klimaat & Energie 0,8 1,1 0,1 0,1 0,1 0,1 Milieubeheer bedrijven 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Totaal Baten Programma 4,0 3,0 1,9 0,6 0,6 0,6 Totaal programma -8,6-9,3-7,3-7,6-7,4-7,3 Figuur 15: Begroting Klimaat & Energie uit het coalitieakkoord (bron: stadsbegroting ). Door het tijdelijk wegvallen van uitkeringen van het Rijk voor stedelijke vernieuwing hebben we in 2015 minder budget. De lasten zijn hiermee in ,1 miljoen lager dan in Voor een deel zullen deze middelen later weer beschikbaar komen via aparte rijksbijdragen (m.n. voor geluid en bodemtaken). In het nieuwe coalitieakkoord is wel 0,7 miljoen extra budget beschikbaar gesteld voor energiebesparing en de groene omgeving van de stad. Belangrijk: Activiteiten van andere begrotingsprogramma s, zoals het verduurzamen van het eigen vastgoed, afvalinzameling, duurzame straatverlichting of het (afval)waterbeheer staan elders in de begroting 1 D Referenties - Klimaatnotitie Raad nulmeting energie en CO2 Nijmegen covenant of Mayors quick scan Haskoning duurzaamheisagenda Duurzaamheid in Uitvoering routekaart P2N milieujaarverslagen jaarverslagen Nijmeegs Energie Convenant - Coalitieakkoord

13 1E. Goede toepassingen Warmtenetten Nijmegen en Arnhem De restwarmte van Afvalverwerking Regio Nijmegen wordt vanaf 1 januari 2015 gebruikt in een warmtenet, aangelegd door Nijmegen samen met ARN, Alliander, provincie Gelderland en Nuon. In fase 1 worden woningen in de Waalsprong en het Waalfront aangesloten (figuur 16). Oktober 2014 is met deze partijen en de gemeente Arnhem de ambitie vastgelegd om dit warmtenet regionaal te maken door het met Arnhem te verbinden, waarmee in woningen kunnen zijn aangesloten in beide steden (figuur 17). Dit warmtenet heeft tot 70 procent minder CO2-uitstoot dan warmtevoorziening met HR-gasketels en draagt sterk bij aan de doelstelling van Nijmegen om in 2045 energieneutraal te zijn. De Rijksoverheid stelt voor de aanleg van het Warmtenet maximaal 2,5 miljoen beschikbaar. Dit is een co-financiering voor de financiering door de gemeente Nijmegen ( 3,8 miljoen) en de provincie Gelderland ( 4 miljoen). Figuur 16: Warmtenet in aanleg Figuur 17: Warmtenet, stedelijke en regionale uitbreiding

1. Klimaatverandering: Beperking & Aanpassing

1. Klimaatverandering: Beperking & Aanpassing 1. Klimaatverandering: Beperking & Aanpassing 1A. De huidige situatie Conform Covenant of Mayors heeft Nijmegen een CO2 verminderingsdoelstelling van 20%. Deze doelstelling is in ons Klimaatbeleid vastgelegd

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

1. CO2-uitstoot Nederland

1. CO2-uitstoot Nederland 1. CO-uitstoot Nederland 1. CO-uitstoot globaal 1.1 Inleiding In het Handboek Monitoring broeikasgasemissies en hernieuwbare energie lokale overheden wordt beschreven hoe de broeikasgasemissies van gemeenten

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

ROUTEKAART DUURZAAM OSS

ROUTEKAART DUURZAAM OSS ROUTEKAART DUURZAAM OSS 2025-2030 Duurzaam Oss Alle gemeentelijke gebouwen energieneutraal of energieleverend in 2025 Bestaande woningen en gebouwen energiezuiniger maken Verduurzamen verkeer en vervoer

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding 1 Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Versie: 25 april 2013 Opgesteld door: Windgroep Goeree-Overflakkee, gemeente Goeree-Overflakkee en provincie Zuid-Holland Aanleiding Waarom zijn

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief)

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief) Inleiding Behaalt uw gemeente de klimaatdoelstellingen? Wilt u weten hoeveel duurzame energie in uw gemeente wordt geproduceerd of energie wordt bespaard? Zoekt u inzicht in welke maatregelen succesvol

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Klimaatbestendige steden

Klimaatbestendige steden Klimaatbestendige steden Klimaatbeleid en praktijk in Nederland Inspiratie voor Amersfoort Michaël Meijer Introductie Michaël Meijer Tuin- en Landschapsinrichting @ IAH Larenstein Planologie @ Radboud

Nadere informatie

Energy demand and socialeconomic development

Energy demand and socialeconomic development 11. Energieprestatie 11A. Huidige situatie Nijmegen werkt samen met bedrijven, woningeigenaren, woningbouwcorporaties, burgerinitiatieven en (kennis)instellingen aan projecten om energie te besparen en

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Antwerpen, Duurzame stad voor iedereen. Focus energie en milieu

Antwerpen, Duurzame stad voor iedereen. Focus energie en milieu Antwerpen, Duurzame stad voor iedereen Focus energie en milieu Forum 19 juni 2012 1.Beleidsnota: wat is de ambitie? 2.Projecten: wat doen we al? 1. Beleidsnota: Wat is de ambitie? Waarom wil Antwerpen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Realisatie energieambitie Wageningen

Realisatie energieambitie Wageningen Dr.ir. Mieke Oostra - lector Innovatieve Technologie in de Bouw - Saxion & lector Ruimtelijke Transformaties - Hanzehogeschool Realisatie energieambitie Wageningen 11 juni 2015 AMBITIE wageningen OPVALLEND

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Assenede

ASPIRAVI. Windpark Assenede ASPIRAVI Windpark Assenede SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK ASSENEDE Windpark Assenede: Projectlocatie Projectkenmerken Timing / planning van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 302 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2016) Nr. 121 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

AUTOMOTIVE ONDERZOEK

AUTOMOTIVE ONDERZOEK AUTOMOTIVE ONDERZOEK Inhoudsopgave Inleiding... 3 Highlights... 3 In welk merk auto rijdt de directeur?... 4 Verdeling per sector... 5 Verdeling op basis van aantal medewerkers... 6 Verdeling op basis

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Aan: Regionale raadswerkgroep POL, thema s ruimte en economie Onderwerp: Analyse regionale energievisie Noord-Limburg Vergaderdatum: 22 oktober 2015

Aan: Regionale raadswerkgroep POL, thema s ruimte en economie Onderwerp: Analyse regionale energievisie Noord-Limburg Vergaderdatum: 22 oktober 2015 Aan: Regionale raadswerkgroep POL, thema s ruimte en economie Onderwerp: Analyse regionale energievisie Noord-Limburg Vergaderdatum: 22 oktober 2015 Inleiding Bij deze ontvangt u de analyse voor de regionale

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014 Werkgelegenheid in Twente Jaarbericht 214 Inhoudsopgave 1. Ontwikkeling werkzame personen en vestigingen (groei / afname) Ontwikkeling naar sectoren 2. Ontwikkeling naar sectoren Ontwikkeling naar branches

Nadere informatie

B-130 Green Deal Nijmegen

B-130 Green Deal Nijmegen B-130 Green Deal Nijmegen Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer M.J.M. Verhagen, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, mevrouw J.W.E. Spies,

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Windenergie in Wijk bij Duurstede

Windenergie in Wijk bij Duurstede Windenergie in Wijk bij Duurstede J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Bruto opbrengst windenergie in Nederland en Wijk bij Duurstede Netto opbrengst Geluid windturbines

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013.

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. 1 Samenvatting Definitie duurzaamheid volgens Brundtland Aanmelden als Millenniumgemeente Speerpunten:

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

UITVOERINGSPROGRAMMA 2015-2020

UITVOERINGSPROGRAMMA 2015-2020 UITVOERINGSPROGRAMMA Het Uitvoeringsprogramma van het Milieubeleidsplan omvat negentien projecten waarin de verschillende milieurelevante thema s en de vier benoemde doelgroepen (inwoners, bedrijven, samenkomen.

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Dit document bevat de uitgewerkte actuele emissie-inventaris van Welling Bouw Vastgoed Rapportage 1 e halfjaar 2010 (januari juli 2010) Opgesteld door: TL Gecontroleerd

Nadere informatie

Werk en inkomen. Sociale zekerheid. Sociale zekerheid. De wijk Schildersbuurt ligt in stadsdeel 5 Centrum en heeft 31.639 inwoners.

Werk en inkomen. Sociale zekerheid. Sociale zekerheid. De wijk Schildersbuurt ligt in stadsdeel 5 Centrum en heeft 31.639 inwoners. Sociale zekerheid Werk en inkomen De wijk Schildersbuurt ligt in stadsdeel 5 Centrum en heeft 31.639 inwoners. Sociale zekerheid De gegevens over de sociale zekerheid zijn alleen op gemeentelijk niveau

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2012

Milieubarometerrapport 2012 Milieubarometerrapport 2012 Gebroeders Van der Plas Milieubarometerrapport - Gebroeders Van der Plas - 2012 Milieubarometer - 2012 Gebroeders Van der Plas Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals

Nadere informatie

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Status: Definitief Datum van uitgifte: 16-08-2015 Datum van ingang: 07-09-2015 Versienummer: 1.0 Inhoud 1. INLEIDING... 3 2. CO 2 EMISSIES 1E HALFJAAR 2015... 4 2.1

Nadere informatie

ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage

ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage Deze bijlage bevat enkele tabellen met aanvullend cijfermateriaal behorend bij de publicatie ICT, kennis en economie 2012. De tabellen zijn per hoofdstuk

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Gemeenteraadscommissie energie & klimaat. 20 januari 2015 20u Mortsel

Gemeenteraadscommissie energie & klimaat. 20 januari 2015 20u Mortsel Gemeenteraadscommissie energie & klimaat 20 januari 2015 20u Mortsel 1 Meerjarenplanning stadsbestuur Eigen organisatie stadsbestuur Klimaatneutraal tegen 2020 (actie 86) Energieverbruik eigen diensten

Nadere informatie

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland.

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland. Uitnodiging Energiek Gelderland Gelders debat 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen www.gelderland.nl/geldersdebat Provinciale Staten van Gelderland gaan graag met u in

Nadere informatie

sessie 3: De Wereld op de stoep Jeroen Mercy De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Stad Gent Milieudienst

sessie 3: De Wereld op de stoep Jeroen Mercy De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Stad Gent Milieudienst sessie 3: De Wereld op de stoep De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Jeroen Mercy Stad Gent Milieudienst Context Klimaatopwarming is een feit Impact voor Gent: veerkracht

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2014

Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2014 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2014 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Haaltert

ASPIRAVI. Windpark Haaltert ASPIRAVI Windpark Haaltert SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK HAALTERT Windpark Haaltert: Projectlocatie Projectkenmerken Timing van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop van groene

Nadere informatie

Memo. De leden van de commissie Bestuur & Financiën Erik Zweers (programmamanager Eureka)

Memo. De leden van de commissie Bestuur & Financiën Erik Zweers (programmamanager Eureka) aan van cc Memo De leden van de commissie Bestuur & Financiën Erik Zweers (programmamanager Eureka) datum 2 december 2009 soort memo beleidsterrein(en) onderwerp Ter kennisgeving Financiën Financiële kaders

Nadere informatie

Presentatie WAI database November 2012. Hoe ziet het werkvermogen van de Nederlandse werkende beroepsbevolking eruit?

Presentatie WAI database November 2012. Hoe ziet het werkvermogen van de Nederlandse werkende beroepsbevolking eruit? Presentatie WAI database November 2012 Hoe ziet het werkvermogen van de Nederlandse werkende beroepsbevolking eruit? Over de data De WAI vragenlijsten worden afgenomen door verschillende WAI licentienemers

Nadere informatie

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene ASPIRAVI Project E403 Lichtervelde en Wingene Groei naar een duurzame samenleving Europese doelstelling tegen de opwarming van het klimaat : 20-20-20 tegen 2020 : 20% minder CO 2 uitstoot 20% minder energie

Nadere informatie

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente 3 Doel 1: Een klimaatbestendig en energieneutraal Sliedrecht 4 Mileubeleidsplan en uitvoeringsprogramma 2010-2011 De gemeente vindt duurzaamheid

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Danielle de Bruin Noordlease Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 7 maart 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T. 030-36175

Nadere informatie

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 EMA Principes Antwerpen ondertekende het Europese Burgemeestersconvenant. Meer dan 5.000 lokale en regionale overheden hebben ondertekend en engageren zich om op

Nadere informatie

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Raadsbijeenkomst Edward Pfeiffer, Claudia Algra 7 april 2016 Gemeente Berg en Dal Programma Tijd Onderwerp Verantwoordelijke 21:30 21:35 Opening Wethouder

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2013

Milieubarometerrapport 2013 Milieubarometerrapport 2013 Locatie Bolswarderbaan Antonius Zorggroep Milieubarometer - 2013 Locatie Bolswarderbaan Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie

Nadere informatie

ASPIRAVI. Project Blankenberge

ASPIRAVI. Project Blankenberge ASPIRAVI Project Blankenberge Groei naar een duurzame samenleving Europese doelstelling tegen de opwarming van het klimaat : 20-20-20 tegen 2020 : 20% minder CO 2 uitstoot 20% minder energie verbruiken

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Samenvatting en conclusies. 2. Bebouwde Omgeving. 3. Bedrijven & Industrie (inclusief Utiliteitsbouw) 4.

Inhoudsopgave. 1. Samenvatting en conclusies. 2. Bebouwde Omgeving. 3. Bedrijven & Industrie (inclusief Utiliteitsbouw) 4. CO 2 -monitor Haarlem 2013 De CO 2 -monitor heeft sinds 2012 heeft een andere opzet dan voorgaande jaren. Er is nu een management samenvatting waarin de grote lijnen en hoofdconclusies worden weergegeven

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Frank van der Tang Erdi Holding B.V. Periode: 1 januari t/m 30 juni 015 Datum: december 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T.

Nadere informatie

Elektrisch rijden in de praktijk

Elektrisch rijden in de praktijk We gaan elektrisch vooruit! Een impuls voor elektrisch vervoer in Rotterdam Elektrisch rijden in de praktijk Klimaatprobleem? Google earth januari 2009 Rotterdam Climate Initiative Als stad met wereldhaven

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen 1 Doelstelling Dordrecht 2015 Routekaart Duurzaamheidsdoelstellingen 2010-2015: Doelstelling 2015 Duurzame energie 132 TJ

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Op weg naar een energieneutrale stad in 2045. Routekaart - 28 juni 2013

Op weg naar een energieneutrale stad in 2045. Routekaart - 28 juni 2013 Op weg naar een energieneutrale stad in 2045 Routekaart - 28 juni 2013 Inhoud Samenvatting 5 1. Inleiding 7 1. Van klimaat- naar energiebeleid 7 2. De Duurzaamheidsagenda en de energieneutrale stad 7

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

Realisatie wind-energie in Weert in samenwerking met Nederweert, Leudal en Peel-en Maas. Informatiebijeenkomst Commissie Weert, 17 november 2015

Realisatie wind-energie in Weert in samenwerking met Nederweert, Leudal en Peel-en Maas. Informatiebijeenkomst Commissie Weert, 17 november 2015 Realisatie wind-energie in Weert in samenwerking met Nederweert, Leudal en Peel-en Maas Informatiebijeenkomst Commissie Weert, 17 november 2015 1 Inhoud Duurzame energie in Weert POL en samenwerking Uitgangspunt

Nadere informatie

Keynote Future Green City 26 november 2015 10.30-12.00

Keynote Future Green City 26 november 2015 10.30-12.00 Keynote Future Green City 26 november 2015 10.30-12.00 Thema: Leven met water in de stad Speech: - Geweldig om zoveel professionals bezig te zien met groen en water in stedelijk gebied! - In het Deltaprogramma

Nadere informatie

Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland

Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland Ir. Martin Dubbeling, stedenbouwkundige bij SAB Drs. Wouter

Nadere informatie

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Een beter klimaat begint bij jezelf! Erik de Ruijter, Coöperatie EnergiekAlphen SAMEN, LOKAAL EN DUURZAAM

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 11 februari 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Regionale duurzaamheidsprojecten.

Regionale duurzaamheidsprojecten. Regionale duurzaamheidsprojecten. Piotrek Swiatkowski Docent Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, Academie voor Financieel Management, Den Bosch, Avans Hogeschool Lid kenniskring Finance & Sustainability

Nadere informatie

7-PUNTENPLAN 2013-2014

7-PUNTENPLAN 2013-2014 7-PUNTENPLAN 2013-2014 oplegger bij het meerjarig actieplan DUURZAME WADDENEILANDEN OP WEG NAAR EEN ENERGIEKE TOEKOMST IN 2020 1 1. Inleiding Dit 7-punten plan is een oplegger bij het meerjarig actieplan

Nadere informatie

V.o.f. transportbedrijf G.L. De Haan

V.o.f. transportbedrijf G.L. De Haan Datum: april 2015 versie 3 Pagina 1 van 6 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2017 V.o.f. transportbedrijf G.L. De Haan te Nijkerk Datum: april 2015 versie 3 Pagina 2 van 6 Inhoud 1 Inleiding energie meetplan

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

2015 [Energiemeetplan CO2- reductiesyteem 2017-2020]

2015 [Energiemeetplan CO2- reductiesyteem 2017-2020] 2015 [Energiemeetplan CO2- reductiesyteem 2017-2020] Transportbedrijf R.Vels & Zn. B.V. Co2-prestatieladder 3.0 2015 Inhoud Inleiding... 2 1.1. Doelstellingen... 3 1.2. Planning meetmomenten... 3 1.3.

Nadere informatie

Klimaatplan Maldegem

Klimaatplan Maldegem Klimaatplan Maldegem Klimaatplan Maldegem Inleiding Proces Nulmeting Actieplan Inleiding Burgemeestersconvenant Doelstellingen 2020 20% minder energie verbruik 20% minder CO2 uitstoot 20% hernieuwbare

Nadere informatie

Verduurzaming afvalinzameling

Verduurzaming afvalinzameling Verduurzaming afvalinzameling Overzicht presentatie Wat doet Avri? Doelstellingen Avri 2011-2015 Waarom verduurzaming? Projecten Avri Beoogde resultaten 1 Wat doet Avri Afvalbeheer: Inzameling huishoudelijk

Nadere informatie

Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties

Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties BIJLAGE BIJ RAPPORT Energievoorziening 2015-2050: publieksonderzoek naar draagvlak voor verduurzaming van energie

Nadere informatie

Wat is het Agroconvenant?

Wat is het Agroconvenant? Wat is het Agroconvenant? Nationale doelen Agroconvenant: 200 PJ Biomassa, 12 PJ Windenergie 2 %/jr Efficiencyverbetering 30 % Reductie broeikasgasemissies Gebaseerd op ambitieuze Schoon & Zuinig doelen,

Nadere informatie

1 e half jaar 2015. Carbon Footprint. J.M. de Wit Groenvoorziening BV. Carbon footprint J.M. de Wit Groenvoorziening BV.

1 e half jaar 2015. Carbon Footprint. J.M. de Wit Groenvoorziening BV. Carbon footprint J.M. de Wit Groenvoorziening BV. Carbon Footprint 1 e half jaar 2015 J.M. de Wit Groenvoorziening BV Pagina 1 van 13 Carbon footprint J.M. de Wit Groenvoorziening B.V. Bedrijfsgegevens Bedrijf: J.M. de Wit Groenvoorziening BV Bezoekadres:

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie