Aan: Regionale raadswerkgroep POL, thema s ruimte en economie Onderwerp: Analyse regionale energievisie Noord-Limburg Vergaderdatum: 22 oktober 2015

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aan: Regionale raadswerkgroep POL, thema s ruimte en economie Onderwerp: Analyse regionale energievisie Noord-Limburg Vergaderdatum: 22 oktober 2015"

Transcriptie

1 Aan: Regionale raadswerkgroep POL, thema s ruimte en economie Onderwerp: Analyse regionale energievisie Noord-Limburg Vergaderdatum: 22 oktober 2015 Inleiding Bij deze ontvangt u de analyse voor de regionale energievisie voor Noord-Limburg. Op basis van deze analyse kan de visie verder uitgewerkt worden. Het doel van de regionale energievisie is: een energieonafhankelijke regio met een economisch gezonde woon-, werk- en leefomgeving, welke geschikt is voor toekomstige generaties. Dit wordt behaald door: middels het maken van bestuurlijke afspraken die kansrijke mogelijkheden voor het besparen van energie en het opwekken van duurzame energie weergeven. Deze afspraken zullen als grondslag dienen voor de verdere uitvoering. Totstandkoming van de analyse Een diversiteit aan onderzoeken zijn gerealiseerd op het gebied van energie. Echter blijkt uit de praktijk dat deze onderzoeken lastig met elkaar te vergelijken zijn: vele conclusies worden gebaseerd op aannames. Er is daarom voor een onderzoek gekozen welke (1) data voor de hele regio heeft, en (2) de mogelijkheid heeft om in de toekomst hetzelfde onderzoek te herhalen. Het is noodzaak hetzelfde onderzoek over een bepaalde periode hetzelfde te kunnen uitvoeren om de resultaten te kunnen vergelijken. Op basis van deze twee eisen is er gekozen voor het onderzoek Energieanalyse Limburgse Regio's (2014) van Ecorys, waar provincie opdrachtgever van is. Vragen aan de raadswerkgroep 1. Geeft de analyse een herkenbaar beeld? 2. Geeft de analyse voldoende basis voor de visie? 3. Welke onderwerpen mogen niet ontbreken in de regionale energievisie? 1

2 Regionale energievisie Analyse De regionale energievisie Noord Limburg zal opgesteld worden aan de hand van drie fasen: Analyse, Formuleren kansen en mogelijkheden, Ruimtelijke doorvertaling van kansen en mogelijkheden Voor u ligt het resultaat uit de eerste fase; de analyse. Inleiding De groeiende wereldbevolking, klimaatverandering, milieuvervuiling en het opraken van fossiele brandstoffen hebben de noodzaak gecreëerd om het huidige energieverbruik van de mens te transformeren naar een duurzaam verbruik. Doorgaan op de huidige manier zal er toe leiden dat de fossiele brandstoffen opraken en de gevolgen van klimaatverandering groter worden. Daarnaast vervuilen fossiele brandstoffen o.a. de luchtkwaliteit en hebben daarmee een negatief effect op de gezondheid van de mens. De energietransitie is een maatschappelijke opgave geworden. Energieakkoord voor Duurzame Groei 2013 In september 2013 tekenen meer dan 40 organisaties het Energieakkoord voor Duurzame Groei. Organisaties als de overheid, werkgevers, vakbeweging, natuur- en milieuorganisaties, andere maatschappelijke en financiële instellingen verbinden zich hiermee aan deze maatschappelijke opgave. In het akkoord staan breed gedragen afspraken over energiebesparing, schone technologie en klimaatbeleid. Het uitvoeren van het energieakkoord heeft op diverse aspecten een positieve invloed. Zo ontstaat er een schone werk- en leefomgeving, een schone en betaalbare energievoorziening, werkgelegenheid en economische groei. Het akkoord gaat voor een volledig klimaatneutraal Nederland in Ondertekenden zetten zich in voor: Een besparing van het finale energieverbruik met gemiddeld 1,5 procent per jaar. 100 PJ aan besparing in het finale energieverbruik van Nederland per Een toename van het aandeel van hernieuwbare energieopwekking (nu 4 procent) naar 14 procent in Een verdere stijging van dit aandeel naar 16 procent in Ten minste banen, voor een belangrijk deel in de eerstkomende jaren te creëren. Opgave regio Noord Limburg De energietransitie vraagt ook actie van de gemeenten. De provincie Limburg heeft de regio Noord Limburg uitgedaagd om een visie te formuleren over deze transitie en de doelstellingen geformuleerd in het Energieakkoord. De provincie heeft in het ontwerp-provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL) 2014 uitgesproken dat de energieopgave voor Limburg nader geconcretiseerd zal worden in regionale energieafspraken die door de regio s zelf opgesteld zullen worden. De regionale energieafspraken geven kaders voor invulling door de gemeenten. 2

3 De energieopgave is zowel een gemeentelijke opgave, als ook een gemeente overschrijdende aangelegenheid. Sommige bronnen zoals wind, geothermie of het gebruik van restwarmte van (vooralsnog met fossiele brandstoffen gestookte) industrie gaan over gemeentegrenzen heen en bieden elektra en warmte voor een hele regio. Met de huidige energiebronnen kan een gemeente onvoldoende in duurzame energie voorzien. Dit zijn redenen waarom het van belang is om een regionale visie op te stellen waarin de diverse bronnen in beeld worden gebracht. De energietransitie is een grote uitdaging omdat deze omslag enkele decennia in beslag neemt. Daarom is bestuurlijk commitment en een heldere visie met het oog op de toekomst essentieel voor burgers, en investeerders die voor de lange termijn willen investeren. De visie Het doel van de regionale energievisie is: een energieonafhankelijke regio met een economisch gezonde woon-, werk- en leefomgeving, welke geschikt is voor toekomstige generaties. Dit wordt behaald door: middels het maken van bestuurlijke afspraken die kansrijke mogelijkheden voor het besparen van energie en het opwekken van duurzame energie weergeven. Deze afspraken zullen als grondslag dienen voor de verdere uitvoering. Concreet vertaalt zich dit naar regionale energieafspraken die tenminste zorgen voor: een energiebesparing van 1,5% per jaar; 14% duurzame energie opwekking in In een regionale energievisie worden de opgaven inzichtelijk gemaakt, integraal afgewogen en worden alle mogelijke technieken onderzocht en een voorstel gedaan voor integraal afgewogen maatregelenpakket inclusief een ruimtelijke doorvertaling. Deze uitwerking van het POL thema Energie moet antwoord geven op de wat-vraag. Wat willen we op energiegebied in de toekomst bereiken? Het geeft een richting, een punt op de horizon, wat behaalt dient te worden door het maken van regionale afspraken. Het antwoord geven op de watvraag is de verantwoordelijkheid van de regio samen. De hoe-vraag komt vervolgens aan bod in een nader op te stellen uitvoeringsprogramma. Hier komen ook de rollen van de verschillende stakeholders aan de orde. Het uitvoeringsprogramma is geen onderdeel van deze POL-uitwerking. De verantwoordelijkheid van het uitvoeringsprogramma ligt per gemeente zelf, en is eventueel gemeentegrensoverschrijdend. Wat willen we behalen? Energievisie Regionaal Uitvoeringsprogramma Hoe gaan we het behalen? Zowel regionaal als lokaal. Afhankelijk van de nader te formuleren afspraken Uit de energievisie zal blijken op welke punten er nadere samenwerking in de regio gewenst is in het uitvoeringsprogramma en op welke aspecten er lokaal gehandeld kan worden. 3

4 Analyse Achtergrond Een diversiteit aan onderzoeken, tools en statistieken zijn er beschikbaar op het gebied van energieverbruik in de regio. In 2013 hebben de gemeenten Beesel, Venlo en Venray gezamenlijk een analyse laten opstellen. Dit heeft zich geresulteerd in de Energiestrategie Deze analyse is inclusief huidig gebruik, potentiele besparing en opwekking, en doorvertaling naar economische gevolgen. De provincie Limburg heeft in 2014 de Energieanalyse Limburgse Regio s laten opstellen door het bureau Ecorys. Deze analyse is door de provincie opgesteld uit het belang dat vergelijkbare uitgangspunten gehanteerd worden wat betreft de startsituatie en het potentieel van verschillende energiemaatregelen. Het rapport heeft als doel een ondersteunende rol te vervullen voor de regionale energievisies. Net als de Energiestrategie 2030 bevat de Energieanalyse Limburgse Regio s een overzicht van de huidige energievoorziening, de economische vertaling in termen van werkgelegenheid, potentie voor hernieuwbare energieopwekking en besparing. Basisjaar gegevens Een grensoverschrijdende studie uit 2011 is Energie ohne Grenzen. Hier werd de potentie naar het gebruik van duurzame energie in de grensregio Maas-Niers onderzocht. Deelnemende Nederlandse gemeenten waren: Beesel, Gennep, Horst aan de Maas, Peel en Maas, Venray en Venlo. Aan de Duitse zijde waren dit Geldern en Straelen met hun stadscentra en dorpsstructuren. Een tool ontwikkeld door Enexis welke het energieverbruik van de gemeente weergeeft is Energie in Beeld. Dit is een website waar elke gemeente toegang tot haar eigen gegevens heeft. Er kan data van verschillende schalen geraadpleegd worden: van gemeente breed, tot postcode6. Er is een verdeling mogelijk tussen zakelijk en, elektra en gas, en opwek van zonne-energie en overige opwek. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) publiceert statistische informatie over een diversiteit aan onderwerpen. Zo ook het thema energie. Conclusie Met het vergelijken van deze verschillende bronnen blijkt al snel dat de energiedata met regelmaat gebaseerd zijn op aannames. Daardoor zijn de resultaten vrij divers en komen ze vaak niet overeen. Er zal daarom voor enkele bronnen gekozen moeten worden welke als nulmeting gelden. Belangrijk aan de nulmeting voor de analyse is dat deze in een later tijdstip herhaald uitgevoerd kan worden. Daarvoor is het van belang helder te hebben waar de gegevens vandaan komen en hoe de resultaten tot stand zijn gekomen. Daarnaast is het voor de provincie relevant dat de verschillende regio s ook met elkaar te vergelijken zijn. Zo voorkomt men dat er een scheve vergelijking plaatsvindt. Vanuit deze redenen is er voor gekozen om de studie van de provincie Limburg Energieanalyse Limburgse Regio s in combinatie met Energie in Beeld als uitgangspunt te hanteren. Een analyse met deze gegevens als basis is goed te herhalen en te vergelijken met andere regio s. De Energiestrategie 2030 voor Beesel, Venlo en Venray zal dienen als voorbeeld en inspiratie. 4

5 Het energieverbruik in de regio Het totale energetisch verbruik van de provincie Limburg is 126PJ. Daarvan wordt ruim 20% (27PJ) in de regio Noord-Limburg verbruikt. Deze 27PJ bestaat uit behoefte aan warmte, elektriciteit en mobiliteit van huishoudens, industrie, diensten, landbouw, visserij, vervoer, en de energiesector. De grootste energiedragers zijn olie, steenkool en aardgas. Duurzame energie wordt vooralsnog minimaal gebruikt als energiebron. Het energetisch verbruik, 27PJ, is het uitgangspunt voor het behalen van de duurzame energiedoelstellingen. Daarnaast heeft energiebesparing wel invloed op het conversieverlies. Ook dit heeft een wezenlijk aandeel in het energieverbruik en zal energiebesparing gestimuleerd dienen te worden om deze bijdrage ook te reduceren. Autobrand stof 11% Aardgas 43% Energiedragers Olie, Steenkool 45% Duurzame energie 1% Uitgaande van de 27PJ, kan er geconcludeerd worden dan de meeste energie naar de behoefte aan elektriciteit gaat. Opgevolgd door de vraag naar warmte en als laatste mobiliteit. Verder is er uit tabel 1 te halen dat er zakelijk (zowel klein zakelijk als industrie) meer vraag is naar elektriciteit, en dat huishoudens het meest verantwoordelijk zijn voor de warmtevraag. Tabel 1: Regionale energieverbruik naar behoefte Noord Limburg Huishoudens Klein zakelijk Industrie Totaal Energetisch verbruik Behoefte aan 1,26 7,68 2,48 11,42 26,96 elektriciteit Behoefte aan 5,00 3,81 0,65 9,46 warmte Behoefte aan 3,98 2,09-6,08 mobiliteit Behoefte aan - - 9,42 9,42 producten Conversieverlies 2,10 12,80 4,13 19,03 Totaal 12,34 26,39 16,68 55,41 Bron: Ecorys (2013, basisjaar 2012) Onderstaande tabel geeft het verbruik per gemeente in Noord Limburg weer. Deze gegevens komen uit Energie in Beeld van Enexis. Het totale verbruik volgens deze bron is 30PJ. Het verschil kan afkomstig zijn door de verschillende aannames die in elke studie worden gedaan. Bovendien wordt de energievraag voor mobiliteit ook niet meegenomen in Energie in Beeld. De verdeling is per gemeente te vinden in bijlage 1. 5

6 Tabel 2: Energieverbruik naar gemeenten Particulier verbruik (PJ) Zakelijk verbruik (PJ) Totaal (PJ) Elektra Gas Totaal Elektra Gas Totaal Elektra Gas Totaal Beesel 0,063 0,251 0,314 0,170 0,318 0,488 0,232 0,569 0,801 Bergen 0,063 0,237 0,300 0,186 0,737 0,922 0,249 0,974 1,223 Gennep 0,075 0,237 0,363 0,463 0,456 0,919 0,538 0,744 1,282 Horst aan 0,194 0,748 0,942 0,815 5,259 6,074 1,009 6,007 7,017 de Maas Mook en 0,035 0,148 0,183 0,054 0,136 0,191 0,089 0,284 0,374 Middelaar Peel en 0,197 0,805 1,001 0,625 4,703 5,327 0,821 5,507 6,329 Maas Venlo 0,446 1,780 2,226 2, ,698 2,799 7,125 9,926 Venray 0,197 0,750 0,947 1,003 1,279 2,282 1,200 2,029 3,229 Totaal 1,270 5,007 6,277 5,668 18,232 23,900 6,938 23,239 30,177 Bron: Energie in Beeld, Enexis (basisjaar 2012) Van het totale energieverbruik in de regio verbruikt Venlo met iets minder dan een derde het meeste energie. Dit is te verklaren door de grootte van de stad en de vele bedrijvigheid. Horst aan de Maas en Peel en Maas zijn respectievelijk de tweede en derde grootste verbruikers. Dit is onder andere te verklaren door de vele glastuinbouw actief binnen deze gemeenten. Mook en Middelaar is de kleinste verbruiker in de regio. De De huishoudens in de regio verbruiken zowel volgens de studie van provincie Limburg als Energie in Beeld een kleine 6,3PJ. Hiervan wordt het grote merendeel (5PJ) gebruikt om het huis warm te houden. De rest gaat op aan elektriciteit. Bij de is het dus vooral noodzaak om op warmtebesparing te richten. Momenteel lopen er tal van initiatieven die zich richten op het verduurzamen van de huishoudens. Zowel e eigenaren als woningcorporaties zijn hier belangrijke stakeholders in. Een initiatief wat regio-overschrijdend is, is de Regionale Energie Alliantie (REA) welke voort is gekomen uit de ondersteuning van VNG voor het SER-energieakkoord. REA is er voor Noord en Midden Limburg en heeft als doel: het stimuleren en ondersteunen van energiebesparend gedrag, energiebesparende maatregelen en duurzame energieopwekking bij e woningeigenaren. Om dit doel te bereiken wordt samenwerking gezocht tussen gemeenten,, woningcorporaties, energiecoöperaties, stichtingen, e.d. Verder zijn er per gemeenten verschillende initiatieven actief. Zo is er de Groene Vogel in Beesel, Gloei in Peel en Maas en Venray Energiezuinig in Venray. In Mook en Middelaar worden bewoners gefaciliteerd bij verduurzaming van hun woning met het project Buurten Over Energie. Beesel, Venlo en Peel en Maas participeren ook in de provinciale pilot Verduurzaming Particuliere Woningvoorraad. Zakelijk De zakelijke markt is in te delen in een diversiteit van sectoren. De sectoren welke het meest aanwezig zijn in Noord Limburg, zijn: (1) financiële instellingen (11,2%), (2) Landbouw, bosbouw en visserij (9,0%), (3) advisering, onderzoeken en overige specialistische dienstverlening (8,8%), (4) overige dienstverlening (8,4%) en (5) gezondheids- en welzijnszorg (7,3%). Een grote groep wordt ook benoemd als onbekend (8,4%). 6

7 De sectoren die in de regio gemiddeld het meeste energie verbruiken zijn: Elektra (KWh) Gas (M3) 1. Winning en distributie water, afval 1. Landbouw, bosbouw en visserij 2. Industrie 2. Industrie 3. Vervoer en opslag 3. Horeca en accommodatie 4. Groothandel 4. Overheidsdiensten en sociale verzekeringen 5. Horeca en accommodaties 5. Cultuur 6. Landbouw, bosbouw en visserij 6. Financiële instellingen Deze verdeling van sectoren is een landelijk gegeven. Zo is in de regio de sector landbouw, bosbouw en visserij de grootste gasverbruiker. In de praktijk zijn dit voornamelijk de glastuinbouw. Ook voor deze doelgroep worden in de regio al acties ondernomen om hen te stimuleren om energie te besparen en duurzaam op te wekken. Enkele initiatieven eerder genoemd bij de richten zich ook op het zakelijk segment (Gloei, Venray Energiezuinig). In Venlo is de Energiedeal Venlo actief: een netwerk van die 10% energie willen besparen in 3 jaar tijd. Mobiliteit Ook mobiliteit neemt zijn aandeel in het energieverbruik binnen de regio Noord Limburg. Echter is er voor gekozen om mobiliteit niet mee te nemen in de vertaling van de POL uitwerking Energie. Dit is vanwege het feit dat de regio in het Regionaal Verveers- en Vervoersplan (RVVP) beleid maakt op het gebied van mobiliteit en energie. Deze zal in 2018 vastgesteld dienen te worden. Er is voor gekozen om het RVVP volgens de richtlijnen van het Sustainable Urban Mobility Plan op te stellen. Het thema duurzaamheid loopt hier als een rode draad doorheen. Duurzame energie In 2012 werd van alle energie in Noord Limburg 0,85PJ duurzaam opgewekt. Dit staat gelijk aan 1,5% van alle energiedragers. Voor heel Limburg is dit 0,85%, In midden Limburg is dit 1,1%, en Zuid 0,5%. In onderstaande tabel is te zien dat voor Noord Limburg biomassa veruit de grootste aandeelhouder voor duurzame energie is. Wind en water zijn niet in de tabel meegenomen omdat hier in het meetjaar nog geen energie mee opgewekt werd. Tabel 3: Duurzame energie in PJ Noord Biomassa Bodemenergie Zon Buitenluchtwarmte Totaal Limburg Elektriciteit 0,36 0,02 0,38 Warmte 0,27 0,16 0,4 0,47 % 73,95% 19% 2,08% 4,98% 100% Bron: Ecorys (2013, basisjaar 2012) 7

8 Bijlage 1: energieverbruik - per gemeente Verdeling - energieverbruik Noord Limburg Noord Limburg 79% 21% Verdeling - energieverbruik per gemeente Beesel Bergen 39% 25% 61% 75% Gennep Horst aan de Maas 28% 13% 72% 87% 8

9 Mook en Middelaar Peel en Maas 16% 51% 49% 84% Venlo Venray 22% 29% 78% 71% 9

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving Warmte en koude Kennis, advies, instrumenten en financiële steun EfficiEncy Duurzaam GebouwDe omgeving energie financiering KEnnis industrie instrumenten EnErgiEbEsparing De Nederlandse overheid streeft

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET)

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Startbijeenkomst Energiestrategie Midden-Holland Woensdag 22 juni 2016 Workshopronde I sessie C Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) GR: samenwerking van

Nadere informatie

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA UPDATE 2016 SAMENVATTING STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA Opdrachtgever Gemeente Breda Afdeling Mobiliteit en Milieu Opdrachtnemer Evert

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Oplegmemo bij het concept-plan van Aanpak voor de POL-uitwerking Energie.

Oplegmemo bij het concept-plan van Aanpak voor de POL-uitwerking Energie. Oplegmemo bij het concept-plan van Aanpak voor de POL-uitwerking Energie. Bijgaand treft u het concept-plan van Aanpak aan voor de POL-uitwerking Energie. Het betreft één van de POL-uitwerkingen die later

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

Presentatie Duurzame Energie. Podiumbijeenkomst 17 maart

Presentatie Duurzame Energie. Podiumbijeenkomst 17 maart Presentatie Duurzame Energie Podiumbijeenkomst 17 maart Energie-opgave 2 Kader: Mondiaal Lokaal Klimaatakkoord Parijs (2015) Ministerie EZ/ NL Energie Neutraal 2050 Provinciaal uitvoeringsprogramma (2016)

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Realisatie wind-energie in Weert in samenwerking met Nederweert, Leudal en Peel-en Maas. Informatiebijeenkomst Commissie Weert, 17 november 2015

Realisatie wind-energie in Weert in samenwerking met Nederweert, Leudal en Peel-en Maas. Informatiebijeenkomst Commissie Weert, 17 november 2015 Realisatie wind-energie in Weert in samenwerking met Nederweert, Leudal en Peel-en Maas Informatiebijeenkomst Commissie Weert, 17 november 2015 1 Inhoud Duurzame energie in Weert POL en samenwerking Uitgangspunt

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

Energie in de provincie Utrecht. Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel

Energie in de provincie Utrecht. Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel Energie in de provincie Utrecht Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel Doel van Onderzoek Dit onderzoek dient om: 1. Een nieuw overzicht samen te stellen van het energiegebruik

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Arbeidsmarktinformatie. Limburg, augustus 2013

Arbeidsmarktinformatie. Limburg, augustus 2013 Arbeidsmarktinformatie Limburg, augustus 2013 1 Lichte daling WW-uitkeringen in Limburg Nederland heeft al geruime tijd te maken met moeilijke en onzekere economische omstandigheden. Momenteel zijn er

Nadere informatie

Beleidskader windenergie

Beleidskader windenergie Bijlage 1 Beleidskader windenergie Europese richtlijn 2009/28/EG De Europese richtlijn 2009/28/EG verplicht Nederland om in 2020 14 procent van het totale bruto-eindverbruik aan energie afkomstig te laten

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013 Nije enerzjy foar Fryslân september 2013 Inleiding Nije enerzjy foar Fryslân - 1 Nije enerzjy foar Fryslân Nije enerzjy foar Fryslân geeft een beeld van feiten en cijfers op het gebied van duurzame energie.

Nadere informatie

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Tabellenbijlage Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Verantwoording Dit rapport is de tabellenbijlage bij de Nationale Energieverkenning 2014 verschenen

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Raadsnotitie. Bijlagen

Raadsnotitie. Bijlagen Raadsnotitie GEMEENTEBESTUUR onderwerp Energiestrategie Venlo Beesel Venray team ROSEB Rn nummer 2013 1 collegevergadering d.d. raadsvergadering 11 december 2012 d.d. 23 januari 2013 programma Veelzijdige

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Inhoud Introductie Duurzame Energie Koepel en Sector beschrijving

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Concept Koersdocument Duurzame Energie 2015-2018

Concept Koersdocument Duurzame Energie 2015-2018 Concept Koersdocument Duurzame Energie 2015-2018 Gemeente Brummen Februari 2015 blz. 0 van 7 Inleiding Het Nederlandse beleid voor duurzame energie is beschreven in het Energieakkoord. Het Energieakkoord

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

Klimaatneutrale gemeenten. Frans Rooijers - directeur CE Delft

Klimaatneutrale gemeenten. Frans Rooijers - directeur CE Delft Klimaatneutrale gemeenten Frans Rooijers - directeur CE Delft CE Delft - Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 - Energie, transport en grondstoffen - Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Even voorstellen. Energie in Beeld is een initiatief van diverse netbeheerders

Even voorstellen. Energie in Beeld is een initiatief van diverse netbeheerders Energie in Beeld Even voorstellen Energie in Beeld is een initiatief van diverse netbeheerders Enexis, Stedin, Endinet en Liander zijn de netbeheerders van ongeveer 90% van alle gasen elektriciteitsaansluitingen

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Energie nulmeting Regio Amstelland-Meerlanden Concept 22 oktober 2008 Opdrachtgever: Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Opgesteld door: Bosch & Van Rijn Drs. G. Bosch Ing. J. Dooper Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Leiden

Werkgelegenheid in Leiden maart 2010 Werkgelegenheid in Leiden Jaarlijks publiceert de eenheid Beleidsonderzoek en Analyse (BOA) de meest actuele cijfers over het aantal bedrijven en werkzame personen in Leiden gebaseerd op het

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

Energie. Gebruik, kosten & transitie. Frans Rooijers directeur CE Delft

Energie. Gebruik, kosten & transitie. Frans Rooijers directeur CE Delft Energie Gebruik, kosten & transitie Frans Rooijers directeur CE Delft CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020. Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020

Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020. Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020 Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020 Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Uitvoeringsprogramma 2016-2020 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Inleidend 1.2 Energievisie Hoeksche Waard 2. Activiteiten

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

Transformatie van het Energiesysteem. Atelier Flevo-perspectieven

Transformatie van het Energiesysteem. Atelier Flevo-perspectieven Transformatie van het Energiesysteem Atelier Flevo-perspectieven NVDE NVDE Bundeling van partijen die transitie willen versnellen Hoofdpunten uit agenda Volledig duurzame energievoorziening in 2050 en

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

delft energieneutraal delft smart city thema

delft energieneutraal delft smart city thema thema delft energieneutraal delft smart city afbeelding: Prêt-à-Loger Gemeente Delft heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. Dit betekent: geen door fossiele brandstofverbruik veroorzaakte

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening De 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening BEKENDHEID EUROPESE ENERGIEDOELSTELLINGEN

Nadere informatie

Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie. Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen

Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie. Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen Hoofdlijnen Besparing finale energieverbruik van 1,5% per jaar 100 Petajoule* aan energiebesparing in het finale

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Zeeuws Energieakkoord. Energiebesparing in de particuliere woningvoorraad

Zeeuws Energieakkoord. Energiebesparing in de particuliere woningvoorraad Zeeuws Energieakkoord Energiebesparing in de particuliere woningvoorraad Aanleiding SER-ENERGIEAKOORD Een besparing van het finale energieverbruik met gemiddeld 1,5 procent per jaar; 100 PJ aan energiebesparing

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

WERKGELEGENHEID REGIO WATERLAND 2012

WERKGELEGENHEID REGIO WATERLAND 2012 1.1 Arbeidsplaatsen De regio Waterland telt in totaal 61.070 arbeidsplaatsen (dat zijn werkzame personen). Daarvan werkt 81 procent 12 uur of meer per week (49.480 personen). Het grootste deel van de werkgelegenheid

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen

Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 20 november 2013 Inhoud Algemeen het SER Energieakkoord Proces, doelen, borging, hoofdlijnen & pijlers, concrete afspraken

Nadere informatie

13 Resultaten, financiële consequenties en dekking

13 Resultaten, financiële consequenties en dekking 13 Resultaten, financiële consequenties en dekking 13.1 Inleiding In dit hoofdstuk volgt een beknopt overzicht van de beoogde en berekende resultaten van het Energieakkoord voor duurzame groei. Voor een

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg

Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg Onderzoek Criminaliteit onder het Limburgse bedrijfsleven Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg Inleiding Veilig ondernemen is een belangrijk thema bij de Kamer van Koophandel. Jaarlijks wordt

Nadere informatie

Green Deal Leiden: wonen en energie

Green Deal Leiden: wonen en energie Green Deal Leiden: wonen en energie Samen meters maken Bart van Geleuken, projectleider Green Deal Introductie Leidse Green Deal Toelichting doel Leidse Green Deal Leidse voorbeelden wonen en energie Voorbeelden

Nadere informatie

Social media gebruik en potentie voor gemeenten in Limburg

Social media gebruik en potentie voor gemeenten in Limburg Social media gebruik en potentie voor gemeenten in Limburg Een onderzoeksrapport van Social Dutch The new media agency Heutzstraat 16, 5913 AK Venlo juli 2013 www.socialdutch.com facebook.com/socialdutch

Nadere informatie

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Besluit van gedeputeerde staten van Noord-Holland van, nr., tot vaststelling van de Uitvoeringsregeling

Nadere informatie

edup 2016 Overzicht monitoringinstrumenten planet -onderdelen (onderdeel II) Gemeente Zuidhorn februari 2017

edup 2016 Overzicht monitoringinstrumenten planet -onderdelen (onderdeel II) Gemeente Zuidhorn februari 2017 1 edup 2016 Overzicht monitoringinstrumenten planet -onderdelen (onderdeel II) Gemeente Zuidhorn februari 2017 2 Inleiding Voor u ligt het de evaluatie van het Duurzaamheidsuitvoeringsplan 2016: het edup

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Beslisdocument college van Peel en Maas

Beslisdocument college van Peel en Maas 314012 Beslisdocument college van Peel en Maas Document openbaar: Ja Documentnummer: 1894/2012/108079 Besluitnummer:39 9b Onderwerp: Samenwerking na INTERREG-project Energie zonder Grenzen Advies: 1. In

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 302 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2016) Nr. 121 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Route naar een Duurzame Energievoorziening

Route naar een Duurzame Energievoorziening Route naar een Duurzame Energievoorziening Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Bijeenkomst: 25 november 2013, Power Lab 5 / USI & KIVI-NIRIA Inhoud Energie-transitie Energieakkoord voor duurzame groei

Nadere informatie

Rapportage. PR onderzoek - Press Affairs meewind.nl. Amsterdam, Standaard rapportage. Gesloten vragen

Rapportage. PR onderzoek - Press Affairs meewind.nl. Amsterdam, Standaard rapportage. Gesloten vragen DirectResearch Herengracht 454 1017 CA Amsterdam 020 770 75 79 info@directresearch.nl www.directresearch.nl Rapportage Amsterdam, 07-04-2016 PR onderzoek - Press Affairs meewind.nl Standaard rapportage

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl Net voor de toekomst Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, Transport en Grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

Energie uit afvalwater

Energie uit afvalwater Energie uit afvalwater 15 november 2011 Giel Geraeds en Ad de Man Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas Onderwerpen Introductie

Nadere informatie

Werk en inkomen. Sociale zekerheid. Sociale zekerheid. De buurt Schildersbuurt-Oost ligt in stadsdeel 5 Centrum en heeft inwoners.

Werk en inkomen. Sociale zekerheid. Sociale zekerheid. De buurt Schildersbuurt-Oost ligt in stadsdeel 5 Centrum en heeft inwoners. Sociale zekerheid Werk en inkomen De buurt Schildersbuurt-Oost ligt in stadsdeel 5 Centrum en heeft 7.332 inwoners. Sociale zekerheid De gegevens over de sociale zekerheid zijn alleen op gemeentelijk niveau

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

Toelichting op de atlassen met de voortgang in de regio s VNG-ONDERSTEUNINGSSTRUCTUUR ENERGIEBESPARING PARTICULIERE WONINGEN

Toelichting op de atlassen met de voortgang in de regio s VNG-ONDERSTEUNINGSSTRUCTUUR ENERGIEBESPARING PARTICULIERE WONINGEN Toelichting op de atlassen met de voortgang in de regio s VNG-ONDERSTEUNINGSSTRUCTUUR ENERGIEBESPARING PARTICULIERE WONINGEN Inleiding In het Nationaal Energie Akkoord is voor het onderdeel particuliere

Nadere informatie

Energiek Zwijndrecht. Deel I energiebeleid: De Visie

Energiek Zwijndrecht. Deel I energiebeleid: De Visie Energiek Zwijndrecht Deel I energiebeleid: De Visie Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Voorwoord... 2 Inleiding... 3 Klimaatverandering... 3 Klimaatakkoorden... 3 Energietransitie in Zwijndrecht...

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Nationaal Expertisecentrum Warmte maakt duurzame warmte en koude mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk In opdracht van 1 Warmte kost veel energie

Nadere informatie

Naar een 100% duurzame energievoorziening voor Flevoland?! Vera Pieterman, plv. directeur Energie & Omgeving

Naar een 100% duurzame energievoorziening voor Flevoland?! Vera Pieterman, plv. directeur Energie & Omgeving Naar een 100% duurzame energievoorziening voor Flevoland?! Vera Pieterman, plv. directeur Energie & Omgeving 6 december 2016 Hoofdpunten (Inter)nationale context van de ambitie van Flevoland De energietransitie

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ)

Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ) Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ) (tussenstand 1 mei 2015) Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Achtergrond 186 PJ opgave ENERGIEAKKOORD VOOR DUURZAME GROEI Concrete afspraken

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3 Programma 20:00 Plenaire aftrap VKK Energie inspiratie Otto Willemsen AGEM samen op weg Guus Ydema Provinciale regelingen Maarten Visschers Leefbaarheid en gemeenschapsvoorzieningen Peter van Heek 20:30

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Externe notitie. Petten, 8 juli Cees Volkers Wouter Wetzels. Afdeling Policy Studies ECN-N Van

Externe notitie. Petten, 8 juli Cees Volkers Wouter Wetzels. Afdeling Policy Studies ECN-N Van Externe notitie Petten, 8 juli 2013 Afdeling Policy Studies ECN-N--13-028 Van Cees Volkers Wouter Wetzels Onderwerp Nieuwste inzichten Nederlands gasverbruik Inleiding ECN Policy Studies voert regelmatig

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, september 2014 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,9% Figuur 1 bio-elektriciteit

Nadere informatie

Energielandschappen Soest

Energielandschappen Soest Energielandschappen Soest Meedenkbijeenkomst 6 maart 2017 LET OP: Presentatie zonder plaatjes!!! Aanleiding Duurzaamheidsplan 2016-2020 Ambitie 2030: klimaat neutrale gemeente > duurzame energie voor (ten

Nadere informatie

Ing. Marco J. Bijkerk, Manager innovative technologies Business development Remeha NWE

Ing. Marco J. Bijkerk, Manager innovative technologies Business development Remeha NWE Ing. Marco J. Bijkerk, Manager innovative technologies Business development Remeha NWE 2050 alles duurzaam CO 2 Brandstof gebruik en CO2 in centraal vermogen 700000 600000 500000 400000 300000 200000 100000

Nadere informatie