WORKshop systeem. Succesvol workshops faciliteren met het WORK systeem voor workshops. !

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "WORKshop systeem. Succesvol workshops faciliteren met het WORK systeem voor workshops. ! M@rk.NL www.leerfaciliteren.nl"

Transcriptie

1 WORKshop systeem Succesvol workshops faciliteren met het WORK systeem voor workshops isbn Versie 2

2 Colofon Copyright 2013 Mark C Hoogenboom Omslagfoto Alle rechten voorbehouden. Eerste uitgave: Juni 2013 Tweede druk: Mei 2014 ISBN NUR Non-fictie informatief/professioneel algemeen Heb je dit ebook van een bekende ontvangen en vind je het nuttig? Schrijf je dan in op om op de hoogte te worden gehouden van nieuwe ebooks Mark C Hoogenboom "2

3 Workshops... 4 Het workshop systeem WORK Workshop faseovergangen De WORK stappen... 5 Een voorbeeld om de stappen toe te lichten WORK stappen toegelicht Wat is er aan de hand Opties bedenken en daarop voortbouwen Reduceer naar maximaal drie opties Kaart en koers Afsluiting Mark C Hoogenboom "3

4 Workshops Workshops begeleiden of faciliteren is te leren. Het is dan handig als je gevoel hebt voor het omgaan met mensen, maar je hoeft geen extravert te zijn om het te kunnen. Integendeel, introverte facilitators hebben zelfs een voordeel: ze denken graag eerst na en zijn daardoor beter in staat hun emoties voor zich te houden. Dat helpt als je voor een groep staat en van plan bent ze dingen te laten doen die ze zelf niet van plan zijn om te gaan doen. Om een workshop goed te faciliteren heb je naast de persoonlijke vaardigheden om met mensen om te gaan een werkwijze nodig: een workshop aanpak. Het workshop systeem WORK Een effectieve workshop volgt een systeem. Zodat je met grote mate van zekerheid kunt voorspellen dat er uit de workshop komt wat je eruit wilt laten komen. Het is overigens geen rigide systeem, want dan kun je niet meer reageren op wat er in de groep speelt tijdens de workshop zelf. Omgaan met wat er werkelijk gebeurt tijdens de workshop is belangrijker dan de vooraf opgestelde agenda volgen. Vandaar dat het systeem van een workshop je wel een agenda biedt, maar dat is meer een leidraad voor je dan een script dat precies zo moet lopen. Voor elke workshop is de WORK aanpak geschikt: een vier stappenaanpak voor de workshop zelf en ook telkens vier stappen in elke werkvorm in de workshop. Als begeleider van de workshop ondervind je de volgende voordelen bij het toepassen van de WORK aanpak: de deelnemers merken en voelen dat je een prettig ritme in de workshop aanbrengt; je hebt controle over elke overgang van de ene naar de volgende fase van een workshop; je merkt het direct als je te snel of te langzaam gaat en weet dan ook wat daaraan te doen Mark C Hoogenboom "4

5 Workshop faseovergangen Het WORK systeem brengt met de vier stappen de structuur van de workshop in lijn met de faseovergangen ervan. Zodat de deelnemers in de stand komen waarin ze het best kunnen participeren. De vier fasen zijn: 1. Verkennen, begrijpen, bevragen en sceptisch mogen zijn totdat duidelijk is waarom er aan het wat van de workshop gewerkt moet gaan worden; 2. Divergeren, genereren, creatief zijn, extrapoleren en voortbouwen op ideeën van anderen totdat alle te bedenken opties bedacht zijn en er niets meer komt. 3. Convergeren, criteria toepassen, kiezen, laten afvallen en reduceren totdat er een kleine lijst van goede opties overblijft waarvan duidelijk is waarom die overblijven. 4. Acties bedenken, invoeringsstrategie opstellen, puzzelen om met zo min mogelijk inspanning naar het doel te komen, totdat een realistische set invoeringsstappen zijn bedacht. Stappen die zowel de juiste koers (richting) hebben en ook op de kaart een te lopen route voorstellen. Het is van belang deze faseovergangen nauwkeurig te volgen, anders haken deelnemers niet aan (dan ga je te snel) of dan haken ze af (dan respecteer je hun bijdragen niet). Je kunt bijvoorbeeld de brainstorm in fase 2 (divergeren) niet mixen met het kiezen in fase 3 (convergeren). Tijdens het genereren van ideeën is het namelijk zonde om de verkeerde ideeën al af te schieten. Ten eerste weet je helemaal niet zo zeker of die verkeerd zijn, ten tweede worden die contributies niet meer gebruikt om betere mee te bedenken. Plus, wat zou jij zelf doen als jouw ideeën uit de lucht worden geschoten? Precies, je houdt op met ideeën bedenken. Of erger nog, je bedenkt ze wel, maar vertelt ze niet meer. Want sommigen reageren zo als ze druk voelen: nog wel bedenken maar het niet meer durven of willen zeggen. Het is daarom belangrijk de faseovergangen te respecteren, want de prijs die je betaald als je dat niet doet is het afhaken van sommige of mogelijk zelfs alle deelnemers. De WORK stappen Elke stap in de WORK aanpak is dus ook een faseovergang in de stemming en atmosfeer van de workshop. Met het WORK systeem maak je daarom van elke workshop een succes, want de stappen sluiten naadloos aan op de fasen. Het wordt daardoor een effectieve workshop. De vier WORK stappen zijn: Wat, Opties, Reduceer, Kaart en koers. In elke stap zit: 1. Wat is er aan de hand (verkennen) - de uitdaging of het probleem, de context, de grenzen en alles wat elke deelnemer nodig heeft. Met als doel dat iedereen voldoende weet om mee te doen Mark C Hoogenboom "5

6 2. Opties bedenken en daarop voortbouwen (divergeren) - een begeleide brainstorm om opties te bedenken en bedachte opties te gebruiken om nieuwe te bedenken. Met als doel zoveel mogelijk opties te krijgen. 3. Reduceer naar maximaal drie opties (convergeren) - een strenge selectieaanpak die ervoor zorgt dat uit de grote verzameling opties er maximaal drie als beste naar boven komen. Met als doel dat iedereen begrijpt waarom het die drie zijn die zo goed zijn. 4. Kaart en koers (acties) - omzetten van de optie (of opties) naar een routeplan dat met zo min mogelijk stappen van het nu naar het straks gaat. Waarbij dat straks dan de geïmplementeerde optie is. WORK workshop systeem schema WORKshop Werkvormen in de workshop Wat: Wat Opties: Reduceer: Koers: Wat: Opties Opties: Reduceer: Koers: Wat: Reduceer Opties: Reduceer: Koers: Koers en kaart Wat: Opties: Reduceer: Koers: Legenda verken fase divergeer fase convergeer fase actie fase 2014 Mark C Hoogenboom "6

7 De vier WORK stappen komen terug in elke werkvorm. In het schema hiervoor is aangenomen dat elk van de vier WORK stappen in de workshop telkens maar één werkvorm zal bevatten. Dat is niet altijd voldoende, soms heb je twee of drie werkvormen nodig om een stap uit de workshop te kunnen afronden. Belangrijk is het perspectief dat workshop zelf uit vier stappen bestaat, telkens één letter uit het WORK systeem, maar dat elk van die vier stappen zelf ook die structuur overnemen en opnieuw het WORK systeem volgen. Soms is dan zo n stap maar één enkele vraag, maar het blijft tot dezelfde WORK structuur die je aanhoudt. EEN VOORBEELD OM DE STAPPEN TOE TE LICHTEN. Stel, de workshop gaat over het kiezen van de eerstvolgende vakantiebestemming in jouw eigen gezin. De structuur volgens het WORK systeem is dan: 1. Wat is de uitdaging: Een vakantiebestemming kiezen die binnen de kaders (budget, afstand, reiswijze) past. 2. Opties: bedenk waar we heen kunnen, binnen de kaders. 3. Reduceer: gebruik criteria om tot een top één keuze te komen. 4. Koers en kaart: routeplan uitzetten voor het organiseren van deze vakantie. Maar als je nu in elk van de vier stappen kijkt, zie je dezelfde structuur terug: 1. Wat is de uitdaging: Een vakantiebestemming kiezen die binnen de kaders (budget, afstand, reiswijze) past Wat zijn de kaders, wat deden we voorgaande jaren, wie gaat er mee, wat is het maximale budget, gaan we wel of niet vliegen [Wat] 1.2. Wie heeft er nog vragen of opmerkingen over de kaders [Opties] 1.3. Welke kaders spelen het sterkst of zijn randvoorwaardelijk (bijvoorbeeld budget) [Reduceer] 1.4. Zijn er nog punten of gaan we door naar de volgende stap nu [Koers en kaart] 2. Opties: bedenk waar je heen kunt, binnen de kaders Wie heeft er ideeën, schrijf die dan op Post-its en plak ze op de deur [Wat] 2.2. Zoek nog even op Google naar meer ideeën, twitter even wat vriendjes voor opties [Opties] 2.3. Hebben we Antarctica per ongeluk vergeten en laten we dat zo [Reduceer] 2.4. Zijn er nog ideeën of gaan we door naar de volgende stap nu [Koers en kaart] 3. Reduceer: gebruik criteria om tot een top drie te komen We gebruiken nu de criteria om te kiezen [Wat] 3.2. Welke opties komen bovenaan te staan bij het toepassen van de criteria [Opties] 3.3. Zijn er opties die onmogelijk zijn, ook al staan ze bovenaan [Reduceer] 3.4. Zijn er nog criteria of bezwaren of kunnen we naar de volgende stap [Koers en kaart] 2014 Mark C Hoogenboom "7

8 4. Koers en kaart: routeplan uitzetten voor organiseren vakantie Welk regelwerk is er te doen [Wat] 4.2. Bedenken van alle acties [Opties] 4.3. Kiezen welke eerst en door wie [Reduceer] 4.4. Iedereen tevreden? [Koers en kaart] Afspreken wanneer de voortgang besproken wordt [Koers en kaart] 2014 Mark C Hoogenboom "8

9 WORK stappen toegelicht 1. WAT IS ER AAN DE HAND Er zijn hier twee onderdelen om te behandelen met de deelnemers van de workshop: 1. Probleemstelling - welk probleem moet er worden aangepakt; 2. Achtergrond - welke achtergrond heeft het probleem; dit verduidelijkt waarom het een probleem is, wie er belang bij heeft dat het opgelost wordt en waarom juist deze groep deelnemers gevraagd wordt er een oplossing voor te vinden. In de praktijk werken deze twee stappen niet altijd zoals ze van origine bedoeld zijn in het zevenstapsmodel PS/TB (Problem Solving/Team Building). Vooral als de workshop bedoeld is om de deelnemers iets te laten leren of iets toe te laten passen dat ze nog moeten leren, kom je niet goed weg met een inhoudelijke probleemstelling. Het wordt dan een leerdoelstelling en geen probleemstelling. Voorbeeld: invoeren Lean Stel, je wilt Lean denken en doen invoeren. Dat is jouw probleemstelling. Nog niet die van de deelnemers. Je hebt deze probleemstelling van je baas gekregen of de organisatie heeft besloten dat dit hard nodig is, bijvoorbeeld omdat ze met minder mensen meer willen kunnen gaan doen. De deelnemers kun je nu niet zomaar meenemen in jouw probleemstelling, omdat het voor jou niet mogelijk is de achtergrond zo uit te leggen dat ze vinden dat zij nu wat moeten gaan doen. Ze hebben er geen belang bij om het probleem op te lossen want dan helpen ze de organisatie met minder mensen uit te kunnen en dat bedreigt direct hun eigen baan. Of die van een collega. Ze zullen daarom niet gemotiveerd zijn om het nieuwe beleid in te voeren. Je hebt dan een andere insteek nodig in deze eerste stap in de workshop, om te voorkomen dat de sessie verzandt in een discussie waarom jij denkt dat dit hun probleem is en waarom jij denkt dat de deelnemers daar wat aan zouden moeten willen doen. Je kiest daarom dan niet voor het probleem van de organisatie, maar voor een uitdaging voor de medewerker zelf. Als het huidige werk zo wordt gedaan dat daar minder tijd voor nodig is, welk extra werk wil elke deelnemer dan gaan verzetten nu die niet zo druk meer zal hoeven zijn met het werk dat er nu allemaal ligt. Het vrijspelen van een medewerker zodat deze kan leren ander werk erbij te doen en dat daarna ook te gaan doen, is wel een probleemstelling die een medewerker zal interesseren. Voor specifiek het invoeren van Lean is het workshopsysteem SENPAI uitgewerkt, dat dit aspect van het aanbieden van de juiste probleemstelling oplost als het de wens van een organisatie is om met minder mensen meer te doen. Het ebook hierover kun je aanvragen op Betrokken deelnemers Neem voor nu even aan dat de deelnemers goed betrokken zijn bij de probleemstelling, voldoende in elk geval om deze te herkennen en te willen aanpakken. Ze hebben bijvoorbeeld 2014 Mark C Hoogenboom "9

10 zelf last van het probleem of ze willen een bijdrage leveren ten gunste van diegenen die er last van hebben. Dat initiële draagvlak is dan genoeg om de probleemstelling en de achtergrond te behandelen. Het behandelen van de probleemstelling is niet veel werk. Je kunt meestal in vijf minuten wel uitleggen wat er aan de hand is. Het doornemen van de achtergrond, de context, de reden voor het probleem en waarom het belangrijk is om het probleem op te lossen, vergt meer tijd. Eigenlijk is het niet eens goed aan te geven hoeveel tijd er nodig is voor het toelichten van de achtergrond, want het criterium om naar de volgende stap over te kunnen gaan is dat er voldoende achtergrond besproken is. Vóór dat moment al overstappen naar de volgende stap betekent dat je te snel gaat en deelnemers nog niet mee kunnen, mogelijk zelfs gaan afhaken. Meet of het duidelijk is Als het jou niet vanuit de groep deelnemers duidelijk wordt gemaakt dat alles voldoende duidelijk is, dan zul je het moeten meten. Daarvoor zijn diverse werkvormen beschikbaar. De vorm met de vraag: Is het iedereen nu duidelijk? wordt veel gebruikt en doet het niet erg goed. Mensen zijn graag bereid dan Ja te zeggen, of zeggen zelfs niets. Beide betekent niet per se dat alles duidelijk is, maar dat ze niet willen of kunnen aangeven wat er nog ontbreekt. Beter is het ze een klein werkje te geven dat met de probleemstelling en achtergrond te maken heeft. Bijvoorbeeld: een korte braindump van alles wat het oplossen van dit probleem in de weg staat. Of drie thermometers tekenen en laten aangeven op een schaal van 1 tot 10 hoe erg het probleem is, hoe urgent het probleem is en hoe groot ze de oploskans inschatten dat we in deze workshop er een oplossing voor weten te vinden. Jouw analyse van wat deze werkjes opleveren helpt je in te schatten wat ze ervan begrijpen. 2. OPTIES BEDENKEN EN DAAROP VOORTBOUWEN Een brainstorm is de meest gangbare werkvorm in de workshop. Er zijn veel technieken voor. Het gebruik van PostIt s is standaard, maar electronisch kan ook; dan hoeven de deelnemers niet eens fysiek bij elkaar te zitten. Ongeacht de hulpmiddelen die je inzet, de werkvorm kent een aantal belangrijke aspecten: deelnemers worden door de werkvorm aangemoedigd ideeën te plaatsen; bedachte ideeën komen zo snel mogelijk beschikbaar, zodat anderen ze kunnen lezen en erop kunnen voortbouwen; ideeën worden in eerste instantie op geen enkele wijze beoordeeld, gegroepeerd of gewogen (alle ideeën zijn goed); zelf werken of juist samen werken mag allebei; het is een schrijvende werkvorm, zodat ook zachte sprekers of bescheiden deelnemers hun bijdrage kunnen leveren. Alles laten zien aan iedereen Ongeacht welke aanpak je kiest: zorg ervoor dat ideeën zodanig worden getoond, dat iedereen ze kan zien en lezen. Daarmee is voortbouwen op elkaars ideeën mogelijk Mark C Hoogenboom "10

11 Komen er veel ideeën, maak dan meer werkruimte om ze op te hangen of te tonen. Komt er bijna niets, doe dan eerst een brainstorm die als probleemstelling heeft: Wat weerhoudt ons van veel ideeën opschrijven?. Want blijkbaar is er een drempel die je dan eerst wilt aanpakken. Als deze brainstorm binnen de brainstorm inderdaad nodig is, dan loopt er dus een tweede WORK stappenset binnen een eerste. In de O pties-stap van de eerste is een WORK nodig om die O -stap goed te laten verlopen. Maak dat mini-workje helemaal af, zodat die eindigt met het wegnemen van de drempel(s) om met ideeën te kunnen komen. 3. REDUCEER NAAR MAXIMAAL DRIE OPTIES Kiezen vinden mensen moeilijk. Behalve als ze een goede set criteria wordt aangeboden, die ze ook willen accepteren als hulpmiddel om te kiezen. Met een goede set criteria wordt het kiezen makkelijk. Het vinden van de juiste criteria is belangrijk en bij voorkeur lopen de criteria die de deelnemers accepteren precies gelijk op met de criteria die de opdrachtgever van de workshop wenst. Echter, de werkelijkheid is meestal anders. Voor het kiezen van de criteria heb je grofweg drie opties: 1. de groep laten bepalen wat het wordt - dan wordt het een onvoorspelbare set, maar er is meteen draagvlak; 2. die van de opdrachtgever aanbieden en werken aan de acceptatie daarvan; 3. met de groep een begeleide brainstorm doen om tot de juiste criteria te komen. Deze optie is een WORK in zichzelf, met als probleemstelling: Welke criteria zijn bruikbaar voor het kiezen van opties? en met als resultaat een paar criteria. Maximaal drie. Voorwaarden goede criteria Ongeacht welke aanpak je kiest, elk criterium dat gebruikt gaan worden om de opties op volgorde te zetten, moeten aan twee voorwaarden voldoen: 1. het criterium moet een keuze opwekken - er vallen dus opties af en andere opties krijgen de voorkeur door het criterium. Als dit niet het geval is, dan is het een nutteloos criterium, want dan kiest het niet; 2. het criterium moet acceptabel zijn, redelijk zijn, begrijpelijk zijn voor de deelnemers - zodat het resultaat van het kiezen ook begrepen zal worden. Dat draagvlak is cruciaal. Soms komen de criteria van buiten mee de workshop binnen, bijvoorbeeld als de opdrachtgever ze meegeeft. Het is zonder meer handig om draagvlak bij de opdrachtgever te halen voor de te hanteren criteria als deze niet door de opdrachtgever zelf zijn bedacht. Maar dat kan alleen als deze beschikbaar is daarvoor (anders kun je niet goed verder). Zachte en harde criteria Als de groep zelf zachte criteria de voorkeur geeft (bijvoorbeeld: vinden we een optie leuk ) en de opdrachtgever juist harde criteria wenst (bijvoorbeeld: wat levert het meeste op ), dan kun 2014 Mark C Hoogenboom "11

12 je niet verwachten dat er consensus over de criteria ontstaat. Dan gebruik je beide typen criteria. Als het gebruik van twee criteria tegelijkertijd convergeert (als een optie op beiden criteria hoog scoort) ben je klaar. Zo niet, dan kun je niet anders dan uit beide categorieën opties kiezen en voor elk van deze dan licht uitwerken wat de consequenties zijn. Zo zal een optie die veel oplevert maar die niemand leuk vind, niet veel draagvlak krijgen bij de invoering. Dan heb je een andere drijfveer nodig om mensen te motiveren die optie toch door te voeren. De opties doortesten Als er een korte lijst met opties uit het toepassen van de criteria ontstaat, dan ben je nog niet klaar: er moet nog getest worden. Een belangrijke toets voor elk van de top drie opties is te kijken of er denkfouten in zijn blijven zitten. Dat is het geval als een optie wel goed door de criteria heen komt, maar dat er nog wat mee is waardoor het niets kan worden met die optie. Deze toets-substap wordt alleen overgeslagen als je zo wel kunt vaststellen dat de opties foutvrij zijn. Dat is soms het geval. Zet de groep in een zo kritisch mogelijke stand en begin een brainstorm per optie. Met als probleemstelling: Wie kan een bezwaar bedenken waardoor deze optie stuk gaat?. Dit is in zichzelf een korte WORK, waarbij het resultaat bij voorkeur nul acties is. Want dan bleek de optie niet stuk te krijgen. Zijn er wel bezwaren, onderzoek dan of die op te lossen zijn, zodat ze verdwijnen. Dat kan soms met een maatregel waardoor de bezwaren oplossen, dan wordt dat wel extra werk bij het kiezen voor die optie want de maatregel moet ook ingevoerd worden. Denk aan het toevoegen van een monitormaatregel, waarmee je elke dag gaat meten of een optie nog op de rails staat en voortgang boekt. Dan wordt het ongemerkt werglijden en mislukken van de optie voorkomen. Soms zorgt het toevoegen van een of meer randvoorwaarden aan de optie voor voldoende bescherming tegen bezwaren omdat die daarmee dan worden voorkomen. Denk aan de randvoorwaarde dat de optie alleen op werkdagen en kantoortijden hoeft te werken, zodat er altijd iemand bij gehaald kan worden als er wat mis gaat. De optie is dan realistisch omdat door middel van de randvoorwaarden wordt voorkomen dat de optie stuk gaat. Het testen van opties is noodzakelijk, maar het lijkt soms voor degene die de optie bedacht heeft een pijnlijke activiteit. Dat is het ook. Dat is zelfs de bedoeling, want alleen een goed geteste optie zal straks in werkelijkheid ook overleven. Je test dan ook de optie en niet de persoon die de optie verwoord heeft. Die persoon zou daarom juist enorme energie mogen krijgen van het testen van de optie, want de echte goede opties komen door de test. Het is echter ook weer geen prijsschieten maar het is een objectief proces om te testen of een goed idee werkelijk zo goed is als het lijkt te zijn. Kan het vliegen én landen? Merk op dat het testen hier als doel heeft te kijken of de optie stuk kan, en ook om te bedenken of dat stukgaan te voorkomen is. De groep werkt aan het beschermen van een optie, niet alleen de bedenker. Je wilt alle hersenen die er zijn inzetten voor de test, maar ook voor 2014 Mark C Hoogenboom "12

13 het zoeken naar de fix als de optie in de problemen komt. Mocht de aanbrenger van de optie toch ongemak voelen bij deze stap, licht dan toe dat dit ongemak beter nu één keer heftig gevoeld kan worden, dan dat straks zonder deze stevige test blijkt dat in de werkelijkheid de optie niet kan vliegen. Of nog wel kan vliegen maar niet kan landen, wat ook niet erg goed zal uitpakken. Dat wil niemand: nu een ondoordacht besluit nemen wat straks leidt tot een calamiteit. Vliegen is één ding, landen is een nog belangrijker ding. Een optie die kan vliegen krijg jij werkend en nuttig. Een optie die kan landen krijg jij werkend, nuttig én belegd bij degenen die de optie permanent in bedrijf zullen gaan houden. Dat laatste is wat je wilt, anders ben jij de hele tijd bezig hard te flapperen om jezelf met optie en al in de lucht te houden. En dat houd je niet vol. 4. KAART EN KOERS Deze laatste stap heet vaak Actieplan of Next Steps, maar dat is meestal een lijst met acties die mensen dan voor een of andere datum moeten hebben uitgevoerd. Zo n lijst is maar moeilijk goed af te werken, zo blijkt in de praktijk. Daarom worden in deze vierde stap twee dingen uitgewerkt: 1. welke koers moet gehouden worden (daarvoor wordt een kapitein aangewezen); 2. welke route op de kaart moet gelopen en wie loopt welk stuk van de route. Er wordt een stevige inspanning gedaan om met zo min mogelijk stappen zo ver mogelijk te komen. Liever in drie stappen naar een goede implementatie van de optie dan in dertig stappen naar een compleet perfecte implementatie. Degene die de koers gaat bewaken zit dichtbij of is de opdrachtgever. Je bent het nooit zelf als begeleider van de workshop. Degenen die de stappen op de kaart gaan lopen zijn bij voorkeur deelnemers van je workshop. Want die begrijpen wat er is gekozen en ook waarom. Zijn het anderen dan de deelnemers, dan moet de degene die de koers bewaakt deze klussen gaan uitzetten bij degenen die de stappen op de kaart gaan lopen. Afsluiting De vier stappen in het WORK systeem zorgen ervoor dat je nauwkeurig de faseovergangen in een effectieve workshop aanhoudt: 1. Verkennen - eerst nagaan wat er behandeld gaat worden en goed toetsen of iedereen daar het juiste begrip bij heeft (de Wat stap); 2. Divergeren - daarna brainstormen - of een andere techniek gebruiken - om opties te krijgen hoe het probleem het best aangepakt kan worden (de Opties stap); 3. Convergeren - dan de opties reduceren tot een werkbare setje goede ideeën die kunnen vliegen én kunnen landen. Want je wilt ze ze in de lucht krijgen (dat is het vliegen) én de 2014 Mark C Hoogenboom "13

14 oplossing goed belegd krijgen om deze blijvend te kunnen benutten (dat is het landen). Dit is de Reduceer stap; 4. Acties - als laatste zorg je ervoor dat er een koers waar het naar toe moet en er een kaart is die de stappen aangeeft die nodig zijn om het idee om te zetten naar werkelijkheid. Zodat je de richting weet (koers) en de stappen die gezet moeten worden (kaart). Dit is de Kaart en koers stap. Met deze vier stappen krijg je de deelnemers telkens in het goede gedachtenspoor: verkennen, divergeren, convergeren en actie. Dat levert dan maximaal rendement op in elk van de vier stappen. Tevens voorkom je ermee dat de deelnemers vooruit lopen op taken verderop in de workshop. Dat is een berucht probleem, vooral bij het brainstormen. Dat de ideeën die mensen aanbieden (stap 2) direct worden beoordeeld of afgewezen (is werk voor stap 3) en dat het aanbieden van ideeën daardoor stil valt. Een belangrijk aspect aan de stappen en faseovergangen is dat je alle deelnemer-typen die in je workshop zitten de gelegenheid geeft bij te dragen. Een stille of introverte deelnemer kan toch goed meedoen met een brainstorm die met PostIt s loopt. Want dan is het verkrijgen van het woord en het direct goed formuleren van wat je bedacht hebt niet aan de orde. En de heftige criticaster kan helemaal los in de reduceerstap waar je in de toets mag proberen een oplossingsoptie stuk te krijgen. Je zet telkens iedereen in zijn kracht in en respecteert daarmee hoe elke deelnemer is. Dat voelen mensen en dat maakt ze blij, dat maakt ze actief. Daardoor gaan ze participeren. En daar krijg je dan een effectieve en leuke workshop van Mark C Hoogenboom "14

SENPAI Lean implementatie workshop

SENPAI Lean implementatie workshop SENPAI Lean implementatie workshop Lean leren toepassen in zes stappen M@rk.NL www.leerfaciliteren.nl isbn 978-94-91779-01-5 Versie 1 Colofon Copyright 2013 Mark C Hoogenboom Omslagfoto www.rgbstock.com

Nadere informatie

Lead Architect. facilitator. Combineer de rollen ICT architect en workshop. ! M@rk.NL www.leerfaciliteren.nl. isbn 978-94-91779-08-4 Versie 1

Lead Architect. facilitator. Combineer de rollen ICT architect en workshop. ! M@rk.NL www.leerfaciliteren.nl. isbn 978-94-91779-08-4 Versie 1 Lead Architect Facilitator Combineer de rollen ICT architect en workshop facilitator!! M@rk.NL www.leerfaciliteren.nl isbn 978-94-91779-08-4 Versie 1 Lead Architect Facilitator... 3 De ICT architectuurworkshop...

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

CREATIEF CONCEPTEN OP BASIS VAN CREATIVITEIT HOE? ZO!

CREATIEF CONCEPTEN OP BASIS VAN CREATIVITEIT HOE? ZO! CREATIEF CONCEPTEN OP BASIS VAN CREATIVITEIT HOE? ZO! INHOUDSOPGAVE STARTFASE VOORAF - IS HET EEN ONDERWERP VOOR CREATIVITEIT? - ANALYSEVRAGEN - BRIEFING MET PROBLEEMEIGENAAR DE CREATIEVE SESSIE - SPELREGELS

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Talentrapportage 2 Inleiding De wereld en de arbeidsmarkt zijn constant in beweging. Maar waarheen? Niemand weet exact hoe het werkveld er

Nadere informatie

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling PAPI PAPI Coachingsrapport Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling Alle rechten voorbehouden Cubiks Intellectual Property Limited 2008. De inhoud van dit document is relevant op de afnamedatum en bevat

Nadere informatie

Het GROW-model. Deze onderdelen worden hieronder toegelicht. Per onderdeel worden er voorbeeldvragen aangegeven.

Het GROW-model. Deze onderdelen worden hieronder toegelicht. Per onderdeel worden er voorbeeldvragen aangegeven. Het GROW-model Een ontwikkelingsgesprek is het meest effectief als je de vragen in een bepaalde structuur stelt. Het GROW-model biedt deze structuur. (Whitmore, 1995) Het GROW model bestaat uit de volgende

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Ontdekken hoe je je tijd goed kunt beheren, bestaat voor. Jezelf voorbereiden op succes. Hoofdstuk 1. Leer jezelf kennen.

Ontdekken hoe je je tijd goed kunt beheren, bestaat voor. Jezelf voorbereiden op succes. Hoofdstuk 1. Leer jezelf kennen. Hoofdstuk 1 Jezelf voorbereiden op succes In dit hoofdstuk: Een solide timemanagementsysteem opbouwen De grootste uitdagingen van timemanagement het hoofd bieden Het verband zien tussen doelen stellen

Nadere informatie

maandag 9.30-12.30 dinsdag 9.30-12.30, 11.00-14.00, 19.30-22.30 woensdag 19.30-22.30 donderdag 9.30-12.30

maandag 9.30-12.30 dinsdag 9.30-12.30, 11.00-14.00, 19.30-22.30 woensdag 19.30-22.30 donderdag 9.30-12.30 Workshops! Meer creativiteit in je werk Interactieve bijeenkomsten vormgeven Ideeën voor promotie van jouw onderneming Nieuwe producten voor jouw bedrijf Creatieve werkvormen (serie van 4 workshops) Wegens

Nadere informatie

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo WERKVORMEN MAGAZIJN Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Voorwoord Voor u heeft u Thema boekje 1 Wat is netwerken? Dit themaboekje is een onderdeel van de lessenserie Netwerken.

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Hoe werk je met een zorgleefplan?

Hoe werk je met een zorgleefplan? Hoe werk je met een zorgleefplan? Slagen we erin de cliënt te ondersteunen te leven zoals hij dat wil? Artikel: 2008-003 Datum: 15-12-2008 Auteur: Merel van Uden In een zorgleefplan beschrijf je hoe de

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

Handleiding Verbetercheck in teams

Handleiding Verbetercheck in teams Handleiding Verbetercheck in teams Praktisch hulpmiddel om de Verbetercheck in een team toe te passen 22 maart 2011 Betrokken partijen: Teksten en advies: Huub Pennock en Alex van der Wal 1 Inleiding De

Nadere informatie

Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ!

Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ! Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ! Niet alleen toevoegen maar ook opruimen Een handleiding van de Opruimdienst als hulpmiddel voor jouw team Handleiding

Nadere informatie

Definitiefase fase 2

Definitiefase fase 2 Definitiefase fase 2 Nu dat jullie als projectteam de startnotitie af hebben, kunnen jullie beginnen met de volgende fase: jullie gaan de startnotitie uitbreiden tot een projectplan en jullie gaan de rollen

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Competenties De Fontein

Competenties De Fontein Competenties De Fontein We werken met de volgende 4 competenties: 1. Verantwoordelijkheid 2. Samenwerken 3. Organisatie en planning, zelfstandigheid 4. Motivatie - In klas 1 wordt gewerkt aan de volgende

Nadere informatie

PROLOOP NR 1 2015 HAAL HET BESTE UIT JOUW LOPERS MET ZIPCOACH

PROLOOP NR 1 2015 HAAL HET BESTE UIT JOUW LOPERS MET ZIPCOACH PROLOOP NR 1 2015 HAAL HET BESTE UIT JOUW LOPERS MET ZIPCOACH 56 TIPS & TRICKS Elke hardloper heeft zijn eigen doelstelling: waar de één zich bijvoorbeeld focust op het verbeteren van zijn looptechniek,

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties Perspectief op gewoon leven Wat we leren van evaluaties Stichting Perspectief, juni 2005 Aanleiding De LFB komt op voor de belangen van mensen met een verstandelijke beperking. De LFB heeft de ervaring

Nadere informatie

Wat is leercoaching?

Wat is leercoaching? Wat is leercoaching? 2 zelfstandig sturen Leercoaching is een programma dat als doel heeft leren en ontwikkelen te stimuleren. Diegene die leert, wordt begeleid door een coach. De coach onderzoekt samen

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

Werken in de techniek

Werken in de techniek 08740 Arbeidsmarkt Assistent 05-06-2008 10:44 Pagina 1 werkproces 1 1 2 3 4 Werken in de techniek Arbeidsmarktgekwalificeerd Assistent Wat laat je zien? Je komt op tijd en houdt je aan afspraken Je assisteert

Nadere informatie

Workshops : Leen Goossens -GSM: 0495/64.57.96- leengoos@hotmail.com. Leren en studeren

Workshops : Leen Goossens -GSM: 0495/64.57.96- leengoos@hotmail.com. Leren en studeren Workshops : Leren en studeren Persoonlijk Ontwikkelingsplan (POP) : Als werknemer moet je blijven leren, anders kom je buiten spel te staan. Werkgevers willen graag medewerkers die zich verder ontwikkelen.

Nadere informatie

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens Trainen en coachen Psycholoog Mirella Brok Skype Tilburg Made Den Bosch psycholoog@psycholoogmirellabrok.nl 06 1771 2728 KvK 51743256 Lid Nederlandse Beroepvereniging voor Toegepaste Psychologie Opwarmoefening

Nadere informatie

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014?

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? Mark C Hoogenboom Deze tekst is eind 2013 geschreven alsof het eind 2014 is. De tekst is bedoeld om een beeld te schetsen waar de OosterparkBOOM

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Het 5V- proces van Appreciative Inquiry is een uitstekend instrument voor het houden van een waarderend gesprek of interview. Je kunt de stappen in het

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek.

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. Conflicten hanteren Tijd: verdelen over twee bijeenkomsten. Bijeenkomst 1 Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. De uitkomst van

Nadere informatie

Tips voor Succesvolle Productlancering

Tips voor Succesvolle Productlancering Tips voor Succesvolle Productlancering Door Welmoet Babeliowsky 2015-2016 Hallo! Ben je zelfstandige, coach, trainer of adviseur? Dan heb ik gelijk een vraag aan je! Stel je eens voor: Dat je een nieuw

Nadere informatie

De bruistablet. Creatief zoeken naar

De bruistablet. Creatief zoeken naar De bruistablet Creatief zoeken naar sprankelende oplossingen Op de jeugddienst word je dagdagelijks geconfronteerd met kleine en/of grote problemen, vraagstukken, uitdagingen die een antwoord van je vragen.

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan

Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan SLB-hoofdfase Jaar 3/4 2014-2015 Code: AFXX-SLB-J3J4-14 AC duaal: AFXX-SLB-D3D4-14 1 Bouwen aan je persoonlijk ontwikkelplan Het persoonlijk ontwikkelplan is

Nadere informatie

MEER PLEZIER WORKSHOP PLEZIER IN UITVOERING

MEER PLEZIER WORKSHOP PLEZIER IN UITVOERING MEER PLEZIER WORKSHOP PLEZIER IN UITVOERING Teamwijzer Wat Voor wie Handleiding voor de Workshop Plezier in uitvoering. Workshopleider. PLEZIER IN UITVOERING Als je werk beter kan, zeg & doe het dan WAT

Nadere informatie

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X KNLTB Stappenplan beleidsplan tennisvereniging X Inleiding Iedere verenigingsbestuurder weet in het achterhoofd dat het belangrijk is om beleidsmatig en doelgericht te werken. Toch komen de meeste verenigingsbestuurders

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie

Talent Unlimited Manus Peetstraat 29 1183 LG Amstelveen 06-21208755 www.talentunlimited.eu info@talentunlimited.eu KvK 51661438 BTW NL027580982B01

Talent Unlimited Manus Peetstraat 29 1183 LG Amstelveen 06-21208755 www.talentunlimited.eu info@talentunlimited.eu KvK 51661438 BTW NL027580982B01 Talent Unlimited Manus Peetstraat 29 1183 LG Amstelveen 06-21208755 www.talentunlimited.eu info@talentunlimited.eu KvK 51661438 BTW NL027580982B01 Bank 5992769 INHOUD STAP 1 TalentScan 1 Sterke punten

Nadere informatie

7Omgaan met faalangst

7Omgaan met faalangst DC 7Omgaan met faalangst 1 Inleiding Faalangst kan jouw leerprestaties behoorlijk in de weg staan. In dit thema lees je iets over de oorzaken van faalangst en geven we je tips om ermee om te gaan. De inhoud

Nadere informatie

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders Door Hartger Wassink R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders De rol van de schoolleiders mag niet onderschat worden. Netwerkleren leidt, als het goed is, tot

Nadere informatie

Hoe stel je goede online marketingdoelen op? checklist

Hoe stel je goede online marketingdoelen op? checklist Hoe stel je goede online marketingdoelen op? checklist Hoe stel je goede online marketingdoelen op? 2 Veel marketeers kennen de pijn: het stellen van nieuwe marketingdoelen. Het blijft een uitdaging om

Nadere informatie

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn.

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn. Werkstukwijzer Deze werkstukwijzer helpt je om een werkstuk in elkaar te zetten. Je vult eerst een formulier in. Op dit formulier komt te staan waar je werkstuk over gaat en hoe je het aanpakt. Met behulp

Nadere informatie

Help, ik zit in de OR! Meer dan 200 Gouden tips voor de ondernemingsraad

Help, ik zit in de OR! Meer dan 200 Gouden tips voor de ondernemingsraad Help, ik zit in de OR! Meer dan 200 Gouden tips voor de ondernemingsraad De Gouden tips serie is in 2014-2016 verschenen op www.schateiland.com, op OR TV (Youtube) en in OR Rendement. Walter Landwier Help,

Nadere informatie

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Verslaglegging P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Leeuwarden, 13 september 2011 Verslaglegging Door : P. Broekhuizen, F. Sijsling en G. Zandvliet Docenten Nederlands Klas : LBLV.2

Nadere informatie

Hoe word je succesvol in sales

Hoe word je succesvol in sales Hoe word je succesvol in sales Verkopen gaat niet vanzelf. Zeker niet in deze tijd. Toch zijn nog steeds veel verkopers erg succesvol. Dat komt niet door het product of de dienst die ze aanbieden, maar

Nadere informatie

SPELVARIANTEN. Heb je vragen, feedback of wil je op weg geholpen worden, neem contact met ons op. info@talentengenerator.nl.

SPELVARIANTEN. Heb je vragen, feedback of wil je op weg geholpen worden, neem contact met ons op. info@talentengenerator.nl. SPELVARIANTEN Je ontdekt meer in een uur spelen dan in een jaar converseren Plato Het klinkt zo simpel we gaan bouwen aan het vertrouwen maar is het wel zo simpel? Zomaar vanuit het niets het thema vertrouwen

Nadere informatie

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Creatief en flexibel toepassen van Triplep Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Programma Overzicht Kennismaking Persoonlijke werving van ouders Een goede relatie opbouwen met de ouders

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11

SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11 SPEELWIJZE WERKPLEZIER SPEL - Bladzijde 1 / 11 SPEELWIJZE Werkplezier Spel Heb je plezier in je werk? Dat is een vraag die regelmatig wordt gesteld. Is je antwoord ja, dan is de kunst dit zo te houden.

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Een klacht is een kans. Wanneer een klant de moeite neemt om zijn onvrede te laten blijken, biedt dat je de mogelijkheid de klant alsnog tevreden te stellen

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL De huidige arbeidsmarkt ziet er heel anders uit dan die van vroeger: we veranderen vaker van baan of de inhoud ervan verandert, banen zijn minder zeker en de groei

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Verschillende manieren van registreren

Verschillende manieren van registreren Sessie 1 Vaak ben je je niet bewust van je schema s en/of op welk moment ze getriggerd worden. Je voelt een pijnlijke emotie en/of reageert op een manier die jij of je omgeving als niet-prettig ervaart.

Nadere informatie

Werkboek LEVEL BLOK NAAM GROEP

Werkboek LEVEL BLOK NAAM GROEP Werkboek LEVEL BLOK NAAM GROEP Dit leerlingwerkboek is een onderdeel van Levelwerk, een uitgave van Eduforce. Auteur: Jan Kuipers Vormgeving: Eduforce Druk: Cedin Eduforce 2014 Uitgeverij Eduforce Lavendelheide

Nadere informatie

In 10 stappen van project naar effect!

In 10 stappen van project naar effect! In 10 stappen van project naar effect! een handleiding voor slim zorgen > Betrek de belangrijke sleutelpersonen > Stel projectteam samen & kies pilotteams > Screen de huidige situatie > Organiseer een

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

coach 4. 1. 3. 2. We zullen vandaag vooral ons richten op de eerste twee onderdelen. En dat doen we door er zelf

coach 4. 1. 3. 2. We zullen vandaag vooral ons richten op de eerste twee onderdelen. En dat doen we door er zelf Bij Agapè StudentLife hechten we veel waarde aan coachend leiderschap. We zien het als onze roeping om dat wat we zelf van God gekregen hebben te vermenigvuldigen in anderen, die op hun beurt ook anderen

Nadere informatie

6Het voorbereidingsdraaiboek

6Het voorbereidingsdraaiboek DC 6Het voorbereidingsdraaiboek In dit dc-thema vind je informatie over het voorbereiden van een evenement. Het is een soort checklist van tien aandachtspunten, om te controleren of je niets vergeten bent.

Nadere informatie

Ondersteuning bij leven met een beperking

Ondersteuning bij leven met een beperking Ondersteuning bij leven met een beperking Niet-aangeboren hersenletsel MEE Niet-aangeboren hersenletsel Raad en daad als het om mensen met NAH gaat Niet-aangeboren hersenletsel (NAH) overkomt je. Door

Nadere informatie

cultuur Innovatie Yellow Blue Voorspel Baarheid Kennis verbinden

cultuur Innovatie Yellow Blue Voorspel Baarheid Kennis verbinden cultuur Innovatie Yellow Blue Voorspel Baarheid Kennis verbinden In zijn oorspronkelijke vorm bestaat een organisatie uit een groep mensen met een gezamenlijk doel, die elkaar goed kennen en in dezelfde

Nadere informatie

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan!

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! 1 Inhoudsopgave: Voorwoord pagina 3 Inleiding pagina 4 Hoofdstuk 1 Hoe een middel een doel werd pagina 5 Hoofdstuk 2 Waar het eigenlijk om gaat pagina

Nadere informatie

AMETHIST Developing People

AMETHIST Developing People AMETHIST Developing People COMMUNICEREN MET KINDEREN AMETHIST Developing People Argonweg 7 11 3812 RB Amersfoort 033 7370182 www.amethistdevelopingpeople.nl Waarom? Wie kent het niet? Het gevoel van machteloosheid

Nadere informatie

INLEIDING. Inleiding

INLEIDING. Inleiding INLEIDING 13 Inleiding Je hebt besloten dit boek te lezen. Waarschijnlijk heb je op dit moment een relatie. En waarschijnlijk ben je benieuwd hoe je je relatie kunt verbeteren: je begrijpt je partner niet

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Benodigdheden: Filmpje brein uitleg: overtuigingen en het effect op leren Kaartjes helpende en remmende gedachten, zie bijlage 1

Benodigdheden: Filmpje brein uitleg: overtuigingen en het effect op leren Kaartjes helpende en remmende gedachten, zie bijlage 1 Titel van deze les: Helpende en remmende gedachten 2 Uitdaging: overtuigingen Denkwolk onderwerp: overtuigingen Vakgebied(en): psycho educatie Doelgroep: MB/BB Maker: Marianne van Zetten Doel: Welke vaardigheid

Nadere informatie

Coalitielid met hart en ziel

Coalitielid met hart en ziel Coalitielid met hart en ziel Samenwerken vind ik belangrijk omdat... Peter Rooze 29 januari 2011 Teambuilding en samenwerking. Resultaten: 1. Kennismaking met - motieven van - collega s. 2. Betere samenwerking.

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

FASE 1: WAT KAN ER BETER?

FASE 1: WAT KAN ER BETER? FASE 1:? Wat? Wie? Wanneer? Hoe lang? In de eerste maand gaan jullie bekijken wat er beter kan op school! Met het hele team en de begeleider. Dit is de start van het project. Deze fase duurt ongeveer acht

Nadere informatie

Project Start Up Wat is het? Wie nemen er deel? Wanneer kies je voor een PSU? Hoe werkt het?

Project Start Up Wat is het? Wie nemen er deel? Wanneer kies je voor een PSU? Hoe werkt het? Project Start Up Wat is het? De Project Start Up (PSU) is een krachtige interventie bij aanvang van het project. De PSU is een workshop waarin je de belangrijke aspecten van het project met elkaar inventariseert

Nadere informatie

werken aan leren leren

werken aan leren leren Opbrengstgericht werken aan leren leren werkvormen leren leren CED-Groep en Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs LECSO Colofon Deze uitgave maakt onderdeel uit van de publicatie Opbrengstgericht

Nadere informatie

Positieve en negatieve gedachten

Positieve en negatieve gedachten Positieve en negatieve gedachten ( Wat is positieve en negatieve gedachten ) Deze opdracht wil je negatieve gedachten verminderen en je positieve gedachten een boost geven. Deze opdracht bestaat uit twee

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Overtuigend en Ontspannen Presenteren

Overtuigend en Ontspannen Presenteren Overtuigend en Ontspannen Presenteren 24 november2015 Jullie doelen? Training Presenteren Minder zenuwen bij presentaties Makkelijker contact met het publiek Wat wél en beter niet te zeggen Meer JA s van

Nadere informatie

Overtuigend en Ontspannen Presenteren

Overtuigend en Ontspannen Presenteren Overtuigend en Ontspannen Presenteren Trainers 13 april 2016 Saskia Slotboom Hettie van den Hoeven Saskia Slotboom 2016 2 Training Presenteren Training Presenteren Tools en praktische tips om: Voorstellen

Nadere informatie

Samenwerken èn netwerken

Samenwerken èn netwerken Samenwerken èn netwerken Stappenplan voor versterken van zelforganisaties Auteurs Saskia van Grinsven en Jamila Achahchah Fotografie: Guillermo Dazelle MOVISIE Juni 2012 Inleiding Voor je ligt een stappenplan

Nadere informatie

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER.

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. Mats Werkt! DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. WWW.MATSWERKT.NL Mats werkt: Dé cursus voor het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer.

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

Organiseren. werkt! Krijg meer overzicht,, structuur en (tijd) winst! Germo Bekendam Karlijn L Ortye

Organiseren. werkt! Krijg meer overzicht,, structuur en (tijd) winst! Germo Bekendam Karlijn L Ortye Organiseren werkt! Krijg meer overzicht,, structuur en (tijd) winst! Germo Bekendam Karlijn L Ortye Inhoud 1. Organiseren is keuzes maken 6. Planning en digitaal organiseren 7. E-mail organiseren Pagina

Nadere informatie

Young People Coaching Experience

Young People Coaching Experience Hét loopbaanprogramma voor Young Professionals Young People Coaching Experience In 5 stappen naar je ideale baan! Ga jij met tegenzin naar je werk? Heb je er genoeg van om werk te doen dat niet bij je

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

De nieuwe zorgmedewerker

De nieuwe zorgmedewerker Werkblad De nieuwe zorgmedewerker De zorg verandert in snel tempo. Ook jouw rol als verzorgende of helpende verandert: meer aandacht voor individuele cliënten en hun netwerk. Werken met een zorg-leefplan

Nadere informatie

Geneeskunde studiejaar 2014-2015. Matchingsvragenlijst MATCHING

Geneeskunde studiejaar 2014-2015. Matchingsvragenlijst MATCHING Geneeskunde studiejaar 2014-2015 Matchingsvragenlijst MATCHING Dit PDF document is een weergave van het matchingsformulier voor de opleiding geneeskunde van de Universiteit Utrecht, uitgevoerd door het

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG:

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters op een

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren Ada van Dalen Wat is W&T? W&T is je eigen leven W&T: geen vak maar een benadering De commissie wil onderstrepen dat wetenschap en technologie in haar ogen géén

Nadere informatie