Restwarmteafzet uit de Nederlandse papier- en kartonindustrie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Restwarmteafzet uit de Nederlandse papier- en kartonindustrie"

Transcriptie

1 Restwarmteafzet uit de Nederlandse papier- en kartonindustrie Inleiding In de Nederlandse papier- en kartonindustrie gaat >60% van de toegevoerde energie als restwarmte verloren (zie kader): Restwarmte kan op diverse manieren nuttig toegepast worden. De mogelijkheden zijn in tabel weergegeven. De mogelijkheden zijn afhankelijk van de kwantiteit en kwaliteit (temperatuurniveau) van de restwarmte en de vraag naar warmte in de omgeving. In tabel zijn de mogelijkheden op basis van het temperatuurniveau in een soort cascade, van een hoog niveau, met meerdere energetische en economische (besparings-) mogelijkheden, tot een lager niveau, weergegeven. De wijze van restwarmtebenutting dient men bij voorkeur volgens een cascadering te bepalen. De voorkeur zal dan ten eerste bij eigen gebruik van de beschikbare restwarmte zijn. Indien er intern geen vraag is kan men zich wenden tot de warmtevraag die extern aanwezig is of deze warmtevraag zelf creëren door het aantrekken van processen met een dergelijke vraag (bijvoorbeeld drogerijen). Tabel : Mogelijkheden van restwarmtebenutting (www.restwarmte.nl) Temperatuurniveau (ºC) Verwarmmogelijkheden Koelmogelijkheden Mogelijkheden van elektriciteitsopwekking >00 - Direct op conventionele verwarming en boiler met warmteleidingen - Transport per vrachtwagen - Damprecompressie van stoom - Absorptiekoelmachine - Organic Rankine Cycle - Gasexpansie Direct op conventionele verwarming en boiler met warmteleidingen - Transport per vrachtwagen Lt-verwarming - Voorverwarming van tapwater - Ht-warmtepomp Betonkernactivering - Warmtepomp <0 - Warmtepomp In 00 is 5 PJ aardgas ingekocht, waarvan,5 PJ in de energieconversie (WKK of stoomketel) gebruikt is. Het verschil is verkocht of als directe brandstof ingezet. Van deze,5 PJ gaat tijdens de energieconversie 6,5 PJ (0%) verloren als schoorsteenverlies, waarvan ongeveer /4 een temperatuur van 0 à 60 C heeft. Vervolgens wordt er 4 PJ (>40%) geëmitteerd als uitlaatlucht van het droogproces (kapemissie), waarvan ongeveer / een temperatuur van 70 à 80 C (dauwpunt: 50 à 55 C) heeft. (VNP, 006) - Absorptiekoelmachine - Organic Rankine Cycle - Gasexpansie - Adiabatische koeling - Gasexpansie Bij de Nederlandse papier- en kartonfabrieken betreft het voornamelijk restwarmtestromen met een temperatuurniveau van 70 à 80 ºC (droogprocessen) en 0 à 60 ºC (rookgassen). Deze restwarmtestromen zijn geschikt voor directe verwarmingsdoeleinden. Bij warmtebehoefte in de omgeving van de papier- en kartonfabrieken kan men daarom overwegen om de overtollige restwarmte af te zetten of te leveren aan derden (woningen, industrie). Organisatie Bij de opzet van een project ten aanzien van restwarmtelevering zijn de volgende actoren van belang: de warmteleverende partij (bijvoorbeeld papierfabriek), de warmteafnemer (woningcoöperatie, bedrijf, fabriek) en de overheid (gemeente). Met name de organisatorische kant van restwarmtelevering verdient aandacht, aangezien men met meerdere partijen en belangen te maken heeft. Alle participerende actoren dienen hierbij een gezamenlijk belang of doelstelling te creëren, dat de basis vormt voor een duurzame samenwerking.

2 Stand der techniek De voor de warmte- en koudelevering toegepaste technologie is conventioneel. De technologie (warmtewisselaars, distributiesystemen) heeft tevens een lage mate van complexiteit. De benodigde kennis is in het algemeen voldoende aanwezig bij energiebedrijven en bedrijven met een eigen energieconversiesysteem, zoals een papierfabriek, anders kan men de bedienings- en onderhoudsvoorschriften naslaan. Als gevolg van nieuwe technologieën en de geïntegreerde ontwikkeling van woonwijken en bedrijventerreinen (industriële ecologie) zijn de mogelijkheden van nieuwe leveringsystemen aanzienlijk uitgebreid. Tevens groeit de belangstelling voor de toepassing van dergelijke leveringsystemen bij bestaande bebouwing. Onderstaand zijn een aantal projecten en ontwikkelingen beschreven die als voorbeeld kunnen dienen. Voorbeelden van stadsverwarming VOF W/K Maastricht De warmte wordt primair onttrokken aan de rookgasstroom door middel van een afschakelbare warmtewisselaar (thermisch vermogen 5, MWth) en afgegeven aan een warmwatersysteem. Secundair wordt d.m.v. een warmtewisselaar het warme water voor stadsverwarming en via absorptiekoelers het koude water voor gebouwkoeling opgewekt. De distributiesystemen zijn conventioneel voorzien van transportpompen, expansiesystemen en warmtebuffers. De verwachte levensduur van de technologie (leidingwerk, warmtewisselaars etc.) bedraagt ongeveer 5 jaar. Sappi Maastricht Figuur : VOF W/K Maastricht VOF W/K Maastricht Warmtelevering door Amercentrale Geertruidenberg In de Amercentrale van Essent wordt tijdens het elektriciteitsproductieproces een deel van de opgewekte stoom ontrokken. Deze stoom verwarmt water, dat onder hoge druk in een gesloten systeem, naar de steden Breda, Geertruidenberg, Oosterhout en Tilburg ( huishoudens) getransporteerd wordt. Bij deze steden wordt de warmte, t.b.v. stadsverwarming, weer overgedragen op een tweede warmwatersysteem voor verdere distributie. Het condensaat wordt teruggevoerd naar de centrale. Het voordeel van een dergelijk systeem is dat de condensatiewarmte van het afgetapte stoom niet verloren gaat maar in het warmwatersysteem terecht komt. De rondpompsnelheid en de temperatuur van het warmwatersysteem kan men bij de Amercentrale sturen op de warmtevraag. De warmtevraag wordt bepaald door de toepassing van de warmte: verwarming en/of warm tapwater, deze zijn seizoensafhankelijk. In de winter is de rondpompsnelheid en de heengaande temperatuur hoger dan in de zomer. Daarnaast is wijze van verwarming tevens bepalend, aangezien (nieuwe) woningen met vloerverwarming met een lagere temperatuur verwarmd kunnen worden dan met conventionele radiatoren. In de situatie van de Amercentrale wordt het warmwatersysteem gebruikt voor de verwarming van gebouwen en tapwater, in de winter heeft de heengaande stroom een temperatuur van 0 C en een snelheid van,5 m per sec in de zomer is dat 05 C en 0,5 m per sec. 4 stadsverwarming : energie condensaat : warm / koud water 4: waterretour Essent Stadsverwarming /glastuinbouw : elektriciteit : warm water: 05 0 C : waterretour Figuur : warmtelevering Amercentrale Het eerste grootschalige warmteleveringsysteem in Nederland werd in de jaren 0 in Utrecht aangelegd.

3 Voorbeelden van warmtelevering t.b.v. agro-industrie Warmtelevering aan Happy Shrimp Farm De Happy Shrimp Farm (HSF) is een tropische garnalenkwekerij op de Maasvlakte dat voor haar verwarmingsdoeleinden gebruik maakt van restwarmte van de elektriciteitscentrale van Eon. Het concept van de HSF moet aantonen dat het mogelijk is om duurzame agroindustriële processen in het industrie- en havengebied van Rotterdam te introduceren, al waar men de mogelijkheid heeft om gebruik te maken van laagwaardige restwarmte en cositevoordelen. Dergelijke processen kunnen, in combinatie met de aanwezigheid van toepasbare laagwaardige restwarmte en co-sitevoordelen, aantrekkelijke, verse producten voor de lokale markt opleveren. Eon Happy Shrimp Farm : elektriciteit : warm water: : waterretour Figuur : warmtelevering aan Happy Shrimp Farm Warmtelevering door Sita ReEnergy Roosendaal Sita ReEnergy (onderdeel van Sita Suez) te Roosendaal is een AVI, welke met behulp van de een warmwaterleidingnet met warmtewisselaars de geproduceerde warmte aan een nabij gelegen tuinbouwkassencomplex van m levert. Sita ReEnergy Figuur 4: warmtelevering Sita ReEnergy glastuinbouw : warm water : waterretour Voorbeelden van warmteuitwisseling in industriële gebieden Stoomkringloop Industrieterrein Moerdijk Op Industrieterrein Moerdijk bestaat een stoomkringloop in de vorm van een samenwerking tussen NV Afvalverbranding Zuid-Nederland (AZN), Essent Warmtekrachtcentrale Moerdijk (WKC) en Shell Nederland Chemie. In de afvalverbrandingsinstallatie (AVI) van AZN wordt met behulp van de rookgassen, die bij de verbranding van afval vrijkomen, hoge drukstoom (400 C, 00bar) opgewekt. Deze stoom wordt, naast aardgas, in de WKC toegepast om elektriciteit en warmte op te wekken. De stoom wordt in de WKC verhit naar 55 C. in totaal wordt 00 ton stoom per uur geproduceerd, waarvan 50 ton per uur door Shell afgenomen wordt. Na de toepassing van de stoom in de productieprocessen van Shell wordt de stoom gecondenseerd. Het condensaat wordt vervolgens weer hergebruikt voor de productie van nieuwe stoom. Het gesloten kringloopsysteem heeft als resultaat van een energiebesparing van m aardgas en daarmee een emissiereductie van ton CO per jaar. De stoomuitwisseling is een geslaagd voorbeeld van industriële symbiose. Het succes is te danken aan de gemeenschappelijke ontwikkeling van de AVI en WKC door AZN en Essent, waarbij deze installaties als één concept werden gezien. Als gevolg van deze benadering heeft men tot een milieutechnisch efficiënte en economisch rendabele installatie kunnen komen. Daarnaast heeft men bij de aanleg van het industrieterrein de industriële activiteiten geclusterd, waardoor samenwerking t.b.v.het afstemmen van de activiteiten bij verschillende bedrijven gefaciliteerd is. 4 AZN Essent Shell 5 Figuur 5: stoomkringloop Industrieterrein Moerdijk : stoom AVI: 400 C : condensaat WKC : stoom WKC: 55 C 4: elektriciteit 5: condensaat Shell De CO -emissiereductie is berekend met de volgende formule: CO -emissiereductie = (brandstofbesparing x calorische waarde brandstof (bij aardgas:,65 MJ/m ) / 000) x emissiefactor (bij aardgas: 65 kg CO /GJ)

4 Botlekloop In tegenstelling tot de eerder beschreven ontwikkelingen, is de Botlekloop grootschaliger van opzet. Het betreft niet de samenwerking van enkele actoren, maar van het hele haven- en industriegebied, inclusief de stad Rotterdam en de tuinbouwkassen in de regio. De Botlekloop wordt een ringleiding waar diverse bedrijven zich aan kunnen sluiten (start project in 006). Bedrijven kunnen bij een dergelijke aansluiting warmte, in de vorm van stoom, heet water, hete gassen of een heet product, afstaan maar ook afnemen ten behoeve van ruimteverwarming (gebouwen, tuinbouwkassen, opslagtanks) of voor procesverwarmingsdoeleinden. Tevens kan men de beschikbare warmte toepassen voor koeldoeleinden. Het systeem bestaat uit drie onderdelen:. Verschillende industriële warmtebronnen, eventuele warmtebuffers en een afzonderlijke warmteproductie-eenheid die voorziet in de warmtepieken. Deze laatste kan een WKK-eenheid zijn voor minder sterk fluctuerende warmtevragen en bijvoorbeeld STEG-eenheden voor warmtepieken. Per warmtebron wordt het water, met of zonder tussenkomst van een warmtepomp, op het primaire warmtetransportnet (ringleiding) overgedragen.. In het warmtetransportnet wordt het water in etappes verwarmd tot de gewenste temperatuur met behulp van de restwarmte van de verschillende leveranciers, waarna het water via één of meerdere warmteoverdrachtstations (WOS) kan worden afgeleverd aan het distributienet of grootschalige afnemers. Ter voorkoming van te grote drukverliezen kan het distributienet achter deze WOS met behulp van onderstations (OS) in secundaire distributienetten worden verdeeld.. Vanuit het distributienet (direct of via een OS) wordt de warmte overgedragen met behulp van een warmtewisselaar aan de installaties van de afnemers (o.a. huisverwarming of -koeling en industriële warmwatersystemen). Het water dat zijn warmte heeft afgestaan wordt vervolgens weer teruggepompt in het distributienet en afgevoerd naar het warmtetransportnet, waarna er weer warmte aan toe kan worden gevoegd. Figuur 6: Botlekloop Naast de bovenstaande toepassingsmogelijkheden die uitgewerkt zijn kan restwarmte tevens ingezet worden als procesverwarming bij wasserijen, drogerijen (afval, slib, mest, digestaat van vergistingsinstallaties en diverse landbouwproducten), afvalwaterzuiveringsinstallaties en specifieke ruimteverwarming zoals stallen en broedmachines.

5 Motivatie en randvoorwaarden voor restwarmteafzet Een project ten aanzien van restwarmtelevering dient (financieel) aantrekkelijk te zijn voor alle deelnemende partijen. De meeste restwarmteprojecten zijn gebaseerd op een positief imago-effect, win-win-situaties tussen bedrijven en gunstige subsidieverlening. Restwarmtelevering heeft bijvoorbeeld, vanwege de nuttige toepassing van een reststroom, een positief effect op het bedrijfsimago, CO-reductie en duurzaam ondernemen. Deze business drivers worden tevens vaak aangehaald als argumentatie voor het opzetten van een restwarmteleveringsysteem. Een sprekend voorbeeld waar men optimaal gebruik maakt van het effect van deze aspecten is de, eerder beschreven, Happy Shrimp Farm in Rotterdam. Deze garnalenkwekerij is een duurzaam alternatief voor de conventionele visserij en kwekerijmethoden van tropische garnalen. De (financiële) aantrekkelijkheid wordt voornamelijk vormgegeven door het stellen van, de eerdergenoemde, gezamenlijke doelstelling. Het project van VOF W/K Maastricht was bijvoorbeeld alleen mogelijk indien zowel de gemeentelijke overheid, de projectontwikkelaar als de distributeur dezelfde doelstelling, het reduceren van CO, onderschreven en gezamenlijk hier invulling aan wilden geven. Kosten en baten Elk restwarmteleveringsproject kan als uniek beschouwd worden, aangezien ieder project uit een andere configuratie van participerende actoren bestaat. Dit betekent dat er verschillende contractuele of organisatorische uitvoeringsvormen bestaan. Met als gevolg dat er ook een diversiteit aan financiële afspraken bestaat. In de meeste gevallen worden de benodigde investeringen volledig gedragen door de afnemer van warmte en of koeling. Tevens wordt de afnemer vaak verantwoordelijk geacht voor het onderhoud van het distributiesysteem (bijvoorbeeld een speciaal opgericht warmtebedrijf zoals bij de Rotterdamse stadsverwarming of een energiemaatschappij). De hoogte van de benodigde investering is in hoge mate afhankelijk van de kwaliteit van de restwarmtebron. In de situatie van VOF W/K Maastricht zijn er investeringen gedaan voor de bouw van een warmtecentrale. De warmtecentrale is gebouwd om de afschakelbaarheid van de warmtebron van Sappi Maastricht en piekbelasting te garanderen. De baten of het financiële voordeel voor de warmteproducent kunnen bepaald worden door o.a. een leveringsvergoeding en/of de teruglevering van koelcapaciteit. De warmteprijs wordt in het algemeen bepaald door het niet meer dan ander -principe. Dit houdt in dat de warmteprijs equivalent is aan de aardgasprijs. Sappi Maastricht ontvangt voor haar warmtelevering een bedrag per geleverde GJ, een bedrag per geleverde m koel- en suppletiewater en een geïndexeerd bedrag voor onderhoudsdiensten. Tevens worden in deze situatie de investeringen, inclusief een bepaald % rente per jaar, terugbetaald door Essent binnen een contractduur van 5 jaar. De exploitatie wordt door Essent uitgevoerd. Leveringszekerheid Voor de meeste restwarmteprojecten is leveringszekerheid een belangrijk aspect in de overeenkomst. De leveringszekerheid kan men bewerkstelligen m.b.v. het vastleggen van boeteclausules of het voorzien in een back-up, zodat een productiefabriek (zoals Sappi Maastricht) haar primaire functie (productie van goederen en niet van energie) kan behouden. Afnameverplichting Bij de toepassing van restwarmtelevering in de vorm van stadsverwarming dient men rekening te houden met het feit dat men bewoners niet kan verplichten tot afname van warmte. De bewoners beschikken over enige keuzevrijheid over de energieaansluitingen van de eigen woning (voornamelijk bij nieuwbouw). Deze keuzevrijheid heeft invloed op het aantal aansluitingen op het leveringssysteem en daarmee ook op de financiële haalbaarheid van een nieuw project. Stimuleringsmaatregelen Restwarmtelevering kan met de Energie-investeringsaftrek (EIA) gestimuleerd worden. EIA is een fiscale stimuleringsregeling voor de aanschaf van energiebesparende apparatuur. 44%

6 van de investeringskosten is aftrekbaar van de fiscale winst van de onderneming: Het directe financiële voordeel is, afhankelijk van het belastingpercentage over de winst, maximaal 9% van de kapitaalkosten. In de situatie van VOF W/K Maastricht is naast EIA (toegekend aan beide partners: Sappi Maastricht en Essent) ook subsidie in het kader van het CO -reductieplan verleend. Het CO -reductieplan was, tussen 997 en 00, toegankelijk voor industriële ondernemingen, overheidsorganen, stichtingen, non-profit organisaties en eenmanszaken. Projecten die zich richten op energiebesparing, gebruik van hernieuwbare energiebronnen en directe reductie van emissie kwamen voor subsidie in aanmerking. Naast de financiële stimuleringregelingen zijn tevens bij VOF W/K Maastricht, op basis van aardgasequivalent, CO -rechten toegekend, deze zijn aan de gemeente toebedeeld. Samenvatting Belangrijke aspecten bij restwarmtelevering Energiekwaliteit en -kwantiteit Op basis van temperatuur en hoeveelheid warmte de meest geschikte toepassing bepalen op basis van cascadering Voldoen aan energievraag intern extern: bestaande vraag / nieuwe vraag Stand der techniek Motivatie Investeringen (meestal gedragen door afnemer: bijvoorbeeld een energiemaatschappij) Baten Stimuleringsmaatregelingen Conventioneel Imago CO-reductie Duurzaam of maatschappelijk verantwoord ondernemen Back-upsysteem (WKC) Distributiesysteem: - primair transportnet - warmteoverdrachtstations (warmtewisselaars) - secundair distributienet (in de wijk) Vergoeding voor de geleverde warmte op basis van aardgasequivalent Vergoeding voor koel- suppletiewater (situatie VOF W/K Maastricht) Vergoeding voor onderhoudsdiensten (situatie VOF W/K Maastricht) EIA

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Toelichting Instrument 5. Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling

Toelichting Instrument 5. Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling Toelichting Instrument 5 Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling Instrument 5, Concepten voor energieneutrale wijken De gehanteerde definitie voor energieneutraal is als volgt: Een

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Wat kunnen we nog meer met onze restwarmte? 15 november 2007 Tom den Hartog Consultant Energy Systems Cumae BV

Wat kunnen we nog meer met onze restwarmte? 15 november 2007 Tom den Hartog Consultant Energy Systems Cumae BV Wat kunnen we nog meer met onze restwarmte? 15 november 2007 Tom den Hartog Consultant Energy Systems Cumae BV Overzicht van de presentatie Overzicht aanbod van restwarmte. Aanpak restwarmte in de papierindustrie.

Nadere informatie

COGEN Vlaanderen vzw. Doelstelling: actief meewerken aan de ontwikkeling van kwaliteitsvolle WKK Expertisecentrum Expertiseverstrekking naar leden

COGEN Vlaanderen vzw. Doelstelling: actief meewerken aan de ontwikkeling van kwaliteitsvolle WKK Expertisecentrum Expertiseverstrekking naar leden Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen WKK voor ruimteverwarming Algemene principes van WKK Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag VIBE 12 november 2010 1 COGEN Vlaanderen vzw Doelstelling:

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Referenties warmtenetten

Referenties warmtenetten Referenties warmtenetten Warmtenetten Twente Ontwikkeling visie op regionale potentie verduurzaming warmtenet en nieuwe samenwerkingsvormen: Warmtenet Essent in Enschede Gemeentelijke warmtenet Hengelo

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 1 COGEN Vlaanderen Doelstelling:

Nadere informatie

partners partners Aardwarmte Den Haag Zuid-West Het project Aardwarmte Den Haag Zuid-West basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte

partners partners Aardwarmte Den Haag Zuid-West Het project Aardwarmte Den Haag Zuid-West basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte Het project is een initiatief van de volgende zes partijen. Deze zes partners participeren op gelijkwaardige basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte Den Haag VOF die de realisatie en exploitatie van

Nadere informatie

Duurzaam verwarmen en koelen met gas

Duurzaam verwarmen en koelen met gas Duurzame gaswarmtepompen voor o.a.: Kantoorgebouwen Frisse Scholen Verzorgingstehuizen (P4) (P6) (P7) www.gasengineering.nl Duurzaam verwarmen en koelen met gas De voordelen van verwarmen en koelen met

Nadere informatie

Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders

Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders Energie-efficiëntie verbeteren binnen het koffiebrandproces via drie stappen Aanleiding In deze studie is de energiebesparing bij koffiebrandmachines onderzocht.

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Nationaal Expertisecentrum Warmte maakt duurzame warmte en koude mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk In opdracht van 1 Warmte kost veel energie

Nadere informatie

WARMTEKRACHTKOPPELING (WKK) INFOBROCHURE

WARMTEKRACHTKOPPELING (WKK) INFOBROCHURE WARMTEKRACHTKOPPELING (WKK) INFOBROCHURE Wat is het? Warmtekrachtkoppeling (WKK) is een verzamelnaam voor veel verschillende technologieën waarbij warmte en mechanische energie gelijktijdig worden opgewekt.

Nadere informatie

Introductie HoSt B.V.

Introductie HoSt B.V. HR Hout WKK (Vink Sion) voor glastuinbouw en stadverwarming door HoSt Imtech Vonk vof door H. Klein Teeselink info@host.nl Introductie HoSt B.V. Inhoud: Waarom biomassa WKK, belang van warmte? Wie zijn

Nadere informatie

Comfortabel én milieuvriendelijk wonen. Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling

Comfortabel én milieuvriendelijk wonen. Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling Comfortabel én milieuvriendelijk wonen Met Nuon Stadswarmte en ComfortKoeling Comfortabel koel of warm met oog voor het milieu Gefeliciteerd! Uw nieuwe woning kunt u zeer eenvoudig en comfortabel verwarmen

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

H e t W A d u s E P C p a k k e t

H e t W A d u s E P C p a k k e t Uw partner in duurzame energie H e t W A d u s E P C p a k k e t De ultieme oplossing voor uw woning v1.0 april 2009 Voorwoord WAdus BV is een jong en dynamisch bedrijf. Het bedrijf is opgericht in 2008

Nadere informatie

Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie. Case. A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V.

Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie. Case. A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie d.m.v. HT-warmtepompen Case A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Aan bod komen: Situatie omschrijving case vleesbedrijf

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

Hoeveel kost 1 ton stoom?

Hoeveel kost 1 ton stoom? Hoeveel kost 1 ton stoom? ENERGIK 23 november 2011 Valérie de Groote, INDEA Voorstelling INDEA Bruikbaar energieadvies voor industriële bedrijven Audits / Haalbaarheidsstudies Wetgeving Begeleiding bij

Nadere informatie

Welkom. StepUp. Wat zijn warmtenetten? StepUp_Warmtenetten 1

Welkom. StepUp. Wat zijn warmtenetten? StepUp_Warmtenetten 1 Welkom StepUp 8 Wat zijn warmtenetten? Ondergronds leidingsysteem dat warm water transporteert Koppelt plaatsen met een warmteoverschot ( warmtebron of restwarmte ) aan plaatsen met een warmtevraag ( verwarming,

Nadere informatie

Warmtenetten. Agenda. Wat is een warmtenet. Technologie. Projecten. Regulering. Rol Eandis. Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015

Warmtenetten. Agenda. Wat is een warmtenet. Technologie. Projecten. Regulering. Rol Eandis. Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015 Warmtenetten Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015 Agenda Wat is een warmtenet Technologie Projecten Regulering Rol Eandis 2 2015 Studiedag Energik - Warmtenetten 1 Wat zijn warmtenetten? Ondergronds

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net 3 juli 2010, De Ruijter Energy Consult Energie- en CO 2 -emissieprestatie van verschillende energievoorzieningsconcepten voor Biologisch Tuinbouwbedrijf gebroeders Verbeek in Velden Gebroeders Verbeek

Nadere informatie

Local Energy Solutions

Local Energy Solutions 24 mei 2011 Warmtelevering vanuit energiefabriek Apeldoorn Ontwikkeling van energie voor eigen gebruik naar externe levering aanleiding samenwerking warmteleiding Zuidbroek extra energie uit slachtafval

Nadere informatie

Industrie koppelen aan het warmtenet Rotterdam. Verkenning van kansen voor aansluiting van acht bedrijven in Botlek/Pernis op het warmtenet

Industrie koppelen aan het warmtenet Rotterdam. Verkenning van kansen voor aansluiting van acht bedrijven in Botlek/Pernis op het warmtenet Industrie koppelen aan het warmtenet Rotterdam Verkenning van kansen voor aansluiting van acht bedrijven in Botlek/Pernis op het warmtenet Openbare samenvatting Delft, oktober 2012 Opgesteld door: A. (Ab)

Nadere informatie

HR WKK met CO 2 winning

HR WKK met CO 2 winning HR WKK met CO 2 winning Door: Herman Klein Teeselink HoSt Sheet 1 of 22 Inhoud HoSt HoSt ImtechVonkV.O.F. - Reinigen van rookgassen - Rookgascondensor / Scrubber - Nat elektrostatisch filter - Waterbehandeling

Nadere informatie

Deltaplan Energie-infrastructuur, voorstel Havenbedrijf Rotterdam, 27 juni 2013

Deltaplan Energie-infrastructuur, voorstel Havenbedrijf Rotterdam, 27 juni 2013 DELTAPLAN ENERGIE-INFRASTRUCTUUR: ENERGIEBESPARING OP WERELDSCHAAL Energiebesparing is samen met hernieuwbare energie de basis voor een duurzame energievoorziening, gericht op besparing op fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel. BIC, 02-12-2011 Hans van Wolferen

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel. BIC, 02-12-2011 Hans van Wolferen Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel BIC, 02-12-2011 Hans van Wolferen Externe warmtelevering, EPC en energielabel! Achtergrond, doelstelling! Getrapte eis! Invoering! EMG ontwikkeling! EMG

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

De zon als warmtebron. Hoe werkt een zonneboiler?

De zon als warmtebron. Hoe werkt een zonneboiler? koud tapwater 0900-9892 Zonneboilers Algemene informatie over actieve thermische zonne-energie De zon als warmtebron De zon is een onuitputtelijke bron van energie Zonne-energie omgezet in warmte is de

Nadere informatie

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft NOTITIE PROJECT ONDERWERP Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft Bepalingsmethode DATUM 20 april 2006 STATUS Definitief 1 Inleiding...2 2 Uitgangspunten...2 3 Bepalingsmethode...2 3.1 Principe...2

Nadere informatie

25/03/2013. Overzicht

25/03/2013. Overzicht Micro-WKK: basisbegrippen en toepassingsmogelijkheden Tine Stevens, Vlaams Energieagentschap Regiovergadering Provincie West-Vlaanderen 12 en 14/03/2013 2 Warmte-krachtkoppeling (WKK) De gelijktijdige

Nadere informatie

Westlandse kassen verwarmen en koelen hele woonwijk

Westlandse kassen verwarmen en koelen hele woonwijk Westlandse kassen verwarmen en koelen hele woonwijk > Vestia investeert in duurzaamheid > Energieopslag in de bodem > Kas als energiebron > Samen werken aan een beter milieu inhoud 3 Samenwerken aan een

Nadere informatie

Restwarmte en riothermie

Restwarmte en riothermie Restwarmte en riothermie Early Morning Toast Bijeenkomst Stichting kiemt, netwerk Arnhem Hoenderloo, 26 maart 2014 Rada Sukkar gfs@tauw.nl 06-15945727 Tauw introductie TAUW BV In Top 10 van Nederlandse

Nadere informatie

In deze bijlage wordt de aangevraagde verandering uitgebreid beschreven. De verandering in deze aanvraag is:

In deze bijlage wordt de aangevraagde verandering uitgebreid beschreven. De verandering in deze aanvraag is: Bijlage 1: Veranderingen in de bedrijfsactiviteiten In deze bijlage wordt de aangevraagde verandering uitgebreid beschreven. De verandering in deze aanvraag is: Het plaatsen van een tweede turbine met

Nadere informatie

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel 13 oktober 2010 - Warmtenetwerk Externe warmtelevering, EMG, EPC en Hans van Wolferen Externe warmtelevering, EPC en Achtergrond, doelstelling Getrapte eis Invoering EMG ontwikkeling en inhoud 2 Huidige

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

Warmte in de koudetechniek, een hot item

Warmte in de koudetechniek, een hot item Wijbenga info sheet 5: Warmte in de koudetechniek, een hot item In het ontwerp van een koelinstallatie wordt steeds meer aandacht besteed aan het energieverbruik. Dit kan bereikt worden door een zo hoog

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0170 Bijlage I TOELICHTING 17 Bijlage I : WKK ALS ALTERNATIEVE MAATREGEL 1. Inleiding Het plaatsen van een WKK-installatie is een energiebesparingsoptie die zowel

Nadere informatie

Illustratie VESTA. energiemodel gebouwde omgeving. Ruud van den Wijngaart Rob Folkert. Workshop energiebesparing gebouwde omgeving 26 mei 2011

Illustratie VESTA. energiemodel gebouwde omgeving. Ruud van den Wijngaart Rob Folkert. Workshop energiebesparing gebouwde omgeving 26 mei 2011 Illustratie VESTA energiemodel gebouwde omgeving Ruud van den Wijngaart Rob Folkert 1 Workshop energiebesparing gebouwde omgeving 26 mei 2011 Illustratie VESTA Energiemodel gebouwde omgeving Ruud van den

Nadere informatie

THERMODYNAMISCHE RENDEMENTEN BIJ DE PRODUCTIE VAN WARMTE VAN LAGE TEMPERATUUR

THERMODYNAMISCHE RENDEMENTEN BIJ DE PRODUCTIE VAN WARMTE VAN LAGE TEMPERATUUR THERMODYNAMISCHE RENDEMENTEN BIJ DE PRODUCTIE VAN WARMTE VAN LAGE TEMPERATUUR Nico Woudstra, TU Delft, 3ME-P&E-ET Leeghwaterstraat 44, 2628 CA Delft e-mail: n.woudstra@tudelft.nl 1 INLEIDING De kwaliteit

Nadere informatie

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP De duurzame energiebron is onuitputtelijk, maar heeft een te laag temperatuurniveau om de CV rechtstreeks op aan te kunnen sluiten. De temperatuur zal dus eerst verhoogd moeten worden, waardoor wij onze

Nadere informatie

De natuurlijke combinatie

De natuurlijke combinatie Intergas Kombi Kompakt HRE EPC verlaging met 0.35 Informatie installateurs: Daikin Airconditioning Netherlands BV Fascinatio Boulevard 562 Postbus 8585 3009 AN Rotterdam t (088) 324 54 55 f (088) 324 54

Nadere informatie

Het Groene Net. Ondernemerschap van de overheid. Ruud Guyt. RETS seminar 15 november 2011

Het Groene Net. Ondernemerschap van de overheid. Ruud Guyt. RETS seminar 15 november 2011 Het Groene Net Ondernemerschap van de overheid Wethouder Ruud Guyt RETS seminar 15 november 2011 artist's impression: lokaties samenwerkende partijen en stakeholders Project Het Groene Net Wie: Het Groene

Nadere informatie

200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis!

200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis! 200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis! Oude situatie zonder ECO200 Gas Elektra Wat is ECO200? ECO200 is een nieuw concept van AgriComfort, waarbij het koelen van de melk en het

Nadere informatie

Warmterotonde - Cluster West

Warmterotonde - Cluster West Warmterotonde - Cluster West Resultaten verkennend onderzoek Warmte-bijdrage aan toekomstbestendige energie Nederland werkt aan een volledig duurzame energiehuishouding. In de beoogde energietransitie

Nadere informatie

ECN-BS--10-015 29 april 2010

ECN-BS--10-015 29 april 2010 ECN Beleidsstudies Benutting restwarmte ECN-BS--10-015 29 april 2010 Notitie aan : Werkgroep Heroverweging Energie en Klimaat Projectnr. 50656 Kopie aan : A.W.N. van Dril Van : W. Wetzels 1. Inleiding

Nadere informatie

WARMTE UIT KOUDE. Inzet van warmte uit koude (koelinstallaties) Kansen en rentabiliteit. warmte uit koude is geld waard

WARMTE UIT KOUDE. Inzet van warmte uit koude (koelinstallaties) Kansen en rentabiliteit. warmte uit koude is geld waard Inzet van warmte uit koude (koelinstallaties) Kansen en rentabiliteit warmte uit koude is geld waard Fons Pennartz (KWA) Jan Grift (Energy Matters) 1 Wetgeving & timing 1 januari 2010 (bij)vullen met nieuw

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0096 TOELICHTING 09 WARMTE KRACHT KOPPELING 1. Inleiding Warmte Kracht Koppeling (WKK) is het gecombineerd genereren van warmte, meestal onder de vorm van stoom, en

Nadere informatie

Warmtenetten in Vlaanderen ACE 22-11/2012. Van Overberghe Koen

Warmtenetten in Vlaanderen ACE 22-11/2012. Van Overberghe Koen Warmtenetten in Vlaanderen ACE 22-11/2012 Van Overberghe Koen Wat Warmtenetwerk is een warmtenet? Nederland en Vlaanderen Breed platform voor alle organisaties die betrokken zijn bij collectieve warmte

Nadere informatie

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders 28 december 2004 Notitie Anders dan niet meer dan anders Niet-meer-dan-anders (NMDA) Begin jaren tachtig is voor warmtelevering via stadsverwarming het NMDA-principe ingevoerd. Het principe is indertijd

Nadere informatie

Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie

Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie Mei 2014 www.ecn.nl Nederlands industrieel energiegebruik Feedstock M 3792 Elektrisch M 1736 Een economische waarde van ca. 6 miljard euro per jaar Jaarlijks

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Restwarmtekoppeling Moerdijk

Restwarmtekoppeling Moerdijk Restwarmtekoppeling Moerdijk AZN Shell In Moerdijk hebben AZN, Essent en Shell de handen ineen geslagen voor een betere benutting van (rest)warmte. De afvalverbrandingsinstallatie van AZN levert stoom

Nadere informatie

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010 Warmte(levering) van de toekomst (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Ontwikkelingen nieuwbouw met effect op warmtevraag 2 Regelgeving: stapsgewijze EPC-verlaging (-> 0,6 -> 0,4 -> energieneutraal)

Nadere informatie

KLIMAATGARANT. De energie van morgen vandaag in huis

KLIMAATGARANT. De energie van morgen vandaag in huis KLIMAATGARANT Een nieuwe woning in De energie van morgen vandaag in huis Een energieneutrale woning: het kan! is gestart met de verkoop van woningen in het project. Duurzame woningen, want wordt een wijk

Nadere informatie

Houtgestookte installaties in de Provincie Noord- Brabant: ervaringen met subsidiëring en vergunningverlening

Houtgestookte installaties in de Provincie Noord- Brabant: ervaringen met subsidiëring en vergunningverlening Houtgestookte installaties in de Provincie Noord- Brabant: ervaringen met subsidiëring en vergunningverlening Dirk van der Kroef Provincie Noord-Brabant Subsidieverlening Toepassing houtige biomassa als

Nadere informatie

WKK in de glastuinbouw samen sterk. Mechelse Veiling 23 mei 2006

WKK in de glastuinbouw samen sterk. Mechelse Veiling 23 mei 2006 WKK in de glastuinbouw samen sterk Mechelse Veiling 23 mei 2006 WKK in de glastuinbouw Welkom R. Libotte - Fiburo WKK Ideaal voor glastuinbouw H.Marien - GlasReg Deutz-Concept Pauze WKK en milieu Voordelen:

Nadere informatie

Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte

Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte Exergie eenvoudig uitgelegd In opdracht van AgentschapNL Divisie NL Energie en Klimaat CCS B.V. Welle 36 7411 CC Deventer The Netherlands

Nadere informatie

Hoe kan ik de restwarmte van datacenters hergebruiken? APAC Airconditioning Martijn Kolk

Hoe kan ik de restwarmte van datacenters hergebruiken? APAC Airconditioning Martijn Kolk Hoe kan ik de restwarmte van datacenters hergebruiken? APAC Airconditioning Martijn Kolk De APAC groep staat voor persoonlijke en betrouwbare dienstverlening. Met meer dan 25 jaar ervaring zijn wij uitgegroeid

Nadere informatie

WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers

WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers 1) Wie is BeauVent? 2) WKK? 3) Case 1 4) Case 2 5) Samenwerken, kan lonen! Agenda BeauVent Hernieuwbare energiecoöperati Wil tegen 2050 een 100% hernieuwbare

Nadere informatie

Comfortabel wonen in Nieuwveense Landen Praktische informatie over verwarmen, verkoelen en warm water

Comfortabel wonen in Nieuwveense Landen Praktische informatie over verwarmen, verkoelen en warm water Comfortabel wonen in Nieuwveense Landen Praktische informatie over verwarmen, verkoelen en warm water 2 Inhoudsopgave Aangenaam wonen met meer comfort 4 Collectief warmte-koudesysteem 6 Comfortkoeling

Nadere informatie

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Energie en exergie in de gebouwde omgeving Door Sabine Jansen (TU Delft) 7 April 2015 Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Exergie voor de gebouwde omgeving Statements

Nadere informatie

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Frank Kersloot & Alex Kaat 21 april 2016 Inhoud presentatie 1. Stadswarmte in Nieuwegein 2. Het equivalent opwek rendement (EOR) 3. Tarieven voor klanten 4. Afsluitkosten

Nadere informatie

Individuele energievoorziening

Individuele energievoorziening 04/12/2014 Potentieel voor collectieve energie en warmte in Vlaanderen Erwin CORNELIS Klankbordgroep Lerend Netwerk Duurzame Wijken 3 december 2014 Presentatie in het kader van het STRATEGO-project Individuele

Nadere informatie

Presentatie Pioneering 27 september 2011

Presentatie Pioneering 27 september 2011 Presentatie Pioneering 27 september 2011 1 Contactgegevens Dinkelborgh energie (DBE) Presentatie voor Pioneering Hans Visser (DBE) 06 53 87 86 79 Dinkelborgh Energie Wilhelminastraat 8 7591 TN Denekamp

Nadere informatie

Voor een florissante installatie

Voor een florissante installatie Tuinbouwtechniek Voor een florissante installatie In de glastuinbouw worden bloemen en groenten gekweekt onder gunstige omstandigheden. Kassen moeten dag en nacht warm worden gehouden, en sommige planten

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

Warmtelevering in nieuwbouwwoningen: toekomstgericht, consumentgericht?

Warmtelevering in nieuwbouwwoningen: toekomstgericht, consumentgericht? Warmtelevering in nieuwbouwwoningen: toekomstgericht, consumentgericht? Discussiebijeenkomst in het kader van het Lente-akkoord, Utrecht, 21 september 2010 Samenvatting Warmtelevering is een oude en bekende

Nadere informatie

Introductie Hoofdrolspelers De handreiking Instrumenten Praktijkvoorbeelden. Print dit hoofdstuk. Hoofdrolspelers

Introductie Hoofdrolspelers De handreiking Instrumenten Praktijkvoorbeelden. Print dit hoofdstuk. Hoofdrolspelers 06 Hoofdrolspelers 07 Een aantal partijen is van cruciaal belang voor een warmteuitwisselingsproject. Dit zijn de hoofdrolspelers. We onderscheiden in deze handreiking de volgende hoofdrolspelers met ieder

Nadere informatie

Een goede zaak. Stadswarmte helpt mee

Een goede zaak. Stadswarmte helpt mee Een goede zaak Stadswarmte helpt mee Stadswarmte. Een goede zaak 3 Zo makkelijk kan het ook Ondernemen is vooruitzien. Beslissingen nemen die zorgen voor winstoptimalisatie, voor continuïteit en voor

Nadere informatie

Overzicht. Inleiding Micro-WKK in woningen Technologieën Aandachtspunten Toekomstperspectieven Conclusies 15-11-2010

Overzicht. Inleiding Micro-WKK in woningen Technologieën Aandachtspunten Toekomstperspectieven Conclusies 15-11-2010 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen WKK voor ruimteverwarming Toepassingen in de woningbouw Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag VIBE 12 november 2010 1 Overzicht Inleiding Micro-WKK

Nadere informatie

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam GREEN PACKAGE Energie uit de lucht - 100% duurzaam Het comfort van vloerverwarming, koeling en warmtapwater in een duurzaam energiesysteem voor bij u thuis. Frisse Lucht Green Package, duurzame energie

Nadere informatie

VisieDuurzame Warmte/Koude

VisieDuurzame Warmte/Koude VisieDuurzame Warmte/Koude Teun Bokhoven Voorzitter Versterkingrolvan Duurzame Warmte/Koudealsonderdeelvan de EU doelstelling : De is de Nederlandse overkoepelende samenwerkingsorganisatie voor de duurzame

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Inhoudsopgave THE TRI-O-GEN ORGANIC RANKINE CYCLE. De onderneming Tri-O-Gen B.V Opgericht mei 2001 door Professor Jos van Buijtenen.

Inhoudsopgave THE TRI-O-GEN ORGANIC RANKINE CYCLE. De onderneming Tri-O-Gen B.V Opgericht mei 2001 door Professor Jos van Buijtenen. THE TRI-O-GEN ORGANIC RANKINE CYCLE Inhoudsopgave Wat we doen De onderneming De ORC installatie Processchema ORC technologie Referenties Toepassingsgebieden Brandbaar gas of vloeistof Wat we doen Tri-O-Gen

Nadere informatie

De natuurlijke combinatie

De natuurlijke combinatie Intergas Kombi Kompakt HRE EPC verlaging tot 0.35 De natuurlijke combinatie Daikin-Intergas hybride Betrouwbaar in warmte Uw voordelen EPC-verlaging tot 0.35 in nieuwbouw Forse verbetering van het energielabel

Nadere informatie

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Duurzame warmte in uw bedrijf Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Warmte van HVC: slim, schoon en zorgeloos Als ondernemer moet

Nadere informatie

Leidschenhof Den Haag. Uitgebreide omschrijving WKO

Leidschenhof Den Haag. Uitgebreide omschrijving WKO Leidschenhof Den Haag Uitgebreide omschrijving WKO Het project Leidschenhof te Leidschenveen is een zorgcomplex met appartementen dat in opdracht van WoonInvest is ontwikkeld. Het gebouw bestaat uit de

Nadere informatie

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl Net voor de toekomst Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, Transport en Grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

GroenGas InOpwerking. Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up. Rene Cornelissen (CCS) 11 maart 2015

GroenGas InOpwerking. Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up. Rene Cornelissen (CCS) 11 maart 2015 GroenGas InOpwerking Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up Rene Cornelissen (CCS) 11 maart 2015 Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up Inhoudsopgave CCS Inleiding Situatie kleinschalige vergisting

Nadere informatie

Warmtepompen en warmtebronnen. Warmtepompen

Warmtepompen en warmtebronnen. Warmtepompen Warmtepompen en warmtebronnen (augustus 2006) Warmtepompen Wat is een warmtepomp? Warmtepompen zijn duurzame energiesystemen die energie uit de omgeving, zoals buitenlucht, bodem of grondwater, omzetten

Nadere informatie

Eindexamen vwo m&o 2012 - I

Eindexamen vwo m&o 2012 - I Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Projectontwikkelaar Bouwfonds ontwikkelt, bouwt en verkoopt het appartementencomplex

Nadere informatie

Postbus 40 9466 AA Gieten T 0592-260990 F 0592-260620 KvK. 04070160 BTW.nr 8131.79.853.B01 www.vloerverwarmingnederland.nl

Postbus 40 9466 AA Gieten T 0592-260990 F 0592-260620 KvK. 04070160 BTW.nr 8131.79.853.B01 www.vloerverwarmingnederland.nl Aardwarmte, de intelligente oplossing Van ontwerpfase tot oplevering denken wij graag met u mee De intelligente oplossing Energie is een actueel onderwerp. Logisch, want de laatste jaren zijn de energieprijzen

Nadere informatie

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride.

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. minimaal 50% minder co 2 -uitstoot door halvering van uw gasverbruik Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. Verwarm uw huis zoals u altijd gedaan heeft. Maar

Nadere informatie

Hoog rendement voor vrijwel elke bestaande situatie. Gasabsorptiewarmtepompen. Logatherm GWPL 35

Hoog rendement voor vrijwel elke bestaande situatie. Gasabsorptiewarmtepompen. Logatherm GWPL 35 Hoog rendement voor vrijwel elke bestaande situatie Gasabsorptiewarmtepompen : energie besparen, juist in de bestaande bouw De is de nieuwste schakel op het gebied van intelligente systeemoplossingen voor

Nadere informatie

Maximaal warmwater comfort op hoog niveau

Maximaal warmwater comfort op hoog niveau Product-Data-Blad Remeha CWH Condenserende HR-boiler Maximaal warmwater comfort op hoog niveau Leverbaar in van 30 tot 120 kw Bedankt. Tot 41,5% van de investering aftrekbaar door EIA! Remeha CWH Condenserende

Nadere informatie

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Huidge situatie aarde Het klimaat verandert, de aarde warmt op Huidge situatie energie Energievoorraad stagneert Huidge situatie bevolking De arbeidsmarkt

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Riothermie en WKO voor duurzame warmte en koude

Riothermie en WKO voor duurzame warmte en koude Riothermie en WKO voor duurzame warmte en koude Door Arné Boswinkel, Bert Palsma en Rada Sukkar Een aanzienlijk deel van de warmte uit huishoudens en industrie wordt via het afvalwater geloosd. Het potentieel

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012 Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen Welkom Jan de Wit, 20 juni 2012 Vragen? Trends: 1. Energiebesparing door monitoring & procesbeheersing 2. Energiebesparing

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Noord Deurningen. Kosten en baten mestvergisting

Noord Deurningen. Kosten en baten mestvergisting Noord Deurningen Kosten en baten mestvergisting Inleiding Systeemoverzicht microvergisting Vergisting Biogasleiding WKK en Warmte en elektriciteitsbenutting Kosten systeem Hoe nu verder? Systeem Kleinschalige

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V.

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Wavin Diensten BV Energiebesparing warmte-koudeopslag restwarmte Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Inhoud 2 Inhoud Wavin locatie algemeen Koude opslagsysteem Ombouw naar warmte-koude

Nadere informatie

Projectgroep Biomassa & WKK

Projectgroep Biomassa & WKK Projectgroep Biomassa & WKK SDE 2009 De Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie uitgevoerd door SenterNovem in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken. 7 mei 2009 Jan Bouke Agterhuis Beleidskant

Nadere informatie