OMGAAN MET VERSCHILLEN Competenties van leerkrachten en schoolleiders. Mechtild Derriks Guuske Ledoux Marianne Overmaat Edith van Eck

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OMGAAN MET VERSCHILLEN Competenties van leerkrachten en schoolleiders. Mechtild Derriks Guuske Ledoux Marianne Overmaat Edith van Eck"

Transcriptie

1 OMGAAN MET VERSCHILLEN Competenties van leerkrachten en schoolleiders Mechtild Derriks Guuske Ledoux Marianne Overmaat Edith van Eck

2

3 OMGAAN MET VERSCHILLEN Competenties van leerkrachten en schoolleiders Mechtild Derriks Guuske Ledoux Marianne Overmaat Edith van Eck

4 CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG Derriks, M., Ledoux, G., Overmaat, M., Eck, E. van Omgaan met verschillen. Competenties van leerkrachten en schoolleiders. Derriks, M., Ledoux, G., Overmaat, M., Eck, E. van. Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut van de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen, Universiteit van Amsterdam (SCO-rapport 635). ISBN Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgaven mag verveelvoudigd en of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocpying, or otherwise, without the prior written permission of the publisher. Uitgave en verspreiding: SCO-Kohnstamm Instituut Wibautstraat 4, Postbus 94208, 1090 GE Amsterdam Tel.: Copyright SCO-Kohnstamm Instituut, 2002

5 Voorwoord Voor u ligt het verslag van het onderzoek uitgevoerd door het SCO-Kohnstamm naar de competenties die leerkrachten en schoolleiders nodig hebben om recht te doen aan verschillen tussen leerlingen, met specifieke aandacht voor de vereiste kennis, houdingen en vaardigheden op achterstandsscholen. Het onderzoek is uitgevoerd met subsidie van de Programmacommissie Beleidsgericht Onderzoek Primair Onderwijs (BOPO) van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Het is een omvangrijk rapport geworden mede omdat we de thematiek vanuit diverse invalshoeken hebben belicht. Er is gebruik gemaakt van een scala aan bronnen en onderzoeksmethoden: raadpleging van deskundigen, literatuurstudie, secundaire analyse op bestaande gegevensbestanden, case-studies op verschillende soorten scholen, een survey onder leerkrachten en schoolleiders, en tot slot een vragenronde langs pabo's. Alles op een rij gezet blijkt uit het onderzoek dat er heel veel van leraren en schoolleiders gevraagd wordt, en nog meer van leraren en schoolleiders op onderwijsachterstandsscholen. Wij hopen dat scholen zich hierdoor niet laten afschrikken, maar de bevindingen als een stimulans beschouwen voor het bepalen van hun visie op het omgaan met verschillen en het vergroten van de vaardigheden die zij in dat kader en gezien de context van hun school noodzakelijk achten. Aan het onderzoek hebben heel veel mensen hun medewerking verleend. Wij willen hier een ieder die een bijdrage heeft geleverd nogmaals hartelijk bedanken, in het bijzonder onze collega s Charles Felix, Ron Oostdam en Vera Romme, voor hun inzet bij de uitvoering van het onderzoek. Mechtild Derriks Guuske Ledoux Marianne Overmaat Edith van Eck I

6 Omgaan met verschillen II

7 Inhoud Voorwoord... I Samenvatting... VII 1 Onderzoeksvragen en onderzoeksopzet Aanleiding tot het onderzoek Uitwerking van de probleemstelling en onderzoeksvragen Onderzoeksopzet Onderzoeksuitvoering Inhoud van dit rapport Raadpleging deskundigen Doel en werkwijze Leerkrachtcompetenties Het verwerven van de competenties De rol van schoolleiders en interne begeleiders Competenties t.a.v. omgaan met verschillen: literatuurstudie Doel en werkwijze Leerkrachtcompetenties Stand van zaken ten aanzien van omgaan met verschillen Vooraf Literatuur Secundaire analyses op PRIMA- en IST-bestanden...77 III

8 Omgaan met verschillen 5 De praktijkbeschrijvingen Opzet en uitvoering Competenties leerkrachten en schoolleiding Op weg naar adoptief onderwijs Praktijkvoorbeelden Ter afsluiting Vragenlijstonderzoek Opzet en uitvoering van het vragenonderzoek Leerkrachtgegevens Directiegegevens Pabo s Opzet en uitvoering inventarisatie opleidingsaanbod pabo s Resultaten opleidingsaanbod Tweede ronde pabo s Resultaten Beantwoording van de onderzoeksvragen Leerkrachtcompetenties Schoolbeleid Scholingsaanbod Nabeschouwing Conceptuele variatie Omgaan met verschillen op achterstandsscholen Opvattingen over een juiste aanpak voor achterstandsscholen Wat kan verwacht worden van de initiële opleiding Competenties van schoolleiders Functiedifferentiatie IV

9 Literatuur Bijlagen Bijlage 1: Leerkrachtcompetenties Bijlage 2: Competentie schoolleider en interne begeleider Bijlage 3: Beschrijving PRIMA- en IST-bestanden Bijlage 4: Bijlagen bij hoofdstuk Bijlage 5: Personen en scholen die aan het onderzoek hebben meegewerkt Inhoud V

10 Omgaan met verschillen VI

11 Samenvatting van de resultaten In dit rapport wordt verslag gedaan van een onderzoek naar de deskundigheden waarover leerkrachten en schoolleiders moeten beschikken om verschillen tussen leerlingen te kunnen hanteren. Daarbij is specifieke aandacht besteed aan de vaardigheden die op achterstandscholen vereist zijn. Gaat het daar om andere, specifieke vaardigheden of gaat het om dezelfde kwaliteiten, maar in een andere mate? Het onderzoek is in de periode maart 2000 tot en met maart 2001 uitgevoerd. Om de onderzoeksvragen te beantwoorden zijn uiteenlopende activiteiten ondernomen. - Deskundigenraadpleging (onderwijsinspecteurs, schoolbegeleiders en lerarenopleiders); - Literatuurstudie; - Secundaire analyse van recente databestanden van de onderwijsinspectie en het PRIMA-cohort onderzoek; - Interviews met docenten en schoolleiders van een aantal basisscholen; - Afname van een vragenlijst bij schoolleiders en leerkrachten van reguliere en achterstandsscholen; - Een vragenronde langs alle pabo s; - Een elektronisch symposium. Vijf vragen stonden in het onderzoek centraal. De resultaten zijn hieronder per onderzoeksvraag samengevat. Onderzoeksvraag 1 Over welke competenties dienen leerkrachten te beschikken om efficiënt en effectief om te kunnen gaan met verschillen? Sommige vaardigheden, zoals het kunnen creëren van een veilig leerklimaat, lijken voorwaarde voor alle vormen van onderwijs, ongeacht de mate waarin recht wordt VII

12 Omgaan met verschillen gedaan aan individuele verschillen. Hetzelfde geldt voor houdingsaspecten als bijvoorbeeld positieve verwachtingen hebben. Naast deze basisvaardigheden zijn er algemene kwaliteiten die gelden voor het rekening houden met verschillen ongeacht de aard van het verschil, zoals open staan voor de mogelijkheden van elk kind. Het omgaan met verschillen blijkt nogal wat te vragen van leerkrachten wat betreft attitude, kennis en inzicht, organisatorische vaardigheden, pedagogische kwaliteiten en (vak)didactisch repertoire. Deze kwaliteiten komen bóvenop meer algemene competenties die te maken hebben met lesgeven in het algemeen. Naast basisvaardigheden en algemene kwaliteiten hebben we groepen competenties onderscheiden ten aanzien van: a) diagnostische en remediërende vaardigheden; b) organisatorische vaardigheden en klasmanagement; c) specifieke instructie- en interactievaardigheden; d) voorkómen en oplossen van probleemgedrag; e) bewerkstelligen van gedragsverandering van individuele leerlingen; f) bevorderen van de sociaal-emotionele ontwikkeling; g) rekening houden met culturele verschillen; h) rekening houden met anderstaligheid. Deze groepen competenties bestaan elk uit deels dezelfde, deels een andere combinatie van attituden, kennis en vaardigheden. Voor de meeste aspecten geldt dat teams, volgens het oordeel van hun schoolleiders (ruim) halverwege zijn op de weg naar volledige beheersing van die competenties. De gegevens uit de literatuur sporen in grote lijnen met dit oordeel. Opvallend is het dat het eerder de didactische dan de pedagogische competenties zijn waarop de teams het minst zijn gevorderd. Zo blijken lang niet alle leerkrachten het model van directe instructie onder de knie te hebben, wat toch door de deskundigen als een basisvaardigheid wordt beschouwd. En met name het veelzijdige didactisch repertoire dat nodig is om écht recht te doen aan de veelsoortige verschillen, blijkt bij de meeste teams nog weinig ontwikkeld. Daarnaast blijkt het nog weinig vanzelfsprekend dat leraren de culturele en sociale kaders kennen van waaruit de kinderen denken en beleven. Onderzoeksvraag 2 Dienen leerkrachten op achterstandsscholen over aanvullende/specifieke competenties te beschikken? Moet daarbij een onderscheid gemaakt worden naar doelgroepen van het OAB? VIII

13 Samenvatting van de resultaten Op achterstandsscholen wordt niet alleen meer geëist van de persoonlijkheid en inzet van de leraren, ook moeten zij over een aantal vaardigheden in ruimere mate beschikken. Ten eerste wordt op deze scholen een hogere beheersing van een Nt2- didactiek geëist. Verder lijken organisatorische oplossingen om tegemoet te komen aan verschillen tussen leerlingen op scholen met veel achterstandsleerlingen minder vaak geëigend dan op andere scholen. Het eist echter veel van de interactievaardigheden en het didactisch repertoire van leerkrachten om ook in een klassikale situatie tijdens de instructie rekening te houden met verschillen tussen leerlingen. Behalve dat leraren op achterstandsscholen moeten beschikken over meer van hetzelfde, hebben zij ook extra kwaliteiten nodig. Zo krijgt rekening houden met anderstaligheid in een klas met een hoge concentratie leerlingen met een lage beheersing van het Nederlands een andere dimensie. Voorkomen moet worden dat de relatief taalarme omgeving een negatieve invloed heeft op de cognitieve ontwikkeling van anderstalige leerlingen. Op pedagogisch gebied zijn er voorts extra competenties nodig die te maken hebben met verschillen tussen school en thuis, het omgaan met een onrustige groepsdynamiek en het rekening houden met uiteenlopende referentiekaders. In de praktijk blijken leraren op OAB-scholen niet aan al deze extra eisen te voldoen. Over de hele linie zijn de schoolleiders op scholen met veel leerlingen uit achterstandsgroepen minder tevreden over de competenties van hun team dan op andere scholen. Onderzoeksvraag 3 In hoeverre voeren scholen beleid ten aanzien van deskundigheidsbevordering bij het omgaan met verschillen? Is dit beleid anders bij achterstandsscholen dan bij andere scholen? Wat is daarbij de rol van de onderwijsbegeleiding? Deze onderzoeksvraag is allereerst beantwoord door te kijken naar gewenste competenties voor schoolleiders en functionarissen in het middenmanagement als het gaat om omgaan met verschillen. Schoolleiders moeten een goed wervingsbeleid kunnen voeren en een goed professionaliseringsbeleid. Dat laatste betekent: van de school een lerende organisatie maken en daarvoor de voorwaarden creëren in het team. Ook IX

14 Omgaan met verschillen moeten ze een visie hebben op omgaan met verschillen, rekening houdend met het type leerlingen op de school en de mogelijkheden van het team. Verder moeten ze zaken die voor omgaan met verschillen belangrijk zijn op school goed regelen, zoals zorgbeleid en taalbeleid. Schoolleiders op OAB-scholen moeten (nog meer) duizendpoten zijn en in bepaalde opzichten extra onderlegd of extra capabel: méér onderwijskundig inzicht, grotere communicatievaardigheden, sterkere doel- en evaluatiegerichtheid en grotere vaardigheden in het opbouwen en benutten van netwerken. Voor functionarissen in het middenmanagement geldt dat vooral coachingsvaardigheden belangrijk zijn (voor interne begeleiders), extra deskundigheid op het gebied van leerlijnen, leer- en gedragsproblemen en zorgstructuur (voor coördinatoren leerlingenzorg), en kennis van Nt2-didactiek (voor taalcoördinatoren). In de tweede plaats is gekeken naar het feitelijk beleid ten aanzien van deskundigheidsbevordering. Op veel scholen worden extra cursussen en nascholing gevolgd, vaker door specialisten dan door docenten. Hét scholingsonderwerp van dit moment is klassenmanagement. Omgaan met gedragsproblemen scoort ook hoog. Voor omgaan met taal- en cultuurverschillen wordt veel minder vaak extra scholing gevolgd. Over de feitelijke begeleiding bij het werk, vooral in de beginfase van de loopbaan, zijn leerkrachten matig te spreken. Bij elkaar in de klas kijken en op die manier van elkaar leren blijkt nog geen algemeen gebruik. Wel lijkt er sprake te zijn van een substantiële inzet van schoolbegeleidingsdiensten bij deskundigheidsbevordering in het team. Onderzoeksvraag 4 In hoeverre voeren scholen een geïntegreerd beleid om te komen tot een continuüm van zorg die de verantwoordelijkheid is van het hele team? Is dit beleid anders bij achterstandsscholen dan bij andere scholen? Wat is daarbij de rol van de onderwijsbegeleiding? Op veel scholen is inmiddels een goed zorgbeleid van de grond gekomen. Zaken als leerlingvolgsysteem, handelingsplannen, leerlingbesprekingen zijn op basisscholen gemeengoed geworden. Wat nog veel minder goed lukt is lessen zo organiseren dat X

15 Samenvatting van de resultaten daadwerkelijk binnen de klas handelingsplannen kunnen worden uitgevoerd en differentiatie in instructie mogelijk is. Differentiatie in verwerking lukt (recent) beter. Voor de vier typen verschillen geldt dat ze in ongelijke mate zijn opgenomen in schoolbeleid. Men is aardig gevorderd wat betreft omgaan met cognitieve verschillen en taalverschillen. Met beleid op omgaan met sociaal-emotionele verschillen zijn veel scholen wel bezig, maar van staand beleid op dit onderwerp is op slechts weinig scholen sprake. Schoolbeleid voor omgaan met culturele verschillen komt naar verhouding weinig voor. Volgens de deskundigen is een belangrijke voorwaarde voor goed beleid een adequate taakverdeling tussen directie, interne begeleider, coördinator leerlingenzorg en de eventuele taalcoördinator/nt2-leerkracht. De ideale taakverdeling is echter op de meeste scholen nog geen praktijk. De interne begeleider houdt zich nog te weinig bezig met uitvoering van het professionaliseringsbeleid (coachen en begeleiden, implementeren van vernieuwingen); hetzelfde geldt voor de Nt2-leerkracht. OAB-scholen tonen zich verder dan andere scholen in de ontwikkeling van schoolbeleid op omgaan met verschillen. Voor het feitelijk handelen van leerkrachten in de klas, vooral wat betreft toepassen van differentiatie, lijkt echter het omgekeerde te gelden. Onderzoeksvraag 5 In hoeverre is het scholings- en nascholingsaanbod afgestemd op de in vraag 1 en 2 bedoelde competenties? Voor deze vraag is vooral gekeken naar de initiële scholing. Het gevonden patroon blijkt opmerkelijk eenduidig: in de initiële opleiding leer je vooral een aantal voor het beroep van leraar relevante houdingen (zoals open staan voor feedback, jezelf willen blijven ontwikkelen, interesse in de leerlingen, kunnen luisteren en observeren, kunnen reflecteren), basisvaardigheden als kunnen omgaan met een groep en basiskennis op het gebied van vakdidactiek. Voor omgaan met verschillen biedt de initiële opleiding hooguit een kennisbasis, het verwerven van vaardigheden op dit gebied vindt pas plaats gedurende de beroepspraktijk. Het eenvoudigst te leren, en volgens sommigen ook al voor een deel op de opleiding leerbaar zijn diagnosticerende en remediërende vaardigheden. Daarna komt differentiatie in verwerking en XI

16 Omgaan met verschillen organisatie van differentiatie. Differentiatie in instructie en fijnmazige afstemming op leerbehoeften van leerlingen behoren tot de moeilijker vaardigheden en worden zeker niet in de opleiding verworven. Of ze op latere leeftijd wel worden verworven, hangt in belangrijke mate af van het professionaliseringsbeleid van de school. De voorwaarden daarvoor lijken op veel scholen wel aanwezig: anders dan vroeger zijn overlegstructuren nu professioneler en inhoudelijker, is er (interne en externe) begeleiding, en teamgerichte scholing. Leerkrachten vinden dat voor het leren omgaan met verschillen de voorbereiding op de pabo aanzienlijk beter zou kunnen. Ook de geraadpleegde deskundigen zijn die mening toegedaan. De pabo s vinden echter van zichzelf dat ze al veel aanbieden: alle soorten verschillen komen volgens henzelf in het curriculum aan bod en een aanzienlijk deel van de pabo s vindt zelfs dat ze zich profileren op onderwijsachterstanden. In de praktijk is die profilering niet altijd even duidelijk: de aandacht voor onderwijsachterstanden lijkt soms in hoge mate samen te vallen met zorgverbreding. Verder zien ook de pabo s zelf een duidelijk verschil tussen aanbieden en leren beheersen: op een voorgelegde lijst met competenties wijzen zij alleen enkele algemene basisvaardigheden aan als competenties die door alle paboafgestudeerden worden beheerst. Competenties die te maken hebben met omgaan met verschillen, en met werken op OAB-scholen, worden veel minder vaak gezien als horend tot het basispakket van afgestudeerden. Aanbevelingen In de nabeschouwing hebben wij een aantal bevindingen van het onderzoek in wat meer evaluerende zin besproken. Per thema zijn de volgende aanbevelingen geformuleerd: Conceptueel beleidsmakers voorzien van meer heldere theoretische analyses en definities, omdat ook op beleidsniveau belangrijke onderscheidingen niet altijd worden gemaakt; zorgen dat leerkrachten en teams veel beter leren starten vanuit een diagnose van de eigen leerlingpopulatie, het eigen team en de omgevingsfactoren; XII

17 Samenvatting van de resultaten zorgen voor adequate steun en sturing van scholen vanuit rijksoverheid, gemeente en besturen; in opleiding en begeleiding meer aandacht besteden aan het ontstaan van verschillen, en zo laten zien dat culturele en milieugebonden verschillen andere oplossingen vragen dan verschillen in bijvoorbeeld cognitief vermogen. Omgaan met verschillen op achterstandsscholen zorgen voor meer soorten professionals, in de school en in de klas; in de initiële opleiding meer aandacht besteden aan oorzaken en verschijningsvormen van onderwijsachterstanden; differentiatie in de opleiding, zorgen voor aangepaste scholing voor leerkrachten op achterstandsscholen; bevorderen dat ook op scholen met een klein aantal leerlingen uit achterstandgroepen specifiek beleid wordt gevoerd, niet wachten tot de school zwart geworden is; zorgen voor een infrastructuur die het mogelijk maakt dat leerkrachten en schooldirecteuren voortdurend kunnen blijven leren. Opvattingen over een juiste aanpak voor achterstandsscholen verhogen van de expertise in NT2 didactiek, invoeren van de functie van taalcoördinator op scholen; handreikingen ontwikkelen voor zelfstandig werken, toegesneden op achterstandsscholen; bevorderen van de inzet van onderwijsassistenten; goede voorbeelden laten zien. Wat kan verwacht worden van de initiële opleiding? doorzetten van de ingezette lijn tot dualisering (maar wel met goede begeleiding); mogelijk een strengere selectie: voor een deel van de Pabo-studenten zou een taak als klassenassistent wellicht meer geschikt zijn dan een taak als docent; de samenleving in de opleiding halen : zorgen voor levensechte leerervaringen en voor voldoende stagemogelijkheden op achterstandsscholen; in de opleidingen voldoende aandacht besteden aan nieuwe inzichten op het gebied van (vak)didactiek; XIII

18 Omgaan met verschillen een sterkere rol én verantwoordelijkheid van het scholenveld: scholen kunnen gezamenlijk invloed uitoefenen op de opleidingen, om te zorgen dat studenten een opleiding krijgt die past bij hun verwachtingen, maar moeten ook voldoende leerplaatsen aanbieden; zeer gerichte stages op onderwijskansenscholen, zo nodig verplicht stellen en zorgen voor goede begeleiding. Competenties van schoolleiders en intern begeleiders betere faciliteiten op scholen, zodat schoolleiders kunnen toekomen aan hun eigenlijke werk en niet in beslag worden genomen door conciërgetaken, secretaressewerk, en onderhoud van het schoolgebouw; grotere investeringen van besturen in professionalisering van schoolleiders en interne begeleiders en in heldere taakverdelingen; duidelijker omschrijving van de functie van interne begeleider met bijbehorende functiewaardering als de betrokkenen over de vereiste competenties beschikt; zorgen dat interne begeleiders voldoende ruimte hebben voor observatie van lessen en klassenconsultaties, opdat leerkrachten weten wat er van hen verwacht wordt en zich bezig kunnen houden met het geven van goed onderwijs. Wetenschappelijke en maatschappelijke betekenis van het onderzoek Naar de competenties waarover leerkrachten dienen te beschikken om verschillen tussen leerlingen te kunnen hanteren, is tot op heden weinig onderzoek gedaan. Dit onderzoek levert een bijdrage aan het inzicht in de verschillende soorten competenties die voor uiteenlopende verschillen tussen leerlingen vereist zijn. In maatschappelijke zin is het onderzoek van belang omdat het initiële en postinitiële opleidingen houvast kan bieden bij het inrichten van programma s in de opleiding van leraren. Hetzelfde geldt voor schoolbegeleidingsinstellingen. XIV

19 1 Onderzoeksvragen en onderzoeksopzet In dit hoofdstuk beschrijven we de aanleiding tot het onderzoek (1.1) en de uitwerking van de probleemstelling in de onderzoeksvragen (1.2). Daarna volgt de onderzoeksopzet (1.3) en komt de uitvoering van het onderzoek (1.4) aan de orde. We sluiten dit hoofdstuk af met de opbouw van dit rapport (1.5). 1.1 Aanleiding tot het onderzoek In de drie centrale beleidsprogramma s van de overheid voor het primair onderwijs (Weer Samen Naar School, Onderwijsachterstandenbeleid, Groepsgrootte & Kwaliteit) is adaptief onderwijs een overkoepelend sleutel-begrip. In elk van de drie programma s is het immers een centrale opgave om scholen zodanig te laten werken dat alle leerlingen, maar vooral leerlingen met speciale behoeften, onderwijs op maat krijgen. Daarvoor moeten scholen, in het bijzonder de groepsleerkrachten, in staat zijn om verschillen tussen leerlingen te hanteren en zelfs productief te maken voor het onderwijs. Het Procesmanagement Primair Onderwijs beschouwt versterking van het vermogen tot omgaan met verschillen dan ook als kern van de kwaliteitsverbetering waar men in de beleidsprogramma s op uit is (PMPO, 1998). De noodzaak om verschillen tussen leerlingen te kunnen hanteren zal bovendien in de toekomst alleen maar toenemen. Als gevolg van het Weer Samen Naar School-beleid zullen, als het beleid succesvol blijkt, steeds meer zorgleerlingen gehandhaafd blijven in het basisonderwijs en niet verwezen worden naar het speciaal onderwijs. Dat stelt extra eisen aan leerkrachten op het gebied van omgaan met leer- en gedragsproblemen. Ook de situatie met betrekking tot kinderen uit achter-standsgroepen wijzigt zich. Het aandeel allochtone leerlingen op scholen neemt nog steeds toe, vooral in gemeenten buiten de grote steden. Het aantal zwarte scholen zal daardoor blijven stijgen. Bovendien wordt de groep allochtone leerlingen steeds heterogener door een toename van het aantal kinderen van asielzoekers (SCP, 1999). Voorts verdicht zich de problematiek van kinderen uit autochtone achterstandsgezinnen, doordat in deze groep steeds meer de echte achterblijvers centraal komen te staan. Dat blijken vaak kinderen uit gezinnen waarin niet alleen ouders laag opgeleid zijn maar waarin zich ook 1

20 Omgaan met verschillen veel problemen voordoen op psycho-sociaal gebied (Overmaat & Ledoux, i.v.; Jungbluth, 1998). Uit verschillende bronnen blijkt echter dat de mate waarin scholen omgaan met verschillen weten te realiseren achterblijft bij de verwachtingen. Differentiatie binnen de klas komt op de meeste basisscholen niet of nauwelijks voor; klassikaal onderwijs, met wat aanpassingen voor achterblijvers, is de dominante vorm (Reezigt, 1999; Overmaat & Ledoux, 1997; Houtveen et al, 1998; Inspectie van het onderwijs, 1997). Intercultureel onderwijs krijgt weinig aandacht (Ledoux et al, 2000). Allochtone leerlingen boeken in het onderwijs nog weinig vooruitgang (Tesser et al, 1999) en volgens de onderwijsinspectie scoren scholen met veel achterstandsleerlingen minder goed op een aantal cruciale aspecten van het didactisch handelen, waaronder rekening houden met verschillen (Inspectie van het onderwijs, 1999). Voor het Ministerie van OC &W is dit aanleiding geweest om een nieuwe impuls te geven aan het onderwijsachterstandenbeleid. In de in juni 2000 verschenen nota Aan de slag met onderwijskansen worden hiervoor verschillende voorstellen gedaan en maatregelen aangekondigd. Eén daarvan is het creëren van een differentiatie onderwijskansenscholen op de pabo s en het opzetten van een post-initiële opleiding voor leerkrachten en schoolleiders die werkzaam zijn op scholen met veel leerlingen uit achterstandsgroepen. In dit kader is er behoefte aan onderzoek dat meer zicht biedt op de vaardigheden waarover leerkrachten en schoolleiders op achterstandsscholen zouden moeten beschikken, als specificatie van de vaardigheden die in het algemeen van belang zijn voor omgaan met verschillen. Het onderhavige onderzoek moet in deze behoefte voorzien. 1.2 Uitwerking van de probleemstelling en onderzoeksvragen Er is een substantiële hoeveelheid onderzoek naar scholing en deskundigheidsverwerving van leerkrachten in het algemeen en naar schoolbeleid op dit gebied. (Zie voor een algemeen overzicht van binnen- en buitenlands onderzoek Verloop 1998.) Er is echter nog maar weinig bekend over deskundigheid van leerkrachten en schoolleiders in het omgaan met verschillen, en evenmin over specifieke deskundigheid op achterstandsscholen. Er zijn wel enkele aanzetten voor de aanduiding van competenties die nodig zijn voor omgaan met verschillen. Het PMPO 2

21 Onderzoeksvragen en onderzoeksopzet (1998) heeft geprobeerd hier een invulling aan te geven in haar kenmerken voor kwaliteitsontwikkeling. Deze blijven echter nog op een alge-meen niveau; een specificatie voor bepaalde typen scholen of leerkrachten is hierin niet aanwezig. Hetzelfde geldt voor het Beroepsprofiel leraar Primair onderwijs, dat in 1995 is opgesteld door de VSLPC op verzoek van besturen- en vakorganisaties (APS/Forum Vitaal Leraarschap, 1995). Dit profiel bestaat uit 40 taakprofielen, waarvan er één expliciet betrekking heeft op het hanteren van sociaal-culturele verschillen en een aantal op het hanteren van individuele verschillen tussen kinderen. Specifiekere invullingen zijn wel te vinden in het Beroepsprofiel voor leerkracht Nederlands als tweede taal (Kerkhoff & Kroon, 1997), maar dit is bedoeld voor een NT2-leerkracht als specialistische functie in een school. Ook in Ledoux et al (2000) zijn omschrijvingen te vinden van specifiekere vaardigheden, namelijk leerkrachtvaardigheden die van belang zijn voor intercultureel leren. Deze bewegen zich vooral op het pedagogische domein. Voor een nadere analyse van gewenste competenties moet in de eerste plaats onderscheid gemaakt worden naar soorten verschillen tussen kinderen waarmee in het onderwijs rekening moet worden gehouden, en in het verlengde daarvan naar doelgroep. Het maakt immers voor de gewenste vaardigheden van leerkrachten nogal wat uit of het gaat om: a. cognitieve verschillen/verschillen in leervermogen b. verschillen in gedrag/emotionele ontwikkeling c. culturele verschillen/verschillen in schoolcultuur-thuiscultuur d. verschillen in taalvaardigheid in het Nederlands Voor sommige van deze verschillen spelen individuele, voor andere groepsgebonden kenmerken van leerlingen een rol. Er is in ieder geval onderscheid nodig tussen wat nodig is voor de doelgroepen van het OAB (met daarbinnen weer een onderscheid tussen autochtone en allochtone doelgroepleerlingen) en de risicoleerlingen die in het WSNS-beleid centraal staan. Voor beide groepen leerlingen is discussie gaande over wat voor hen het meest gewenst is op het niveau van aanbod, didactiek en pedagogisch klimaat. Voor de risicoleerlingen gaat het dan bijvoorbeeld om de vraag welke vorm van adaptief onderwijs zou moeten worden nagestreefd (convergent of divergent, zie hiervoor Bosker et al, 2000). De eisen die de ene of andere vorm aan leerkrachten stelt zijn behoorlijk verschillend. Voor de OAB-doelgroepen geldt iets soortgelijks. Er zijn verschillende visies op 3

22 Omgaan met verschillen de meest gewenste onderwijsaanpak voor deze leerlingen. Overmaat & Ledoux (in voorbereiding) onderscheiden, met gebruikmaking van een ordening van Scheerens & Bosker (1997), twee onderwijsmodellen: een traditionele en een constructivistische aanpak. De traditionele aanpak kenmerkt zich bijvoorbeeld door een sterk accent op directe instructie, nadruk op basisvaardigheden, stapsgewijze opbouw van de leerstof en systematisch volgen van vorderingen. De constructivistische aanpak richt zich meer op het ontwikkelen van leren leren en de bijbehorende zelfstandige leerhouding, en maakt een sterker gebruik van de intrinsieke motivatie van het kind. Scholen met veel OAB-leerlingen blijken in beide modellen iets te zien, maar hebben op dit moment nog overwegend de kenmerken van het traditionele model. Ze achten dat bovendien het meest haalbaar, zowel voor hun leerlingen als voor hun leerkrachten. Het constructivistische model stelt namelijk andere eisen en is moeilijker te realiseren, zo oordelen schooldirecteuren (Overmaat & Ledoux, in voorbereiding). Soortgelijke discussies spelen momenteel over de meest gewenste aanpak voor het onderwijs aan jonge kinderen (ontwikkelingsgericht of programmagericht) en over het al dan niet benadrukken van pedagogische uitgangspunten in het basisonderwijs (Tesser versus Stevens, zie Van der Ree, 2000). Ook ten aanzien van de inrichting van het taalonderwijs in meertalige groepen is men bezig met een heroriëntering: zo pleiten bijvoorbeeld Verhallen & Walst (in voorbereiding) voor een sterkere nadruk op taalontwikkelend onderwijs, hetgeen impliceert dat leerkrachten minder op boekjes en taaloefeningen moeten leunen en meer moeten zoeken naar een betekenisvol activiteitenaanbod met veel ruimte voor interactie. Maar ook hiervoor geldt weer dat dit hoge eisen stelt aan leerkrachten. Dit betekent dus dat er in het onderhavige onderzoek rekening moet worden gehouden met eenvoudiger en moeilijker te verwerven compe-tenties, afhankelijk van wat men nastreeft in het onderwijs. Een tweede belangrijke onderscheid is dat tussen vaardigheden en attituden. Bij competenties wordt veelal vooral gedacht aan kennis en kunde, en niet aan achterliggende houdingen. In de literatuur over onderwijs aan kansarme en/of zorg leerlingen zijn echter juist veelvuldig verwijzingen te vinden naar gewenste houdingen van leerkrachten. Dan gaat het bijvoorbeeld om acceptatie van verschillen, het hebben van hoge maar realistische verwachtingen en het hebben van een positieve attitude jegens kansarme kinderen en van begrip voor hun achter- 4

Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem

Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem Docentevaluaties worden gebruikt om studenten feedback te laten geven op de kwaliteit van de docenten. In dit artikel wordt ingegaan op de randvoorwaarden

Nadere informatie

Toelichting competenties

Toelichting competenties Toelichting competenties De vraag van dit onderzoek was of leerkrachten, intern begeleiders en schoolleiders die werken met nieuwkomers aanvullende of extra competenties nodig hebben bovenop de bekwaamheidseisen

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Excellente leerkracht basisonderwijs OPTIMUS primair onderwijs 1

Excellente leerkracht basisonderwijs OPTIMUS primair onderwijs 1 Functieomschrijving Excellente Leerkracht basisonderwijs in de groep Salarisschaal : LB Werkterrein : Onderwijsproces Leerkrachten Activiteiten : Verzorgen van het primaire proces Dit profiel vormt de

Nadere informatie

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012 N W O Fase A Z Jij de Baas Gids voor de Starter Versie 1.2: november 2012 2012 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 School De school Inleiding 2 Doelen 3 Middelen 4 Invoering 5 Uitvoering 6 Jij de Baas:

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen m * * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden L E X I C O N van arbeidsrecht en arbeidsverhoudingen ** k EUR op ir EUROPESE STICHTING TOT VERBETERING VAN DE LEVENS- EN

Nadere informatie

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT DE SBL competenties COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leef- en werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013. Gymnasium Felisenum

VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013. Gymnasium Felisenum VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013 Gymnasium Felisenum Plaats : Velsen-Zuid BRIN-nummer : 20DG Onderzoeksnummer : 150930 Datum onderzoek : 17-18 januari 2013 Datum vaststelling : 18 december 2012-14 maart

Nadere informatie

Samenvatting. Zie hiervoor het werkplan van de Evaluatie- en adviescommissie passend onderwijs 2008-2012. ECPO, oktober 2008.

Samenvatting. Zie hiervoor het werkplan van de Evaluatie- en adviescommissie passend onderwijs 2008-2012. ECPO, oktober 2008. Rapport 827 Jaap Roeleveld, Guuske Ledoux, Wil Oud en Thea Peetsma. Volgen van zorgleerlingen binnen het speciaal onderwijs en het speciaal basisonderwijs. Verkennende studie in het kader van de evaluatie

Nadere informatie

Excellente Leerkracht SBO, SO/VSO. Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart

Excellente Leerkracht SBO, SO/VSO. Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart Functie-informatie Functienaam Organisatie Letterschaal CAO Salarisschaal Werkterrein Kenmerkscores SPO-gecertificeerde Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3 N W Fase B O Z Entree Leerstijlen Versie 0.1: januari 20]3 2013 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 Inleiding 2 Indeling 4 Strategie 6 Leerstijl Ieder mens heeft zijn eigen leerstijl. Deze natuurlijke

Nadere informatie

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK SBO CHRISTELIJKE SPECIALE BASISSCHOOL DE BRANDING

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK SBO CHRISTELIJKE SPECIALE BASISSCHOOL DE BRANDING RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK SBO CHRISTELIJKE SPECIALE BASISSCHOOL DE BRANDING School : Christelijke Speciale basisschool De Branding Plaats : Spijkenisse BRIN-nummer : 23XL Onderzoeksnummer : 56699 Datum

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP CHRISTELIJKE BASISSCHOOL DE POORT

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP CHRISTELIJKE BASISSCHOOL DE POORT RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP CHRISTELIJKE BASISSCHOOL DE POORT School : Christelijke Basisschool De Poort Plaats : Bleiswijk BRIN-nummer : 07XM Onderzoeksnummer : 116787

Nadere informatie

Bijeenkomst 1 Maatwerktraject onderwijskundig begeleider

Bijeenkomst 1 Maatwerktraject onderwijskundig begeleider Bijeenkomst 1 Maatwerktraject onderwijskundig begeleider Opbrengst-en handelingsgericht werken Ad Kappen, Gerdie Deterd Oude Weme Programma 16.00 16.15 17.30 17.45 18.30 20.30 opening Marielle lezing ogw

Nadere informatie

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 / De kern en inhoud als uitgangspunt... 4 1.1 de kern... 4 1.2 de inhoud... 5 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

onderwijs, de ontwikkelingen op een rij

onderwijs, de ontwikkelingen op een rij onderwijs, de ontwikkelingen op een rij Veel scholen zijn begonnen met het werken met groepsplannen. Anderen zijn zich aan het oriënteren hierop. Om groepsplannen goed in te kunnen voeren is het belangrijk

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL 'T MÊÊTJE

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL 'T MÊÊTJE RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL 'T MÊÊTJE School : basisschool 't Mêêtje Plaats : Ellemeet BRIN-nummer : 05ZJ Onderzoeksnummer : 112723 Datum schoolbezoek : 28

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

e.o. I Leerkracht LB Intern Auteur M. van Ommeren 5616 RM Eindhoven 58VBA4382

e.o. I Leerkracht LB Intern Auteur M. van Ommeren 5616 RM Eindhoven 58VBA4382 e.o. Intern I Leerkracht LB Auteur M. van Ommeren 5616 RM Eindhoven 58VBA4382 Functienaam Organisatie Salarisschaal lndelingsniveau FUWASYS-advies Werkterrein Activiteiten Kenmerkscores Somscore Datum

Nadere informatie

Quickscan reken- en wiskundeonderwijs

Quickscan reken- en wiskundeonderwijs Quickscan reken- en wiskundeonderwijs Gegevens school Naam school Adres school Plaats Telefoon e-mail Datum invulling Ingevuld door Functie invuller directie IB-er RT-er taal/leescoördinator leerkracht

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. 04TL00 Chr Basissch It Twaspan

Schoolondersteuningsprofiel. 04TL00 Chr Basissch It Twaspan Schoolondersteuningsprofiel 04TL00 Chr Basissch It Twaspan Inhoudsopgave Toelichting... 3 DEEL I INVENTARISATIE... 6 1 Typering van de school... 7 2 Kwaliteit basisondersteuning... 7 3 Basisondersteuning...

Nadere informatie

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel 3/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel Pagina 1 van 9 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding Inleiding Het LEOZ (Landelijk Expertisecentrum Onderwijs en Zorg) is een samenwerkingsproject van: Fontys Hogescholen, Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Colofon ONDERZOEKER StartFlex B.V. CONSULTANCY Centre for applied research on economics & management (CAREM) ENQETEUR Alexander Sölkner EINDREDACTIE

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL DE BAKELGEERT

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL DE BAKELGEERT RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL DE BAKELGEERT School : Basisschool De Bakelgeert Plaats : Boxmeer BRIN-nummer : 08XM Onderzoeksnummer : 95072 Datum schoolbezoek : 27 augustus Datum vaststelling

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

RAPPORT REGULIER SCHOOLTOEZICHT

RAPPORT REGULIER SCHOOLTOEZICHT RAPPORT REGULIER SCHOOLTOEZICHT cbs "Beurthonk" te Odijk BRIN-nummer school : 10YH-1 Uitvoerende inspecteur(s) : J. van den Berg Datum schoolbezoek : 17 januari 2002 Datum vaststelling : 18-03-2002 Handtekening

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING Almende College, locatie Isala voor havo en vwo HAVO Plaats : Silvolde BRIN nummer : 14UM C1 BRIN nummer : 14UM 00 HAVO Onderzoeksnummer : 276258 Datum onderzoek :

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Baken International School VWO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Baken International School VWO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Het Baken International School VWO Plaats : Almere BRIN nummer : 01FP C3 BRIN nummer : 01FP 06 VWO Onderzoeksnummer : 275538 Datum onderzoek : 15 april 2014

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL CYPRESSENHOF

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL CYPRESSENHOF RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL CYPRESSENHOF School Plaats BRIN-nummer Onderzoeksnummer basisschool Cypressenhof Middelburg 15SP 111282 Datum schoolbezoek Datum

Nadere informatie

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE LOCKAERT

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE LOCKAERT RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE LOCKAERT School : Basisschool De Lockaert Plaats : Oss BRIN-nummer : 00CD Onderzoeksnummer : 63530 Datum schoolbezoek : 16 december 2005 Datum vaststelling :

Nadere informatie

Verantwoording gebruik leerlijnen

Verantwoording gebruik leerlijnen Verantwoording gebruik leerlijnen In de praktijk blijkt dat er onder de deelnemers van Samenscholing.nu die direct met elkaar te maken hebben behoefte bestaat om de ontwikkeling van de beroepsvaardigheden

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Ed de Moor Willem Uittenbogaard Sieb Kemme eindredactie Noordhoff Uitgevers Groningen Houten Eventuele op- en aanmerkingen

Nadere informatie

visie, gedrag, overtuigingen, gevoelens, handelen, reflectie

visie, gedrag, overtuigingen, gevoelens, handelen, reflectie Boek : Auteur : Bespreker : Jo Dauwen Datum : juni 2010 Gedragsproblemen in scholen Het denken en handelen van leraren Kees van der Wolf en Tanja van Beukering, Acco ISBN: 9 789033 474989. In een notendop

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht

Schoolondersteuningsprofiel. 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht Schoolondersteuningsprofiel 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht Inhoudsopgave Toelichting 3 DEEL I INVENTARISATIE 6 1 Typering van de school.7 2 Kwaliteit basisondersteuning 7 3 Basisondersteuning

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

ENQUÊTE: toetsing op maat

ENQUÊTE: toetsing op maat ENQUÊTE: toetsing op maat Bezoekers van de website van de PO-Raad konden hun mening geven over toetsing op maat. Tussen 22 januari en 6 februari 2013 hebben 201 mensen de enquête volledig ingevuld. De

Nadere informatie

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek Prof. dr. Perry den Brok Betrokkenen Connect College (opdrachtgever) Kennisnet (subsidie onderzoek) Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

Samenvatting. BS De Pinksterbloem/ Amsterdam. Resultaten Personeelstevredenheidspeiling (PTP) BS De Pinksterbloem

Samenvatting. BS De Pinksterbloem/ Amsterdam. Resultaten Personeelstevredenheidspeiling (PTP) BS De Pinksterbloem BS De Pinksterbloem/ Amsterdam Samenvatting Resultaten Personeelstevredenheidspeiling (PTP) BS De Pinksterbloem Enige tijd geleden heeft onze school BS De Pinksterbloem deelgenomen aan de personeelstevredenheidspeiling

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING. Werkzaamheden

FUNCTIEBESCHRIJVING. Werkzaamheden Leraar basisonderwijs LA Functiewaardering: 33333 33333 33 33 Salarisschaal: LA Werkterrein: Onderwijsproces > Leraren Activiteiten: Beleids en bedrijfsvoeringsondersteunende werkzaamheden, overdragen

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Pleincollege Sint Joris PRO PRO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Pleincollege Sint Joris PRO PRO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Pleincollege Sint Joris PRO PRO Plaats : Eindhoven BRIN nummer : 20AT C6 BRIN nummer : 20AT 05 PRO Onderzoeksnummer : 273588 Datum onderzoek : 16 april 2014

Nadere informatie

Juli 2009. Functie-informatie:

Juli 2009. Functie-informatie: Juli 2009 Functie-informatie: Functienaam: Intern Begeleider Salarisschaal: schaal 9 Indelingsniveau: 9IVb Werkterrein: Onderwijsproces - Onderwijsbegeleiding Activiteiten: Beleid- en bedrijfsvoeringondersteunende

Nadere informatie

Een evaluatie-onderzoek

Een evaluatie-onderzoek Het aanbod van onderwijsverzorging Een evaluatie-onderzoek A.J. Koster RION Monografieën onderwijsonderzoek 21 CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG Koster, A.J. Het aanbod van onderwijsverzorging.

Nadere informatie

Functiebeschrijving Leraar Basisonderwijs (LA)

Functiebeschrijving Leraar Basisonderwijs (LA) Functiebeschrijving Leraar Basisonderwijs (LA) Context De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen Alpha Scholengroep. Onder Alpha Scholengroep ressorteren 15 Christelijke basisscholen in de omgeving van

Nadere informatie

TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO. mei 2015

TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO. mei 2015 TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO mei 2015 2 STAND VAN ZAKEN Deze tussenrapportage is een vervolg op de startrapportage van mei 2014 en de tussenrapportage van november 2014. De

Nadere informatie

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk opgaven- en werkboek Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK O.B.S. DE BORGH

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK O.B.S. DE BORGH RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK O.B.S. DE BORGH School : o.b.s. De Borgh Plaats : Zuidhorn BRIN-nummer : 03FT Onderzoeksnummer : 93885 Datum schoolbezoek : 21 en 22 mei 2007 Datum vaststelling :

Nadere informatie

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda DOORDRINGEN of Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting DOORDRINKEN Jos Kuppens Henk Ferwerda In opdracht van Ministerie van Veiligheid en Justitie, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum,

Nadere informatie

Mariaschool Reutum tevredenheidsmeting medewerkers 2014-2015

Mariaschool Reutum tevredenheidsmeting medewerkers 2014-2015 Mariaschool Reutum tevredenheidsmeting medewerkers 2014-2015 Aantal respondenten: 10/12 Vensters Voor Verantwoording PO Schoolklimaat 3,7 0% 0% 27% 73% 0% B1. In hoeverre gaan leerlingen graag naar school?

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Jaarrekening Opgaven- en werkboek Jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE R.K. BASISSCHOOL KLAVERTJE VIER

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE R.K. BASISSCHOOL KLAVERTJE VIER RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE R.K. BASISSCHOOL KLAVERTJE VIER School : R.K. basisschool Klavertje Vier Plaats : Eys BRIN-nummer : 10QB Onderzoeksnummer : 95001 Datum schoolbezoek : 23 augustus Datum

Nadere informatie

Grafentheorie voor bouwkundigen

Grafentheorie voor bouwkundigen Grafentheorie voor bouwkundigen Grafentheorie voor bouwkundigen A.J. van Zanten Delft University Press CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag Zanten, A.J. van Grafentheorie voor bouwkundigen /

Nadere informatie

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP 12/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP Pagina 1 van 10 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

PROTOCOLLEN. Stappenplan t.a.v. doubleren Bij de besluitvorming over een doublure worden de volgende stappen genomen:

PROTOCOLLEN. Stappenplan t.a.v. doubleren Bij de besluitvorming over een doublure worden de volgende stappen genomen: Doel van dit protocol Kan een kind overgaan naar een volgende groep of blijft het zitten? Met dit protocol willen we ouders informeren hoe wij als school omgaan met de beslissing om een leerling al dan

Nadere informatie

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK BASISSCHOOL BEATRIX

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK BASISSCHOOL BEATRIX RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK BASISSCHOOL BEATRIX School : Basisschool Beatrix Plaats : Haarlem BRIN-nummer : 16DS Onderzoeksnummer : 69226 Datum schoolbezoek : 24 januari 2006 Datum vaststelling

Nadere informatie

Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren. Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte)

Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren. Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte) VACATURE Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte) Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire (EOZ) biedt zorg en begeleiding

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 031 Wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met het regelen van de mogelijkheid een deel van

Nadere informatie

CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO

CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO AANSLUITING PO-VO AFSLUITING EN START CHECKLIST PASSEND ONDERWIJS EN OMGAAN MET VERSCHILLEN IN DE OVERGANG VAN PO NAAR VO Aan de hand van deze checklist kunnen school en schoolbestuur vaststellen in hoeverre

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

Samenvatting. BS De Tweemaster/ Heerhugowaard. Resultaten Personeelstevredenheidspeiling (PTP) BS De Tweemaster

Samenvatting. BS De Tweemaster/ Heerhugowaard. Resultaten Personeelstevredenheidspeiling (PTP) BS De Tweemaster BS De Tweemaster/ Heerhugowaard Samenvatting Resultaten Personeelstevredenheidspeiling (PTP) BS De Tweemaster Enige tijd geleden heeft onze school BS De Tweemaster deelgenomen aan de personeelstevredenheidspeiling

Nadere informatie

SCHOOL ONDERSTEUNINGS PROFIEL

SCHOOL ONDERSTEUNINGS PROFIEL Met het Schoolondersteuningsprofiel worden de volgende onderdelen in beeld gebracht (zie kader): Specifieke kennis en kunde Aantoonbare specifieke deskundigheid Extra ondersteuning ism externe partners

Nadere informatie

Jaarplan o.b.s. De Boomhut 2015-2016

Jaarplan o.b.s. De Boomhut 2015-2016 Jaarplan o.b.s. De Boomhut 2015-2016 Inleiding Elk jaar stellen wij als team van o.b.s. De Boomhut gezamenlijk een jaarplan op. Vanuit de evaluatie van het vorige jaarplan, gekoppeld aan de strategische

Nadere informatie

De meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling in het onderwijs

De meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling in het onderwijs De meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling in het onderwijs Congres Huiselijk geweld en kindermishandeling 18 november 2013, NBC Nieuwegein Chaja Deen en Marij Bosdriesz Programma Meldcode in de

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Kenniskring leiderschap in onderwijs. Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie

Kenniskring leiderschap in onderwijs. Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie Kenniskring leiderschap in onderwijs Voorbeeld onderzoek in eigen organisatie Onderzoek doen Wie aanwezig? Wat wilt u weten? Beeld / gedachte / ervaring Praktijkonderzoek in de school = Onderzoek dat wordt

Nadere informatie

Leraar basisonderwijs LB

Leraar basisonderwijs LB Leraar basisonderwijs LB Functiewaardering: 43343 43333 43 33 Salarisschaal: LB Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en bedrijfsvoeringsondersteunende werkzaamheden, overdragen

Nadere informatie

Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen

Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen Met handelingsgericht werken opbrengstgericht aan de slag 1. Inleiding Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen Wat is de samenhang tussen handelingsgericht werken (HGW) en opbrengstgericht werken (OGW)?

Nadere informatie

Taken van interne begeleiders in de samenwerking

Taken van interne begeleiders in de samenwerking Taken van interne begeleiders in de samenwerking Hoewel dé intern begeleider niet bestaat, heeft de Landelijke Beroepsgroep voor Intern Begeleiders (LBib) toch geprobeerd wat overzicht te brengen in de

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

Passend Perspectief. Samenvatting en conclusies. mei 2007

Passend Perspectief. Samenvatting en conclusies. mei 2007 Passend Perspectief een onderzoek naar de toekomstige ontwikkeling van de zorgexpertise van het regulier voortgezet onderwijs in Voorne-Putten/Rozenburg mei 2007 Samenvatting en conclusies In het najaar

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Leve de competente coach!

Leve de competente coach! Silvia van Schaik-Kuijer Leve de competente coach! Van competentieanalyse naar ontwikkelplan Inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 Deel 1 Algemene informatie over Leve de competente coach! Coachen en coachcompetenties:

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Atrium PRO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Atrium PRO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Het Atrium PRO Plaats : Zoetermeer BRIN nummer : 21KM C1 BRIN nummer : 21KM 00 PRO Onderzoeksnummer : 277364 Datum onderzoek : 1 oktober 2014 Datum vaststelling

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Peer review in de praktijk

Peer review in de praktijk Rotterdam, maart 2013 Gwen de Bruin Susan van Geel Karel Kans Inhoudsopgave Inleiding Vormen van peer review Wat is er nodig om te starten met peer review? Wat levert peer review op? Succesfactoren Inleiding

Nadere informatie

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK DE VRIJE SCHOOL 'HOEKSCHE WAARD'

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK DE VRIJE SCHOOL 'HOEKSCHE WAARD' RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK DE VRIJE SCHOOL 'HOEKSCHE WAARD' School : de Vrije School 'Hoeksche Waard' Plaats : Oud-Beijerland BRIN-nummer : 06UQ Onderzoeksnummer : 73849 Datum schoolbezoek : 20 april

Nadere informatie

Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool

Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool Werkplekleren Werkplekleren: het han Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool Miranda Timmermans en Bas van Lanen Beide auteurs zijn verbonden aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen, Faculteit

Nadere informatie

Voor passend onderwijs is passend gedrag nodig 1

Voor passend onderwijs is passend gedrag nodig 1 Voor passend onderwijs is passend gedrag nodig 1 Samen werken voor déze kinderen De schattingen variëren, maar niemand twijfelt er aan dat er jaarlijks heel wat leerlingen thuis zitten en niet het passende

Nadere informatie

Protocol Doublure. Doublure protocol Basisschool De Zonnewijzer Diepenveen

Protocol Doublure. Doublure protocol Basisschool De Zonnewijzer Diepenveen Protocol Doublure 1.Inleiding Het doel van doublure is in eerste instantie dat een opgelopen achterstand het komende schooljaar wordt ingehaald zodat het kind in ieder geval de minimumdoelen van de basisschool

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. 14GF00 De Zeester

Schoolondersteuningsprofiel. 14GF00 De Zeester Schoolondersteuningsprofiel 14GF00 De Zeester Inhoudsopgave Toelichting... 3 DEEL I INVENTARISATIE... 6 1 Typering van de school... 7 2 Kwaliteit basisondersteuning... 7 3 Basisondersteuning... 8 4 Deskundigheid

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Christelijk Gymnasium VWO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Christelijk Gymnasium VWO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Christelijk Gymnasium VWO Plaats : Utrecht BRIN nummer : 16PA C1 BRIN nummer : 16PA 00 VWO Onderzoeksnummer : 283237 Datum onderzoek : 8 april 2015 Datum vaststelling

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding Gebruikswijzer P- Reviews: Hoe kunnen de Reviews op een nuttige manier geïntegreerd worden in de lerarenopleiding? In deze gebruikswijzer bekijken we eerst een aantal mogelijkheden tot implementatie van

Nadere informatie

1.3. Leerkrachten kennen de 7 uitgangspunten en passen enkele uitgangspunten bewust en systematisch toe.

1.3. Leerkrachten kennen de 7 uitgangspunten en passen enkele uitgangspunten bewust en systematisch toe. 1. Uitgangspunten HGW 2. Reflectie 3. Communicatie Implementatie HGW-OGW Leerkrachten Fase 1 Fase 2 Fase 3 Fase 4 1.1. Leerkrachten kennen de 7 uitgangspunten van HGW niet maar passen deze (gedeeltelijk)

Nadere informatie

De basis van het Boekhouden

De basis van het Boekhouden De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK OP OBS OETKOMST IN KOLHAM

RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK OP OBS OETKOMST IN KOLHAM RAPPORT VAN BEVINDINGEN TUSSENTIJDS KWALITEITSONDERZOEK OP OBS OETKOMST IN KOLHAM Plaats : Kolham BRIN-nummer : 13DT Onderzoek uitgevoerd op : 22 juni 2010 Rapport vastgesteld te Groningen: 13 september

Nadere informatie

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties :

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties : Inhoud Inleiding...3 Competenties...4 1. Interpersoonlijk competent...5 2. Pedagogisch competent...5 3. Vakinhoudelijk en didactisch competent...6 4. Organisatorisch competent...6 5. Competent in samenwerking

Nadere informatie