Duurzame Ontwikkeling. Geen Woorden Maar Daden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzame Ontwikkeling. Geen Woorden Maar Daden"

Transcriptie

1 Duurzame Ontwikkeling Geen Woorden Maar Daden Auteur: Fabian Lionaar Datum: april

2 Samenvatting De mens wil leuke dingen doen in zijn leven. Vaak hebben we voor het maken van producten olie of gas nodig. Echter, deze fossiele grondstoffen raken op. Tevens, bij het winnen van deze fossiele grondstoffen komen schadelijke stoffen vrij, onder andere komen roet, fijn stof en zwavel- en stikstofverbindingen in de lucht terecht. Deze stoffen kunnen tot luchtvervuiling en zure regen leiden. Veel van die vervuilingen stapelen zich op, komen terecht in de voedselketen en uiteindelijk ook in de mens. Het is dus belangrijk dat de mensheid naar alternatieve (energie) voorzieningen op zoek gaat om de uitputting van het natuurlijk kapitaal tegen te gaan en om schade aan zichzelf te voorkomen. De technologie is op dit moment zo ver dat we voor sommige producten of diensten vergankelijke voorzieningen (zoals fossiele grondstoffen) kunnen vervangen door duurzame voorzieningen, zoals voor elektriciteit. De belangrijkste vormen van duurzame energie in Nederland zijn: windenergie, zonne-energie, bio-energie en aardwarmte. Echter, duurzame voorzieningen zullen fossiele grondstoffen in de nabije toekomst niet 100% kunnen vervangen (van zonne- of windenergie kun je geen plastics of kunstmest maken). We zullen in de nabije toekomst dus een mix van vergankelijke en duurzame voorzieningen moeten gebruiken, indien we ons welvaartniveau op pijl willen houden en toch rekening willen houden met de uitputting van de aarde en onze gezondheid. De overheid en het bedrijfsleven stimuleren duurzame voorzieningen. De overheid heeft zelfs een verklaring ondertekend om vanaf % duurzaam in te kopen. Tevens, worden organisaties gesubsidieerd om technologieën te ontwikkelen om meer producten en diensten duurzaam te voorzien. De Randstedelijke Rekenkamer heeft voor Zuid-Holland, na onderzoek, een aantal conclusies geformuleerd over duurzaamheid: 1. De provincie Zuid-Holland heeft zich ten doel gesteld om in % duurzaam in te kopen. Het voeren van een duurzaam inkoop- en aanbestedingsbeleid is verankerd in het huidige coalitieakkoord. 2. De inkooporganisatie is redelijk goed op orde, maar in het inkoopproces is onvoldoende geborgd dat de minimumeisen daadwerkelijk worden opgenomen. 3. Hoewel de provincie Zuid-Holland in de Monitor Duurzaam Inkopen 100% scoort, blijkt in de praktijk dat de criteria van Agentschap NL niet altijd, of niet volledig, in de aanbestedingsdocumenten worden opgenomen. 2

3 4. De doelstelling van 100% duurzaam inkopen wordt niet eenduidig geïnterpreteerd. De afspraak in de deelnameverklaringen tussen het Rijk en de provincies wekt de suggestie dat in 2015 alle inkoop en aanbestedingen duurzaam zijn. Dit is echter niet het geval: (1) de eis van 'duurzaam inkopen' geldt alleen voor de 52 productcategorieën waarvoor criteria zijn geformuleerd; (2) in de externe tweejaarlijkse duurzaamheidmonitor wordt een drempelbedrag ( ,-) gehanteerd, waarboven gerapporteerd wordt over duurzaam inkopen. Hierdoor ontbreekt het inzicht in de mate van duurzaam inkopen over een belangrijk deel van het totale inkoopvolume en kan de landelijke monitor een te positief beeld geven. Het is duidelijk dat de Provincie Zuid-Holland de aanbevelingen, na aanleiding van het onderzoek van de Randstedelijke Rekenkamer, moet uitvoeren. Tevens, heeft de provincie Zuid-Holland een belangrijke rol in het aanjagen van duurzame ontwikkelingen. De provincie Zuid-Holland moet daarom duurzaamheid verankeren binnen de eigen organisatie; niet alleen moet men bezig zijn om steeds duurzamer in te kopen, duurzaamheid moet geïnstitutionaliseerd worden binnen het beleid. De provincie Zuid-Holland moet een betrouwbare partner zijn op het gebied van duurzaamheid. Het bedrijfsleven en de samenleving willen echt investeren in een duurzame samenleving, maar dan is het belangrijk dat er een stabiele toekomst visie vanuit de overheid wordt vormgegeven. De provincie Zuid-Holland doet al veel om de provincie duurzaam vorm te geven. Het is echter belangrijk dat het voor Provinciale Staten zichtbaar wordt en dat Provinciale Staten over het duurzaamheidselement een mening vormt. Op deze wijze zal het duurzaamheidselement draagvlak krijgen in de Staten en bij de burgers van Zuid-Holland. Dit zal een bijdrage leveren aan de stabiele toekomst visie. Daarom wil de Partij van de Arbeid voorstellen dat elk Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten beleidsstuk een duurzaamheidsparagraaf bevat. 3

4 Inhoudsopgave 1. Inleiding Huidig Beleid Instrumenten Overheid Bevorderen duurzaamheid Mitigeren Schadelijke stoffen Duurzaamheid binnen de Provincie Zuid Holland 9 3. Gewenste Beleid Aanbeveling

5 1. Inleiding Duurzaamheid 1 is hét kernbegrip van de toekomst. Het is duidelijk dat we onze huidige levensstijl voornamelijk vormgeven door vergankelijke voorzieningen. Echter, uit onderzoek wordt duidelijk dat vele vergankelijke voorzieningen, zoals fossiele grondstoffen waarschijnlijk zijn uitgeput in 2 : - Olie Aardgas Kolen Uranium 2144 Naast het gevaar van uitputting, komt door het gebruik van deze voorzieningen ook schadelijke stoffen in de lucht 3. Het is dus belangrijk dat de vergankelijke voorzieningen zo min mogelijk worden gebruikt, zodat de uitputting van ons natuurlijk kapitaal wordt uitgesteld en hopelijk stopt. De producten en diensten waar wij vandaag de dag gebruik van maken, zijn voornamelijk vergankelijke voorzieningen. De verhouding vergankelijk duurzaam is op dit moment 96% - 4% 4. Ons hoge welvaartsniveau is mogelijk door gebruik te maken van vergankelijke voorzieningen. Als we er vanuit gaan dat we ons welvaartsniveau minimaal willen handhaven, is het dan mogelijk ons welvaartsniveau vast te houden als er straks minder olie is? Willen wij deze vraag beantwoorden, is het belangrijk inzicht te hebben in de hoeveelheid energie per bron 5. Met andere woorden; Is het mogelijk onze vergankelijke (energie) voorzieningen te vervangen door alternatieve (energie) bronnen 6? 1 Het begrip duurzaamheid wordt gebruikt ter aanduiding van activiteiten, processen en structuren die voor onbepaalde tijd moeten kunnen doorgaan of voortbestaan (Achterberg, 1994). 2 Dit betekent dat deze grondstoffen dan niet meer op aarde voorkomen Bij de aanwending van fossiele brandstoffen komen onder andere roet, fijn stof en zwavelen stikstofverbindingen in de lucht. Deze stoffen kunnen tot luchtvervuiling en zure regen leiden. 4 Centraal Bureau voor de Statistiek, Het verbruik van duurzame energie in Nederland kwam in 2009 uit op ongeveer 4 procent van het binnenlands energieverbruik. Een jaar eerder was dat nog 3,4 procent. De toename komt vooral doordat biomassa en windenergie meer bijdragen. De Nederlandse overheid streeft naar 20 procent duurzame energie in Hier wordt duurzame energie voorziening bedoeld. 5

6 De hoeveelheid energie in 1 liter aardolie is gelijk aan die in: 1.12 liter Benzine 0.96 liter Diesel 1.06 liter Kerosine 1.32 M 3 Aardgas 1.25 liter LPG De hoeveelheid energie in 1 liter aardolie is gelijk aan die in: 7.12 Kg Hout 1.42 Kg Houtskool 4.38 Kg Huisafval 3.39 Kg GFT 2.85 Kg Koemest 0.92 Liter plantaardige olie 1.05 Liter Biodiesel, bijvoorbeeld van oud frituurvet en koolzaad 1.59 Liter Bio-ethanol De hoeveelheid energie in 1 liter aardolie is gelijk aan die opgewekt door: 58 Uur 1 m 2 zonnecel (in NL, 10 uur bij loodrechte inval in de zomer) 425 Uur 1 m 2 windmolen (uitgaande van 21% up-time) 0.94 Uur 1m 2 waterkrachtturbine (1m verval stroomsnelheid 10km/u) 85 Mg Natuurlijk uranium * 85 Uur Fietsen (~120W netto output) 6

7 Bovenstaand inzicht maakt duidelijk dat het zonder innovaties onmogelijk wordt zonder vergankelijke (energie) voorzieningen het huidige welvaartsniveau te handhaven. Concreet houdt dit in 7 : wanneer we alle daken in Nederland uitrusten met zonnepanelen en 10% van Nederland met windmolens, kunnen we, van de automobiliteit 82,5% vervangen door elektrisch vervoer, echter transport is nog geen 20% van ons totale energieverbruik. Verwarming, koeling en productie zijn nog niet meegeteld; om het complete Nederlandse energieverbruik middels windmolens te dekken, moet op elke vierkante meter van Nederland ook in zee een windmolen verrijzen. Het is belangrijk dat we op korte termijn een mix van vergankelijke en duurzame voorzieningen bevorderen en dat innovaties gericht op duurzame voorzieningen zoveel mogelijk worden gestimuleerd, want het uitgangspunt is natuurlijk om op de lange termijn alleen duurzame producten en diensten te gebruiken. 2. Huidig Beleid 2.1 Instrumenten Overheid Bevorderen Duurzaamheid Op wereldniveau lijkt het niet te lukken om tot duurzaamheidsafspraken te komen. De vele klimaattoppen zijn mislukt, de partijen kwamen niet tot gezamenlijke doelstellingen. Echter, duurzaamheid is in Nederland een belangrijke doelstelling in het beleid van de overheid, zowel op nationaal als regionaal niveau. Het Nederlandse bedrijfsleven en de overheid hebben daarom in 2007 het duurzaamheidsakkoord 8 ondertekend. In het akkoord staat dat het bedrijfsleven en de Nederlandse overheid zich vergaand zullen inspannen om de Nederlandse economie te verduurzamen. 7 Bron o.a. Prof. D. MacKay, Professor of Natural Philosophy & Physics, University of Cambridge 8 Maximale inspanning door bedrijfsleven en overheid om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Dat is de kern van het Duurzaamheidsakkoord dat donderdag 1 november 2007 is ondertekend. Minister Van der Hoeven zette samen met de ministers Cramer (Milieu), Verburg (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) en de staatssecretarissen De Jager (Financiën) en Timmermans (Europese Zaken) haar handtekening. De ministers Eurlings (Verkeer en Waterstaat) en Vogelaar (Wonen, Wijken en Integratie) hebben hun handtekening later gezet. Het bedrijfsleven werd vertegenwooordigd door ondernemersorganisatie VNO-NCW, MKB- Nederland en LTO Nederland. 7

8 De overheid heeft een jaarlijks inkoopvolume van bijna 60 miljard 9. Het is de intentie van de overheid om duurzaam in te kopen. Deze intentie heeft geleid tot Deelnameverklaringen 10 van het Rijk, provincies, waterschappen, gemeenten en andere overheidsorganisaties. Beoogd doel is 100% duurzaam inkopen in De markt voor duurzame producten en diensten krijgt zo een impuls en de overheid geeft daarbij met duurzaam inkopen het goede voorbeeld. Voor de uitvoering van deze afspraken is door Agentschap NL voor 52 zeer uiteenlopende productcategorieën uitgewerkt wat de milieucriteria voor duurzaam concreet inhouden. Daarnaast worden inmiddels ook noties in de sfeer van sociale voorwaarden en social return meegenomen in de context van duurzaam inkopen en aanbesteden. Het kabinet wil het gebruik van wind, biomassa en andere vormen van duurzame energie stimuleren. Dat is goed voor het milieu en maakt Nederland minder afhankelijk van fossiele grondstoffen. Om op lange termijn te komen tot een CO2-arme economie, bevordert het kabinet de innovatie van duurzame energietechnieken. De voordelen van duurzame (energie) voorzieningen ten opzichte van vergankelijke (energie) voorzieningen zijn: geen uitstoot van broeikasgassen (CO2) of andere stoffen die schadelijk zijn voor het milieu (of de gezondheid); minder afhankelijkheid van een klein aantal olie- en gasproducerende landen en de hoge prijzen van fossiele grondstoffen. Die afhankelijkheid maakt Nederland kwetsbaar; in tegenstelling tot olie- en gasvoorraden raakt duurzame energie niet op. Om duurzame (energie) voorzieningen op lange termijn concurrerend te maken met vergankelijke (energie) voorzieningen is innovatie noodzakelijk. De overheid stimuleert daarom onderzoek naar nieuwe energiebronnen, onder meer via de stimuleringsregeling duurzame energie (SDE+) en via de topsectorenaanpak Dit bedrag is afkomstig van de site van de rijksoverheid (www.rijksoverheid.nl) 10 Duurzaam inkopen is een beleidskeuze en niet een verplichting die volgt uit wet- en regelgeving. 11 Deze informatie is te vinden op de site van de rijksoverheid (www.rijksoverheid.nl) 8

9 2.1.2 Mitigeren Schadelijke Stoffen Het Rijk, de provincies en alle overige locale overheden hebben een aantal instrumenten om uitvoering te geven aan doelstellingen op het gebied van duurzaamheid: 1) activiteitenbesluit. Ondernemingen die onder de algemene regels vallen van het activiteiten besluit vallen onder de zorgplicht om energie doelmatig in te zetten; 2) activiteitenbesluit. Ondernemingen met een verbruik van minimaal kwh en/of kuub gas kunnen op grond van het activiteitenbesluit door het bevoegd gezag gedwongen worden energiebesparende maatregelen te nemen; 3) wet milieubeheer. Bij het verstrekken van vergunningen op grond van de wet milieubeheer kunnen voorschriften worden opgenomen om bepaalde technieken toe te passen op het gebied van energiebesparingen; 4) bestemmingsplan. In de bestemmingsplannen kunnen door bevoegd gezag bepaalde bedrijven worden geweerd en dat kan ook op het gebied van duurzaamheid. Tevens, kent het rijk de emissiehandel 12 als instrument tegen vergankelijke (energie) voorzieningen. De regering stelt een fiscaal vergroeningspakket voor om het gebruik van fossiele grondstoffen te beperken door het zwaarder belasten van energieproducten. Maatregelen zijn: verhogen van de energiebelasting op aardgas; afschaffen van de vrijstelling kolenbelasting voor elektriciteitsopwekking; afschaffen tariefverschil rode diesel en gewone diesel; niet afschaffen van de leidingwaterbelasting; niet afschaffen van het Eurovignet. 2.2 Duurzaamheid binnen de Provincie Zuid-Holland In het rapport Duurzaam inkopen en aanbesteden Provincie Zuid-Holland van de Randstedelijke Rekenkamer komen de volgende conclusies naar voren: 1. De provincie Zuid-Holland heeft zich ten doel gesteld om in % duurzaam in te kopen. Het voeren van een duurzaam inkoopen aanbestedingsbeleid is verankerd in het huidige coalitieakkoord. 12 Emissiehandel is de handel in emissierechten. Emissierechten geven landen of bedrijven het recht om bepaalde broeikasgassen of andere schadelijke gassen uit te stoten. Het gaat daarbij om de uitstoot van bijvoorbeeld kooldioxide (CO 2 ), methaan (CH 4 ), lachgas (N 2 O), chloorfluorkoolstofverbindingen (hfk's) en bijvoorbeeld stikstofoxiden (NO x ). Indien het aantal rechten beperkt is, wordt het voor bedrijven duur om emissies uit te stoten, hetgeen zou moeten leiden tot vergroening van het productieproces en investeringen in hernieuwbare energie. 9

10 2. De inkooporganisatie is redelijk goed op orde, maar in het inkoopproces is onvoldoende geborgd dat de minimumeisen daadwerkelijk worden opgenomen. 3. Hoewel de provincie Zuid-Holland in de Monitor Duurzaam Inkopen 100% scoort, blijkt in de praktijk dat de criteria van Agentschap NL niet altijd, of niet volledig, in de aanbestedingsdocumenten worden opgenomen. 4. De doelstelling van 100% duurzaam inkopen wordt niet eenduidig geïnterpreteerd. De afspraak in de deelnameverklaringen tussen het Rijk en de provincies wekt de suggestie dat in 2015 alle inkoop en aanbestedingen duurzaam zijn. Dit is echter niet het geval: (1) de eis van 'duurzaam inkopen' geldt alleen voor de 52 productcategorieën waarvoor criteria zijn geformuleerd; (2) in de externe tweejaarlijkse duurzaamheidmonitor wordt een drempelbedrag ( ,-)gehanteerd, waarboven gerapporteerd wordt over duurzaam inkopen. Hierdoor ontbreekt het inzicht in de mate van duurzaam inkopen over een belangrijk deel van het totale inkoopvolume en kan de landelijke monitor een te positief beeld geven. Tevens, uit eerdere statenvragen (nr december 2011) zoekt de provincie Zuid-Holland naar voor haar meest geschikte instrumenten, die door o.a. Agentschap NL/PIANOo, ministerie I&M, gemeente Amsterdam zijn ontwikkeld, om te sturen op meer dan de wettelijke verplichte minimumeisen van Agentschap NL/PIANOo. Binnen de provincie Zuid-Holland wordt ook ruimte gelaten voor nieuwe (markt) initiatieven en innovaties die een meer duurzame realisatie en beheer van infrastructuur mogelijk maken. Voor een deel hiervan is de provincie zelf actief en verkrijgt hiervoor Europese subsidies. Echter, meer algemeen kan worden gesteld dat de maatschappelijke ambitie voor duurzaamheid per definitie voor loopt op de realisatie ervan binnen de overheden. Realisatie ervan is o.a. afhankelijk van de balans tussen de verschillende beleidsmatige ambities waarop men wil sturen (bv. kleinere organisatie, gebruiker centraal, duurzamer, etc.). De provincie Zuid-Holland zoekt hierin haar weg door ruimte te geven voor bewezen concepten en bewezen instrumentarium te implementeren Gewenste Beleid In Zuid-Holland wonen 3,5 miljoen mensen, die allemaal prettig willen wonen, werken en leven. Willen wij er de komende jaren op toezien dat onze huidige consumptie en de manier waarop we met onze leefomgeving omgaan, er niet toe leidt dat onze kinderen en kleinkinderen hiervoor de rekening gepresenteerd krijgen, zullen wij duurzamer met onze leefomgeving om moeten gaan. 13 Informatie verkregen van de afdeling Facilitaire Zaken (bureau Inkoop en Regie) 10

11 Voorheen was het vooral de overheid die zich inspande om duurzame plannen van de grond te tillen. Tegenwoordig hebben bedrijven deze rol over genomen. Bedrijven zien duurzame ontwikkeling als hun maatschappelijke verantwoordelijkheid en nodig voor de continuïteit van hun onderneming. Echter, bedrijven kunnen dit vraagstuk alleen op hun niveau (micro) oppakken of in hun keten (meso). Dit heeft geleid tot 4% duurzame energie voorziening in Wil de overheid het uitputten van ons natuurlijk kapitaal tegen gaan, moet het nu maatregelen nemen en de regiefunctie op zich nemen. De overheid kan als vliegwiel fungeren, waardoor Nederland op termijn niet alleen een duurzaam land is, maar ook op economisch gebied kan concurreren met andere landen, want dat iedereen moet overstappen op duurzame voorzieningen is zeker. De vraag is, wil je in de kopgroep zitten of in de bezemwagen. Bij beleid in algemene zin en het inkoopbeleid in het bijzonder dient een goed evenwicht te bestaan tussen de genoemde drie factoren: people, planet en profit. Bij de provincie Zuid-Holland is het inkoopbeleid in een ver gevorderd stadium duurzaam ingericht. Echter, de provincie Zuid-Holland moet duurzaamheid omarmen. Zij moet heel bewust kiezen voor een volledig duurzame strategie. Duurzaamheid is niet iets wat je erbij doet het moet echt het uitgangspunt van de strategie zijn. De overheid zal duurzaamheid als integraal onderdeel over alle terreinen heen moeten oppakken. 4. Aanbevelingen 1. De provincie Zuid Holland moet de aanbevelingen, na aanleiding van het onderzoek van de Randstedelijke Rekenkamer uitvoeren. 2. Volgens de Partij van de Arbeid heeft de provincie Zuid-Holland een belangrijke rol in het aanjagen van duurzame ontwikkelingen. De Provincie Zuid-Holland moet daarom duurzaamheid verankeren binnen de eigen organisatie; niet alleen moet men bezig zijn om steeds duurzamer in te kopen, duurzaamheid moet geïnstitutionaliseerd worden binnen het beleid. De provincie Zuid-Holland moet een betrouwbare partner zijn op het gebied van duurzaamheid. Het bedrijfsleven en de samenleving willen echt investeren in een duurzame samenleving, maar dan is het belangrijk dat er een stabiele toekomst visie vanuit de overheid wordt vormgegeven. De provincie Zuid-Holland doet al veel om de provincie duurzaam vorm te geven. Het is echter belangrijk dat het voor Provinciale Staten zichtbaar wordt en dat Provinciale Staten over het duurzaamheidsacpect een mening vormt. Op deze wijze zal het duurzaamheidselement draagvlak krijgen in de Staten en bij de burgers van Zuid-Holland. Dit zal een bijdrage leveren aan de stabiele toekomst visie. Daarom wil de Partij van de Arbeid voorstellen dat elk Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten beleidsstuk een duurzaamheidsparagraaf bevat. 11

12 Literatuurlijst Achterberg, W., Samenleving en Duurzaamheid; Een inleiding in de milieufilosofie, Van Gorcum & Comp B.V., Assen, Centraal Bureau voor de Statistiek, MacKay, D., Sustainable Energy without the hot air, University of Cambridge, Cambridge Ltd.,

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

NAAR EEN DUURZAMER WAGENPARK VAN DE GEDEPUTEERDE STATEN. Een onderzoek naar de milieuvriendelijkheid van de dienstauto s van de Gedeputeerde Staten

NAAR EEN DUURZAMER WAGENPARK VAN DE GEDEPUTEERDE STATEN. Een onderzoek naar de milieuvriendelijkheid van de dienstauto s van de Gedeputeerde Staten NAAR EEN DUURZAMER WAGENPARK VAN DE GEDEPUTEERDE STATEN Een onderzoek naar de milieuvriendelijkheid van de dienstauto s van de Gedeputeerde Staten Colofon Opdrachtgever CNG Net Dhr. A. (Antwan) van Echtelt

Nadere informatie

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke?

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? GROENE TEST Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? O Afkoeling van het klimaat O Meer vulkaanuitbarstingen O Zure regen O Zoete regen 2. Waarvoor dienen

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september De praktijk van vergroenen van belastingen Milieunetwerk GroenLinks, 16 september CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE betreffde de verzoing van de behoeft aan ergie aan zuivere lucht in onze maatschappij Het Vlaams Parlemt, gelet op de Verkningsnota voor het ergiedebat in het Vlaams Parlemt,

Nadere informatie

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013 Nije enerzjy foar Fryslân september 2013 Inleiding Nije enerzjy foar Fryslân - 1 Nije enerzjy foar Fryslân Nije enerzjy foar Fryslân geeft een beeld van feiten en cijfers op het gebied van duurzame energie.

Nadere informatie

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Inleiding In 28 sloten de overheid en de agrosectoren het convenant Schone en Zuinige agrosectoren.

Nadere informatie

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem: Wereldwijd toename energie uit fossiele brandstof Gevolg: CO2 uitstoot, slinkende brandstofvoorraden en toenemende milieubelasting Waarschijnlijk

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Raadsbijeenkomst Edward Pfeiffer, Claudia Algra 7 april 2016 Gemeente Berg en Dal Programma Tijd Onderwerp Verantwoordelijke 21:30 21:35 Opening Wethouder

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Door Harry Kloosterman en Joop Boesjes (Stichting E.I.C.) Deel 1 (Basis informatie) Emissies: Nederland heeft als lidstaat van de Europese

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Strategie duurzaam inkopen

Strategie duurzaam inkopen Strategie duurzaam inkopen Gemeente Franekeradeel, afdeling Bouwen en Milieu Minke Lotens - Eichhorn Augustus 2010 status: Definitief Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 Aanleiding 3 Kaders 3 Het begrip duurzaam

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

ROMS interieur & display makers

ROMS interieur & display makers Gespreksverslag januari 2013 Duurzaamheid ROMS interieur & display makers Waarderveldseweg 97 Dhr. O. Meijer 023-5347284 oscar@roms.nl Rinco Bakker 06 532 95 684 energiecoach@parkmanagement.nl Aanleiding:

Nadere informatie

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen

Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen Voortgang CO 2 Reductie doelstellingen M. van der Spek Hoveniers BV Benthuizen 30-10-2015 Hendrik-Jan Konijn Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0 Inleiding 2.0 Referentie

Nadere informatie

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30 Waterkrachtcentrale's vormen een belangrijke energiebron in Zuid-Amerka, zoals hier bij de Itaipudam, een Braziliaans-Paraguyaanse stuwdam in de rivier de Paraná op de grens van de Braziliaanse staat Paraná

Nadere informatie

De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie

De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie Geschreven door: Lesley Huang en Pepijn Veldhuizen Vakken: Economie School en klas: Scholengemeenschap Were Di, vwo 6 Begeleider: De heer

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Rijksbrede Initiatieven Duurzame Energie & Energiebesparing

Rijksbrede Initiatieven Duurzame Energie & Energiebesparing Rijksbrede Initiatieven Duurzame Energie & Energiebesparing Schakeldag 2015 25 juni 2015 Anita Baas, Michiel Bakker, Nelson Verheul Irma Thijssen Inhoud Rijksbrede aanpak & ambitie Rijksbrede programma

Nadere informatie

Lancering NVDE Question & Answers

Lancering NVDE Question & Answers Lancering NVDE Question & Answers Q: Waarom is NVDE opgericht? A: Met de oprichting van de NVDE is er nu een brede brancheorganisatie die de slagkracht van de sector zal vergroten. Negen verschillende

Nadere informatie

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening De 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening BEKENDHEID EUROPESE ENERGIEDOELSTELLINGEN

Nadere informatie

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding 1 Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Versie: 25 april 2013 Opgesteld door: Windgroep Goeree-Overflakkee, gemeente Goeree-Overflakkee en provincie Zuid-Holland Aanleiding Waarom zijn

Nadere informatie

Kennissessie. Energietransitie. Willem Altena John Kerkhoven

Kennissessie. Energietransitie. Willem Altena John Kerkhoven Kennissessie Energietransitie Willem Altena John Kerkhoven 2 Programma Kennissessie Introductie Toelichting Energieakkoord Uitleg Pauze Toepassen ETM 3 Programma Kennissessie Introductie Toelichting Energieakkoord

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 09 oktober 2014 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012 Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen Welkom Jan de Wit, 20 juni 2012 Vragen? Trends: 1. Energiebesparing door monitoring & procesbeheersing 2. Energiebesparing

Nadere informatie

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding Cliptoets Windenergie Docentenhandleiding We hebben iedere dag energie nodig. Die wekken we vooral op met olie, gas en steenkool. Maar die grondstoffen raken op. Bovendien vervuilen ze het milieu. Het

Nadere informatie

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger!

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines en economie Burgers en bedrijven dragen jaarlijks via belas/ngen en heffingen 7,5 miljard bij aan fossiele- en 1,4 miljard

Nadere informatie

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12%

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% Hugo Vanderstraeten Energieverbruik op hol steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% (Bron: CREG). Energie besparen = geld sparen. 3/4 van onze energie komt uit fossiele brandstoffen. De verbranding van

Nadere informatie

Naar een duurzame energievoorziening

Naar een duurzame energievoorziening Naar een duurzame energievoorziening De schone taak van aardgas 1 2 We staan voor belangrijke keuzes De wereld staat voor dringende keuzes. Neem het energievraagstuk. De wereldbevolking groeit in korte

Nadere informatie

Duurzaam contractmanagement

Duurzaam contractmanagement Duurzaam contractmanagement Samenvatting Hoe wordt de duurzaamheid van de ingekochte producten en diensten ondergebracht in facilitaire contracten en wat betekent dat voor het contractmanagement? Inleiding

Nadere informatie

ZX- ronde 7 oktober 2012

ZX- ronde 7 oktober 2012 ZX- ronde 7 oktober 2012 Energietransitie De huidige fossiele energiebronnen raken en keer op in het huidige tempo waarop de mens er gebruik van maakt. Doordat er wordt uitgegaan van een onbeperkte groei

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties

Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties Energievoorziening 2015-2050: Publieksonderzoek Burgerprofielen CO 2 -reducerende opties BIJLAGE BIJ RAPPORT Energievoorziening 2015-2050: publieksonderzoek naar draagvlak voor verduurzaming van energie

Nadere informatie

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265).

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265). 5.2.1 Lezen In het leerboek krijgen de leerlingen uiteenlopende teksten te lezen. Op die manier worden de verschillende tekstsoorten en tekststructuren nogmaals besproken. Het gaat om een herhaling van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Bronnen van energie. Rianne van den Braak. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/68693

Bronnen van energie. Rianne van den Braak. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/68693 Auteur Rianne van den Braak Laatst gewijzigd 03 February 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/68693 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Dorpsvisie Energie 2016 2026. Energiewerkgroep Zuidwolde (Gn) Arnold Simons 14 maart 2016 De Kern

Dorpsvisie Energie 2016 2026. Energiewerkgroep Zuidwolde (Gn) Arnold Simons 14 maart 2016 De Kern Dorpsvisie Energie 2016 2026 Energiewerkgroep Zuidwolde (Gn) Arnold Simons 14 maart 2016 De Kern energiewerkgroep Zuidwolde MarCn Aarnink : helaas... naar verkeer Jan ChrisCaansen Bert Dijkinga Hans van

Nadere informatie

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Info: Wat is energie? Energie geeft kracht, licht, warmte en beweging. De zon geeft ons licht en warmte. Voedsel is de brandstof van mensen en dieren. Door te eten

Nadere informatie

Hogeschool van Amsterdam College Duurzaam Bouwen. Tjerk Reijenga BEAR Architecten www.bear.nl

Hogeschool van Amsterdam College Duurzaam Bouwen. Tjerk Reijenga BEAR Architecten www.bear.nl Hogeschool van Amsterdam College Duurzaam Bouwen Tjerk Reijenga BEAR Architecten www.bear.nl Introductie Architect / directeur BEAR Architecten Bureau voor Ecologie, Architectuur en Renovatie (BEAR) Redacteur

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen Masterclass IV Energie op bedrijventerreinen Programma Tijd Onderwerp Wie 16.00 Welkom Aleida van den Akker / Margreet Verwaal (Provincie Zuid-Holland) 16.05 Context en urgentie Wiebe Brandsma (Provincie

Nadere informatie

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Tabellenbijlage Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Verantwoording Dit rapport is de tabellenbijlage bij de Nationale Energieverkenning 2014 verschenen

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

CO 2 en energiereductiedoelstellingen

CO 2 en energiereductiedoelstellingen CO 2 en energiereductiedoelstellingen t/m 2012 N.G. Geelkerken Site Manager International Paint (Nederland) bv Januari 2011 Inhoud 1 Introductie 3 2 Co2-reductie scope 4 2.1. Wagenpark 4 3 Co2-reductie

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën

Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Milieuvriendelijke voertuigtechnologieën Studiedag elektrische wagens en laadpalen 31 mei 2012 Overview Mobimix.be? Duurzaam vlootbeheer? Technologie Milieuprestaties Financieel Conclusies + vragen Overview

Nadere informatie

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Ecotanken quiz antwoorden

Ecotanken quiz antwoorden Ecotanken quiz antwoorden 1. Waarom laten we, steeds vaker, auto s rijden op alternatieve brandstoffen. A: De minerale (fossiele) stoffen raken op B: Slecht voor het milieu Uitleg vraag 1 Alle stoffen

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2012

Milieubarometerrapport 2012 Milieubarometerrapport 2012 Gebroeders Van der Plas Milieubarometerrapport - Gebroeders Van der Plas - 2012 Milieubarometer - 2012 Gebroeders Van der Plas Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals

Nadere informatie

Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie

Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie Opdrachtgevers: - Provincie Utrecht - Gemeente Utrecht - Gemeente Amersfoort Middag/avond over biobased aanbesteden Centre of Expertise

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Rapportage CO 2 -footprint Theuma

Rapportage CO 2 -footprint Theuma Rapportage CO 2 -footprint Theuma 2012 Datum: April 2013 Status: Eindrapport Betrokkenen: Bart Van Damme Bart Wauters Anouk Walinga Barbara De Kezel Theuma Theuma Theuma Beco 2 INHOUD SAMENVATTING... 4

Nadere informatie

Biomassa WKK in de glastuinbouw

Biomassa WKK in de glastuinbouw Management samenvatting Biomassa WKK in de glastuinbouw Evaluatie van transitieroutes Februari 2005 Auteurs Opdrachtgevers : Ir. Joep Coenen, Cogen Projects Ir. Stijn Schlatmann, Cogen Projects : Productschap

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!?

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Kansen en Uitdagingen! ZLTO 22 september 2011 Hans van den Boom sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank

Nadere informatie

PUBLIC. Brussel, 23 februari 2012 (02.03) (OR. en) RAAD VA DE EUROPESE U IE. 6788/12 Interinstitutioneel dossier: 2011/0092 (C S) LIMITE

PUBLIC. Brussel, 23 februari 2012 (02.03) (OR. en) RAAD VA DE EUROPESE U IE. 6788/12 Interinstitutioneel dossier: 2011/0092 (C S) LIMITE eil UE PUBLIC RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 23 februari 2012 (02.03) (OR. en) 6788/12 Interinstitutioneel dossier: 2011/0092 (C S) LIMITE FISC 25 E ER 65 E V 134 OTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie