RIVM rapport /2004 Effectevaluatie van transmurale diabeteszorg in Nederland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RIVM rapport 260402001/2004 Effectevaluatie van transmurale diabeteszorg in Nederland"

Transcriptie

1 RIVM rapport /2004 Effectevaluatie van transmurale diabeteszorg in Nederland J.N. Struijs, G.P. Westert, C.A. Baan Contact: C.A. Baan Centrum voor Preventie en ZorgOnderzoek (PZO) Dit onderzoek werd verricht in opdracht en ten laste van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, in het kader van project V/260402, Transmurale diabetes DiagnoseBehandelCombinatie (DBC). RIVM, Postbus 1, 3720 BA Bilthoven, telefoon: ; fax:

2 Pag. 2 van 80 RIVM rapport Het huidige onderzoek toont aan dat transmurale diabeteszorg leidt tot het structureel beter controleren van diabetes mellitus patiënten. Op basis van de huidige beschikbare gegevens uit zowel de literatuur als de drie geanalyseerde Nederlandse transmurale zorgprojecten blijkt dat het Hba1c-gehalte verbetert door transmurale zorg. In het merendeel van de studies leidt transmurale zorg niet tot significante verbeteringen in risicofactoren voor hart- en vaatziekten (zoals bloeddruk, gewicht en cholesterolgehalte) en complicaties van diabetes mellitus. Meer inzicht hierin is noodzakelijk aangezien veel potentieel gezondheidswinst op dit gebied te behalen is. De drie geanalyseerde projecten hebben de meest belangrijke zorgonderdelen van de NDF Zorgstandaard geïmplementeerd. Echter in geen enkel transmuraal zorgproject worden alle kwaliteitsparameters van de NDF Zorgstandaard gemeten en geëvalueerd. Er bestaan momenteel vele verschillende praktische invullingen van transmurale diabeteszorg. In veel transmurale diabeteszorgprojecten wordt gebruik gemaakt van richtlijnen en protocollen, is er sprake van multidisciplinair overleg en kennisoverdracht tussen zorgaanbieders onderling en naar de patiënt. In veel projecten speelt de diabetesverpleegkundige een rol van betekenis. Vanwege de diversiteit in de zorgprojecten is een vast takenpakket voor de diabetesverpleegkundige niet te geven. Deze is afhankelijk van de setting waarin zij/hij werkzaam is. De onderlinge vergelijkbaarheid van de transmurale diabetesprojecten wordt bemoeilijkt door de diversiteit aan praktische invullingen van de diabeteszorg. In de literatuur zijn nauwelijks gedegen effectevaluaties van de transmurale zorgvormen gepubliceerd en ook de huidige gegevensanalyse werd beperkt door de beschikbare data. Hierdoor is (nog) geen blauwdruk te geven van de meest effectieve vorm van transmurale diabeteszorg. Nieuwe projecten rondom transmurale diabeteszorg moeten dan ook een gedegen effectevaluatie bevatten. Met name de aanwezigheid van een nulmeting, een controle groep en een voldoende lange follow-up van de interventie zijn cruciaal. Toekomstige effectevaluaties dienen (meer dan nu) gericht te zijn op de mogelijke gevolgen van transmurale diabeteszorg op het zorggebruik en de verschuivingen hierin van de tweede lijn naar de eerste lijn.

3 RIVM rapport Pag. 3 van 80 Het rapport in het kort Effectevaluatie van transmurale diabeteszorg in Nederland Het Ministerie van VWS wil de kwaliteit van de diabeteszorg verhogen door middel van het verbeteren van de samenwerking tussen zorgverleners. Deze samenwerking tussen zorgverleners (zoals huisartsen, diabetesverpleegkundigen, internisten, diëtisten) vindt plaats in transmurale diabeteszorgprojecten. In de afgelopen jaren zijn er al een aantal iniatieven op dit gebied ondernomen door zorgverleners zelf. Het Ministerie heeft het RIVM gevraagd om te onderzoeken in hoeverre de reeds bestaande samenwerkingsverbanden leiden tot een betere zorg voor mensen met diabetes. Transmurale diabeteszorg leidt er toe dat mensen met diabetes vaker worden gecontroleerd. Daarnaast is onderzocht wat het effect is van transmurale diabeteszorg voor de patienten. Er wordt daarbij gekeken naar de hoogte van de bloedsuikerspiegel (HBA1c), bloeddruk, cholesterol en lichaamsgewicht. Door de transmurale zorg is de bloedsuikerspiegel verlaagd en lijkt ook het cholesterolgehalte te dalen. Het effect van transmurale zorg op het ontwikkelen van complicaties van diabetes mellitus zoals diabetische voet, oogaandoeningen of hart- en vaatziekten is nog onduidelijk vanwege de korte follow-up duur in de beschikbare studies. Het is aannemelijk dat de verlaagde bloedsuikerspiegel en cholesterol op termijn leiden tot een afname in diabetescomplicaties. De onderzochte factoren zijn immers risicofactoren voor complicaties van diabetes. Ondanks de al gevonden verbeteringen in de onderzochte transmurale diabeteszorgprojecten is er nog ruimte voor verdere verbetering, met name op het gebied van de preventie van risicofactoren voor hart- en vaatziekten (bloeddruk en lichaamsgewicht). Trefwoorden: Diabetes mellitus transmurale zorg - effectevaluatie

4 Pag. 4 van 80 RIVM rapport

5 RIVM rapport Pag. 5 van 80 Abstract Effectevaluation of transmural diabetes care in the Netherlands The Ministry of Health wants to improve the quality of diabetes care in the Netherlands by improving the coordination between health care providers. This coordination between health care providers (like general practitioners, specialised diabetes nurses, specialist and dieticians, etc.) takes place in transmural diabetes care projects. During the last years, many transmural diabetes care projects were already set up by the health care providers themselves. The Ministry of Health has asked the RIVM to investigate to what extent the diabetes transmural care projects have improved the care of patients with diabetes mellitus. Transmural diabetes care result in a better control of patients with diabetes mellitus. In addition, we investigate what the effects of transmural care were on patient outcomes like blood glucose level (Hba1c), blood pressure, cholesterol and bodyweight (BMI). Transmural care lowers the Hba1c levels and probably also have positive effects on the cholesterol level of patients with diabetes mellitus. We could be, however, less conclusive about on cardiovascular risk factors and diabetes related complications like a diabetic foot, eye complications or cardiovascular diseases. It is likely that good Hba1c levels and cholesterol levels will lower the number of diabetes related complications, since high Hba1c and cholesterol levels are risk factors for diabetes related complications. Although transmural care project has resulted in improvements in Hba1c and cholesterol levels, still improvements can be made, mainly on the prevention of cardiovascular risk factors (blood pressure and body weight). Keywords: Diabetes Mellitus transmural care - shared care - effectevaluation

6 Pag. 6 van 80 RIVM rapport

7 RIVM rapport Pag. 7 van 80 Voorwoord In het kader van het actieprogramma Diabeteszorg beter heeft het Ministerie van VWS het RIVM gevraagd om een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van een keten-diagnosebehandelcombinatie (DBC) diabetes. De ontwikkeling van een keten- DBC diabetes is noodzakelijk voor een integrale financiering van de diabeteszorg in Nederland. De vraag van het Ministerie van VWS heeft geresulteerd in een effectevaluatie van drie lopende transmurale diabeteszorgprojecten in Nederland en een literatuuronderzoek naar effecten van transmurale zorg in binnen- en buitenland. Resultaten van dit onderzoek dienen ter onderbouwing van een keten-dbc diabetes. Op deze plaats willen wij de projectleiders en onderzoekers van het MCC Klik Diabetes project, het Diabetes Zorgsysteem West-Friesland en de Stichting HuisartsLaboratorium Breda bedanken voor het beschikbaar stellen van hun gegevens en voor hun medewerking aan het onderzoek. C.A. Baan, Projectleider

8 Pag. 8 van 80 RIVM rapport

9 RIVM rapport Pag. 9 van 80 Inhoud Samenvatting Inleiding Effecten van zorg op complicaties en goede diabeteszorg Tertiaire preventie ter voorkóming van complicaties van diabetes mellitus Interventies ter verlaging van de Hba1c Interventies ter verlaging van de bloeddruk Interventies met betrekking tot overgewicht Interventies gericht op meerdere risicofactoren Inhoud van de Zorgstandaard Literatuuroverzicht van effectevaluaties van transmurale diabeteszorg Zoekstrategie Resultaten Kenmerken van de geselecteerde interventies Patiëntparameters van de verschillende interventies Procesparameters van de verschillende interventies Samenvatting van het literatuuronderzoek Effectevaluatie van transmurale diabetes zorgprojecten in Nederland Methode en data Onderzoekspopulaties Medisch Coördinatie Centrum (MCC)-Klik Diabetes project- Zwolle Diabetes Zorgsysteem West-Friesland Stichting Huisartsen Laboratorium Breda Samenvatting van de transmurale diabetes projecten Statistische analyses Resultaten Baseline gegevens van de verschillende onderzoekspopulaties Patiëntparameters van de verschillende onderzoekspopulaties Procesparameters van de verschillende onderzoekspopulaties Samenvatting van de gegevensanalyse Discussie en conclusie 53 Bijlage I Beschrijvingen van transmurale zorgvormen 59 Literatuur 75

10 Pag. 10 van 80 RIVM rapport

11 RIVM rapport Pag. 11 van 80 Samenvatting De zorg aan mensen met diabetes mellitus wordt verleend door een scala aan zorgverleners. Momenteel krijgen nog veel mensen met diabetes mellitus geen optimale zorg, ondanks dat er richtlijnen en protocollen bestaan voor een optimale behandeling van mensen met diabetes mellitus. Om de kwaliteit van de zorg te verbeteren zijn er in de afgelopen jaren vele samenwerkingsverbanden (transmurale diabeteszorgprojecten) opgezet, waarbij de afstemming tussen de verschillende zorgverleners sterk verbeterd is. De continuïteit van deze transmurale diabeteszorg is vaak niet gewaarborgd, omdat structurele financiering ontbreekt. Om transmurale diabeteszorg verder te stimuleren, ontwikkelt het Ministerie van VWS een keten-diagnosebehandelcombinatie (DBC) diabetes. Doel van deze keten- DBC diabetes is om te komen tot een integrale financiering van de diabeteszorg in Nederland, waardoor zorgverzekeraars effectief en doelmatig zorg kunnen inkopen. Ter onderbouwing van een keten-dbc diabetes heeft het Ministerie van VWS het RIVM gevraagd om inzicht te geven in effecten van verschillende vormen van transmurale zorg op de kwaliteit van de zorg. Deze vraag heeft geresulteerd in een literatuuronderzoek naar de effectiviteit van transmurale diabeteszorg in de (inter)nationale literatuur en in een effectevaluatie van drie Nederlandse transmurale diabeteszorgprojecten. Uit het literatuuronderzoek komt naar voren dat de mensen met diabetes na deelname in een transmuraal zorgproject beter worden gecontroleerd en onderzocht dan voorheen zowel voor wat betreft het glucosegehalte in het bloed (Hba1c) als voor cardiovasculaire risicofactoren zoals bloeddruk. De gemiddelde Hba1c waarde verbetert als gevolg van transmurale zorg in het merendeel van de studies. Echter voor andere patiëntuitkomsten zoals bloeddruk, gewicht en cholesterolgehalte wordt in het merendeel van de studies geen significante verbeteringen waargenomen. De gemiddelde Hba1c, bloeddruk en gewicht in de geanalyseerde Nederlandse transmurale diabeteszorgprojecten zijn goed te noemen in vergelijking met andere (inter)nationale studies. De effecten op risicofactoren voor hart- en vaatziekten en op complicaties van diabetes mellitus vallen op basis van de beschikbare gegevens in de huidige effectevaluatie niet eenduidig te beantwoorden.

12 Pag. 12 van 80 RIVM rapport De belangrijkste zorgonderdelen van de NDF zorgstandaard zijn in de geanalyseerde transmurale zorgprojecten geimplementeerd. In geen enkel transmuraal diabeteszorg project worden alle kwaliteitsparameters uit de NDF zorgstandaard volledig gemeten en geëvalueerd. In toekomstige effectevaluaties kan lering getrokken worden uit de methodische beperkingen van de huidige gegevensanalyse. Met name de aanwezigheid van een nulmeting, een controle groep en een voldoende lange followup van de interventie zijn cruciaal om het volledige effect van een transmurale interventie te kunnen kwantificeren.

13 RIVM rapport Pag. 13 van Inleiding Momenteel bedraagt het aantal mensen met diabetes mellitus in Nederland circa (1). In de komende twintig jaar zal het aantal patiënten toenemen met ongeveer 35% als gevolg van demografische veranderingen. Indien de stijgende trend in overgewicht zich voortzet is er nog een extra toename te verwachten (2;3). De zorg aan mensen met diabetes mellitus bestaat uit verschillende onderdelen. In de Zorgstandaard goede diabeteszorg voor iedereen; een eerste voorwaarde voor een nieuw financieringsmodel (4) staat beschreven waaruit diabetesbehandeling dient te bestaan. De behandeling van diabetes is gericht op het behandelen van het glucosegehalte in het bloed (Hba1c) en het voorkómen en behandelen van risico s voor hart- en vaatziekten en andere complicaties zoals oogaandoeningen, neuropathie, nefropathie en amputaties. Het voorkómen en behandelen van risicofactoren voor hart- en vaatziekten bestaat uit het controleren en onderzoeken van de bloeddruk, gewicht en/of overgewicht en cholesterol. Het voorkómen en behandelen van andere complicaties bestaat onder andere uit een jaarlijks oogheelkundig onderzoek naar de aanwezigheid van retinopathie, een voetonderzoek naar de aanwezigheid van onderbeen- en/of voetafwijkingen, en uit een waardebepaling van de albumine, kreatine en de ratio albumine/kreatine in de urine als maat voor mogelijk nierfalen. Al deze verschillende onderdelen van diabeteszorg worden gelijktijdig verleend door een scala aan verschillende zorgaanbieders en instellingen. Hierdoor is de afstemming van de zorg tussen de verschillende zorgaanbieders belangrijk. Om de afstemming tussen de verschillende zorgverleners te verbeteren zijn er in het afgelopen decennium veel transmurale diabeteszorgprojecten opgezet (5). Ondanks de vele initiatieven op het gebied van transmurale zorg krijgen nog veel diabetespatiënten niet de juiste zorg (6). Het Ministerie van VWS ziet in een integrale financiering een oplossing voor een krachtiger aanpak van de kwaliteit en de doelmatigheid van de diabeteszorg (6). Een integrale financiering dient het voor de zorgverzekeraars mogelijk te maken een kwalitatief goed afgestemde en efficiënt ingerichte keten van diabeteszorg in te kopen. De ontwikkeling van een keten-diabetes DiagnoseBehandelCombinatie (DBC) is noodzakelijk om te komen tot een integrale financiering van de diabeteszorg in Nederland (6).

14 Pag. 14 van 80 RIVM rapport Momenteel bestaan er veel verschillende praktische invullingen voor de uitvoering van transmurale diabeteszorg in Nederland. Deze transmurale diabeteszorgprojecten verschillen onderling qua zorginhoud, inzet van zorgverleners, taakverdeling en de hieraan gerelateerde kosten. Tot op heden is er geen goed beeld welke vorm(en) van transmurale diabeteszorg de meest (kosten)effectieve diabeteszorg oplevert. Ten behoeve van de ontwikkeling en onderbouwing van een keten-dbc diabetes is het wenselijk hierin meer inzicht te krijgen. De vraag van het Ministerie van VWS aan het RIVM is dan ook om inzicht te geven in effecten op de kwaliteit van de zorg van verschillende vormen van transmurale diabeteszorg, en indien mogelijk, uitspraken te doen over de optimale vorm van transmurale zorg. De vraagstelling in dit rapport luidt: Wat is de effectiviteit van verschillende (Nederlandse) transmurale diabeteszorgprojecten voor wat betreft de zorginhoud en organisatievorm, afgemeten aan indicatoren uit de NDF Zorgstandaard voor zowel patiënt- als procesparameters? Deze vraagstelling wordt onderverdeeld in een tweetal subvraagstellingen: 1) Wat is bekend in de (inter)nationale literatuur omtrent de effectiviteit van transmurale diabeteszorg? 2) Wat is (bekend over) de effectiviteit van transmurale diabeteszorg op basis van Nederlandse gegevens? De eerste subvraagstelling wordt beantwoord door middel van een literatuuronderzoek naar effectevaluaties van transmurale diabeteszorgprojecten in de (inter)nationale literatuur. De tweede subvraagstelling wordt beantwoord door middel van een gegevensanalyse van Nederlandse transmurale diabeteszorgprojecten. Er zijn drie Nederlandse transmurale diabeteszorgprojecten geanalyseerd, mede uitgekozen op basis van de beschikbaarheid van recente gegevens. Oorspronkelijk waren vier transmurale diabeteszorgprojecten aangemerkt voor analyse. Echter binnen de korte tijdspanne van dit project bleek het Maastricht Transmurale Diabetes Organisatie (MATADOR) niet in staat om recente elektronische gegevens aan te leveren. De drie geïncludeerde projecten zijn het Medisch Coördinatie Centrum (MCC)-Klik Diabetes Project, het Diabetes Zorgsysteem West-Friesland en een diabetesproject van de Stichting

15 RIVM rapport Pag. 15 van 80 Huisartsen Laboratorium (SHL) Breda. Deze transmurale zorgprojecten zijn geëvalueerd op basis van kwaliteitsparameters zoals beschreven in de Zorgstandaard goede diabeteszorg voor iedereen (4) van de Nederlandse Diabetes Federatie (NDF). In hoofdstuk 2 wordt kort beschreven wat goede diabeteszorg aan gezondheidswinst kan opleveren. Daarnaast wordt in hoofdstuk 2 de inhoud van de Zorgstandaard goede diabeteszorg voor iedereen (4) beschreven. In hoofdstuk 3 wordt het literatuuronderzoek beschreven. Hoofdstuk 4 beslaat een korte beschrijving van de drie transmurale diabeteszorgprojecten en de methode en resultaten van de gegevensanalyse. In hoofdstuk 5 worden de resultaten van het onderzoek in een breder kader besproken, de resultaten van het literatuuronderzoek en de gegevensanalyse met elkaar vergeleken en worden de beperkingen van het huidige onderzoek aangegeven. In bijlage I wordt een uitgebreide beschrijving van de verschillende transmurale diabeteszorgprojecten gegeven.

16 Pag. 16 van 80 RIVM rapport

17 RIVM rapport Pag. 17 van Effecten van zorg op complicaties en goede diabeteszorg Voordat overgegaan wordt op de mogelijke effecten van transmurale zorg, wordt eerst kort aangegeven wat er bekend is over effecten van goede behandeling voor diabetespatiënten wat betreft de Hba1c, bloeddruk, cholesterol, lichamelijk activiteit en gewicht. De informatie is een samenvatting van een uitgebreider literatuuroverzicht (7). Deze studies betreffen trials en dat wil zeggen dat het zeer specifieke studies zijn met intensieve zorg aan vaak een subpopulatie van diabetes patiënten. Uitkomsten uit deze studies zijn dan ook niet zonder meer te vertalen naar de zorg voor diabetespatiënten in het dagelijks leven. Ze dienen echter wel als uitgangspunt voor transmurale zorg én de zorgstandaard van de NDF. 2.1 Tertiaire preventie ter voorkóming van complicaties van diabetes mellitus Diverse studies hebben gekeken naar het effect van intensieve behandeling op het voorkómen van complicaties van diabetes mellitus (zowel macro- als microvasculair) Interventies ter verlaging van de bloedglucosespiegel Het effect van een goede bloedglucoseregulatie op het voorkómen van complicaties van diabetes mellitus is in verschillende studies onderzocht (UK Prospective Diabetes Study (UKPDS)(8-10), Kumatoto study (11;12) en de Veterans affairs cooperative study on glycemic control and complications in type 2 diabetes (VA-CSDM) studies (13-16)). De resultaten van al deze studies leidden tot een verlaging van de Hba1cwaarden en resulteerden tevens in een vermindering van het aantal complicaties van diabetes mellitus. Echter een significante relatie tussen de daling van het Hba1c en de vermindering van het aantal diabetescomplicaties is niet aangetoond. Op basis van de UKPDS data is geschat dat bij een verlaging van de Hba1c met 1% gedurende 10 jaar het risico op microvasculaire complicaties daalt met 37%, het risico op een hartinfarct met 14%, het risico op een beroerte met 12% en het risico op een amputatie met 43% daalt (10). De Kumatoto study en de VA-CSDM studies resulteerden in Hba1c waarden van 7% binnen 3-6 maanden en bleven gedurende 2 tot 8 jaar stabiel. In de UKPDS studies daalde de Hba1c waarden binnen één jaar naar een Hba1c waarde van 6% maar vertoonde in de daarna volgende 15 jaar een stijging tot 8%(8;9). Om op langere

18 Pag. 18 van 80 RIVM rapport termijn deze Hba1c waarden te realiseren diende een groot deel van de patiënten wel meerdere medicaties te gebruiken (17) Interventies ter verlaging van de bloeddruk De effecten van bloeddruk verlagende middelen in diabetes mellitus patiënten op diabetescomplicaties is samengevat in een aantal recente literatuur reviews (18-23). De daling in de gemiddelde bloeddruk is afhankelijk van de onderzoekspopulatie en het bloeddrukverlagend middel. De daling in diastolische bloeddruk varieert van -2 mmhg tot 24 mmhg (18;24) en van -10 tot -30 mmhg voor de systolische bloeddruk (25;26). Om de daling in de gemiddelde bloeddruk op langere termijn te behouden dienen de diabetespatiënten echter wel meerdere medicijnen te blijven gebruiken. Bloeddrukverlagende medicatie bij diabetes mellitus patiënten reduceert de incidentie van macrovasculaire complicaties met 20-40% (18;19;21). Daarnaast hebben bloeddrukverlagende middelen ook een beschermend effect op beschadigingen aan de nieren (22;27-29) Interventies met betrekking tot overgewicht Interventies gericht op het overgewicht van diabetespatiënten bestaan ondere andere uit diëten, interventies gericht op gedragsverandering, interventies gericht op lichamelijke (in)activiteit en medicamenteuze interventies. Twee meta-analyses toonden aan dat een dieet bij diabetespatiënten leidt tot een gewichtsverlies van ongeveer 10% (30;31). Naast het gewichtsverlies werden ook aanmerkelijke verbeteringen in de Hba1c waarden gerealiseerd (30). De meta-analyses toonden ook aan dat het moeilijk is om dit gewichtverlies op langere termijn te realiseren (30;32;33). Een andere meta-analyse includeerde 18 interventies gericht op gedragsverandering (33). De interventies resulteerden in gewichtsverlies (-1,4 kg) ten opzichte van de controlegroepen, maar dit verschil in gewichtsverlies was niet significant. De mate van gewichtsverlies is afhankelijk van de duur van de interventie en het toevoegen van andere gewichtsreducerende interventies (dieëten en lichamelijke activiteit) (33). Interventies gericht op verhogen van de lichamelijke activiteit bij diabetespatiënten resulteren in gewichtsverlies. (33;34). Daarnaast leidt een toename van de lichamelijke activiteit ook tot verbetering in Hba1c waarden, onafhankelijk van gewichtsverlies (34;35).

19 RIVM rapport Pag. 19 van 80 Een medicamenteuze interventie op BMI resulteert in een gewichtsverlies van 3-5 kg in vergelijking met de controle groep binnen een jaar. Naast dit gewichtsverlies werden ook verbeteringen gevonden in Hba1c (36). Medicamenteuze therapie is kostbaar en dient gecontinueerd te worden om het gewichtsverlies op langere termijn te behouden. Daarnaast dient er vervolgonderzoek te worden verricht naar de veiligheid van medicamenteuze interventies gericht op gewichtsverlies. Studies naar het effect van overgewicht op het voorkómen van complicaties van diabetes zijn niet gevonden. In 2001 is een studie ( Look ahead trial) hiernaar gestart. Resultaten hiervan worden verwacht in 2012 (37) Interventies gericht op meerdere risicofactoren Een langdurige intensieve interventie gericht op het preventief controleren en behandelen van meerdere risicofactoren (Hba1c, bloeddruk, cholesterol) kan het risico op cardiovasculaire en microvasculaire complicaties bij patiënten met diabetes mellitus (met microalbuminurie) met 50% reduceren (38). Het aantal diabetes gerelateerde amputaties van de onderste extremiteit is de laatste 10 jaar gedaald met 38% voor mannen en met 36% voor vrouwen mede dankzij een sterk toegenomen aandacht voor de diabetische voetzorg. Onduidelijk is of de daling is veroorzaakt door terughoudendheid in het chirurgisch ingrijpen of dat dit volledig toe te schrijven is aan een verbeterde voetzorg (39). 2.2 Inhoud van de Zorgstandaard Om alle bovenstaande resultaten en effecten van de in paragraaf 2.1 beschreven interventies te bundelen, heeft de Nederlandse Diabetes Federatie (NDF) in 2003 het rapport Zorgstandaard goede diabeteszorg voor iedereen; een eerste voorwaarde voor een nieuw financieringsmodel opgesteld (4). De Zorgstandaard dient als uitgangspunt voor goede diabeteszorg voor mensen met diabetes, zorgverleners, overheid en zorgverzekeraars in Nederland en moet uiteindelijk gaan dienen als inhoudelijke richtlijn bij onderhandelingen tussen de zorgverzekeraars en zorgverleners. Voor een gedetailleerde beschrijving van de Zorgstandaard wordt verwezen naar de Zorgstandaard goede diabeteszorg voor iedereen (4). De Zorgstandaard omvat alle onderdelen van goede diabeteszorg die noodzakelijk zijn om diabetes mellitus te voorkómen, tijdig op te sporen en juist te behandelen. De

20 Pag. 20 van 80 RIVM rapport Zorgstandaard maakt onderscheid tussen driemaandelijkse controles en de jaarlijkse uitgebreidere controle voor mensen met diabetes mellitus. In de driemaandelijkse controles dienen in ieder geval de bloedglucose en het gewicht en/of Body Mass Index (BMI) te worden bepaald. In de jaarlijkse controle dienen ook de bloeddruk, cholesterol en kreatinine bepaald te worden. Een oogheelkundig onderzoek en een voetonderzoek dienen ook jaarlijks te gebeuren. Tabel 1 geeft de verschillende zorgactiviteiten weer zoals beschreven in de Zorgstandaard. Tabel 1: Handelingen en controles van diabeteszorg volgens de Zorgstandaard Handelingen en/of controle Frequentie Behandeling bloedglucose Bloedglucose Driemaandelijks Hba1c Jaarlijks Risicofactoren voor hart- en vaatziekten Gewicht/BMI Driemaandelijks Bloeddruk/Hypertensie Jaarlijks (b hypertensie: driemaandelijks) Totaal cholesterol Jaarlijks Complicaties Kreatinine Jaarlijks Albumine/Kreatine ratio Jaarlijks Oogheelkundig onderzoek Jaarlijks Voetonderzoek Jaarlijks (bij voetproblemen: driemaandelijks) Triglyceride Jaarlijks Controle spuitplaatsen Jaarlijks (bij insulinegebuikers) De Zorgstandaard beschrijft de huidige streefwaarden van goede diabeteszorg. Daarnaast beschrijft de NDF zogenaamde kwaliteitsparameters. Om aan te kunnen sluiten bij internationale literatuur zijn de NDF kwaliteitsparameters in tabel 2 ingedeeld in uitkomstparameters en procesparameters (40). Door de NDF is dit onderscheid niet gemaakt. Een aantal kwaliteitsparameters zoals gedefinieerd door de NDF zijn onderling niet vergelijkbaar. Deze kwaliteitsparameters zijn in tabel 2 terug te vinden onder de kop overig in tabel 2.

21 RIVM rapport Pag. 21 van 80 Tabel 2: Een selectie van de relevante kwaliteitsparameters uit de Zorgstandaard, uitgesplitst naar patiënt- en procesparameters Kwaliteitsparameters Zorgstandaard Uitkomstparameters Behandeling bloedglucose Gemiddelde waarde Hba1c % patiënten met Hba1c <7,0 % patiënten met Hba1c >8,5 Risicofactoren Gemiddelde waarde BMI % patiënten met BMI <25 % patiënten met BMI <30 Gemiddelde waarde systolische bloeddruk Gemiddelde waarde diastolische bloeddruk % patiënten met bloeddruk > 160/90 mmhg Gemiddelde waarde totaal cholesterol Gemiddelde waarde HDL cholesterol Gemiddelde waarde LDL cholesterol % patiënten met cholesterol/ HDL >5 % patiënten met cholesterol/ HDL >6 Gemiddelde waarde kreatine in urine Gemiddelde waarde albumine in urine Gemiddelde waarde ratio albumine-kreatine in urine % patiënten met kreatine >130 Complicaties % patiënten dat microalbumine heeft % patiënten met nierfalen Procesparameters Behandeling bloedglucose % patiënten met jaarlijks Hba1c gemeten Risicofactoren % patiënten met jaarlijks gemeten BMI % patiënten met jaarlijks bloeddruk gemeten Complicaties % patiënten met jaarlijks funduscopie % patiënten met abnormaliteit tijdens funduscopie % patiënten met jaarlijks voetonderzoek % patiënten dat aangemerkt wordt als high risk tijdens jaarlijks voetonderzoek % patiënten waarbij patiënttevredenheid is gescoord % patiënten met jaarlijks diëtistebezoek % patiënten met jaarlijks gemeten nierfunctie Overig Aantal rokers dat jaarlijks stopt Score van patiënttevredenheid Aantal patiënten dat zelf instelling reguleert Aantal patiënten met complicaties Aantal nieuwe diabetes patiënten Aantal patiënten dat is overgezet op insuline

22 Pag. 22 van 80 RIVM rapport

23 RIVM rapport Pag. 23 of Literatuuroverzicht van effectevaluaties van transmurale diabeteszorg Hoofdstuk 3 tracht antwoord te geven op de eerste subvraagstelling: Wat is bekend in de (inter)nationale literatuur omtrent de effectiviteit van transmurale diabeteszorg? Om het literatuuronderzoek af te bakenen, zijn een aantal algemene en inhoudelijke criteria geformuleerd: Algemene inclusiecriteria - De publicatie dient in het Nederlands of Engels te zijn gepubliceerd; - De publicatie dient in een Nederlandse bibliotheek beschikbaar te zijn; - De publicatie moet zijn verschenen in de periode januari 1995 tot en met april Inhoudelijke inclusiecriteria: - De studie bevat een effectevaluatie van een transmurale zorginterventie. Deze interventie dient een transmuraal karakter te hebben. Dit wil zeggen dat er sprake dient te zijn van bijvoorbeeld een multidisciplinair overleg, van transmuraal werkende diabetesverpleegkundigen of transmurale protocollen en richtlijnen. Een effectevaluatie met alleen de implementatie van een elektronisch patiëntendossier of een effectevaluatie waarvan de interventie bestaat uit alleen het vergelijken van geneesmiddel A versus geneesmiddel B worden geëxcludeerd; - De studie dient te gaan over transmurale zorgvormen bij een algemene diabetespopulatie van type 1 en/of type 2 diabetes mellitus patiënten. Interventie bij specifieke diabetes mellitus patiëntengroepen worden geëxcludeerd (bijvoorbeeld interventies met alleen insulinegebruikende patiënten of interventies van alleen patiënten met een percentage Hba1c>8,5), aangezien de effecten van deze interventies niet generaliseerbaar zijn voor de gehele diabetespopulatie. Onderdelen van de transmurale interventie mogen wel gericht zijn op specifieke patiëntengroepen (bijvoorbeeld een insuline-cursus voor patiënten die worden overgezet op insuline);

Checklists. Uitneembaar katern, handig om mee te nemen

Checklists. Uitneembaar katern, handig om mee te nemen Uitneembaar katern, handig om mee te nemen Hoofdstuk 2 Zorgverleners bij diabetes type 2 21 Checklists Dit uitneembare katern bevat checklists over controles die bij goede zorg horen; tips voor communicatie

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden voor niet-ingewijden Type 2 diabetes Diabetes is een ernstige chronische ziekte, die wordt gekenmerkt door te hoge glucosespiegels (de suikers ) in het bloed. Er zijn verschillende typen diabetes, waarvan

Nadere informatie

Het e-diabetes dossier, kunnen we hier nog omheen? Gert-Jan van Boven Directeur Nictiz

Het e-diabetes dossier, kunnen we hier nog omheen? Gert-Jan van Boven Directeur Nictiz Het e-diabetes dossier, kunnen we hier nog omheen? Gert-Jan van Boven Directeur Nictiz Het e-diabetes dossier, kunnen we hier nog omheen? Wat is Nictiz? Welke eisen stelt geïntegreerde zorg aan ICT? Waar

Nadere informatie

regio uw praktijk 2004 43.8 56.2 % % jaar 6.9 jaar 15.9 66.5 8.2 9.4 % % % 67.8 54.1 17.6 % % % 7.1 4.4 81.8 148.5 29.9 mmhg

regio uw praktijk 2004 43.8 56.2 % % jaar 6.9 jaar 15.9 66.5 8.2 9.4 % % % 67.8 54.1 17.6 % % % 7.1 4.4 81.8 148.5 29.9 mmhg Algemene gegevens -5 In het onderstaande overzicht kunt u de gegevens uit uw praktijk van 5 (laatste kolom) vergelijken met die van 5 huisartspraktijken uit de regio (eerste kolom) en uw eigen praktijk

Nadere informatie

Voorlopige minimale dataset Diabetes

Voorlopige minimale dataset Diabetes Voorlopige minimale dataset Diabetes Bestand 1: Identificatie client/patient nummer Begindatum_zorgtraject Einddatum_zorgtraject Reden_einddatum_zorgtraject Einde kalenderjaar Verwijzing naar 2e lijn Overlijden

Nadere informatie

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen. Hart & Vaten Pas

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen. Hart & Vaten Pas Het Huisartsenteam Gaat verder dan genezen Hart & Vaten Pas Ik heb een hart- of vaatziekte Het Huisartsenteam Gaat verder dan genezen In het geval ik onwel word: Bel 112 voor een ambulance Bel mijn huisarts:

Nadere informatie

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Afdeling interne geneeskunde Deze informatie is een aanvulling op de folder Jaarcontrole voor mensen met diabetes mellitus, die u heeft

Nadere informatie

CEL 2010 0049. Indicatorenset DM

CEL 2010 0049. Indicatorenset DM CEL 2010 0049 Indicatorenset DM Deze indicatorenset Diabetes Melitus is vervaardigd in opdracht van ZN en wordt ingebracht bij Zichtbare Zorg als de door zorgverzekeraars gewenste indicatorenset. Zorgverzekeraars

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek DBC Diabetes Mellitus Eerste lijn

Klanttevredenheidsonderzoek DBC Diabetes Mellitus Eerste lijn Inleiding: Sinds 1 januari 2008 wordt in Noord-Limburg de diabeteszorg in de eerste lijn door Cohesie Cure and Care georganiseerd. De diabeteszorg wordt als DBC Diabetes Mellitus Eerste Lijn op gestructureerde

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. De diabeteszorg in het Refaja ziekenhuis

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. De diabeteszorg in het Refaja ziekenhuis De diabeteszorg in het Refaja ziekenhuis DE DIABETESZORG IN HET REFAJA ZIEKENHUIS INLEIDING Diabetes mellitus is een veel voorkomende chronische ziekte die gekenmerkt wordt door een te hoge bloedglucosewaarde.

Nadere informatie

Kwaliteitsjaarverslag RZMH 2012 (voorheen RDMH)

Kwaliteitsjaarverslag RZMH 2012 (voorheen RDMH) Kwaliteitsjaarverslag RZMH 2012 (voorheen RDMH) Inhoud: 1. Inleiding 2. Implementatie 3. Resultaten 4. Evaluatie 5. Prioriteiten en aandachtspunten 2013 Bijlagen: A: Landelijke dataset diabetes B. Fundusfotografie

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het aantal mensen met een gestoorde nierfunctie is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Dit betekent dat er steeds meer mensen moeten dialyseren of een niertransplantatie moeten

Nadere informatie

Diabetes in Nederland Omvang, risicofactoren en gevolgen, nu en in de toekomst

Diabetes in Nederland Omvang, risicofactoren en gevolgen, nu en in de toekomst RIVM Rapport 260322001/2007 Diabetes in Nederland Omvang, risicofactoren en gevolgen, nu en in de toekomst M.C. Poortvliet C.T.M. Schrijvers C.A. Baan Contact: C.A. Baan Centrum voor Preventie- en Zorgonderzoek

Nadere informatie

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 SAMENVATTING 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 134 Type 2 diabetes is een veel voorkomende ziekte die een grote impact heeft op zowel degene waarbij

Nadere informatie

Zorginhoudelijke indicatoren over de kwaliteit van de diabeteszorg voor patiënten met diabetes type 2.

Zorginhoudelijke indicatoren over de kwaliteit van de diabeteszorg voor patiënten met diabetes type 2. Zorginhoudelijke indicatoren over de kwaliteit van de diabeteszorg voor patiënten met diabetes type 2. Nederlandse Diabetes Federatie 033-4480845 info@diabetesfederatie.nl Stationsplein 139 3818 LE Amersfoort

Nadere informatie

Kent u de cijfers van uw hart?

Kent u de cijfers van uw hart? Kent u de cijfers van uw hart? CHOLESTEROL? GEWICHT/ BUIKOMTREK? UW? BLOEDDRUK? SUIKERGEHALTE? V.U.: Dr Freddy Van de Casseye - Elyzeese-Veldenstraat 63-1050 Brussel Belgische Cardiologische Liga www.cardiologischeliga.be

Nadere informatie

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 2)

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 2) Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 2) Nederlandse Diabetes Federatie 033-4480845 info@diabetesfederatie.nl Stationsplein 139 3818 LE Amersfoort Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 2) De

Nadere informatie

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1)

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) Nederlandse Diabetes Federatie 033-4480845 info@diabetesfederatie.nl Stationsplein 139 3818 LE Amersfoort Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) De

Nadere informatie

vernieuwing in de DM2 zorg Ida Spelt, huisarts Wassenaar

vernieuwing in de DM2 zorg Ida Spelt, huisarts Wassenaar Scoop op vernieuwing in de DM2 zorg Ida Spelt, huisarts Wassenaar Kwaliteitsfunctionaris Zorggroep Haaglanden Verandermodel 4 camerabewegingen uitzoomen huisartsen in zorggroepen voor zorg bij chronische

Nadere informatie

Mijn zorgplan Preventie en behandeling Hart- en Vaatziekten

Mijn zorgplan Preventie en behandeling Hart- en Vaatziekten Mijn zorgplan Preventie en behandeling Hart- en Vaatziekten WWW.ZORROO.NL 1 Voorwoord Zorroo staat voor Zorggroep Regio Oosterhout & Omstreken. Wij zijn een organisatie die samen met uw huisarts en andere

Nadere informatie

Diabetes Mellitus Zorgstandaarden

Diabetes Mellitus Zorgstandaarden Het duet internist-huisarts/poh Willy-Anne Nieuwlaat, endocrinoloog EZ Paul vd Broek, kaderhuisarts DM Diabetes Mellitus Zorgstandaarden 2003: NDF Zorgstandaard Diabetes Mellitus later NDF Zorgstandaard

Nadere informatie

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 SAMENVATTING MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 ALIFE@WORK DE EFFECTEN VAN EEN LEEFSTIJLPROGRAMMA MET BEGELEIDING OP AFSTAND VOOR GEWICHTSCONTROLE BIJ WERKNEMERS ACHTERGROND Overgewicht, waarvan

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting

Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 De laatste jaren is de mortaliteit bij patiënten met psychotische aandoeningen gestegen terwijl deze in de algemene populatie per leeftijdscategorie is gedaald. Een belangrijke

Nadere informatie

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen Samenvatting Chronische nierschade (CNS) en de complicaties daarvan, veroorzaken, naast de grote persoonlijke impact, veel druk op gezondheidszorg voorzieningen. Door de vergrijzing en de toename van suikerziekte

Nadere informatie

Chronische Nierschade in Nederland

Chronische Nierschade in Nederland Chronische Nierschade in Nederland Stadium GFR (ml/min/1,73m 2 ) Albuminurie > 30 mg/24 hr Prevalentie VS (%) Prevalentie Nederland (%) 1 >90 Ja 3,3 1,3 2 60-89 Ja 3,0 3,8 3 30-59 Ja/nee 4,3 5,3 4 15-29

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Hart- en vaatziekten zijn de meest voortkomende ziekten in ontwikkelde landen en veroorzaken het hoogste sterftepercentage. De term hart- en vaatziekten omvat alle klinische uitingen van slagaderverkalking

Nadere informatie

21 september 2011. Pagina 1 van 7

21 september 2011. Pagina 1 van 7 Overzicht van de NHG/LHV indicatoren diabeteszorg, de subset van indicatoren vastgesteld door Bureau ZiZo huisartsenzorg en de subset van indicatoren vastgesteld door Bureau ZiZo Chronische Zorg 21 september

Nadere informatie

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1)

Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) Nederlandse Diabetes Federatie 033-4480845 info@diabetesfederatie.nl Stationsplein 139 3818 LE Amersfoort Kwaliteitsindicatoren diabetes type 2 (fase 1) De

Nadere informatie

Ketenzorg en integrale bekostiging: waar gaan we naar toe? Integrale bekostiging Een zorg minder of meer?

Ketenzorg en integrale bekostiging: waar gaan we naar toe? Integrale bekostiging Een zorg minder of meer? Ketenzorg en integrale bekostiging: waar gaan we naar toe? Integrale bekostiging Een zorg minder of meer? Geert Groenenboom, senior manager zorginkoop eerste lijn Achmea Divisie Zorg & Gezondheid 14 juni

Nadere informatie

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen. Diabetes Pas

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen. Diabetes Pas Het Huisartsenteam Gaat verder dan genezen Diabetes Pas Ik heb diabetes In het geval ik onwel word: geef mij 5 druivensuikertabletten of suikerklontjes bij voorkeur opgelost in water Als ik niet herstel

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 SAMENVATTING Dit proefschrift is gewijd aan Bouwen aan Gezondheid : een onderzoek naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor werknemers in de bouwnijverheid met een verhoogd risico op hart

Nadere informatie

INTEGRALE (ZELF) ZORG

INTEGRALE (ZELF) ZORG INTEGRALE (ZELF) ZORG Voor patiënten met diabetes mellitus en (pre)terminale nierinsufficiëntie Winnie van El, nurse practitioner diabeteszorg 4 e symposium Diabetes en Nierziekten Aanleiding Project aanleiding

Nadere informatie

Al voor invoering van directe toegang diëtetiek ging één op de zeven cliënten op eigen initiatief naar de vrijgevestigde diëtist

Al voor invoering van directe toegang diëtetiek ging één op de zeven cliënten op eigen initiatief naar de vrijgevestigde diëtist Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met de volgende bronvermelding worden gebruikt: J.Tol, I.C.S. Swinkels, C. Veenhof, Al voor invoering van directe toegang diëtetiek ging één

Nadere informatie

Diabeteszorggroepen en de keten-dbc

Diabeteszorggroepen en de keten-dbc Diabeteszorggroepen en de keten-dbc Hoogleraar Diabetologie in de eerste lijn, UMC Utrecht, Julius centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns Geneeskunde Samenvatting Zorg voor mensen met diabetes

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Poortvliet, Rosalinde Title: New perspectives on cardiovascular risk prediction

Nadere informatie

Bij de behandeling en begeleiding van CVRM neemt de diëtist als zorgaanbieder binnen de zorgketen de dieetadvisering 1 op zich.

Bij de behandeling en begeleiding van CVRM neemt de diëtist als zorgaanbieder binnen de zorgketen de dieetadvisering 1 op zich. Bijlage 1: samenwerkingsafspraken diëtisten binnen DBC CVRM GHC Uitgangspunten Cardio Vasculair Risico Management (CVRM) staat voor de diagnostiek, behandeling en follow-up van risicofactoren voor hart-

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

hfdst 1 ps 11-09-1997 11:17 Pagina 8 SAMENVATTING

hfdst 1 ps 11-09-1997 11:17 Pagina 8 SAMENVATTING hfdst 1 ps 11-09-1997 11:17 Pagina 8 SAMENVATTING hfdst 1 ps 11-09-1997 11:17 Pagina 9 Niet-insuline-afhankelijke diabetes mellitus (NIADM) is een chronische ziekte die een belangrijke oorzaak vormt van

Nadere informatie

Werken met het ketenprogramma CVRM

Werken met het ketenprogramma CVRM Werken met het ketenprogramma CVRM Praktijkinformatie Zorgprogramma CVRM voor huisartsen en praktijkondersteuners www.rohamsterdam.nl Inhoud 1. AAN DE SLAG MET CVRM!... 3 2. KETENPARTNERS... 3 3. WAT DOET

Nadere informatie

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 5 Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen chronische nierschade. Dit is in veel gevallen het gevolg van

Nadere informatie

Feedback rapport per huisarts

Feedback rapport per huisarts ACHIL: evaluatie van de zorgtrajecten diabetes mellitus type 2 en chronische nierinsufficiëntie Achil Phase 1 (2009-2013). Ambulatory Care Health Information Laboratory Feedback rapport per huisarts Dataverzameling

Nadere informatie

Vaatrisico-polikliniek (behandeling van vaatziekten)

Vaatrisico-polikliniek (behandeling van vaatziekten) Vaatrisico-polikliniek (behandeling van vaatziekten) Inleiding U bent door uw behandelend arts verwezen naar de vaatrisicopolikliniek omdat u een vaatziekte heeft en/of vanwege risicofactoren voor het

Nadere informatie

CHAPTER 9. Samenvatting

CHAPTER 9. Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting Chapter 9 Advanced glycation endproducts (AGEs) ontstaan via chemische reacties waarbij er versuikering en oxidatie optreedt van o.a. eiwitten en vetten, waarbij vaak een onomkeerbare

Nadere informatie

Zorgpad chronische diabeteszorg

Zorgpad chronische diabeteszorg Zorgpad chronische diabeteszorg Zorgpad chronische diabeteszorg U wordt op de polikliniek van het Kennemer Gasthuis begeleid vanwege diabetes mellitus (suikerziekte). Uw internist heeft aangegeven dat

Nadere informatie

DE COACH METHODE BIJ MENSEN MET DIABETES TYPE 2

DE COACH METHODE BIJ MENSEN MET DIABETES TYPE 2 DE COACH METHODE BIJ MENSEN MET DIABETES TYPE 2 Dr. M.H.G. de Greef, Bewegingswetenschappen van Rijksuniversiteit Groningen. Drs. S.R. Sprenger, Centrum voor Beweging en Onderzoek Groningen. B.J. Houët,

Nadere informatie

Instructie indicatoren- en inzoomrapporten

Instructie indicatoren- en inzoomrapporten Instructie indicatoren- en inzoomrapporten Instructie indicatoren- en inzoomrapporten 1 Inhoud Indicatorenrapport... 3 Doel en toelichting... 3 Beschrijving NHG Indicatoren Diabetes in KIS VitalHealth

Nadere informatie

Vitale Vaten. Ineke Sterk projectleider Vitale Vaten 4 oktober 2011

Vitale Vaten. Ineke Sterk projectleider Vitale Vaten 4 oktober 2011 Vitale Vaten Ineke Sterk projectleider Vitale Vaten 4 oktober 2011 Dé Gezonde regio: waar? Dé Gezonde regio: wie? Verleiden Opbouw presentatie Inleiding hart- en vaatziekten Project Vitale Vaten Gorinchem

Nadere informatie

Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee met mensen met Diabetes! Optimale Diabeteszorg door goede samenwerking tussen zorgverleners

Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee met mensen met Diabetes! Optimale Diabeteszorg door goede samenwerking tussen zorgverleners Zorggroep Cohesie Cure and Care denkt mee met mensen met Diabetes! Optimale Diabeteszorg door goede samenwerking tussen zorgverleners Uw huisarts heeft vastgesteld dat u lijdt aan Diabetes Mellitus, een

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen. (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij

Workshop voor apothekers en huisartsen. (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij Workshop voor apothekers en huisartsen (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij Diabetes Mellitus type 2 Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen l

Nadere informatie

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MARION SPIJKERMAN VGCT CONGRES, 13 NOVEMBER 2015 OVERZICHT Introductie Methode Resultaten Discussie Mindfulness en ACT interventies als ehealth:

Nadere informatie

Diabetes Mellitus en Beweging

Diabetes Mellitus en Beweging Diabetes Mellitus en Beweging Doelen 0Refresher 0Patient Education 0Exercise and DM Wat betekent het? 0 Diabetes: Door(heen) gaan 0 Mellitus: Honing/Zoet Wat is het? 0 Groep van stoornissen met hyperglycemieën

Nadere informatie

Geïntegreerde diabeteszorg in Groningen

Geïntegreerde diabeteszorg in Groningen Geïntegreerde diabeteszorg in Groningen Is de Groninger Huisartsen Coöperatie (GHC) op de goede weg? Een visie vanuit de 2 e lijn Rapport van de Taakgroep Programma Diabeteszorg. Congres Kantelen en uitrollen!

Nadere informatie

Samenvatting Hoofdstuk 2

Samenvatting Hoofdstuk 2 CHAPTER 10 Nederlandse Samenvatting Samenvatting De aandoening diabetes mellitus wordt gekenmerkt door een chronisch verhoogd glucosegehalte in het bloed, oftewel hyperglykemie. Karakteriserend voor patiënten

Nadere informatie

Zorginkoopdocument 2012

Zorginkoopdocument 2012 Zorginkoopdocument 2012 2a Ketenzorg 0 Basisdocument (visie, uitgangspunten, Achmea Divisie Zorg en Gezondheid) 1 Basis Huisartsenzorg 2 Ketenzorg Inkoopvoorwaarden 3 Geïntegreerde Eerstelijnszorg Inkoopvoorwaarden

Nadere informatie

Toelichting bij het aanvraagformulier voorbeeldmodule Voorbereiding op gestructureerd cardiovasculair risicomanagement (CVRM)

Toelichting bij het aanvraagformulier voorbeeldmodule Voorbereiding op gestructureerd cardiovasculair risicomanagement (CVRM) Toelichting bij het aanvraagformulier voorbeeldmodule Voorbereiding op gestructureerd cardiovasculair risicomanagement (CVRM) 1. Algemene toelichting Een voorbeeldmodule is bedoeld als hulpmiddel voor

Nadere informatie

InEen/NHG Indicatoren DM-COPD-CVRM

InEen/NHG Indicatoren DM-COPD-CVRM InEen/NHG Indicatoren DM-COPD-CVRM De zorggroep heeft hard gewerkt om de Indicatoren sets van InEen en NHG gelijk te trekken. Na veel overleg met NHG en InEen is dit gelukt. Hieronder is een artikel te

Nadere informatie

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Diabetische polyneuropathie 1. Distale symmetrische polyneuropathie Uitval van een combinatie van sensore,

Nadere informatie

Samen diabetes de baas

Samen diabetes de baas Samen diabetes de baas Samen voor ú Inhoudsopgave Samen diabetes de baas 3 Wat is diabetes 3 Verschil tussen type 2 en type 1 diabetes 4 Samen met u 5 Jaarschema diabeteszorg eerste jaar 8 Leefstijl 8

Nadere informatie

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit Mariëtte de Rooij Inhoud Artrose en comorbiditeit Aangepaste oefentherapie bij comorbiditeit Resultaten pilot studie Voorbeeld Conclusie Randomized

Nadere informatie

ACHIL: evaluatie van de zorgtrajecten diabetes mellitus type 2 en chronische nierinsufficiëntie

ACHIL: evaluatie van de zorgtrajecten diabetes mellitus type 2 en chronische nierinsufficiëntie ACHIL: evaluatie van de zorgtrajecten diabetes mellitus type 2 en chronische nierinsufficiëntie Achil Phase 1 (2009-2013). Ambulatory Care Health Information Laboratory Feedback rapport Lokale Multidisciplinaire

Nadere informatie

Diabeteszorggroepen en de keten-dbc Prof.dr.G.E.H.M. Rutten* Bijblijven jaargang 26, nummer 3 (2010) p. 9-16

Diabeteszorggroepen en de keten-dbc Prof.dr.G.E.H.M. Rutten* Bijblijven jaargang 26, nummer 3 (2010) p. 9-16 Artikel Diabeteszorggroepen en de keten-dbc Prof.dr.G.E.H.M. Rutten* Bijblijven jaargang 26, nummer 3 (2010) p. 9-16 Samenvatting Zorg voor mensen met diabetes type 2 is ketenzorg. Via een keten-dbc dienen

Nadere informatie

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Karin Proper Afdeling Sociale Geneeskunde, EMGO+ Instituut, VUmc, Amsterdam Body@Work, Onderzoekscentrum Bewegen, Arbeid en Gezondheid

Nadere informatie

Rapportage zorgprogramma diabetes type 2 over 2012 Zorggroep Midden Brabant

Rapportage zorgprogramma diabetes type 2 over 2012 Zorggroep Midden Brabant Rapportage zorgprogramma diabetes type 2 over 2012 Zorggroep Midden Brabant Inleiding Deze rapportage laat de scores zien op de indicatoren die zijn afgesproken met de zorggroep. De informatie hiervoor

Nadere informatie

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL PATIËNTENINFORMATIE Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL Inhoudsopgave 1 Voorwoord.............................................................................. 3 2 Zorroo ondersteunt

Nadere informatie

DiHAG-statement voetzorg. Inleiding

DiHAG-statement voetzorg. Inleiding DiHAG-statement voetzorg Secretariaat: p/a Nederlands Huisartsen Genootschap Mercatorlaan 1200 Postbus 3231 3502 GE Utrecht Tel. 030 2823500 Fax 030 2823501 E-mail: dihag@nhg.org www.dihag.nl KvK: 41261381

Nadere informatie

DIAGIS. Notitie over zorginkoop en contractering van diabeteszorg type II. Asn. Uitgave juli 2004

DIAGIS. Notitie over zorginkoop en contractering van diabeteszorg type II. Asn. Uitgave juli 2004 DIAGIS Notitie over zorginkoop en contractering van Uitgave juli 2004 Asn Inhoudsopgave Inhoudsopgave Voorwoord 1. Inzicht en toekomst van diabeteszorg voor Agis verzekerden 2. Zorginkoop diabeteszorg

Nadere informatie

Inleiding. Maatschap Jouster huisartsen 2. 1 Bron: Nederlandse Diabetes Federatie; Beleidsplan 2001-2006 2 NHG standaard, maart 2006

Inleiding. Maatschap Jouster huisartsen 2. 1 Bron: Nederlandse Diabetes Federatie; Beleidsplan 2001-2006 2 NHG standaard, maart 2006 INHOUDSOPGAVE Werkers in de diabeteszorg binnen de praktijk van de Jouster huisartsen en hun taken. 3 Kwaliteit 4 Uitvoering 5 Samenvatting 9 Bijlagen 10 Werkgroep PO Bernardien Roze, huisarts Enne Bouma,

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING

SAMENVATTING SAMENVATTING HbA 1c ontstaat door de versuikering van hemoglobine, het belangrijkste bestanddeel van rode bloedcellen. In het bloed bindt een glucosemolecuul (niet-enzymatisch) met een aminozuur van de β-keten van

Nadere informatie

Diabeteszorg parameters

Diabeteszorg parameters Diabeteszorg parameters Het UMCG onderschrijft de uitgangspunten voor goede diabeteszorg, zoals die in de Zorgstandaard van de Nederlandse Diabetes Federatie (NDF) zijn vastgelegd. Hierbij spelen drie

Nadere informatie

Screening Diabetische Retinopathie bij Diabetes mellitus type 2. Daniel Tavenier, kaderhuisarts diabetes 17 mei 2011

Screening Diabetische Retinopathie bij Diabetes mellitus type 2. Daniel Tavenier, kaderhuisarts diabetes 17 mei 2011 Screening Diabetische Retinopathie bij Diabetes mellitus type 2 Daniel Tavenier, kaderhuisarts diabetes 17 mei 2011 Diabetische retinopathie Microvasculaire pathologie van de retina. Teken van andere microvasculaire

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Zorginkoopdocument 2014 Ketenzorg Diabetes Mellitus Type 2

Zorginkoopdocument 2014 Ketenzorg Diabetes Mellitus Type 2 Zorginkoopdocument 2014 Ketenzorg Diabetes Mellitus Type 2 Zorginkoopdocument 2014 Ketenzorg Diabetes Mellitus Type 2 1 Inleiding Dit document bevat een omschrijving van het Diabetes Mellitus type 2 (hierna

Nadere informatie

Resultaten DVN Diabeteszorg Monitor 2008. Resultaten van het onderzoek 'Ontvangen mensen met diabetes type 2 de juiste zorg'

Resultaten DVN Diabeteszorg Monitor 2008. Resultaten van het onderzoek 'Ontvangen mensen met diabetes type 2 de juiste zorg' Resultaten DVN Diabeteszorg Monitor 2008 Resultaten van het onderzoek 'Ontvangen mensen met diabetes type 2 de juiste zorg' Resultaten DVN Diabeteszorg Monitor 2008 Resultaten van het onderzoek 'Ontvangen

Nadere informatie

Diabeteszorg Maastricht MUMC+

Diabeteszorg Maastricht MUMC+ Diabeteszorg Maastricht NC Schaper, internist-endocrinoloog endocrinoloog MUMC+ Wereld obesitas epidemie De diabetes tsunami in 2025 Diabeteszorg Maastricht Diabeteszorg Maastricht ZIO 90 huisartsen 45

Nadere informatie

Regionaal ketenzorg protocol COPD

Regionaal ketenzorg protocol COPD Bijlage 1. Regionaal Ketenzorgprotocol Titel Regionaal ketenzorg protocol Verwijzing naar formulier Verwijzing naar protocol Protocol case finding Kwaliteitsbeleid Zorggroep Privacyreglement Zorggroep

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

H.88011.0815. Diabetespolikliniek

H.88011.0815. Diabetespolikliniek H.88011.0815 Diabetespolikliniek 2 Inleiding Een goede diabetes behandeling bestaat, volgens de Nederlandse Diabetes Federatie, uit regelmatige controle voor uw diabetes. De inhoud van deze controles is

Nadere informatie

de diabetespolikliniek

de diabetespolikliniek patiënteninformatie de diabetespolikliniek Vanwege uw diabetes mellitus (suikerziekte) komt u regelmatig naar de diabetespolikliniek van de polikliniek Interne Geneeskunde. Het diabetesteam adviseert,

Nadere informatie

Diabetes mellitus 2. Clara Peters, huisarts Mea de Vent, praktijkondersteuner

Diabetes mellitus 2. Clara Peters, huisarts Mea de Vent, praktijkondersteuner 1 Diabetes mellitus 2 Clara Peters, huisarts Mea de Vent, praktijkondersteuner 2 Inhoud Epidemiologie Diagnostiek en behandeling in de diabetesketenzorg in Nederland Wat doet de praktijkondersteuner binnen

Nadere informatie

Rapportage Cliënttevredenheid 2013 Zorggroep de Bevelanden Maart 2014

Rapportage Cliënttevredenheid 2013 Zorggroep de Bevelanden Maart 2014 Rapportage Cliënttevredenheid 2013 Zorggroep de Bevelanden Maart 2014 Rapportage Cliënttevredenheid 2013 Zorggroep de Bevelanden Maart 2014 Contactgegevens: Zorggroep de Bevelanden Markteffect B.V. Postbus

Nadere informatie

} EBM. De vertaalslag van de richtlijn naar de diabeteszorg. Implementatie van weerstand naar commitment. Doel richtlijn.

} EBM. De vertaalslag van de richtlijn naar de diabeteszorg. Implementatie van weerstand naar commitment. Doel richtlijn. De vertaalslag van de richtlijn naar de diabeteszorg van weerstand naar commitment Evidence level Diabeteszorg We doen het al jaren zo Het gaat toch goed. dr. R.P.J. Michels, internist Kwaliteit(s) zorg

Nadere informatie

Individueel Zorgplan Cardiometabool

Individueel Zorgplan Cardiometabool Individueel Zorgplan Cardiometabool Vasculair Centrum Naam: Geboortedatum: Patiëntnummer: Vasculair centrum Rijnstate Het Rijnstate Vasculair Centrum is een kennis- en behandelcentrum voor patiënten met

Nadere informatie

Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Tussen uur en uur en uur en uur

Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Tussen uur en uur en uur en uur DIABETES DAGBOEK E I G E N A A R D I A B E T E S D A G B O E K Naam Adres Contactpersoon Telefoon E-mail O V E R L E G Voor overleg met het Diabetesteam kunt u op werkdagen contact opnemen met: Naam huisarts

Nadere informatie

Info spot. Diabetes en depressie. Inleiding. Oktober - november - december 2011

Info spot. Diabetes en depressie. Inleiding. Oktober - november - december 2011 Oktober - november - december 2011 Info spot Diabetes en depressie Inleiding Diabetes mellitus, ofwel suikerziekte, is een chronische stofwisselingsziekte die gekenmerkt wordt door een te hoog glucosegehalte

Nadere informatie

SAMENVATTING Geactiveerde Zuurstoftherapie heeft een zeer positieve invloed op het cholesterolgehalte

SAMENVATTING Geactiveerde Zuurstoftherapie heeft een zeer positieve invloed op het cholesterolgehalte SAMENVATTING Geactiveerde Zuurstoftherapie heeft een zeer positieve invloed op het cholesterolgehalte In een studie van Dr. med Erich Krämer, Troisdorf uit 2001 wordt geconcludeerd dat de S(inglet)O(xygen)E(nergy)-Therapie

Nadere informatie

Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties. Haffner, NEJM 1998 UKPDS. T2DM, HbA1c, en HVZ 12-7-2011

Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties. Haffner, NEJM 1998 UKPDS. T2DM, HbA1c, en HVZ 12-7-2011 Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties Haffner, NEJM 998 microvasculaire afwijkingen nefropathie retinopathie neuropathie macrovasculaire afwijkingen coronaire hartziekten cerebrovasculaire

Nadere informatie

Parallelsessie 4. Prof. dr. A.A.M. Masclee, hoofd afdeling Maag- Darm- en Leverziekten, MUMC+

Parallelsessie 4. Prof. dr. A.A.M. Masclee, hoofd afdeling Maag- Darm- en Leverziekten, MUMC+ Parallelsessie 4 Prof. dr. A.A.M. Masclee, hoofd afdeling Maag- Darm- en Leverziekten, MUMC+ Programma Welkom Presentaties: 1. Verleden, Heden, Toekomst Patiëntenparticipatie door prof. dr. A.A.M. Masclee

Nadere informatie

INDIVIDUEEL ZORGPLAN 17813

INDIVIDUEEL ZORGPLAN 17813 INDIVIDUEEL ZORGPLAN 17813 Inleiding Wij verzoeken u om dit zorgplan mee te nemen naar ieder bezoek aan het Sint Franciscus Gasthuis. Patiëntensticker Behandelaars Sint Franciscus Gasthuis Behandelend

Nadere informatie

INDICATORENTOETS SPECIFICATIES DIABETES

INDICATORENTOETS SPECIFICATIES DIABETES INDICATORTOETS SPECIFICATIES DIABETES Meetperiode is 12 maanden, muv fundus: 24 maanden; en retinopathie: ooit Voor de uitslagen wordt de laatste meting meegenomen Nr. Omschrijving Noemer Operationalisatie

Nadere informatie

Verbetering van therapietrouw. Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht

Verbetering van therapietrouw. Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht Verbetering van therapietrouw Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde Academisch Ziekenhuis Maastricht Therapietrouw bij hypertensie Vrouw, 47 jaar, bloeddruk 184/102 mm Hg Diagnose: Essentiële hypertensie

Nadere informatie

Het Diabetesteam. Meenemen voor de controle: Een dagboekje met recente dagcurves. Een lijst van de medicijnen die u gebruikt.

Het Diabetesteam. Meenemen voor de controle: Een dagboekje met recente dagcurves. Een lijst van de medicijnen die u gebruikt. Het Diabetesteam Vanwege uw diabetes bent u onder behandeling bij de internist. De internist werkt nauw samen met de diabetesverpleegkundige. In deze folder wordt beschreven wat het doel is van de behandeling

Nadere informatie

Diabetes en depressie, een zorgelijk samenspel. Dr. Caroline Baan

Diabetes en depressie, een zorgelijk samenspel. Dr. Caroline Baan Diabetes en depressie, een zorgelijk samenspel Dr. Caroline Baan State of the art Inleiding Hoe vaak komt depressie voor bij mensen met diabetes Wat zijn de gevolgen? Welke factoren spelen een rol Hoe

Nadere informatie

CVRM in N.Kennemerland

CVRM in N.Kennemerland CVRM in N.Kennemerland Goof Zonneveld Jacco Rempe Huisartsenzorg Noord-Kennemerland Zorgprogramma CVRM Preventie Preventie van HVZ traditioneel altijd aandacht voor hypertensie, onvoldoende aandacht voor

Nadere informatie

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Inhoudsweergave Wie is at risk & Diagnose Prevalentie Klinisch belang van

Nadere informatie

Nurse versus physician-led care for the management of asthma

Nurse versus physician-led care for the management of asthma TRAM onderzoek Nurse versus physician-led care for the management of asthma Maarten C Kuethe1, Anja A P H Vaessen-Verberne1, Roy G Elbers2, Wim MC Van Aalderen3 1. Paediatrics, AMPHIA Hospital, Breda,

Nadere informatie

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Rapport Cardiovasculair risicomanagement Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Colofon Auteur Daniëlla Theunissen, apotheker Met medewerking van Marianne Nijpels, apotheker Illustratie Len Munnik september

Nadere informatie

Ketenzorg inleiding. Ph.E. de Roos

Ketenzorg inleiding. Ph.E. de Roos Ketenzorg inleiding Ph.E. de Roos Waarom ketenzorg Vormen van financiering KOP tarief, hoe en wat Aanpak ketenzorg CVRM en HF Spelers in CVRM en HF keten Workshop VRM en HF Discussie en vragen Agenda Waarom

Nadere informatie