VOORONDERZOEK NAAR DE MOGELIJKHEDEN OM CO 2 -UITSTOOT EN ENERGIE TE VERMINDEREN IN VLAAMSE ASFALTCENTRALES

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VOORONDERZOEK NAAR DE MOGELIJKHEDEN OM CO 2 -UITSTOOT EN ENERGIE TE VERMINDEREN IN VLAAMSE ASFALTCENTRALES"

Transcriptie

1 VOORONDERZOEK NAAR DE MOGELIJKHEDEN OM CO 2 -UITSTOOT EN ENERGIE TE VERMINDEREN IN VLAAMSE ASFALTCENTRALES Drs. Ing. JOKE ANTHONISSEN, Ing. DORIEN VEN, Ing. ANNE VAN DESSEL, dr. Ing. WIM VAN DEN BERGH ARTESIS HOGESCHOOL ANTWERPEN Summary In deze studie wordt de invloed van verschillende factoren op de CO 2 -uitstoot en het energieverbruik ten gevolge van asfaltproductie onderzocht. De impact van materiaaltransport, overkapping van aggregaten, productie bij verlaagde temperatuur, gebruik van asfaltgranulaat, het type brandstof en dergelijke wordt in kaart gebracht. Hiervoor wordt er gebruik gemaakt van vier software-tools: aspect, DuboCalc, Changer en HA CCT. Voor de berekeningen wordt er zowel gebruik gemaakt van theoretische gegevens als van gegevens uit de praktijk. In deze paper wordt er een overzicht gegeven van de gevonden resultaten en het gebruik en de beperkingen van de vier gebruikte software-tools worden besproken. Dans cette étude, l'influence de différents facteurs sur les émissions de CO 2 et la consommation d'énergie causées par les systèmes de production d'asphalte est examinée. L'impact du transport de matières, de la couverture des granulats, de la production à température réduite, de l'utilisation de l'asphalte recyclé, du type de carburant, etc. est mesuré. Pour ce faire, quatre logiciels existants sont utilisés : aspect, DuboCalc, Changer et HA CCT. Ensuite, nous passerons à l évaluation de l impact écologique de la production d asphalte sur la base des données théoriques et des données d un chantier. Cette contribution donne un aperçu des résultats trouvés et aborde l utilisation et les restrictions des quatre logiciels utilisés. 1

2 1. Situering van het onderzoek Infrastructuurwerken en in het bijzonder wegenbouwwerken zijn een belangrijke economische factor in Vlaanderen. Het hoge gebruik van primaire en secundaire bouwstoffen, het energieverbruik bij productie en verwerking ervan en het resultaat een duurzame en efficiënte infrastructuur tonen het belang aan van deze sector, en in het bijzonder de noodzaak van een doordachte strategie voor grondstof- en energieverbruik. In navolging van het Kyotoprotocol en de CO 2 -emissiehandel, die vanaf 2013 verplicht wordt voor grote asfaltcentrales (vanaf 20 MW), wordt het steeds belangrijker om op zoek te gaan naar duurzame oplossingen. De asfaltcentrales zullen in het bezit moeten zijn van een broeikasgasvergunning. Per ton CO 2 -equivalent 1 waar geen certificaat voor wordt ingeleverd, zal een heffing betaald moeten worden. Gezien deze certificaten verhandeld kunnen worden, is de waarde afhankelijk van de markt (schatting 2012: 10 à 30 euro/ton CO 2 ). De installaties die een te hoge CO 2 -equivalent produceren, zullen in de toekomst dus aangepast moeten worden, in eerste instanties heffingen betalen. Het drogen van de granulaten en het opwarmen van het bitumen zijn, tijdens de asfaltproductie, de belangrijkste processen die luchtverontreiniging veroorzaken. Reststoffen van verbranding zijn o.a. SO 2, NO x, CO, CO 2. In VLAREM (Vlaamse Milieuwetgeving) worden beperkingen opgesteld voor de emissies van sommige stoffen. Met nieuwe technologieën, werkmethodes en grondstofkeuze en behandeling wil de sector een energiereductie bij de productie creëren en bijgevolg ook een reductie verwezenlijken in de emissies van CO 2 en andere schadelijke broeikasgassen afkomstig van asfaltcentrales. In het verleden werden al een aantal acties ondernomen, waaronder de inzet van asfalt bij verlaagde temperatuur (AVT). Warm asfalt (Hot Mix Asphalt HMA) wordt bereid bij temperaturen tussen 150 C en 190 C. Deze temperaturen zijn afhankelijk van het type mengsel. Asfalt bij verlaagde temperatuur (AVT, Warm Mix Asphalt - WMA) zal productietemperaturen hebben die 20 C tot 70 C lager liggen. Het werken bij verlaagde temperaturen leidt tot een drastische daling in het energieverbruik. Hierbij zijn de voordelen voornamelijk een daling van de CO 2 -uitstoot en minder vrijkomend aerosol bij de verwerking van het asfalt, wat tevens leidt tot een verhoogde arbeidsveiligheid en minder geurhinder bij het produceren en verwerken. De ontwikkeling van deze technieken in Europa is gestart na het Bitumen Forum in 1997 (Duitsland), dat georganiseerd werd naar aanleiding van de Kyoto-norm. Na Europa toonden de Verenigde Staten ook interesse. NAPA (National Asphalt Pavement Association) startte in 2002 een onderzoek naar de mogelijkheden van AVT (WMA: Warm Mix Asphalt). Verschillende landen maken al gebruik van AVT voor de aanleg 1 CO2-equivalent: Meeteenheid die gebruikt wordt om het opwarmend vermogen van broeikasgassen, w.o. CO 2, N 2O, CH 4, SF 6, PFC s, HFC s, weer te geven. Hierbij wordt CO 2 als referentiegas gebruikt. Op deze manier kan de totale impact van alle bronnen in één getal worden samengevat. 2

3 van hun wegen. In België werden slechts enkele proefvakken 2 aangelegd om onderzoek te voeren naar de verschillende toepassingsmogelijkheden. Ook is men pas gestart met de procedure om de mogelijkheden van AVT te implementeren in het Standaardbestek 250 voor de wegenbouw. Voor Vlaanderen staat de studie omtrent CO 2 - en energiereductie bij asfaltproductie in de kinderschoenen. Een aanzet is gegeven door Gonda (2011) (ref.1). Er dient gebruik gemaakt te worden van buitenlandse software (zie verder). Er is echter nog geen gevalideerd werkinstrument beschikbaar op maat voor de Vlaamse asfaltproductie en bovendien is deze bestaande software voor een globale milieu-impact ontoereikend. Er zijn namelijk naast CO 2 ook andere factoren die een impact op het milieu hebben. Deze verschillende factoren worden meestal geordend in verschillende impactcategorieën. Gebruikelijk wordt er een onderscheid gemaakt tussen input gerelateerde impactcategorieën (Uitputting van biotische grondstoffen, inclusief energiedragers; uitputting van abiotische grondstoffen, inclusief energiedragers; landgebruik) en output gerelateerde impactcategorieën (Toename van het broeikaseffect-global warming; ozonlaagaantasting; humane toxiciteit; ecotoxiciteit (bodem en water); foto-oxidantvorming; verzuring (bodem en water); vermesting (bodem en water); stank; lawaai; ioniserende straling; ongelukken; afvalwarmte). Life Cycle Assesment (LCA) is een techniek die wordt toegepast om de totale milieu-impact van producten en processen op een gestandaardiseerde manier te berekenen. Vele modellen en systemen werden hiervoor ontwikkeld. (ref.2) Sommige van deze technieken werden al toegepast op delen van de bouwsector (ref.3)(ref.4)(ref.5) en sommige zelfs heel specifiek op het vlak van asfalt (ref.6)(ref.7). Levis et al. (ref.8) toonde met een Life-Cycle Inventory aan dat asfalt met warm hergebruik minder 2 o.a. in juni 2011 door NV Aannemingen Van Wellen (Schoten) (Chemisch additief) en in april 2009 door NV Aswebo (Gent) (Wassen, Zeolieten) (ref.1) Louise Gonda, Evaluation De l Empreinte Écologique De La Production d ' Asphalte (Université Libre de Bruxelles, 2011). (ref.2) Jeroen B. Guinée and others, Life Cycle Assessment : Past, Present, and Future, Environmental Science & Technology, 45 (2011), (ref.3) Oscar Ortiz, Francesc Castells and Guido Sonnemann, Sustainability in the Construction Industry: A Review of Recent Developments Based on LCA, Construction and Building Materials, 23 (2009), (ref.4) Can B. Aktas and Melissa M. Bilec, Impact of Lifetime on US Residential Building LCA Results, The International Journal of Life Cycle Assessment, 17 (2011), (ref.5) Matthias Buyle, Johan Braet and Amaryllis Audenaert, Review on LCA in the Construction Industry : Case Studies (Belgium, 2012), pp (ref.6) Feipeng Xiao, Wenbin Zhao and Serji N. Amirkhanian, Fatigue Behavior of Rubberized Asphalt Concrete Mixtures Containing Warm Asphalt Additives (United States, 2008). (ref.7) Yetkin Yildirim, Polymer Modified Asphalt Binders, Construction and Building Materials, 21 (2007), (ref.8) James W. Levis and others, Quantifying the Greenhouse Gas Emission Reductions Associated with Recycling Hot Mix Asphalt, Road Materials and Pavement Design, 12 (2011),

4 milieubelastend (lager energiegebruik, GHG- en andere emissies) is dan het hergebruik van het asfaltaggregaat louter als granulaat of ophogingsmateriaal. Verder zijn er studies gepubliceerd in verband met LCA met betrekking tot de wegenbouw in het algemeen of deelaspecten ervan. Zo is er een studie naar de uitstoot van broeikasgassen ten gevolge van verschillende onderhoudsprocessen voor bitumineuze wegverhardingen (ref.9). Hierin worden drie onderhoudsprocessen beoordeeld, namelijk traditioneel onderhoud, koud hergebruik ter plaatse en warm hergebruik ter plaatse. Met behulp van de software ECOAGE vindt men hier dat voornamelijk op het gebied van materiaalproductie en transport de CO 2 -uitstoot teruggedrongen kan worden. De uitstoot ten gevolge van de plaatsing van het materiaal blijft min of meer gelijk in vergelijking met het traditioneel onderhoud. Resultaten uit internationale onderzoeken kunnen echter niet zonder meer op de Vlaamse wegenbouw toegepast worden, aangezien een LCA zeer afhankelijk is van de lokale gebruiken zoals wegontwerp, nabijheid van grondstoffen, asfaltcentrales en dergelijke. Het voornaamste doel van deze studie is het uitvoeren van een sectorstudie, waarbij courante technieken, technologieën en organisatorische maatregelen onderzocht worden. In een eerste fase wordt enkel CO 2 -uitstoot geëvalueerd. In deze bijdrage worden de voornaamste conclusies van deze eerste fase (Van Dessel en Ven (2012) (ref.10) ) gerapporteerd. Naast een algemene berekening voor de productie van een referentiemengsel, wordt er nagegaan welke technieken geïmplementeerd kunnen worden in een asfaltcentrale ter voorkoming of beperking van milieuhinder. Er worden een aantal mogelijke wijzigingen aan de grondstofbehandeling en gebruik op de centrale in rekening gebracht: overkappen van de grondstofopslag, vochtgehalte van aggregaat en gebruik van asfaltgranulaat. In deze eerste fase werd de evaluatie uitgevoerd door gebruik te maken van specifieke software: aspect, DuboCalc, Changer en de Highways Agency Carbon Calculation Tool. In een tweede fase wordt binnen een doctoraatsonderzoek (ref.11) een volledige LCA uitgevoerd. (ref.9) Christopher Holt, Lewis O Toole and Philip Sullivan, Quantifying Greenhouse Gas Emission Reductions When Utilizing Road Recycling Maintenance Processes (Halifax, 2010). (ref.10) Anne Van Dessel en Dorien Ven, Vooronderzoek Naar De CO2-reductie En De Energiewinst Bij Gebruik Van Asfalt Bij Verlaagde Tempertuur (AVT) (Artesis Hogeschool Antwerpen, 2012). (ref.11) Joke Anthonissen, Assessment of the sustainability of using reclaimed asphalt in asphalt mixtures Doctoral Research Project (Universiteit Antwerpen, ). 4

5 2. Geselecteerde softwarepakketten 2.1. aspect aspect is een acroniem voor Asphalt Pavement Embodied Carbon Tool en is ontwikkeld in het Verenigd Koninkrijk. Het softwarepakket is gebaseerd op de levenscyclusanalyse van asfalt voor de wegenbouw. aspect berekent de carbon footprint van cradle to grave, dit zijn de broeikasgassen die worden uitgestoten tijdens de volledige levenscyclus van het asfalt voor de realisatie van een project. Op deze wijze wordt het eenvoudiger de bijdrage aan de klimaatverandering te bepalen van de verschillende gebruikte producten bij de constructie van een asfaltweg. Deze voetafdruk wordt uitgedrukt in CO 2 -equivalenten voor tien verschillende fases van de levenscyclus van asfalt: verwerven ruwe materialen; transport ruwe materialen; verwerking ruwe materialen; transport verwerkte materialen; productie bindingsmateriaal; transport materiaal tot bouwterrein; installatie; regeling specifieke werken; onderhoud; einde levensduur Highways Agency Carbon Calculation Tool Highways Agency is het uitvoerend Agentschap van het Departement voor Transport in Groot-Brittannië. Om te beschikken over een transparante en consistente methode voor het verzamelen en het berekenen van hun CO 2 -emissies, hebben ze een rekentool ontwikkeld. De tool bestaat uit een Excel-file met verschillende tabbladen. Om een overzicht te hebben van de sector, laat de Highways Agency ieder kwartaal dit rekenblad invullen voor elke centrale. Hiervan wordt jaarlijks een verslag opgemaakt voor verdere analyse. De resultaten zijn uitgedrukt in tco 2. Dit komt overeen met de tonnage aan CO 2 -emissie. Doordat van sommige elementen enkel de CO 2 -emissie in rekening wordt gebracht en bij andere het volledige CO 2 -equivalent, is de factor tco 2 een samenstelling van beide. De meeste emissiefactoren waar de HA Carbon Calculation Tool op is gebaseerd, komen uit de Bath Inventory en de Defra Guidelines to Defra s GHG Conversion Factors. Deze zijn uitgedrukt in CO 2 -equivalenten per eenheid DuboCalc DuboCalc, Duurzaam bouwen Calculator, is een softwarepakket dat ontwikkeld werd door de Rijkswaterstaat in Nederland. Het is een tool om de duurzaamheid van grond-, weg- en waterbouwkundige werken (GWW-werken) te beoordelen. Het programma berekent de milieueffecten van het materiaal- en energieverbruik van projecten. DuboCalc is gebaseerd op de methodiek van levenscyclusanalyse (LCA). Hierdoor worden alle milieueffecten van het materiaal- en energieverbruik, die relevant zijn, gedurende de totale levensloop van een project meegenomen. Deze milieueffecten worden uitgedrukt in de MilieuKostenIndicator (MKI). Begin 2012 werd DuboCalc versie 2.2 opgeleverd. 5

6 2.4. Changer Changer is het softwarepakket van de International Road Federation (IRF). Het programma werd ontwikkeld om de uitstoot van broeikasgassen bij wegenwerken te bepalen. De uitstoot van de broeikasgassen wordt uitgedrukt in CO 2 -equivalenten. De CO 2 -equivalenten van alle onderdelen: transport, productie materialen en elektriciteitsverbruik, worden uiteindelijk opgeteld en zo bekomt men het totaal aantal CO 2 -equivalenten voor een project Evaluatie De vier software paketten werden geëvalueerd op invoermogelijkheden en resultaatweergave. In Tabel 1 wordt deze evaluatie samengevat. Algemeen aspect HA CCT DuboCalc Changer Oorsprong UK UK NL Internationaal Freeware/licentie Freeware Freeware Licentie Licentie Emissiefactoren PAS/Defra ICE/Defra SBK IPCC Eenheid uitvoer CO 2 e tco 2 (in fact MKI CO 2 e CO 2 e) Versie (2010) 5d (2011) (2010) (2009) Invoermogelijkheden Centrale: energie Centrale: type mengsel Transport: bron - centrale Transport: werf - centrale Transport: werf - elders Transport: centrale - werf Eigen recept Inhoud database Energieverbruik materieel Gebruiksvriendelijkheid Aanpasbare database Wijzigen gegevens Toepasbaarheid België Overzichtelijkheid Detaillering asfaltmengsel Tabel 1: samenvatting evaluatie van invoermogelijkheden en gebruiksvriendelijkheid software 6

7 3. Aanpak onderzoek (eerste fase) Met behulp van de vier verschillende softwarepakketten wordt de milieu impact, beperkt tot CO 2 -equivalent, van de productie van asfalt berekend. Voor de berekeningen wordt er deels gebruik gemaakt van theoretische waarden (literatuur), anderzijds wordt er ook gebruik gemaakt van gegevens uit de praktijk. Om deze laatste te verkrijgen, werden acht asfaltcentrales bevraagd o.a. naar hun jaarlijkse productie, energieverbruik en procestechnieken. In het uitgevoerde onderzoek werd gefocust op de productie van asfalt bij verlaagde temperatuur (AVT). Desondanks wordt er ook aandacht besteed aan andere invloedfactoren w.o. vochtgehalte van de aggregaten en het gebruik van asfaltgranulaat. 4. Resultaten Er zijn een aantal factoren met een significante invloed op de CO 2 -emissies. Deze worden hieronder toegelicht. Vooreerst maken de verschillende software pakketten gebruik van verschillende emissie-waarden (uit berekening) voor de materialen en transport. Materialen Transport water Transport weg aspect 26,29 2,92 18,08 HA CCT 29,60 16,91 19,24 Changer 24,42 7,97 46,36 Tabel 2: Vergelijking van CO 2 e-uitstoot [in kg CO 2 e/ton materiaal] 4.1. Toepassing van asfaltproductie bij verlaagde temperatuur Er wordt een vergelijking gemaakt tussen een referentiemengsel AB-3A (zonder recyclage) en een AVT-mengsel met chemisch additief (Evotherm DAT 5, zonder recyclage). In Tabel 3 t.e.m. Tabel 5 worden de resultaten gegeven voor de uitstoot van CO 2, enkel voor het deel energiegebruik, berekend met de respectieve softwarepakketten en theoretische waarden als invoer. Voor het referentiemengsel werd het gemiddelde genomen van de resultaten waarbij de temperatuur van de granulaten van 180 C en 200 C varieerden bij een vochtgehalte van 4 %, 5 % en 6 %. Voor het AVT-mengsel werd er een gemiddelde genomen van de resultaten bij een temperatuur van de granulaten van 120 C en 140 C en voor de vochtgehaltes 4 %, 5 % en 6 %. Er werd onderscheid gemaakt tussen opwarming van de granulaten met stookolie, gasolie en gas. 7

8 Stookolie Gasolie Gas Referentie 29,68 28,88 20,98 AVT 25,15 24,50 18,03 Afname (%) 15,26 15,17 14,06 Tabel 3: aspect - Vergelijking CO 2 e-uitstoot energieverbruik (in kg CO 2 e/ton asfalt)(theorie) Stookolie Gasolie Gas Referentie 25,77 24,67 19,33 AVT 21,90 20,99 16,64 Afname (%) 15,02 14,92 13,92 Tabel 4: HA CCT Vergelijking CO 2 e-uitstoot energieverbruik (in kg CO 2 e/ton asfalt)(theorie) Stookolie Gasolie Gas Referentie / 33,81 / AVT / 28,40 / Afname (%) / 16,00 / Tabel 5: Changer - Vergelijking CO 2 e-uitstoot energieverbruik (in kg CO 2 e/ton asfalt)(theorie) In Tabel 6 t.e.m. Tabel 8 worden de resultaten van CO 2 -uitstoot gegeven enkel voor het aspect energieverbruik, door gebruik te maken van praktijkdata van de acht bevraagde asfaltcentrales. Stookolie Gasolie Gas Referentie 32,00 31,07 22,59/24,80* AVT / / 21,34 Afname (%) / / 7,13/13,95 Tabel 6: aspect - Vergelijking CO 2 e-uitstoot energieverbruik (in kg CO 2 e/ton asfalt)(praktijk) (*) Eerste waarde is het gemiddelde van de verschillende asfaltcentrales die produceren met gas, tweede waarde stemt overeen met de asfaltcentrale waar het AVT-mengsel werd geproduceerd Stookolie Gasolie Gas Referentie 26,71 26,54 20,09 Tabel 7: HA CCT Vergelijking CO 2 e-uitstoot energieverbruik (in kg CO 2 e/ton asfalt)(praktijk) Stookolie Gasolie Gas Referentie / 36,55 / Tabel 8: Changer - Vergelijking CO 2 e-uitstoot energieverbruik (in kg CO 2 e/ton asfalt)(praktijk) Uit bovenstaande tabellen (Tabel 3 tot Tabel 8) kan worden afgeleid dat de emissiewaarden, gebruik makend van de theoretische waarden, dicht aanleunen bij de emissiewaarden die werden verkregen door de praktijkgegevens in te voeren. Deze laatste zijn nagenoeg iets 8

9 hoger dan de theoretische waarden. Dit is te verklaren doordat in de praktijk een verhoogd energieverbruik ontstaat door het opstarten van de installatie of bij het overschakelen naar een ander type mengsel. Alle bevraagde centrales zijn van het discontinue type. Uit bovenstaande resultaten kan besloten worden dat de CO 2 -uitstoot voor de productie van AVT lager is. De hoeveelheid kg CO 2 e/ton asfalt ten gevolge van het aanmaken van het AVT-mengsel neemt af met 7 à 16 % in vergelijking met de uitstoot ten gevolge van de aanmaak van het referentiemengsel. Bij het programma DuboCalc kan men enkel mengsels uit de database selecteren. Een AVT-mengsel heeft een waarde van 36,29 CO 2 e/ton asfalt. De verschillen wijzen reeds op de belangrijkheid om CO 2 -reductie tussen verschillende mengsels te vergelijken enkel op basis van hetzelfde softwarepakket Invloed van het vochtgehalte van de granulaten Het vochtgehalte van de granulaten speelt een grote rol in het energieverbruik. Hoe meer water er aanwezig is in de granulaten, hoe meer energie nodig is om het water te laten verdampen. Een onderzoek naar de mogelijkheden om het vochtgehalte in de granulaten zo laag mogelijk te houden is dus zeer relevant. Het vochtgehalte zal voornamelijk beperkt moeten worden in de zandfractie omdat fijnere fracties meer water vasthouden dan grovere fracties. Enkele mogelijkheden die onderzocht kunnen worden zijn de volgende: Overkapping van de opslag van (fijne) granulaten; Granulaten niet wassen in de steengroeve; Opgeslagen granulaten langer laten liggen vóór de verwerking in asfalt; Opgeslagen granulaten verwarmen met afvalwarmte. Niet alle voorgenoemde mogelijkheden kunnen zonder meer worden toegepast. Er dient rekening gehouden te worden met een aantal logistieke parameters. (Bv. beperkte opslagcapaciteit; toegankelijkheid van opslagplaats voor kraan/vrachtwagen/wielladers; afwatering van overkapping; ) In onderstaand voorbeeld wordt de invloed van een verschillend vochtgehalte aangetoond. Enerzijds veronderstelt men het produceren op een zonnige, droge dag in september en anderzijds een natte dag in november. De berekeningen zijn gebaseerd op theoretische invoerwaarden waarbij de granulaten opgewarmd worden tot 180 C en het mengsel een bitumengehalte van 4,5 % heeft. Voor de productie in september wordt er gerekend met een begintemperatuur van 20 C en een vochtgehalte van 2,2 % voor de granulaten. In november is de begintemperatuur 0 C en het watergehalte 8,9 %. De watergehalten werden effectief gemeten in een asfaltcentrale. 9

10 35 30 kg CO 2 /ton asfalt September November 5 0 Stookolie Gasolie Gas Figuur 1: Invloed van vochtgehalte op CO 2 - uitstoot per ton asfalt Uit bovenstaande Figuur 1, blijkt duidelijk dat een productie bij een natte dag in november meer uitstoot van CO 2 genereerd dan bij de productie op een zonnige dag in september. De hoeveelheid uitstoot van CO 2 hierboven is enkel afkomstig van het verwarmen van een hoeveelheid natte granulaten, nodig voor de productie van één ton asfalt. De afname van de emissies van een droge dag in vergelijking met de natte dag, bedraagt 49,32 % Gebruik maken van asfaltgranulaat Door gebruik te maken van asfaltgranulaten zal de uitstoot van CO 2 verminderen. Voor DuboCalc is er de mogelijkheid om uit de bibliotheek een asfaltmengsel te selecteren met een 50 % recyclage: de uitstoot van CO 2 is lager dan voor het referentiemengsel, zoals aangetoond in Figuur 2. 50,00 40,00 kg CO 2 /ton asfalt 30,00 20,00 10,00 0,00 EME STAB 50% recycling kg CO2/ton asfalt 45,44 38,41 Figuur 2: DuboCalc - vergelijking CO 2 -uitstoot referentiemengsel en recyclagemengsel (uit bibliotheek) 10

11 Het verschil bedraagt 7,03 kg CO 2 /ton asfalt, wat overeenkomt met een reductie van de CO 2 -uitstoot van 15,47 % voor de productie van een mengsel met 50 % recyclage materiaal in vergelijking met een mengsel zonder recyclagemateriaal. Ook in aspect en de HA CCT werd een theoretische vergelijking gemaakt naar recyclage. Figuur 3 en Figuur 4 tonen aan dat het aandeel van de materialen op de totale CO 2 e uitstoot afneemt naarmate er meer recyclagemateriaal wordt gebruikt. CO 2 e/ton asfalt 80,00 70,00 60,00 50,00 40,00 30,00 20,00 10,00 0,00 0% 20% 30% 40% 50% Energie 28,05 27,49 27,22 26,94 26,66 Transport 18,08 16,05 15,03 14,02 13,00 Materialen 26,29 20,99 18,34 15,69 13,04 Figuur 3: aspect Recyclage (theoretische waarden) CO 2 e/ton asfalt 90,00 80,00 70,00 60,00 50,00 40,00 30,00 20,00 10,00 0,00 0% 20% 30% 40% 50% Energie 24,06 23,57 23,32 23,08 22,83 Transport 29,60 24,42 21,83 19,24 16,65 Materialen 29,60 28,50 27,94 27,39 26,84 Figuur 4: HA CCT - Recyclage (theoretische waarden) Er wordt verondersteld dat de nieuwe granulaten worden verwarmd tot 180 C in de droogtrommel. Het recyclagemateriaal zal tot 140 C verwarmd worden in de paralleltrommel. Hierdoor is er ook een lichte daling merkbaar bij het aandeel van de energie op de totale uitstoot. Er is eveneens een lichte daling in het aandeel van het transport merkbaar. De asfaltpuingranulaten komen van een fictieve werf op 50 km van de centrale. Dit is minder ver dan de afstanden voor de granulaten voor het referentiemengsel. 11

12 Voor de berekening met aspect bedraagt het verschil 19,72 CO 2 e/ton asfalt, wat een reductie van 27,23 % betekent ten opzichte van het referentiemengsel. De resultaten berekend met behulp van HA CCT geven een verschil van 16,94 CO 2 e/ton asfalt, wat overeenkomt met een afname van 20,35 %. Het gebruik van asfaltgranulaat leidt dus tot lager energiegebruik op de plant, lagere emissiewaarden voor de gebruikte materialen en lagere emissies voor het transport Andere factoren Tenslotte zijn er nog een aantal andere factoren met een invloed op de emissies van asfaltcentrales. Hierop wordt in deze paragraaf kort ingegaan. Brandstoftype: De emissies van asfaltcentrales zijn afhankelijk van het type brandstof dat gebruikt wordt. In volgorde van dalende emissies, zijn volgende brandstoffen te onderscheiden: stookolie, gasolie, gas. Uit een rekenvoorbeeld (ref.12) blijkt dat de overschakeling van stookolie naar gas als brandstof, kan leiden tot een reductie van 9 kg CO 2 -equivalent per ton asfalt. Continuïteit van de asfaltproductie: Discontinue asfaltcentrales, zoals in Vlaanderen, moeten vaak overschakelen, opstarten en stoppen; wat meer energie verbruikt dan een centrale die meer continu kan werken. Een geoptimaliseerd (continu) productieproces heeft invloed op de CO 2 -uitstoot. Afstelling van de droogtrommel: De schoepen in de droogtrommel zorgen voor een gelijkmatige verdeling en dus gelijkmatige opwarming van de granulaten. Voorkomen van slijtage door tijdig onderhoud van deze schoepen kan er voor zorgen dat de tijd die de granulaten in de droogtrommel moeten doorbrengen en bij gevolg ook het energieverbruik teruggedrongen wordt. 5. Conclusies In deze studie werden vier softwarepakketten geëvalueerd om de CO 2 -emissie te berekenen van asfaltmengsels, geproduceerd in Vlaanderen. Een vergelijkende studie tussen een referentiemengsel, een mengsel met 50 % asfaltgranulaat en een mengsel geproduceerd bij verlaagde temperatuur wees uit dat respectievelijk 15 tot 27 % en 7 à 16 % minder CO 2 -equivalent per ton asfalt kan gerealiseerd worden (waarden afhankelijk van type software). Bovendien leidt het droog houden van het aggregaat en een goed grondstoffenbeheer tot verlaagde emissiewaarden. (ref.12) Anne Van Dessel en Dorien Ven, Vooronderzoek Naar De CO2-reductie En De Energiewinst Bij Gebruik Van Asfalt Bij Verlaagde Tempertuur (AVT) (Artesis Hogeschool Antwerpen, 2012). 12

13 6. Aanbevelingen Om een beoordeling te maken van de impact op het milieu, teweeg gebracht door verschillende factoren betrokken bij de asfaltproductie, is het belangrijk om alle betrokken parameters in kaart te brengen. De softwarepakketten die al bestudeerd werden, zijn vaak te beperkt om een globale milieubeoordeling te maken omdat de milieu-impact niet beperkt blijft tot enkel de CO 2 -uitstoot, zelfs bij een herrekening naar CO 2 equivalent, bijvoorbeeld door het gebruik van een additief om de productietemperatuur te verlagen. Een LCA-studie wordt aanbevolen. Levenscyclus analyse (LCA) is een techniek die wordt toegepast om de globale milieu-impact van producten en processen op een gestandaardiseerde manier te berekenen. Bovendien is het belangrijk om de huidige situatie in Vlaanderen in kaart te brengen wat betreft de productie van asfalt, transport(afstanden), het gebruik van recyclagematerialen en additieven en dergelijke meer. Alleen als voor alle betrokken invloedfactoren een realistische waarde ingevuld kan worden, kan er een objectief resultaat bekomen worden. Er wordt aanbevolen om bij vergelijkende studies van CO 2 -equivalent berekeningen, bijvoorbeeld bij aanbestedingen, alle invoergegevens te rapporteren alsook de gebruikte versie van de software. Dankwoord De auteurs apprecieerden de medewerking van de bevraagde asfaltcentrales en het Agentschap Wegen en Verkeer voor het aanleveren van de geïndividualiseerde gegevens. Tevens wordt dhr. Dr. S. Vansteenkiste van het Opzoekingscentrum voor de Wegenbouw bedankt voor het begeleiden van de thesis als extern promotor. 13

Levenscyclusanalyse van asfaltverhardingen

Levenscyclusanalyse van asfaltverhardingen Levenscyclusanalyse van asfaltverhardingen Ing. Joke Anthonissen Faculteit Toegepaste Ingenieurswetenschappen, Universiteit Antwerpen Dr. Ing. Wim Van den bergh Faculteit Toegepaste Ingenieurswetenschappen,

Nadere informatie

Carbon Free-Ways. Ir. Dirk Van Troyen (AWV), Ir. Dries Keunen (AWV) 11 september 2013

Carbon Free-Ways. Ir. Dirk Van Troyen (AWV), Ir. Dries Keunen (AWV) 11 september 2013 Carbon Free-Ways Ir. Dirk Van Troyen (AWV), Ir. Dries Keunen (AWV) 11 september 2013 Inleiding CO 2, een broeikasgas Wereldwijde temperatuurstijging = 0,74 C 1,8 4,0 C tegen 2100 2 3 Inleiding CO 2, een

Nadere informatie

Aluminium, LCA en EPD

Aluminium, LCA en EPD Symposium Duurzaam Aluminium 5 februari 2015 Aluminium, LCA en EPD Harry van Ewijk IVAM UvA BV www.ivam.uva.nl IVAM UvA BV Opgericht in 1993 vanuit de Vakgroep Milieukunde UvA is enige aandeelhouder 15

Nadere informatie

Voorbij energiebesparing: milieueffecten van energiebesparende maatregelen

Voorbij energiebesparing: milieueffecten van energiebesparende maatregelen Voorbij energiebesparing: milieueffecten van energiebesparende maatregelen 9 Oktober 28 Laure Itard 1 november 28 1 Renovatie van een rijtjehuis gebouwd in de periode 1966-1976 1 november 28 2 1. Isolatie

Nadere informatie

Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste

Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste Monitoring 2013 Datum: 6-5-2014 Versie: Eindrapport Project nummer: CL1039 In opdracht van: Hendrik Bijker, Wecycle. Uitgevoerd door: Jorrit Leijting,

Nadere informatie

Duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat

Duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat Duurzaam inkopen bij Duurzaamheid bij aanleg en onderhoud van wegen, vaarwegen en waterwerken Edwin van der Wel, Sr. Adviseur Duurzaamheid en Energie, GPO Inhoud Programma duurzaam inkopen GWW Doelstellingen

Nadere informatie

CO2 impact kringloopbedrijven

CO2 impact kringloopbedrijven CO2 impact kringloopbedrijven CO2 besparing gerealiseerd in 2014 door Stichting Aktief Dhr. G. Berndsen Gildenstraat 43 7005 bl Doetinchem Tel. 0314330980 g.berndsen@aktief-groep.nl Samenvatting Met 1

Nadere informatie

MKI score van wegen aanleg en onderhoud

MKI score van wegen aanleg en onderhoud MKI score van wegen aanleg en onderhoud Inleiding Duurzaam gebruik van materialen & grondstoffen is onder te verdelen in twee hoofdonderwerpen: Keuze voor materialen & grondstoffen. Hierbij spelen aspecten

Nadere informatie

Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste

Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste 29-214 Datum: 27 juli 215 Versie: 1.1 In opdracht van: Opgesteld door: Hendrik Bijker Wecycle Laura Golsteijn Marisa Vieira Dit rapport is geschreven

Nadere informatie

Starters Handleiding DuboCalc Project versie 4.0 21 juni 2015. DuboCalc Project 4.0 StartersHandleiding

Starters Handleiding DuboCalc Project versie 4.0 21 juni 2015. DuboCalc Project 4.0 StartersHandleiding Starters Handleiding DuboCalc Project versie 4.0 21 juni 2015 DuboCalc Project 4.0 StartersHandleiding Inhoud 1 Aan de slag met DuboCalc Project... 5 1.1 Wat is DuboCalc Project?... 5 1.2 Starten van

Nadere informatie

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015 TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015 Doel Ontwikkeling van integrale methodiek om de milieueffecten als gevolg van energiegebruik

Nadere informatie

SLOGANS & MEGATRENDS. Duurzaam ondernemen. Recycling. Cradle to grave. Bioplastics. Greenhouse gas emissions

SLOGANS & MEGATRENDS. Duurzaam ondernemen. Recycling. Cradle to grave. Bioplastics. Greenhouse gas emissions SLOGANS & MEGATRENDS Green economy Global warming Sustainability Energy consumption Cradle to cradle Biomass Duurzaam ondernemen Recycling Cradle to grave Bioplastics Greenhouse gas emissions CO 2 reduction

Nadere informatie

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Een samenvatting van de "Greenhouse Gas Protocol Scope 2 Guidance" Samengevat en vertaald door het EKOenergie-secretariaat, januari

Nadere informatie

OPTIMALISERING VAN AGED-BITUMEN BOUND BASE: ITS-R en BBR

OPTIMALISERING VAN AGED-BITUMEN BOUND BASE: ITS-R en BBR -1- OPTIMALISERING VAN AGED-BITUMEN BOUND BASE: ITS-R en BBR Ing. WIM VAN DEN BERGH, Ing. NICK BROSENS, Ing. WARD KERSTENS Artesis Hogeschool Antwerpen, Opleiding IW:Bouwkunde Samenvatting Résumé Deze

Nadere informatie

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Agnes Schuurmans Voorzitter NEN 351 281 (CEN TC350) Rockwool International 1 Bouwbesluit - 1 april 2012 Milieuparagraaf Artikel

Nadere informatie

Aanbesteding van Toerit Someren

Aanbesteding van Toerit Someren Aanbesteding van Toerit Someren Rijkswaterstaat, Nederland De nieuwe aanbestedingsmethode gericht op vermindering van milieueffecten en CO2 uitstoot werd succesvol toegepast bij een aanbesteding voor een

Nadere informatie

SuFiQuaD. Sustainability, Financial and Quality evaluation of Dwelling types. Frank De Troyer, Karen Allacker. OVAM 1 oktober 2009.

SuFiQuaD. Sustainability, Financial and Quality evaluation of Dwelling types. Frank De Troyer, Karen Allacker. OVAM 1 oktober 2009. SuFiQuaD Sustainability, Financial and Quality evaluation of Dwelling types Frank De Troyer, Karen Allacker. OVAM 1 oktober 2009 1 Doel Presentatie Wat kunnen we uit SuFiQuaD project leren voor een toekomstgericht

Nadere informatie

Tabel 1 Basisprofiel standaard geleiderails

Tabel 1 Basisprofiel standaard geleiderails Memo Aan: Kenmerk: Betreft: Van: Delft, 8 mei 2014 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Verzinkerij Van Aert LCA-resultaten van s Basisprofielen van de standaard s en de verzinkte s en vergelijking

Nadere informatie

CARBON FOOTPRINT RAPPORTAGE 2010 CO 2 -EMISSIE INVENTARIS 3.A.1

CARBON FOOTPRINT RAPPORTAGE 2010 CO 2 -EMISSIE INVENTARIS 3.A.1 3.A.1 CARBON FOOTPRINT -EMISSIE INVENTARIS DOCUMENTNAAM AUTEUR: VERSIE: DATUM: STATUS: CO2-VERSLAG 2010 Hakkers KAM -B- 12-09-11 DEFINITIEF AUTORISATIE OPGESTELD DOOR: Datum: 12-09-11 Paraaf: J. VAN LITH

Nadere informatie

Rapport. Klimaatvoetafdruk 2010 van Van Vessem & Le Patichou. (openbare versie)

Rapport. Klimaatvoetafdruk 2010 van Van Vessem & Le Patichou. (openbare versie) Rapport Klimaatvoetafdruk 21 van Van Vessem & Le Patichou (openbare versie) Auteur: drs. Han van Kleef Datum: 4 april 211 Document: 2724RAPP1144 Rapport Klimaatvoetafdruk 21 Van Vessem & Le Patichou 1.

Nadere informatie

Duurzaam bouwen en LCA s en de NMD. G. Jonkers NVVT 28-5-2013

Duurzaam bouwen en LCA s en de NMD. G. Jonkers NVVT 28-5-2013 Duurzaam bouwen en LCA s en de NMD G. Jonkers NVVT 28-5-2013 Presentatie Achtergronden duurzaam bouwen Bepalingsmethoden milieuprestatie gebouw LCA Nationale Milieudatabase Duurzaamheid en verf -> een

Nadere informatie

Ontwikkelen en Testen Carbon- en Water Footprint Module voor MasterLink (49)

Ontwikkelen en Testen Carbon- en Water Footprint Module voor MasterLink (49) Ontwikkelen en Testen Carbon- en Water Footprint Module voor MasterLink (49) Programma Precisie Landbouw Verplichtingennr: 1400007552 Agrifirm Plant Maart 2012 INHOUD INLEIDING... 3 1. CARBON FOOTPRINT...

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

Management samenvatting

Management samenvatting Management samenvatting Onderzoek naar de milieu-impact van natuurlijk grassportvelden Dit rapport beschrijft de milieu-impact van natuurlijke grassportvelden en de mogelijkheden om deze milieu-impact

Nadere informatie

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011 Relevantie van (carbon) footprinting voor telers Jasper Scholten 23 juni 2011 Inhoud 1. Blonk Milieu Advies 2. Levenscyclusanalyse (LCA) 3. Carbon Footprinting 4. Footprint van brouwgerst 5. Footprint

Nadere informatie

CO 2 HANDBOEK RASENBERG INFRA

CO 2 HANDBOEK RASENBERG INFRA CO 2 HANDBOEK RASENBERG INFRA Onderwerp Organisatie O 2 handboek : Rasenberg Infra INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 3 2 AFBAKENING... 4 2.1 INLEIDING... 4 2.2 ORGANISATORISCHE AFBAKENING... 4 2.3 ENERGIESTROMEN...

Nadere informatie

Methode en data in Europees perspectief

Methode en data in Europees perspectief Methode en data in Europees perspectief SBK-symposium Nationale Milieudatabase 24 februari 2011 Agnes Schuurmans (vz normcie 351 281 / lid SBK-TIC / Rockwool) Europese ontwikkelingen waarvoor milieu-informatie

Nadere informatie

2.A.1. - 3.B.2. - 4.B.2. - 5.B.1. - 3.C.1. - 3.C.2. - 5.C.3.

2.A.1. - 3.B.2. - 4.B.2. - 5.B.1. - 3.C.1. - 3.C.2. - 5.C.3. Projectvoortgangsrapport CO 2 -Prestatieladder Pagina 1 van 8 CO 2 -Prestatieladder Bestortingen Ontgrondingskuilen in en nabij de Oosterscheldekering 2014 Eindrapportage 2.A.1. - 3.B.2. - 4.B.2. - 5.B.1.

Nadere informatie

CO 2 -emissie scope 3 Ketenanalyse Bitumen

CO 2 -emissie scope 3 Ketenanalyse Bitumen Opgesteld door : ing. L.J.H. Poortvliet ing. G.J. van Rijswijk Gecontroleerd door : ing. M.A.J. Roozendaal Geautoriseerd door : Documentkenmerk : OAG--R01-2011 Datum : 18 april 2011 Versie : 1.0 Status

Nadere informatie

Duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat. Harald Versteeg Programmamanager RWS Duurzaam. Wat doen we zelf. Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat. Harald Versteeg Programmamanager RWS Duurzaam. Wat doen we zelf. Ministerie van Infrastructuur en Milieu Duurzaam inkopen bij Rijkswaterstaat Harald Versteeg Programmamanager RWS Duurzaam Wat doen we zelf 2 1 Doel Duurzaam Inkopen: Gebruik maken van inkoopproces om opdrachtnemers aan te zetten tot leveren

Nadere informatie

P. DE BOORDER & ZOON B.V.

P. DE BOORDER & ZOON B.V. Footprint 2013 Wapeningscentrale P. DE BOORDER & ZOON B.V. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Datum Versie Opsteller Gezien 31 maart 2014 Definitief Dhr. S.G. Jonker Dhr. K. De Boorder 2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Ketenanalyse stalen buispalen 2013

Ketenanalyse stalen buispalen 2013 Ketenanalyse stalen buispalen Genemuiden Versie 1.0 definitief \1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Leeswijzer 3 De -prestatieladder 4.1 Scopes 4. Niveaus en invalshoeken 5 3 Beschrijving van de waardeketen

Nadere informatie

Samenvatting DOEL VAN DE STUDIE

Samenvatting DOEL VAN DE STUDIE "Energiebalans en balans van de uitstoot van broeikasgassen tijdens de volledige levensduur van aardgas en stookolie als brandstof voor huishoudelijke verwarming" Samenvatting I.1. DOEL VAN DE STUDIE Het

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Eerste halfjaar 2014

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Eerste halfjaar 2014 Voortgangsrapportage Scope 1 en 2 CO2 emissies Eerste halfjaar 2014 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 18-08-2014 C. de Waard Versie obv 2013. ISO 14064 protocol toegevoegd 0.2 24-02-2015

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 - reductiedoelstellingen scope 1 & 2 -emissies

Voortgangsrapportage CO 2 - reductiedoelstellingen scope 1 & 2 -emissies Voortgangsrapportage CO 2 - reductiedoelstellingen scope 1 & 2 -emissies BESIX Nederland Branch 17 oktober 2011 Definitief rapport BESIX Nederland Branch Trondheim 22-24 Postbus 8 2990 AA Barendrecht

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010)

Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010) Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010) Opgesteld door: Akkoord: I. Bangma O. Van der Ende 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Steel Protectors Group staat zowel interne als externe duurzaamheid

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

Ketenanalyse project Kluyverweg. Oranje BV. www.oranje-bv.nl. Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0. Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015

Ketenanalyse project Kluyverweg. Oranje BV. www.oranje-bv.nl. Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0. Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015 Ketenanalyse project Kluyverweg Oranje BV Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0 Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Autorisatiedatum: 3-12-2015 Naam

Nadere informatie

CARBON FOOTPRINT 2014

CARBON FOOTPRINT 2014 CARBON FOOTPRINT 2014 HOGESCHOOL UTRECHT 16 april 2015 078353524:A - Definitief C05013.000012.0500 Inhoud 1 Uitgangspunten... 3 1.1 Boundaries... 3 1.2 Scope definitie... 3 1.3 Gehanteerde uitgangspunten...

Nadere informatie

Een duurzaam bestaan voor de woning

Een duurzaam bestaan voor de woning Een duurzaam bestaan voor de woning Over de milieueffecten van het onderhouden, aanpassen en bewonen van woningen Arjen Meijer en Ad Straub, Onderzoeksinstituut OTB 3-11-2011 Delft University of Technology

Nadere informatie

Rapportage CO 2 -footprint Theuma

Rapportage CO 2 -footprint Theuma Rapportage CO 2 -footprint Theuma 2012 Datum: April 2013 Status: Eindrapport Betrokkenen: Bart Van Damme Bart Wauters Anouk Walinga Barbara De Kezel Theuma Theuma Theuma Beco 2 INHOUD SAMENVATTING... 4

Nadere informatie

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Dit document bevat de uitgewerkte actuele emissie inventaris van Welling Bouw Vastgoed Rapportage januari december 2009 (referentiejaar) Opgesteld door: Wouter van

Nadere informatie

Energiebesparing koffieverpakkingen

Energiebesparing koffieverpakkingen Op CE Delft CE lossingen Delft voor Oplossingen milieu, econom voor ie milieu, en technolog economie ie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 2611 HH Delft 2611 HH Delft tel: tel: 015 015 2 150

Nadere informatie

Ecodesign. Leen Van Aken. Groep Design & Technologie

Ecodesign. Leen Van Aken. Groep Design & Technologie Ecodesign Leen Van Aken Groep Design & Technologie Wat is ecodesign? Eco - design Ecologisch > esthetisch, ergonomisch, economisch, functioneel, Levenscyclus > ontwerp, productie, distributie, gebruik

Nadere informatie

CARBON FOOTPRINT 2015 Hogeschool Utrecht 3 MAART 2016

CARBON FOOTPRINT 2015 Hogeschool Utrecht 3 MAART 2016 Hogeschool Utrecht 3 MAART 2016 Contactpersonen IR. B. (BAȘAK) KARABULUT Adviseur T +31 (0)88 4261 322 M +31 (0)6 312 02492 E basak.karabulut@arcadis.com Arcadis Nederland B.V. Postbus 4205 3006 AE Rotterdam

Nadere informatie

WK 2020 Praktijkprogramma Woningcorporaties Programma en Voor een goed begrip Masterclass Duurzaam Onderhouden en Renoveren

WK 2020 Praktijkprogramma Woningcorporaties Programma en Voor een goed begrip Masterclass Duurzaam Onderhouden en Renoveren WK 2020 Praktijkprogramma Woningcorporaties Programma en Voor een goed begrip Masterclass Duurzaam Onderhouden en Renoveren Ad Straub Delft University of Technology Challenge the future Programma 9.45

Nadere informatie

Ketenanalyse herverlichting "Doorgaande wegen gemeente Sint-Michielsgestel"

Ketenanalyse herverlichting Doorgaande wegen gemeente Sint-Michielsgestel Ketenanalyse herverlichting "Doorgaande wegen gemeente Sint-Michielsgestel" Auteur: Nick van Moerkerk Versie: 1.3 Datum: 07-07-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Authorisatiedatum:

Nadere informatie

1 Inleiding en verantwoording 2. 2 Beschrijving van de organisatie 2. 3 Verantwoordelijke 2. 4 Basisjaar en rapportage 2.

1 Inleiding en verantwoording 2. 2 Beschrijving van de organisatie 2. 3 Verantwoordelijke 2. 4 Basisjaar en rapportage 2. 3.A.1-2 Inhoudsopgave 1 Inleiding en verantwoording 2 2 Beschrijving van de organisatie 2 3 Verantwoordelijke 2 4 Basisjaar en rapportage 2 5 Afbakening 2 6 Directe en indirecte GHG-emissies 3 6.1 Berekende

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Carbon Footprint 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage Carbon Footprint 1 e helft 2014 2014 Orona the Netherlands B.V. Pagina 2/5 Voortgangsrapportage Carbon footprint 2014 l versie 1.0 Verantwoording Titel : 2014 Revisie : 1.0 Datum : 23 september 2014 Auteur(s) : mw. M. Losekoot (IMR Advies)

Nadere informatie

Definitie. Wat is Duurzaamheid?

Definitie. Wat is Duurzaamheid? Duurzaamheid Definitie Wat is Duurzaamheid? Waarom is duurzaamheid belangrijk? Bevolkingsgroei 7naar 9Miljard Waarom is duurzaamheid belangrijk? Grondstofschaarste Waarom is duurzaamheid belangrijk? Ontbossing

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

Verantwoorde keuze van bestratingsproducten

Verantwoorde keuze van bestratingsproducten Verantwoorde keuze van bestratingsproducten Bij de keuze van producten voor bestratingen gelden verschillende afwegingsfactoren. De impact van een bepaalde keuze op het milieu is daar één van, een factor

Nadere informatie

Duurzaamheidsmetingen

Duurzaamheidsmetingen Duurzaamheidsmetingen 21 april SUSPRO³ werkgroep eco-innovatie Saskia Walraedt Projectleider Eco²Chem en Vlarip Agenda Inleiding Waarom duurzaamheid meten Types meetmethodes Wat meten Hoe meten Voorstelling

Nadere informatie

Ketenanalyse asfaltproductie

Ketenanalyse asfaltproductie PAGINA i van 13 Opdrachtgever: Stuurgroep MVO Besteknummer: - Projectnummer: 511133 Documentnummer: 511133_Rapportage_Ketenanlyse_asfaltproductie_2.1 Versie: 2.1 Status: Concept Uitgegeven door: Oosterhof

Nadere informatie

Carbon Free-Ways. ir. DIRK VAN TROYEN, ir. DRIES KEUNEN Agentschap Wegen en Verkeer. Samenvatting / Résumé

Carbon Free-Ways. ir. DIRK VAN TROYEN, ir. DRIES KEUNEN Agentschap Wegen en Verkeer. Samenvatting / Résumé Carbon Free-Ways ir. DIRK VAN TROYEN, ir. DRIES KEUNEN Agentschap Wegen en Verkeer Samenvatting / Résumé Onder de noemer "Carbon Free-Ways" heeft AWV een pilootproject opgestart waarbij de CO 2 -uitstoot

Nadere informatie

Ketenanalyse Tijdelijke Verkeersborden Traffic Service Nederland

Ketenanalyse Tijdelijke Verkeersborden Traffic Service Nederland 1 Ketenanalyse Tijdelijke Verkeersborden Traffic Service Nederland Auteur: Nick Ooms, Margriet de Jong Bedrijf: Traffic Service Nederland Autorisatiedatum: 17-05-2016 Versie: 1.0 Handtekening autoriserend

Nadere informatie

S.A.M. Schagen BV. 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2016. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2

S.A.M. Schagen BV. 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2016. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 S.A.M. Schagen BV 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2016 Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Vestiging A 5 Scope 1

Nadere informatie

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Status: Definitief Datum van uitgifte: 16-08-2015 Datum van ingang: 07-09-2015 Versienummer: 1.0 Inhoud 1. INLEIDING... 3 2. CO 2 EMISSIES 1E HALFJAAR 2015... 4 2.1

Nadere informatie

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net 3 juli 2010, De Ruijter Energy Consult Energie- en CO 2 -emissieprestatie van verschillende energievoorzieningsconcepten voor Biologisch Tuinbouwbedrijf gebroeders Verbeek in Velden Gebroeders Verbeek

Nadere informatie

CO 2 NIEUWS. Van Gelder Groep. www.vangelder.com. Primair Adresregel 4

CO 2 NIEUWS. Van Gelder Groep. www.vangelder.com. Primair Adresregel 4 AAM BEDRIF CO 2 NIEUWS Van Gelder Groep AAM BEDRIF Primair Adresregel 4 www.vangelder.com Deze uitgave van het CO 2 nieuws is afkomstig van de KAM-afdeling Uitgave: 18 juni 2015 INLEIDING CO 2 en de Van

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2010, 2011 en 2012

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2010, 2011 en 2012 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2010, 2011 en 2012 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2013 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Overzicht en perspectieven voor een duurzame ontwikkeling van asfalt in een economie in voortdurende verandering. Wim Teugels Nynas N.V.

Overzicht en perspectieven voor een duurzame ontwikkeling van asfalt in een economie in voortdurende verandering. Wim Teugels Nynas N.V. Overzicht en perspectieven voor een duurzame ontwikkeling van asfalt in een economie in voortdurende verandering Wim Teugels Nynas N.V. Een economie in beweging In een tijdspanne van 2 jaar is de olie

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

CO 2 VOETAFDRUK 2010 SHANKS NEDERLAND BV VOETAFDRUK CONFORM DE CO 2 PRESTATIELADDER

CO 2 VOETAFDRUK 2010 SHANKS NEDERLAND BV VOETAFDRUK CONFORM DE CO 2 PRESTATIELADDER CO 2 VOETAFDRUK 2010 SHANKS NEDERLAND BV VOETAFDRUK CONFORM DE CO 2 PRESTATIELADDER RAPPORT SNL_CO2_2010 D.D. 10 FEBRUARI 2012 INHOUD INLEIDING...1 CO 2 VOETAFDRUK 2010 SHANKS NEDERLAND BV...2 EMISSIES...2

Nadere informatie

Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. kalenderjaar 2011 en emissiehandel 2012

Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. kalenderjaar 2011 en emissiehandel 2012 Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. kalenderjaar 2011 en emissiehandel 2012 Datum 20 december 2011 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Jaarlijkse vaststelling

Nadere informatie

CO 2 -update H1 2014. versie 2, 16 maart 2015

CO 2 -update H1 2014. versie 2, 16 maart 2015 CO 2 -update H1 2014 versie 2, 16 maart 2015 INLEIDING De belangrijkste milieu-impact van Beelen is haar CO 2 -uitstoot. Daarom hebben wij reeds in 2011 reductiedoelstellingen voor onze CO 2 -uitstoot

Nadere informatie

METING EN INBEDDING VAN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK IN BEDRIJFSVOERING. Stijn Bruers

METING EN INBEDDING VAN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK IN BEDRIJFSVOERING. Stijn Bruers METING EN INBEDDING VAN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK IN BEDRIJFSVOERING Stijn Bruers OVERZICHT MILIEUZORGSYSTEEM NULMETING REDUCTIEDOELSTELLING ANALYSES EN SIMULATIES ACTIEPLAN CASE STUDIES 1 1. MILIEUZORGSYSTEEM

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Carbon Footprint rapportage 2013. Conform ISO 14064-1. Pagina van 12

Carbon Footprint rapportage 2013. Conform ISO 14064-1. Pagina van 12 Carbon Footprint rapportage 2013 Conform ISO 14064-1 Pagina van 12 1 Naam: Carbon Footprint rapportage 2013 conform ISO 14064-1 Documentversie: 1.1 Datum: Maart 2014 Contactpersoon: Arnoud Fokkens, arnoud.fokkens@ziut.nl,

Nadere informatie

Theo Klever B.V. 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder

Theo Klever B.V. 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder Theo Klever B.V. 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2015 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Vestiging Utrechtsestraatweg

Nadere informatie

1 Inleiding en verantwoording 2. 2 Beschrijving van de organisatie 2. 3 Verantwoordelijke 2. 4 Basisjaar en rapportage 2.

1 Inleiding en verantwoording 2. 2 Beschrijving van de organisatie 2. 3 Verantwoordelijke 2. 4 Basisjaar en rapportage 2. 3.A.1-2 Inhoudsopgave 1 Inleiding en verantwoording 2 2 Beschrijving van de organisatie 2 3 Verantwoordelijke 2 4 Basisjaar en rapportage 2 5 Afbakening 2 6 Directe en indirecte GHG-emissies 3 6.1 Berekende

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductiedoelstellingen

Voortgangsrapportage CO 2 reductiedoelstellingen Voortgangsrapportage CO 2 reductiedoelstellingen BAM Infra Nederland bv Periode Q4 2015 (cumulatief) Versie 1 Extern Datum 2016-02-19 Auteur J. van den Elshout, T. Wennink Goedkeuring C. K. den Uil, Hoofd

Nadere informatie

CO 2 Inventarisatie Boskalis Dolman

CO 2 Inventarisatie Boskalis Dolman CO 2 Inventarisatie Boskalis Dolman CO 2 emissie / footprint 2011 Auteur D. Verkuijl Verificatie R. Westerveld Autorisatie E. Meeldijk Kenmerk CO 2 inventarisatie 2011 Datum Mei 2012 Versie 004 Status

Nadere informatie

Duurzaam Inkopen RWS. PIANOo congres Den Haag, 7 juni 2012. Leendert van Geldermalsen Projectmanager Duurzaam Inkopen RWS

Duurzaam Inkopen RWS. PIANOo congres Den Haag, 7 juni 2012. Leendert van Geldermalsen Projectmanager Duurzaam Inkopen RWS Duurzaam Inkopen RWS PIANOo congres Den Haag, 7 juni 2012 Leendert van Geldermalsen Projectmanager Duurzaam Inkopen RWS Wat vooraf ging Rijkswaterstaat wil in 2012 dé toonaangevende, publieksgerichte en

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2012

Milieubarometerrapport 2012 Milieubarometerrapport 2012 Gebroeders Van der Plas Milieubarometerrapport - Gebroeders Van der Plas - 2012 Milieubarometer - 2012 Gebroeders Van der Plas Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals

Nadere informatie

transport grondstoffen verpakking water energie MANAGEMENT SUMMARY

transport grondstoffen verpakking water energie MANAGEMENT SUMMARY MANAGEMENT SUMMARY Aanleiding: De keuze voor het werken met disposable en versus de wasbare microvezel doeken in de professionele schoonmaak wordt vaak op basis van meerdere factoren gemaakt. Een van de

Nadere informatie

he[mans bij de productie van asfalt Reductie CO2 uitstoot Lage temperaturen asfalt met minimaal 60% PR en terugdringen gebruik nieuw bitumen

he[mans bij de productie van asfalt Reductie CO2 uitstoot Lage temperaturen asfalt met minimaal 60% PR en terugdringen gebruik nieuw bitumen he[mans Reductie CO2 uitstoot productie van asfalt bij de Lage temperaturen asfalt met minimaal 60% PR en terugdringen gebruik nieuw bitumen Auteur Verifìcatie Autorisatie Kenmerk Datum Bestand ing. S.H.B.

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen Arnold Maassen Holding BV Verslag energieaudit Verslag over het jaar 2014 G.R.M. Maassen Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Inventarisatie van energieverbruik en emissiebronnen... 3 3 Energieverbruik en CO 2 Footprint...

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 11 februari 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Aanleg van nutsvoorzieningen

Aanleg van nutsvoorzieningen 3: Analyse van GHG-genererende (ketens van) activiteiten Afdeling KAM Blad 1 van 11 Aanleg van nutsvoorzieningen Blad 2 van 11 Voorwoord In het kader van de gestelde eisen in de CO 2 -prestatieladder van

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 013 Datum: 14 maart 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

HANDBOEK HIER Klimaatneutraal Gegarandeerd

HANDBOEK HIER Klimaatneutraal Gegarandeerd HANDBOEK HIER Klimaatneutraal Gegarandeerd HIER klimaatbureau, 2014 www.hier.nu/klimaatneutraalgegarandeerd 1 1. Inleiding Sinds enkele jaren is klimaatneutraliteit een begrip geworden in Nederland. Inmiddels

Nadere informatie

Opbouw van de presentatie

Opbouw van de presentatie Workshop Sustainable bouwen met beton CUR Bouw & Infra 7 december 2009 Door: André Burger Opbouw van de presentatie 1. Cement&BetonCentrum 2. Onze ambities m.b.t. duurzaam bouwen 3. Voorbeelden duurzaam

Nadere informatie

Milieu Impact van Lampen. Laboratorium voor Lichttechnologie KaHo Sint-Lieven Gebroeders Desmetstraat 1 B-9000 Gent 09 265 87 13

Milieu Impact van Lampen. Laboratorium voor Lichttechnologie KaHo Sint-Lieven Gebroeders Desmetstraat 1 B-9000 Gent 09 265 87 13 Laboratorium voor Lichttechnologie KaHo Sint-Lieven Gebroeders Desmetstraat 1 B-9000 Gent 09 265 87 13 Oktober 5,2009 Inhoudstafel INLEIDING.4 1. METHODIEK EN BRONNEN.5 1.1. METHODIEK... 5 1.2. ONDERSTELLINGEN...

Nadere informatie

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Danielle de Bruin Noordlease Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 7 maart 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T. 030-36175

Nadere informatie

Carbon Footprint Rapportage 2014 3.A.1

Carbon Footprint Rapportage 2014 3.A.1 Carbon Footprint Rapportage 2014 3.A.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Afbakening... 3 2.1 Organisatiegrenzen... 3 2.2 Korte beschrijving rapporterende organisatie... 4 3 Inventarisatie CO2-emissies...

Nadere informatie

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015

Erdi Holding B.V. Opgemaakt door Frank van der Tang. Periode: 1 januari t/m 30 juni 2015. 1 van 10. Datum: 2 december 2015 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Frank van der Tang Erdi Holding B.V. Periode: 1 januari t/m 30 juni 015 Datum: december 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T.

Nadere informatie

Ketenanalyse Afval in project "Nobelweg te Amsterdam"

Ketenanalyse Afval in project Nobelweg te Amsterdam Ketenanalyse Afval in project "Nobelweg te Amsterdam" 4.A.1_2 Ketenanalyse afval in project "Nobelweg te Amsterdam" 1/16 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Wat is een ketenanalyse 3 1.2. Activiteiten Van

Nadere informatie

Houten producten in de strijd tegen klimaatswijziging

Houten producten in de strijd tegen klimaatswijziging Houten producten in de strijd tegen klimaatswijziging Meer hout voor een betere planeet Beleidsmakers zoeken allerlei manieren om broeikasgasemissies te verminderen. De rol van bossen en bosbouw vormt

Nadere informatie

1. INLEIDING. 1.1. Rapportage

1. INLEIDING. 1.1. Rapportage 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

Produceren in China Goed voor de carbon footprint? Arnold de Vries Robbé

Produceren in China Goed voor de carbon footprint? Arnold de Vries Robbé Produceren in China Goed voor de carbon footprint? Arnold de Vries Robbé Project Analyse & Consultancy PAC How to present to Millennials? Opbouw presentatie Splits de vraag: 1) Staal productie in China

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 8. Raam

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 8. Raam Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant 8. Raam Domentbeschrijving 1. Titel publicatie Milieuprofiel van gebouwelementen, details per variant: raam 2. Verantwoordelijke uitgever Danny Wille,

Nadere informatie

Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139)

Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139) Notitie HASKONINGDHV NEDERLAND B.V. WATER TECHNOLOGY Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139) Aan : E. Rekswinkel, M. Boersen Van : Wim Wiegant Controle

Nadere informatie

Soil & More International in samenwerking met. Grontmij

Soil & More International in samenwerking met. Grontmij Soil & More International in samenwerking met Grontmij Van Noort Carbon Footprint Assessment 2009 januari 2011 Carbon footprint Page 1 of 22 Titel Van Noort - 2009 Carbon Footprint Assessment Auteurs Joris

Nadere informatie

Energie meetplan CO2 reductiesysteem 2017-2020

Energie meetplan CO2 reductiesysteem 2017-2020 Transportbedrijf R.Vels & Zn. B.V. Energie meetplan CO2 reductiesysteem 2017-2020 Conform niveau op de CO2 prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 1 Inleiding... 3 2 Doelstellingen... 4 3 Planning meetmomenten...

Nadere informatie