Groene Euro s Scoren Een lagere energierekening houdt uw clubkas in een gezonde conditie! Energieadvies Sportverenigingen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Groene Euro s Scoren Een lagere energierekening houdt uw clubkas in een gezonde conditie! Energieadvies Sportverenigingen"

Transcriptie

1 Groene Euro s Scoren Een lagere energierekening houdt uw clubkas in een gezonde conditie! Energieadvies Sportverenigingen LSV Lonneker Sportpark t Spolmink Spolminkkamp DV Enschede Uitgebracht door: ing. A.R. Gadella Provinciaal project Groene euro s scoren

2 Uw gegevens: Naam van de vereniging : LSV Lonneker Contactpersoon : Dhr. H.J.J. Grave Adres : Spolminkkamp 40 Postcode en Plaats : 7524 DV Enschede Telefoon : Branche : Sportverenigingen Onderzoek uitgevoerd door: Uitvoerend adviseur : ing. A.R. Gadella Gecontroleerd door : M. Elfers Werkzaam bij : Ingenieursbureau Gadella Adres : Dennenbosweg 113 Postcode en Plaats : 7556 CD Hengelo Telefoon : Certificering : EPA-U EPG 2013/15 Datum onderzoek : Datum rapportage : In samenwerking met: Sportservice Overijssel & Provincie Overijssel Natuur en Milieu Overijssel Luttenbergstraat 2 T: Postbus E: 8000 GB Zwolle I: T: E: I:

3 Groene Euro s Scoren Een lagere energierekening houdt uw clubkas in een gezonde conditie! Samenvatting Op is bij uw vereniging een energiescan uitgevoerd. Deze heeft geresulteerd in dit rapport. Hiermee krijgt u een algemeen beeld van uw energiegebruik en een overzicht van maatregelen die u kunt uitvoeren om het energiegebruik te verlagen. Deze energiescan is uitgevoerd binnen het Overijssels project om sportverenigingen te verduurzamen. Er is gebruik gemaakt van een voor de sportsector aangepaste versie van de energiescan voor bedrijven ( Vergelijking met andere verenigingen Om een vergelijking te kunnen maken met andere verenigingen zijn uw elektra- en gasgebruiken gerelateerd aan het aantal (spelende) leden. In onderstaande tabel staan uw gebruik, uw gemiddelde gebruik per lid en het gemiddelde gebruik per lid van de (tot nog toe) uitgevoerde energieonderzoeken bij verenigingen. Aantal Totaal gebruik Aantal leden Gebruik/lid Kental gebruik/lid sportverenigingen Elektriciteit kwh/jaar Aardgas m³/jaar Zowel het specifiek elektriciteitsverbruik als het specifiek gasverbruik liggen boven het gemiddelde verbruik van sportverenigingen in de provincie Overijssel. Top 5 besparingsmogelijkheden Onderstaand zijn voor uw bedrijf de vijf belangrijkste maatregelen opgenomen: Nr. Maatregel Aantal Totale investering ( ) Besparing ( /jaar) TVT (jaar) 1 Registreer en beoordeel energieverbruiken <1 2 Gebruik een digitale thermostaat voor verwarming van de bestuurskamer en commissiekamer <1 3 Plaats radiatorfolie <1 4 Installeer schakelklokken <1 11 Vervang halogeen spots door led variant ,5 Tabel 1. Belangrijkste energiebesparende maatregelen Provinciaal project Groene euro s scoren

4 Inhoudsopgave 1. Inleiding Beschrijving van het object en het energiegebruik Energiebalansen Energiebesparingsmogelijkheden Financieringsmogelijkheden vanuit de provincie Overijssel Bijlagen: Bijlage A Bijlage B Bijlage C Bijlage D Bijlage E Overzicht kenmerken van gebouwen en installaties Maatregelenoverzichten Quick wins Planning Belangrijke adressen Energiescan sportvereniging LSV Lonneker 4 van 24

5 1. Inleiding Op is bij uw vereniging een energiescan uitgevoerd, welke heeft geresulteerd in dit rapport. Deze rapportage geeft u een algemeen beeld van uw energiegebruik en de maatregelen die u kunt uitvoeren om deze te verlagen. Wij hopen u met dit rapport voldoende inzicht te geven in uw huidige energiegebruik en de maatregelen die u kunt uitvoeren om dit energiegebruik te verlagen. Om de stap naar investeren te vergemakkelijken wordt in hoofdstuk 4 ingegaan op de financieringsmogelijkheden die er zijn. Energiescan sportvereniging LSV Lonneker 5 van 24

6 2. Beschrijving van het object en het energiegebruik Algemene informatie LSV Lonneker is een voetbalvereniging met circa 550 leden, waarvan circa 400 spelende leden. De vereniging maakt gebruik van twee velden en een trainingsveld. Het hoofveld bestaat uit een kunststof veld. Daarnaast beschikt de vereniging over een clubgebouw met aangrenzende kleedruimten. Het clubgebouw is oorspronkelijk gebouwd in In 1990 is er aan de voorzijde van het clubgebouw een deel aangebouwd. In 2006 is het pand gerenoveerd en heeft er aan de achterzijde een uitbreiding met onder andere nieuwe kleedruimten plaatsgevonden. Status energiebesparing Binnen de vereniging wordt er veel gedaan aan energiebesparing. Bij de renovatie is het dak geisoleerd en zijn er kozijnen met isolerende beglazing geplaatst. Hoewel er sprake is van conventionele TL verlichting wordt het overgrote deel van de verlichting middels aanwezigheidsdetectie geschakeld. De ventilatie (mechanische afzuiging) wordt via de verlichting geschakeld. Onlangs zijn er een nieuwe energiezuinige gasgestookte industriele wasdroger en wasmachine in gebruik genomen. De enrgieverbruiken worden regelmatig geregistreerd en overzichtelijk bijgehouden. Ambities De vereniging is bereid te investeren in energiebesparende maatregelen met een realistische terugverdientijd. Daarnaast is de vereniging voornemens te investeren in duurzame energieopwekking door het plaatsen van zonnepanelen. Algemene kenmerken Kenmerk Branche Situatie pand LSV Lonneker Sportverenigingen Clubgebouw eigendom Kleedkamers gemeente Bouwjaar 1962, 1990 en 2006 Bedrijfstijd in uren per jaar Bruto vloeroppervlak in m m 2 Aantal spelende leden 400 Tabel 2. Kenmerken vereniging Energiegebruiken In onderstaande tabel zijn het energiegebruik en de kosten weergegeven. Deze kosten zijn de totale energiekosten inclusief btw, dus het variabele deel wat afhankelijk is van het gebruik en de vaste kosten voor de aansluiting, de levering en het transport. De prijs per eenheid is exclusief netwerkkosten. Energiesoort Eenheden per jaar Kosten per jaar ( ) Prijs per eenheid ( ) Elektriciteit in kwh ,18 Aardgas in m ,65 Totaal per jaar Tabel 3. Energiegegevens Bevindingen tabel 3 In relatie tot het gebruik liggen de elektriciteitsprijs en de aardgasprijs rond het gemiddelde. Energiescan sportvereniging LSV Lonneker 6 van 24

7 Energiebalansen Met de gegevens die zijn verkregen uit de vragenlijst en de informatie die is verzameld bij het bezoek, is uw energiegebruik in kaart gebracht. In onderstaande overzichten is de verdeling van het elektriciteits- en aardgasgebruik weergegeven in tabelvorm en taartdiagram. Elektriciteitsbalans Gebruiksfunctie per jaar Verlichting Productkoeling 997 Veldverlichting 548 Keukenapparatuur 470 Warm water 314 Ventilatie 290 Kantoorapparatuur 156 Verwarming 89 Overige apparatuur elektrisch 45 Tabel 4. Gebruiksfuncties elektriciteit In figuur 1 is de elektriciteitsbalans in grafische vorm weergegeven. Electriciteitsbalans - LSV Lonneker 2% 1% 8% 7% 4% 27% Verlichting Productkoeling Veldverlichting Keukenapparatuur 12% Warm water Ventilatie Kantoorapparatuur 14% 25% Verwarming Overige apparatuur elektrisch Figuur 1. Verdeling elektriciteit over de gebruiksfuncties De verdeling is voor een vereniging normaal te noemen. Energiescan sportvereniging LSV Lonneker 7 van 24

8 Aardgasbalans Gebruiksfunctie per jaar Verwarming Warm water Wassen/drogen/frituren/koken 487 Tabel 5. Gebruiksfuncties aardgas In figuur 2 is de aardgasbalans in grafische vorm weergegeven. Aardgasbalans - LSV Lonneker 6% 38% 56% Verwarming Warm water Wassen/drogen/frituren/koken Figuur 2. Verdeling aardgas over de gebruiksfuncties De verdeling is voor een vereniging normaal te noemen. Energiescan sportvereniging LSV Lonneker 8 van 24

9 3. Energiebesparingsmogelijkheden Op basis van de gegevens van uw vereniging (zie bijlage A) zijn de volgende energiebesparende maatregelen van toepassing. Nr. Maatregelen vereniging Aantal Totale investering ( ) Besparing (%/jaar) TVT (jaar) Elektriciteit besparing ( /jaar) Gas besparing ( /jaar) 1 Registreer en beoordeel energieverbruiken % < Gebruik een digitale thermostaat voor verwarming van de bestuurskamer en comissiekamer % < Plaats radiatorfolie % < Installeer schakelklokken % < Controleer de instelling van de schakeltijd van verlichting en ventilatie Maak regelmatig de condensor van koelapparatuur schoon 1 nihil 20% < nihil 5% < Maak verdampers vriezers ijsvrij 2 nihil 25% < Optimaliseer de verwarmingsinstellingen 2 nihil 10% < Isoleer verwarmingsleidingen en appendages % 1, Pas thermostaatkranen toe % 1, Vervang halogeen spots door led variant % 1, Isoleer de vloeren in koelcellen % 4, Vervang TL lampen door led variant % 5, Pas zonnecellen toe voor de opwekking van elektriciteit n.v.t. 10,0 - - Totaal < 5 jaar Tabel 6a. Geselecteerde energiebesparende maatregelen vereniging Totaal % 24% 19% Nr. Maatregelen Gemeente Aantal Totale investering ( ) Besparing (%/jaar) TVT (jaar) Elektriciteit besparing ( /jaar) Gas besparing ( /jaar) 15 Vervang TL lampen door led variant % 6, Vervang gasgestookte warmwatertoestellen door toestellen met een beter rendement 1 offerte 30% nb Tabel 6a. Geselecteerde energiebesparende maatregelen Gemeente Totaal % 4% 11% Opmerking: Maatregelen met een terugverdientijd < 5 jaar zijn groen gearceerd en in de totaaltelling meegenomen. Energiescan sportvereniging LSV Lonneker 9 van 24

10 Toelichting bij besparingsoverzicht De tabellen bevatten de belangrijkste haalbare maatregelen. Hierbij kunnen ook maatregelen genoemd worden met een terugverdientijd langer dan 5 jaar of maatregelen die bij een vervangingsinvestering relevant zijn. De aangegeven investeringen zijn exclusief montage en btw. De prijzen zijn dus alleen voor de betreffende hardware. Let op: niet alle maatregelen kunnen gelijktijdig worden uitgevoerd, omdat ze niet altijd verenigbaar zijn. Wanneer u de maatregelen met betrekking tot het clubhuis met een terugverdientijd van minder dan 5 jaar treft, bespaart u 1.556,- aan aardgas en 798,- aan elektriciteit. Op jaarbasis bespaart u 2.353,-. Maatregelen De maatregelen zijn in bijlage B nader uitgewerkt. Per geadviseerde maatregel is informatie opgenomen zodat u zich een beeld kunt vormen van de aspecten die een rol spelen bij de uitvoering van de maatregel. Met dit overzicht kunt u beoordelen of de maatregelen direct kunnen worden uitgevoerd of moeten worden ingepast in natuurlijke vervangmomenten zoals een restyling of verbouwing. Voor het opstellen van een planning kunt u gebruik maken van bijlage C. Wettelijke verplichtingen Binnen het Activiteitenbesluit is een zorgplicht voor energiebesparing opgenomen. Voor bedrijven en verenigingen die een energiegebruik hebben hoger dan m 3 aardgas of kwh elektriciteit per jaar geldt in principe de verplichting om alle maatregelen te treffen, die een terugverdientijd hebben korter dan vijf jaar. Dit geldt eveneens voor bedrijven die over een omgevingsvergunning met activiteit milieu beschikken, tenzij zij deelnemen aan de Meerjarenafspraak Energie-efficiency. Het energiegebruik van uw vereniging is lager dan de toetsingscriteria. In de bijgeleverde planning in bijlage C kunt u eenvoudig aangeven welke maatregelen u gaat treffen, welke maatregelen u nader gaat onderzoeken en welke maatregelen pas bij een vervangingsinvestering aan de orde zijn. Deze planning geeft u houvast in overleg met uw bevoegd gezag. Indien u behoefte hebt aan ondersteuning hierbij, kunt u altijd contact opnemen met uw energieadviseur. 4. Financieringsmogelijkheden vanuit de provincie Overijssel De provincie Overijssel voert een actief beleid om energiebesparing bij bedrijven en particulieren te stimuleren. Sportverenigingen vormen een speciale doelgroep, omdat hier de beide eerdergenoemde groepen (leden en sponsoren (bedrijven) ) elkaar ontmoeten en succesverhalen en goede voorbeelden van energiebesparing met elkaar kunnen delen. Om sportverenigingen te stimuleren kunnen zij gebruik maken van de onderstaande regelingen die voor bedrijven gelden. Energiescan: De energiescan kost normaal 450,- (excl. BTW). Met subsidie van de provincie Overijssel kost deze energiescan voor sportverenigingen slechts 250,- (excl. BTW). Voor deze energiescan hoeft u als sportvereniging geen aanvraag voor subsidie meer in te dienen. De subsidie is reeds verwerkt in de factuur die u van de energieadviseur voor deze energiescan ontvangt. Geld-terug-actie: Voor investeringen vanaf 4.000,- kunt u aan deze regeling meedoen. U krijgt 25% terug op de maatregelen die u hebt uitgevoerd naar aanleiding van deze energiescan. Het maximale teruggavebedrag is 2.500,-. Ga voor meer informatie en de voorwaarden naar en zoek op Energie besparen voor bedrijven. Let op: bij energiebesparing is de insteek dat het energiegebruik wordt verminderd alvorens overgegaan wordt naar duurzame opwekking van energie. Daarbij is een investering in bijvoorbeeld energiezuinige verlichting veel kosteneffectiever (met een kortere terugverdientijd) dan in maatregelen voor duurzame energie. Maatregelen voor de opwekking van duurzame energie vallen dan ook niet onder deze regeling. Energiescan sportvereniging LSV Lonneker 10 van 24

11 Energielening ondernemingen: Voor investeringen van ,- kunt u een lening met aantrekkelijke rente aanvragen. Uw aanvraag dient u in bij het subsidieloket van provincie Overijssel. Na een technische toets krijgt u bericht of uw aanvraag in aanmerking komt. Met de aanvraagformulieren die u dan ontvangt, kunt u de lening aanvragen. Ga voor meer informatie en de voorwaarden naar en zoek op Energielening ondernemingen. Let op: Op de website vindt u de actuele stand van zaken. Energiescan sportvereniging LSV Lonneker 11 van 24

12 Bijlage A Overzicht kenmerken van gebouwen en installaties Isolatiegraad Bouwdeel Aantal m² Isolatiegraad Bijzonderheden Ongeïsoleerde vloeren 50 slecht vloeren bouwjaar 1962 Geïsoleerde vloeren 135 goed vloeren bouwjaar 1990 en 2006 Geïsoleerde daken 240 goed daken nieuwbouw en renovatie Geïsoleerde gevels 250 slecht gevels bouwjaar 1975 Isolerende beglazing 50 goed Verwarming Type Vermogen (kw) Rendement (%) Bouwjaar Bijzonderheden C.V. ketel onbekend HR107 onbekend C.V. ketel onbekend HR107 onbekend Warmwatervoorziening Nefit Ecomline HR Classic (c.v. ketel kleedruimten) Nefit Ecomline HR Classic (c.v. ketel kantine) Type Vermogen (kw) Rendement (%) Bouwjaar Bijzonderheden Indirect gestookte boiler 88,6 conventioneel 1997 Buderus SU750 Close in boiler 2,2 conventioneel onbekend elektrische boiler keuken Ventilatie Type Hoeveelheid Vermogen (kw) Bijzonderheden Mechanische afzuiging friteuse Goed 500 afzuiging friteuse, handbediende schakelaar Mechanische afzuiging kantine Goed 500 handbediende schakelaar Mechanische afzuiging kleedkamers 225 m3/uur 70 geschakeld via verlichting Mechanische afzuiging overige ruimten Goed 100 geschakeld via verlichting Keukenapparatuur Type Bijzonderheden Elektrisch Koffieautomaten, friteuses, tostiapparaat, bain-marie, magnetron, afwasmachine, waterkoker Vriezen Type Vermogen (W) Bijzonderheden Vrieskast opslagruimte 150 Liebherr Oko super Vrieskist opslagruimte 75 Whirlpool 6th sense

13 Koelen Type Vermogen (W) Bijzonderheden Drankenkoeling bar (Aquafress) 245 Counter Express Drankenkoeling bar (Coca-Cola) 245 Counter Express Drankenkoeling bar (bier) 345 KLEO Drankenkoeling onder bar 585 Gamko - GM/212ST Drankenkoeling bestuurskamer 110 Zanussi ZRT16JD Koelcel 800 Smevacel Verlichting Locatie Type Aantal Vermogen (W) Branduren (h) Kantine TL verlichting TLD 18W 4 stuks conventioneel Spotjes plafond Halogeen 50W Spotjes bar Halogeen 50W Spotjes darten Halogeen 50W Keuken Opslag TLD 18W 4 stuks conventioneel TLD 18W dubbel conventioneel Technische ruimte TLD 36W enkel conventioneel Koelcel Gloeilamp 60 W Centrale hal PLC 26W dubbel Bestuurskamer T5 48W dubbel Commissiekamer Halogeen 50W TLD 18W 4 stuks conventioneel Toiletten PLC 18W enkel Wasruimte Kleedruimten TLD 18W 4 stuks conventioneel TLD 18W 4 stuks conventioneel PLC 18W enkel Technische ruimte TLD 36W enkel conventioneel Kleedruimten, washok, bestuurskamer, commissiekamer, toilletten geschakeld via aanwezigheidsdetectie. Veldverlichting Type Aantal Vermogen (W) Branduren (h) Kunstgras hoofdveld HI Trainingsveld HI

14 Bijlage B Maatregelenoverzicht 1 Registreer en beoordeel energieverbruiken De elektriciteits- en aardgasmeter registreert precies hoeveel energie wordt verbruikt in het gebouw. Bij kleinverbruikers leest het energiebedrijf eenmaal per jaar de meter af. Door maandelijks het verbruik zelf te registreren wordt een beeld verkregen van het verbruik. Maandelijkse verbruiken zijn beter te verklaren dan het jaarverbruik. Denk aan een hoger elektriciteitsverbruik doordat de verlichting extra lang heeft gebrand vanwege extra activiteiten of aan een hoger gasverbruik vanwege lage buitentemperaturen. Onverklaarbare afwijkingen in het energieverbruik kunnen duiden op storingen en andere problemen en zijn aanleiding om direct actie te nemen. Registratiesystemen voor energieverbruik kosten tussen de 20,- en 150,- per maand, afhankelijk van de ondersteuning en de presentatiemiddelen. Uit energiebesparingsprojecten blijkt dat door goed omgaan met energie ('good housekeeping') de totale energiekosten tot 10% lager kunnen uitvallen. Investering: 100,- Besparing per jaar: 3% op de totale verbruiken 700 kwh ( 120,-) en 370 m 3 ( 240,-) 2 <1 jaar Momenteel worden de meterstanden handmatig opgenomen. Er zijn diverse systemen op de markt waarmee elektriciteitsmeters en gasmeters digitaaal uitgelezen kunnen worden. Een voorbeeld van een monitoringsysteem is Qbox. Deze energiemonitor registreert het energieverbruik via de elektriciteitsmeter in de meterkast en verstuurt de gegevens over een beveiligde internetverbinding naar Mijn Energie, een persoonlijke webpagina. In Mijn Energie kan men vervolgens het energieverbruik inzien op dag-, week-, maand- en jaarbasis. Het systeem kost circa 100, - en het abonnement op Mijn Energie is gratis. Gebruik een digitale thermostaat voor verwarming van de bestuurskamer en commissiekamer In ruimten waar niemand is, kan de verwarming worden uitgezet of de thermostaat lager. Let in de winter wel op bevriezingsgevaar. In veel ruimten worden tegenwoordig thermostatische radiatorknoppen toegepast, waarmee in de minimumstand (= vorstvrij houden op circa 8 graden) bevriezing wordt voorkomen. Een goede motivatie van het personeel is de enige investering. De temperatuurregeling kan ook worden geautomatiseerd met een digitale thermostaatknop. Investering: 100,- Besparing per jaar: 2% 248 m 3 ( 160,-) < 1 jaar Aanbevolen wordt om in de bestuurskamer en de commissiekamer de radiatoren te voorzien van digitale thermostaten welke individueel programmeerbaar zijn. 3 Breng radiatorschermen aan Veel warmte van radiatoren die voor het raam of tegen een koude buitenmuur staan, verdwijnt vrijwel rechtstreeks naar buiten. Aandacht voor dit probleem is dus geen overbodige luxe. Als een warmteschild achter de radiator wordt geplaatst, kan het warmteverlies met circa 70% worden teruggebracht. Het schild bestaat uit een plaat van bijvoorbeeld hardboard waarop warmt reflecterend materiaal is aangebracht. Eleganter is de speciale folie die aan de achterzijde tegen de radiator kan worden aangebracht. Deze is niet zichtbaar en erg efficiënt. De investering is gering als de schilden zelf worden geplaatst. De jaarlijkse besparing bedraagt circa 10 tot 15 m³ aardgas/m² bij een buitenmuur. Investering: 350,- Besparing per jaar: 3% 275 m 3 ( 220,-) 2 jaar

15 4 Installeer schakelklokken op apparaten Schakel apparatuur die niet wordt gebruikt uit! Zorg voor een optimale planning en let er vooral op dat de apparatuur niet te lang aanstaat. Maak bij elektrische apparatuur zoveel mogelijk gebruik van laagtariefuren. Controle schakelklokken Meestal worden schakelklokken van bijvoorbeeld verlichting, ventilatoren, ruimtekoeling en centrale verwarming één keer ingesteld. Daarna wordt er niet meer naar gekeken. Zelfs aanpassingen voor zomer- en wintertijd worden vaak overgeslagen. Daarom is het goed om de instellingen af en toe te controleren. Dranken en andere automaten Koelkasten, frisdrank-, koffie- en andere automaten blijven vaak aanstaan in de weekeinden, tijdens vakantieperiodes en 's nachts. Dit verdubbelt het energieverbruik. De voorraadboilers van koffieautomaten verbruiken veel elektriciteit. Een schakelklok voorkomt onnodig energiegebruik. Let op: Niet alle automaten mogen door een klok geschakeld worden. Vraag informatie bij de leverancier. Ook bij sigaretten-, gok- en snoepautomaten kunnen goed schakelklokken worden toegepast. Dit bespaart flink wat elektriciteit. Besparing: De besparing hangt af van het type apparaat en de ingeschakelde tijdstippen. Als een frisdrankautomaat in het weekend en in vakantieperioden wordt uitgeschakeld, is de besparing ongeveer 10% van het jaarlijks verbruik; 50% als de automaat ook 's avonds wordt uitgeschakeld. Investering: 200,- Besparing per jaar: 30% kwh ( 450,-) <1 jaar EIA-code: EIA-beschrijving: Uitschakelapparaat, bestemd voor het automatisch naar stand-by of uitschakelen van productieapparatuur, kantoorapparatuur, frisdrankautomaten, (groot)keuken of horeca-apparatuur die niet in gebruik is, en bestaande uit: aanwezigheidssensor, timer, regelaar, schakelaar. Aanbevolen wordt om apparatuur zoals koffieautomaten, drankenkoelkasten kopieermachines te voorzien van een schakelklok. Daarnaast wordt aanbevolen de koelcel tijdens de zomer en winterstop te ontruimen en uit te schakelen. 5 Controleer de instelling van de schakeltijd van verlichting en ventilatie Investering: Voor het schakelen van ventilatie zijn verschillende mogelijkheden, variërend van een tijdschakelaar tot koppeling aan machines, zoals zaagbanken, freesbanken en lasapparaten. Als de verlichting wordt gekoppeld met de ventilatie, wordt geadviseerd om de ventilatie te voorzien van een tijd vertraagde schakeling. Condens, luchtjes, etc. worden daardoor afgezogen nadat het licht is uitgeschakeld en voordat de ventilatie wordt uitgeschakeld. Nihil Besparing per jaar: 1% 250kWh ( 45,-) < 1 jaar De verlichting en ventilatie in de bestuurskamer, commissiekamer en kleedkamers wordt geschakeld middels aanwezigheidsdetectie. In de bestuurskamer en commissiekamer blijft de verlichting en ventilatie lang aan staan nadat de ruimte is verlaten. Geadviseerd wordt om de instellingen te controleren. De verlichting en ventilatie van de kleedruimten gaat vrij snel uit nadat de ruimte wordt verlaten. Dit kan leiden tot vochtproblemen.

16 6 Maak regelmatig de condensor van koelapparatuur schoon Investering: De warmte van de koelapparatuur gaat via de condensor naar buiten. De condensor is een soort radiator met metalen lamellen die na verloop van tijd stoffig en vuil worden. Dit zorgt voor meer energieverbruik (tot 15% meer) en meer storingen. Het hogere energieverbruik voor een breed diepvrieseiland van 2,5 m lengte kan oplopen tot 200,- per jaar. Maak de condensor daarom regelmatig voorzichtig schoon, bijvoorbeeld met een zachte borstel. Nihil Besparing per jaar: 1% 280 kwh ( 50,-) < 1 jaar Vooral de condensor van het koelmeubel onder de bar is sterk vervuild. Aanbevolen wordt om de condensors regelmatig schoon te maken. 7 Maak de verdampers van vriezers regelmatig ijsvrij Investering: Besparing per jaar: 15% Een koelinstallatie onttrekt warmte aan de te koelen ruimte (bijvoorbeeld een koelcel of vrieskist) via de verdamper. Wanneer het koudemiddel in de verdamper kouder is dan 0 C, kan waterdamp uit de te koelen ruimte op de verdamper vast vriezen (ijsaangroei, ook wel rijp genoemd). De ijslaag heeft een isolerende werking, waardoor de warmte uit de te koelen ruimte de verdamper minder goed kan bereiken. Daarom kost het meer elektriciteit (tot wel 30%) om de te koelen ruimte op de gewenste temperatuur te houden. Voorkom daarom dat ijs de verdamper isoleert en maak de verdamper regelmatig ijsvrij door de verdamper te ontdooien. De benodigde frequentie van ontdooien is afhankelijk van de relatieve luchtvochtigheid in de te koelen ruimte. Deze hangt af van de hoeveelheid (warme) omgevingslucht die de te koelen ruimte binnenkomt en/of de vochtproductie van het te koelen product. Wanneer de deur van een koel- of vriescel vaak openstaat, is ontdooien veel vaker nodig, dan wanneer een koel- of vriescel meestal gesloten blijft. Nihil 300 kwh ( 52,-) <1 jaar Controleer regelmatig of er sprake is van ijsvorming op de verdamper. De verdamper van koel- en vriescellen bevindt zich meestal achterin de cel of boven de deur. De verdamper van vrieskisten en - kasten bevindt zich achterin of onderin de vrieskist of -kast. Door ijsafzetting op de verdamper kan deze zijn koude minder goed kwijt, waardoor het rendement van de installatie afneemt. 8 Optimaliseer de verwarmingsinstellingen Investering: Vaak staat de ruimtetemperatuur te hoog ingesteld en wordt niet consequent nachtverlaging toegepast. Dit komt vooral veel voor bij direct gestookte heaters met een eigen (handmatig instelbare) kamerthermostaat. De besparing met een goed ingestelde digitale thermostaat kan oplopen tot 50% van het verbruik. Nihil Besparing per jaar: 10% 700 m 3 ( 450,-) < 1 jaar De kloktijden van de verwarming van de kantine staan ruim ingesteld. Aanbevolen wordt de kloktijden van zowel de kantine als de kleedruimten kritisch te bekijken en af te stellen.

17 9 Isoleer de verwarmingsleidingen en de appendages Investering: Dankzij isolatie van warmteleidingen en bijhorende appendages daalt het energieverlies tijdens het transport van warmtebron naar afgiftepunt. De lengte van de leidingen en het aantal appendages bepalen de isolatiemogelijkheden. De energiebesparingen en de benodigde investeringen zijn afhankelijk van het soort isolatie en de lengte van het leidingnet. 160,- Besparing per jaar: 2% 250 m 3 ( 160,-) 1 jaar Een klein deel van de circulatieleidingen van het warm tapwatersysteem zijn ongeïsoleerd. De c.v. leidingen in de technische ruimte bij de keuken zijn ongeïsoleerd. Aanbevolen wordt om deze te isoleren. 10 Pas thermostaatkranen toe Investering: 480,- Besparing per jaar: 3% Een thermostaatkraan of thermostatische radiatorafsluiter regelt de temperatuur in een vertrek. Dit kan nodig zijn omdat er in een vertrek 1) geen thermostaat aanwezig is, of 2) de interne warmteproductie varieert. Een centrale cv-regeling (met de bijbehorende instelmogelijkheden) verzorgt o.a. dat de verwarming op het juiste moment aan gaat en de temperatuur van de cv in overeenstemming is met de buitentemperatuur. De hoeveelheid warmte die de cv-installatie in een bepaalde ruimte dient te leveren is afhankelijk van de gewenste binnentemperatuur, de buitentemperatuur en de interne warmteproductie. Deze interne warmteproductie is bijvoorbeeld afhankelijk van: aantal personen (elke persoon is vergelijkbaar met een kachel van 100 Watt); de hoeveelheid zon die naar binnen schijnt; warmte producerende apparaten. De centrale regeling kan op de individuele behoefte van één ruimte niet anticiperen. Door plaatsing van thermostaatkranen op de radiatoren in de desbetreffende ruimte, voorkomt u dat een ruimtetemperatuur hoger wordt dan gewenst (en er een koelbehoefte ontstaat waardoor ramen open gaan). Een goede stand van de thermostaatknop is vaak tussen 2 en 3. Controleer regelmatig of deze niet te hoog is ingesteld, want veel mensen snappen de werking niet. 500 m3 ( 320,-) 1,5 jaar Aanbevolen wordt om thermostatische regelventielen toe te passen in de diverse ruimten in het pand. 11 Vervang gloeilampen en halogeenspotjes door led lampen Bij ledverlichting zijn gloeilampen en gasontladingslampen vervangen door zogenaamde leds. Een led is een halfgeleider, waarmee erg efficiënt licht kan worden opgewekt. AANLICHTING PANDEN Door de smalle bundel van led en het zeer lage verbruik is dit soort lampen erg geschikt voor de aanlichting van panden. Ten opzichte van conventionele systemen zoals hogedruk kwik, is het verbruik aanzienlijk lager. KOELING Omdat een led maar weinig warmte produceert, is het toepassen van leds in koelingen erg gunstig. De besparing is hoog omdat enerzijds weinig stroom door de led wordt opgenomen en anderzijds geen warmte hoeft te worden weggekoeld. Bijkomende voordeel is dat een led bij koude direct brandt en geen opstartproblemen kent zoals een tl-buis. NOODVERLICHTING (nood uit bewijzering) Ledverlichting kan worden toegepast als semi-lijnverlichting en is daarom erg geschikt als vervanging van tl-verlichting. Voor bestaande noodverlichting zijn ombouwsetjes verkrijgbaar. Nieuwe armaturen in de led-variant zijn goedkoper dan conventionele noodverlichting.

18 Investering: 360,- Besparing per jaar: 80% LED ALS VERVANGING VOOR HALOGEEN Ledverlichting heeft een aantal voordelen, zoals een erg klein formaat en een zeer laag verbruik. Daarom passen architecten, ontwerpers en verlichtingstechnici ledverlichting steeds meer toe, bijvoorbeeld als semi-lijnverlichting. Het is mogelijk ledverlichting met een (bestaande) halogeendimmer te dimmen. Ledverlichting is in een toenemend aantal kleuren en wittinten verkrijgbaar. Door de kwaliteit (lichtkleur) van moderne ledlampen is ook toepassing in bijvoorbeeld kledingzaken geen probleem meer kwh ( 240,-) 1,5 jaar EIA-code: EIA-beschrijving: Ledverlichtingssysteem, bestemd voor ruimteverlichting in koel- of vriescellen of verlichting in koel- of vriesmeubelen, of noodverlichting in bedrijfsgebouwen, of verlichting in gevelborden of reclameborden bij bedrijfsgebouwen, en bestaande uit ledlampmodules en driver. Indien de halogeenspotjes worden vervangen door led lampen wordt er circa kwh op jaarbasis bespaard. 12 Isoleer de vloeren in koelcellen Koel- en vriescellen verbruiken veel energie. Daarom is het zinvol om de koel- of vriescel te isoleren. Er zijn twee soorten cellen die daarvoor in aanmerking komen: 1. Een gemetselde koel-/vriescel zonder isolatie; 2. Een cel waarvan de bestaande isolatie slecht is, of waarvan de vloer niet is geïsoleerd. Bevestig 6 cm dikke isolatieplaten aan de binnenkant en werk de cel af met een dampremmende laag. Hiermee wordt veel energie bespaard. De meeste energie is te besparen bij vervanging van de bestaande cel door een stekkerklare demontabele cel. Bij isolatie van een bestaande cel wordt circa 80 kwh per m² bespaard ( 16,- per m²). Bij vervanging kan dit oplopen tot circa 130 kwh per m² ( 26,- per m²). Investering: 150,- Besparing per jaar: 10% 210 kwh ( 37,-) 4 jaar EIA-code: EIA-beschrijving: Isolatie van koel- of vriesruimten bestemd voor het isoleren van mechanisch gekoelde ruimten, en bestaande uit: isolatiemateriaal waarbij de som van de warmteweerstand van de lagen R = Σ(Rm) = Σ (d/λ): a. voor koelen of licht vriezen bij een temperatuur tussen + 12 C en -10 C, ten minste 6,20 m²k/w moet bedragen. Het maximuminvesteringsbedrag, dat voor Energie-investeringsaftrek in aanmerking komt, is 40/m² te isoleren oppervlak, of b. voor het vriezen bij een ruimtetemperatuur lager dan -10 C, ten minste 10,50 m²k/w moet bedragen. Het maximum investeringsbedrag, dat voor Energie-investeringsaftrek in aanmerking komt, is 60/m² te isoleren oppervlak. Bij een scheiding tussen twee gekoelde ruimten is de zwaarste warmteweerstandseis van toepassing. De warmteweerstand moet zijn bepaald conform NEN 1068 (mei 1997). De vloer in de koelcel is ongeïsoleerd. Indien de vloer wordt geïsoleerd kan er jaarlijks 210 kwh worden bespaard.

19 13 en 15 Vervang conventionele TL verlichting door een led variant Zie maatregel 5 Investering: Clubgebouw: 950,- Kleedruimten: 1.000,- Besparing per jaar: 60% Clubgebouw: kwh ( 180,-) Kleedkamers: kwh ( 170,-) 5-6 jaar EIA-code: EIA-beschrijving: Zie maatregel 9 Indien de conventionele TL armaturen met vier maal 18W TL buizen worden vervangen door een led variant kan er jaarlijks kwh bespaard worden. 14 Pas zonnecellen toe voor de opwekking van elektriciteit Investering: Bij fotovoltaische zonne-energie (PV) wordt zonlicht opgevangen en direct omgezet in elektriciteit. PVsystemen zijn er in diverse soorten en maten, maar de basis is vrijwel altijd een standaard zonnepaneel. Een standaard zonnepaneel heeft een vermogen van 240 Wp (Watt piek). Een dergelijk zonnepaneel levert in Nederland maximaal 190 kilowattuur per jaar. PV-systemen zijn relatief kostbaar: de investeringskosten zijn ongeveer 2,00 per Wp (prijs inclusief omvormer en installatie). De opgewekte elektriciteit wordt gebruikt voor het gebouw waarop het systeem is geplaatst. Bij een overschot aan elektriciteit wordt er terug geleverd aan het net. Afhankelijk van de meter en afspraken met de energieleverancier wordt dit verrekend ,- inclusief btw. Besparing per jaar: N.v.t jaar EIA-code: EIA-beschrijving: Salderen Fotovoltaïsch zonne-energiesysteem, bestemd voor het opwekken van elektrische energie uit zonlicht met behulp van zonnecellen, en bestaande uit: panelen met fotovoltaïsche zonnecellen met een gezamenlijk piekvermogen van ten minste 90 Watt, (eventueel) stroom/spanningsomvormer, (eventueel) accumulator. Het laten installeren van zonnepanelen op plat dak. Er is van uitgegaan dat er 100 panelen worden geïnstalleerd. Aantal panelen: 100 Ppv per paneel: 233 Wp Ppv totaal: 23 kwp Jaaropbrengst: kwh (conform NEN 7120). Op uw energierekening staat hoeveel stroom u geleverd heeft gekregen van uw energieleverancier. Dat staat vermeld in kwh. Daarvan wordt de energie die u heeft terug geleverd afgetrokken. Deze aftreksom heet salderen. Niet alle energie die u terug levert telt mee voor het salderen. Er is een grens vastgesteld. Dit heet de salderingsgrens. U moet de elektriciteit via dezelfde aansluiting terug leveren als waarmee de leverancier u elektriciteit levert. Alleen dan is saldering mogelijk. Deze regels gelden alleen voor kleinverbruikers. U bent kleinverbruiker als u een elektriciteitsaansluiting heeft van maximaal 3x80 Ampère. Per 1 januari 2014 zijn de regels over salderen en terug leveren veranderd. De wet is daarvoor aangepast: art. 31c elektriciteitswet De belangrijkste wijziging is dat u voorheen tot 5000 kwh terug geleverde elektriciteit van uw eigen verbruik mocht aftrekken. Nu is de salderingsgrens de hoeveelheid energie die u van de energieleverancier geleverd heeft gekregen. Dat kan dus ook meer dan 5000 kwh per jaar zijn. De salderingsgrens is daarmee voor iedereen anders. In de rekensom voor salderen geldt de geleverde hoeveelheid energie als grens. U kunt dus nooit meer salderen dan de hoeveelheid energie die u geleverd hebt gekregen.

20 Levert u meer stroom terug dan u verbruikt? Dan krijgt u een terugleververgoeding. Na het salderen blijft er nog een hoeveelheid energie over. Uw energieleverancier moet u hiervoor een redelijke terugleververgoeding geven. Hij mag zelf de hoogte van de terugleververgoeding bepalen. Wel ziet de Autoriteit Consument en Markt (ACM) erop toe dat de vergoeding inderdaad redelijk is. Houd er rekening mee dat 7 cent per kwh al redelijk kan zijn. Het is daarom uit financieel oogpunt niet aan te raden meer zonnepanelen te installeren dan u nodig heeft om uw eigen jaarlijkse stroomverbruik mee op te wekken. Voorbeeld: Uw energiebedrijf levert u 500 kwh. Uw zonnepanelen leveren kwh op. Daarvan gebruikt u zelf kwh. U levert dan kwh terug aan het openbare net. De salderingsgrens is de geleverde energie van het energiebedrijf. In dit voorbeeld 500 kwh. Van de 500 kwh zou de door u terug geleverde energie van 1.200kWh afgetrokken moeten worden. Maar omdat er een salderingsgrens is van 500 kwh, wordt er maar tot 500 kwh afgetrokken. Voor de 700kWh die over blijft ontvangt u een terugleververgoeding. Mogelijk wordt de salderingsregeling in 2020 aangepast. 16 Vervang gasgestookte warmwatertoestellen door toestellen met een beter rendement Investering: Gasgestookte warmtapwatertoestellen kunnen verschillende rendementen hebben. Een oude gasboiler of een geiser heeft een laag rendement, terwijl een moderne combitap (opgewekt door de cv-ketel) een veel beter rendement heeft. Tegenwoordig zijn er ook hoogrendement geisers en gasboilers verkrijgbaar. Offerte Besparing per jaar: 30% m³ ( 900,-) nb EIA-code: EIA-beschrijving: Direct gasgestookte condenserende boiler bestemd voor de productie van warm tapwater, en bestaande uit een condenserende warmtapwaterboiler, die gemeten is conform NEN-EN 89 en waarbij het rendement ten minste 100% op onderwaarde bedraagt. Indien vervanging van de huidige warm tapwatervoorziening aan de orde is, wordt aanbevolen een condenserende boiler toe te passen.

21 BIJLAGE C Overzicht quick wins Maatregel Omschrijving Besparing Algemeen Onderzoek de energiefactuur Voer een energieonderzoek uit en stel haalbare projecten vast op het gebied van investeren en gedrag (energiebewustzijn) Stel een energieverantwoordelijke functionaris aan Onderhoud, vervanging, gebouw Denk bij een verbouwing na over een andere verdeling van de elektra- en verwarmingssectoren Denk bij de vervanging van verlichting (gloeilampen, halogeen en tl) aan energiezuinige exemplaren Plaats tijdschakelaars waar mogelijk Vervang oude cv-pompen door A-label pompen Zorg voor een goede kierafdichting Isoleer warmwaterleidingen Plaats radiatorfolie en zorg dat radiatoren hun warmte kunnen afgeven Plaats thermostaatkranen in verkeersruimtes Plaats een klokschakeling op de thermostaat Energiekosten zijn soms direct te verlagen door contractonderhandeling of gezamenlijke inkoop. Voor PV-panelen is de aansluiting van belang. Bij een aansluiting van 3x120 Amp is salderen (opgewekte elektriciteit terugleveren aan het net) soms niet mogelijk. Het is beter eerst het energiegebruik te verlagen, voordat overgegaan wordt naar duurzame energie. Energiebesparende maatregelen, zoals verlichting en isolatie, zijn daarnaast vaak kosteneffectiever dan zonnepanelen (PV). Gebruik dit onderzoek om besef van het energiegebruik te verkrijgen en vervolgstappen te plannen voor het verlagen van het energiegebruik naar bijvoorbeeld energieneutraal alvorens meteen te starten met de installatie van PV-panelen voor bijvoorbeeld een duurzame uitstraling. Door iemand verantwoordelijk te maken voor de opvolging van energiebesparende maatregelen wordt geborgd dat de maatregelen ook werkelijk worden uitgevoerd % - t.v.t.* jaren Door logische groepen te definiëren die los van elkaar zijn te schakelen, is aparte in- en uitschakeling van verlichting en verwarming mogelijk. 5-30% 2-5 Voor een eerste ideevorming kan gebruik worden 70-90% 1-5 gemaakt van Let op: berekeningen zijn gebaseerd op standaarduitgangspunten, zoals branduren en installatie. Vraag voor een specifiek advies een erkende (verlichtings)installateur. Denk bij koelingstoepassingen, waarbij 10-50% 1 temperatuurschommelingen geen probleem zijn zoals de koffie-, frisdrank- en snoepautomaat, ook bijvoorbeeld aan de pompen van de cv-installatie. Moderne cv-pompen gebruiken aanzienlijk minder 30-70% 1-3 energie dan oude cv-pompen. Bovendien kunnen cv-pompen tegen geringe meerkosten frequentiegeregeld worden uitgevoerd en vraaggestuurd werken. Denk aan deurrubbers, deurdrangers, PUR-schuim 1-5% <1 of kit. Gebruik leidingisolatie. 1-5% <1 Dit is vooral effectief bij radiatoren tegen buitenmuren. Kijk naar de plaatsing van banken of aftimmeringen rond radiatoren. Voor verkeersruimtes is een temperatuur van C voldoende. Plaats in ruimtes die niet vaak gebruikt worden, thermostaatkranen met klokfunctie. Pas consequent nachtverlaging toe door een digitale thermostaat te gebruiken. Controleer de instelling van de thermostaat regelmatig en zorg voor een juiste instelling in weekeinden en vakanties. 1-5% % 5-30% % <1

22 t.v.t.* jaren 5-10% <1 Maatregel Omschrijving Besparing Zorg voor waterzijdige inregeling van de radiatoren Plaats aanwezigheidsdetectie voor het schakelen van verlichting in bijvoorbeeld wc s Isoleer glas, kozijnen, gevels, vloer en dak Pas een weersafhankelijke regeling toe op uw cv Gedrag Laat geen installaties onnodig aan staan Laat geen verlichting of verwarming aan in ruimtes die niet gebruikt worden Neem standaard activiteiten op in de schoonmaakplanning Laat geen apparaten onnodig stand-by staan Duurzame energie maatregelen Onderzoek de aanschaf van zonne-pv (voor elektriciteit), zonne-collectoren (voor warm water) of een houtkachel t.v.t. = terugverdientijd Dit is het instellen van de maximum doorstroming van de radiatoren en een eenmalige handeling door een erkend installateur, waarmee de maximale doorstroomopeningen van de radiatorkranen op elkaar worden afgesteld. De juiste instelling is afhankelijk van de afstand van de radiator tot de ketel. Hoe verder weg, hoe minder druk er zal zijn, en hoe groter de opening. Gebruikers kunnen de kraan nog steeds gebruiken maar de doorstroming is beperkt. Laat dit wel beoordelen door een deskundige en maak waar mogelijk de combinatie met daglichtregeling. Bij vervanging van kozijnen of glas is hr ++ -glas direct rendabel. Denk bij de vervanging van vloerbedekking aan een extra isolerende laag en isoleer zo nodig de kruipruimte. Door een temperatuursensor op de noordgevel wordt de watertemperatuur in de verwarmingsinstallatie afhankelijk gemaakt van de buitentemperatuur (hoe kouder het buiten is des te warmer worden de radiatoren). Maak afspraken over de verlichtingsdiscipline (aan- /uitzetten) en zorg dat de technische eisen van de installatie hierin zijn meegenomen. Sommige verlichting kan bijvoorbeeld niet tussendoor uitgezet worden. Werk bijvoorbeeld met posters of stickers om de aandacht hierop te vestigen. Denk hierbij aan het (jaarlijks) schoonmaken van de achterzijde van koelapparatuur, het ontdooien van koelkasten (bij een ijslaag van 2 mm op het koelelement gebruikt de koelkast al 10% meer stroom), ontkalken van warmwatertoestellen. Denk ook aan magnetron, cv-installatie, printer, modem en oplaadbare telefoons. Maak eventueel gebruik van tijdschakelaars. Zie ook de duurzame energiescan op % % % % % - 1-4% - 2% <1

23 BIJLAGE D Planning In onderstaande tabel zijn alle maatregelen nogmaals opgesomd. Per maatregel is aangegeven in welke categorie deze valt. Zeker betekent dat wij u zonder meer aanraden de maatregel te treffen. Voorwaardelijk betekent dat de maatregel zeker van toepassing is bij vervanging of vernieuwing. Onzeker wil zeggen dat het een interessante maatregel kan zijn waarbij de specifieke situatie de toepasbaarheid bepaalt. In de laatste kolom wordt de mogelijkheid geboden om een concreet moment aan te geven voor uitvoering van de maatregel. Zeker in die gevallen waarin de gemeente u in het kader van de milieuwetgeving vraagt naar uw plannen op energiegebied kunt u daarvoor onderstaande tabel gebruiken. Nr. Maatregel Categorie Planning 1 Registreer en beoordeel energieverbruiken Zeker 2 Gebruik een digitale thermostaat voor verwarming van de bestuurskamer en commissiekamer Zeker 3 Plaats radiatorfolie Zeker 4 Installeer schakelklokken Zeker 5 6 Controleer de instelling van de schakeltijd van verlichting en ventilatie Maak regelmatig de condensor van koelapparatuur schoon Zeker Zeker 7 Maak verdampers vriezers ijsvrij Zeker 8 Optimaliseer de verwarmingsinstellingen Zeker 9 Isoleer verwarmingsleidingen en appendages Zeker 10 Pas thermostaatkranen toe Zeker 11 Vervang halogeen spots door led variant Zeker 12 Isoleer de vloeren in koelcellen Onzeker 13 Vervang TL lampen door led variant Onzeker 14 Pas zonnecellen toe voor de opwekking van elektriciteit Onzeker 15 Vervang TL lampen door led variant Onzeker Vervang gasgestookte warmwatertoestellen door 16 toestellen met een beter rendement Tabel 8a. Planning van maatregelen Bij renovatie/vervanging

24 Bijlage E Belangrijke adressen Voor fiscale vragen Belastingtelefoon voor ondernemers Telefoon: Internet: belastingdienst.nl/zakelijk/ondernemen/bedrijfskosten_en_investeren/investeringsregelingen Voor vragen aan de helpdesk Groene Euro s Scoren Sportservice Overijssel & Natuur en Milieu Overijssel T: E: I: Voor vragen aan de provincie Overijssel Provincie Overijssel Postbus GB ZWOLLE Telefoon: Internet:

Groene Euro s Scoren Een lagere energierekening houdt uw clubkas in een gezonde conditie! Energieadvies Sportverenigingen

Groene Euro s Scoren Een lagere energierekening houdt uw clubkas in een gezonde conditie! Energieadvies Sportverenigingen Groene Euro s Scoren Een lagere energierekening houdt uw clubkas in een gezonde conditie! Energieadvies Sportverenigingen EV&AC De Tubanters Olympialaan 20 7541 BK Enschede Uitgebracht door: ing. A.R.

Nadere informatie

Energieadvies Sportverenigingen HCK

Energieadvies Sportverenigingen HCK Energieadvies Sportverenigingen HCK HCK: Naam van de vereniging : Hockey Club Kampen Contactpersoon : Jan Kamies Adres : Hilbert van Dijkstraat 3 Postcode en Plaats : 8264 PC Kampen Telefoon : 653.811.622

Nadere informatie

Energieadvies Sportverenigingen. Voetbalvereniging IJVV

Energieadvies Sportverenigingen. Voetbalvereniging IJVV Energieadvies Sportverenigingen Voetbalvereniging IJVV IJVV IJsselmuiden: Naam van de vereniging : IJVV IJsselmuiden Contactpersoon : Wilco Wezenberg Adres : Bergweg 3 Postcode en Plaats : 8271 CC IJsselmuiden

Nadere informatie

Energieadvies Sportverenigingen. AV Isala96

Energieadvies Sportverenigingen. AV Isala96 Energieadvies Sportverenigingen AV Isala96 Isala '96: Naam van de vereniging : AV Isala96 Contactpersoon : Harm Prins Adres : Hilbert van Dijkstraat 7 Postcode en Plaats : PC Kampen Telefoon : 653.8.2

Nadere informatie

Energieadvies Sportverenigingen KJLTC

Energieadvies Sportverenigingen KJLTC Energieadvies Sportverenigingen KJLTC KJLTC: Naam van de vereniging : Kamper Juniores Lawn Tennis Club Contactpersoon : Ben v.d. Kolk Adres : Cellesbroeksweg 2a Postcode en Plaats : 8265 PG Kampen Telefoon

Nadere informatie

Checklist verduurzaming sportverenigingen (tennis etc.)

Checklist verduurzaming sportverenigingen (tennis etc.) Checklist verduurzaming sportverenigingen (tennis etc.) Dit is een voorbeeld van een checklist van een tennisvereniging met 10 kunstgrasbanen en een kantine met kleedruimten. De checklist heeft betrekking

Nadere informatie

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Resultaten energiescan Golfclub Zwolle! Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Hoog elektraverbruik door verlichting en ventilatie Hoge prijs voor energie Besparingspotentieel van 13.000 op energiekosten

Nadere informatie

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd?

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd? Checklist Energiebesparing bedrijven algemeen Met behulp van deze checklist kunt u energiebesparende maatregelen in uw bedrijf inventariseren. Toelichting per maatregel of meer maatregelen kunt u vinden

Nadere informatie

Hoe word je een energiebewuste handelaar?

Hoe word je een energiebewuste handelaar? Hoe word je een energiebewuste handelaar? Verlichting die onnodig brandt, kantoorapparatuur die niet of nauwelijks uitgeschakeld wordt, verwarming, koeling en ventilatiesystemen die onnodig ingeschakeld

Nadere informatie

ENERGENCE Quick-Scan. V.v.E. Voorbeeldig. Project adres: Bespaarstraat 44 1010 EN Amsterdam

ENERGENCE Quick-Scan. V.v.E. Voorbeeldig. Project adres: Bespaarstraat 44 1010 EN Amsterdam ENERGENCE Quick-Scan V.v.E. Voorbeeldig Project adres: Bespaarstraat 44 1010 EN Amsterdam Uitgevoerd door: ENERGENCE Herman van den Berg Westhavenweg 58F 1042 AL Amsterdam Datum: 15-01-2015 Disclaimer:

Nadere informatie

Rapportage Energiescan. van den hoff

Rapportage Energiescan. van den hoff Rapportage Energiescan Metaal algemeen van den hoff Energiecentrum MKB Loodsboot 10 3991 CJ HOUTEN Voor: van den hoff EINDHOVEN Contactpersoon: c.saffrie Dit rapport is opgesteld op basis van de door u

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Energiebesparing. Kantoren A-01

Energiebesparing. Kantoren A-01 Energiebesparing in Kantoren A-01 Meijer Energie- & Milieumanagement BV, Laan van N.O.I. 277, 2593 BS Den Haag. tel: 070-315 57 15 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Bewustwording Organiseer een warme truiendag. Zo kan de verwarming een dag uitblijven en maak je leden bewust van het besparen van energie.

Bewustwording Organiseer een warme truiendag. Zo kan de verwarming een dag uitblijven en maak je leden bewust van het besparen van energie. Energiebeheer Bij duurzaamheid wordt vaak gedacht aan zonnepanelen en LED-verlichting, die grote investeringen vragen. Vaak worden eenvoudige maatregelen (quickwins) vergeten, maar deze kunnen al zorgen

Nadere informatie

Energiebesparingkansen voor Sporthal Steinheim Gemeente Utrechtse Heuvelrug

Energiebesparingkansen voor Sporthal Steinheim Gemeente Utrechtse Heuvelrug Energiebesparingkansen voor Sporthal Steinheim Gemeente Utrechtse Heuvelrug Milieudienst Zuidoost-Utrecht mei 2012 Emi/ UHR1212.S002 opgesteld door beoordeeld door Erwin Mikkers Eginhard Rot versie 2.0,

Nadere informatie

Energieadvies Kantoren AFAC BV

Energieadvies Kantoren AFAC BV Energieadvies Kantoren AFAC BV Uitgebracht door: Energiecentrum Midden- en Kleinbedrijf AFAC BV Steeg 1 6086 EJ Neer Venlo 2 februari 2011 Porskamp Duurzaamheidsprojecten Venlo Deze rapportage is opgemaakt

Nadere informatie

Energieadvies. Naam. Adres. Plaats. Uitgebracht door: Ir. Remco A.G. Janssen. DOORadvies. Borculo, 26 februari 2016 FOTO.

Energieadvies. Naam. Adres. Plaats. Uitgebracht door: Ir. Remco A.G. Janssen. DOORadvies. Borculo, 26 februari 2016 FOTO. Energieadvies FOTO Naam Adres Plaats Uitgebracht door: Ir. Remco A.G. Janssen DOORadvies Borculo, 26 februari 2016 ADO 007 1 van 28 Uw bedrijfsgegevens: Naam van de onderneming : GEANONIMISEERDE VERSIE

Nadere informatie

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016,

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Beste, Bedankt voor het invu llen van de Energiescan. Voor u ligt het adviesrapport. Op basis

Nadere informatie

Hands on energiescan sportverenigingen. Energiek vooruit 18 september 2014

Hands on energiescan sportverenigingen. Energiek vooruit 18 september 2014 Hands on energiescan sportverenigingen Energiek vooruit 18 september 2014 Inhoud 1. Wat houdt de scan in? 2. Uitkomst van de scan 3. Aandacht voor financiering 4. Workshop 1. Wat houdt de scan in? Intake

Nadere informatie

Startadvies Energiebesparing

Startadvies Energiebesparing Startadvies Stephanusplein 1, 7772 BR Hardenberg Startadvies : Op basis van de besparingscheck (zie bijlage) heeft uw woning een indicatief energielabel F. Het energielabel voor woningen loopt van A tot

Nadere informatie

Quick Energie Scan. Betreft: Maasstraat 33, 1972 ZA IJmuiden. Opdrachtgever: BEPROMA. Uitgevoerd door: B.G.P. Wouda. Uitvoeringsdatum: 1 juni 2013

Quick Energie Scan. Betreft: Maasstraat 33, 1972 ZA IJmuiden. Opdrachtgever: BEPROMA. Uitgevoerd door: B.G.P. Wouda. Uitvoeringsdatum: 1 juni 2013 Betreft: Maasstraat 33, 1972 ZA IJmuiden Opdrachtgever: BEPROMA Uitgevoerd door: B.G.P. Wouda Uitvoeringsdatum: 1 juni 2013 1 Inleiding In opdracht van BEPROMA heeft BEPROMA een uitgevoerd in en aan het

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua

Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua Edwin Waelput Tempas Bouwmanagement bv Breda DuurSaam cooperatie ua Het hoofddoel is: het omlaag brengen van uw energierekening door gedragsinvloeden & techniek én het produceren van duurzame energie;

Nadere informatie

MenHunze I~=== Samenvatting Energiescan dorpshuizen in de gemeente Aa en Hunze. ~gemeente. ,. -'.; i-ïïr L._4~~ : gemeente Aa en Hunze : dhr. P.

MenHunze I~=== Samenvatting Energiescan dorpshuizen in de gemeente Aa en Hunze. ~gemeente. ,. -'.; i-ïïr L._4~~ : gemeente Aa en Hunze : dhr. P. Samenvatting Energiescan dorpshuizen in de gemeente Aa en Hunze "":..,. -'.; i-ïïr L._4~~ 0.,..'.~=~ In opdracht van: ~gemeente MenHunze uitgevoerd door SYDlonm:' I~=== Opdrachtgever Namens deze Opdrachtnemer

Nadere informatie

Actief bezig met de I-CE!

Actief bezig met de I-CE! Actief bezig met de I-CE! Speciaal voor dorpshuizen heeft inrg een aantal leuke tips en weetjes over energiebesparing verzameld! In deze mail geeft inrg een aantal tips en weetjes over de I-CE die onlangs

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

gwbo Uitkomsten energiescans verenigingen Kampen Door Ing. Frans van Dijk

gwbo Uitkomsten energiescans verenigingen Kampen Door Ing. Frans van Dijk gwbo Uitkomsten energiescans verenigingen Kampen Door Ing. Frans van Dijk Introductie Ing. Frans van Dijk De presentatie Aanpak Resultaten Rode draad Niet rendabele maatregelen Aanpak Interview Opname

Nadere informatie

VRAGENLIJST ENERGIESCAN HORECA

VRAGENLIJST ENERGIESCAN HORECA VRAGENLIJST ENERGIESCAN HORECA Introductie Met deze vragenlijst kunnen wij een eerste inschatting maken van de mogelijkheden om energie te besparen. Door het formuleer zo volledig mogelijk in te vullen,

Nadere informatie

50% GENIET VAN COMFORT ÉN BESPAAR ENERGIE. NU een Remeha zonneboiler met 1000 voordeel! Zoveel bespaart u!

50% GENIET VAN COMFORT ÉN BESPAAR ENERGIE. NU een Remeha zonneboiler met 1000 voordeel! Zoveel bespaart u! GENIET VAN COMFORT ÉN BESPAAR ENERGIE InstalCenter maakt het ook voor ú betaalbaar! NU een Remeha zonneboiler met 1000 voordeel! Zoveel bespaart u! Mechanische ventilatie: 80% pag. 2 Circulatiepomp: 80%

Nadere informatie

Geef energiezaken de aandacht die zij waard zijn Gun uzelf het financiële voordeel van energiebesparing Gun uzelf het comfort en de uitstraling van

Geef energiezaken de aandacht die zij waard zijn Gun uzelf het financiële voordeel van energiebesparing Gun uzelf het comfort en de uitstraling van Goed voor elkaar! Geef energiezaken de aandacht die zij waard zijn Gun uzelf het financiële voordeel van energiebesparing Gun uzelf het comfort en de uitstraling van energie-efficiëntie Verbeter de werkprestaties

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

U kunt energie besparen. De belangrijkste en meest urgente verbeterpunten worden in onderstaande tabel weergegeven.

U kunt energie besparen. De belangrijkste en meest urgente verbeterpunten worden in onderstaande tabel weergegeven. Dhr. Jansen Voorbeeldstraat 26 9411 VR Voorbeeldstad Beilen: 11 april 2014 Uw adviseur: Floris van Dijk Geachte heer Jansen, Op 2 april 2014 is uw woning door mij onderzocht om de mogelijkheden voor het

Nadere informatie

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal De oplossingen Electromotoren Hergebruik van restwarmte Verwarming Verlichting Perslucht Toepassing PV Warmtepomp WKK installatie Isolatie

Nadere informatie

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Praktische checklist en reminderstickers Besparingstips voor productkoeling Let op ijsaanslag en onderneem actie Besparingtips voor productkoeling Productkoeling

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat.

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Een nieuwe, zuinige ketel? Denk er nu al over na! Is uw ketel oud aan het worden? Wacht niet totdat hij stuk

Nadere informatie

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op 1. Wat is het gemiddelde water-, elektra- en gasverbruik voor een huishouden en wat kost dat per jaar, per maand? Hoeveel betaalt u daarvan aan belasting? Bij een gemiddeld huishouden van 2,2 personen

Nadere informatie

Kenniscentrum InfoMil Energiebesparing bij een sportclub

Kenniscentrum InfoMil Energiebesparing bij een sportclub Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu Energiebesparing bij een sportclub 23 januari 2017 Inhoudsopgave Energiebesparing bij een sportclub 3 Energiezuinige sportveldverlichting 3 Opwekken

Nadere informatie

ALLE MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJTJE VOOR EEN IDEAAL WOON-EN LEEFKLIMAAT WWW.ENERGIESERVICE.NL

ALLE MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJTJE VOOR EEN IDEAAL WOON-EN LEEFKLIMAAT WWW.ENERGIESERVICE.NL ALLE MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJTJE VOOR EEN IDEAAL WOON-EN LEEFKLIMAAT WWW.ENERGIESERVICE.NL Klimaatmakers Veilig en vertrouwd! Warmte en ventilatie zijn essentieel voor een heerlijk klimaat in uw woning.

Nadere informatie

Duurzaam Bouwloket. Informatie over: - Duurzaam (ver)bouwen - Energie besparen - Zelf duurzame energie opwekken - Duurzame financiering - Subsidies

Duurzaam Bouwloket. Informatie over: - Duurzaam (ver)bouwen - Energie besparen - Zelf duurzame energie opwekken - Duurzame financiering - Subsidies Programma 1. Welkom 2. Introductie wijkaanpak; 3. Belangrijkste resultaten maatwerkadviezen; 4. Informatieronden Workshop isolatie Workshop duurzame energie opwekken; 5. Warmtepompen (centraal); 6. Subsidies

Nadere informatie

HR++-glas toepassen. a) Kantoor en/of showroom wordt verwarmd. a) Zelfstandig moment: Nee. Natuurlijk moment: Ja.

HR++-glas toepassen. a) Kantoor en/of showroom wordt verwarmd. a) Zelfstandig moment: Nee. Natuurlijk moment: Ja. Gebouwschil Nummer maatregel 1 Kantoor en/of showroom: Verlies van warmte en koude via beglazing in gemetselde gevel beperken. HR++-glas toepassen. a) Kantoor en/of showroom wordt verwarmd. b) Kantoor

Nadere informatie

Sportverenigingen naar een duurzame energiehuishouding

Sportverenigingen naar een duurzame energiehuishouding Sportverenigingen naar een duurzame energiehuishouding Aanleiding Kansen voor besparingen Belangstelling bij sportverenigingen Resultaten pilotprojecten Project Energieke Sportverenigingen in Borsele Aanvragen

Nadere informatie

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Praktische checklist en reminderstickers Besparingstips voor productkoeling Let op ijsaanslag en onderneem actie Rekenvoordeel supermarkt Een supermarkt van

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel W2N advies bureau in Drachten Freerk Wiersum Inhoud Deel1 Deel2 - Trias energetica - Verbruik/kosten - Constructie/installatie - Monitoring

Nadere informatie

RI&E 3 ADVIES rapport: Energiemaatregelen. Van Elst Grafisch Afwerker BV

RI&E 3 ADVIES rapport: Energiemaatregelen. Van Elst Grafisch Afwerker BV PRAKTISCH MILIEUBELEIDIN DE GRAFIMEDIA RI&E 3 ADVIES rapport: Van Elst Grafisch Afwerker BV Uitgave van: : Dienstencentrum maandag 13 augustus 2012 Rapport van Van Elst Grafisch Afwerker BV te Apeldoorn

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

Energie besparen in en om het huis. Sjaak Vogel Oktober 2010

Energie besparen in en om het huis. Sjaak Vogel Oktober 2010 Energie besparen in en om het huis Sjaak Vogel Oktober 2010 Waarom energie besparen? De kosten van energie nemen toe Energiekosten vormen nu gemiddeld 10% van het besteedbaar inkomen. Hoe zal dat de komende

Nadere informatie

Overzicht energiemarkten

Overzicht energiemarkten Overzicht energiemarkten Op alle vestigingen van Woonbron is er binnenkort een energiemarkt. Onderstaand kunt u lezen wanneer de energiemarkt voor uw vestiging plaatsvindt. Delft Spijkenisse Delfshaven

Nadere informatie

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen Thuis Slim Advies Haal meer winst uit energie Zon Wind Water Gratis tips om energie te besparen Gratis tips om energie te besparen. Haal meer winst uit energie Voorwaarden van verspreiding Je mag dit E-book

Nadere informatie

WONEN IN EEN ENERGIEZUINIGE WONING: PRAKTISCHE INFORMATIE EN TIPS

WONEN IN EEN ENERGIEZUINIGE WONING: PRAKTISCHE INFORMATIE EN TIPS WONEN IN EEN ENERGIEZUINIGE WONING: PRAKTISCHE INFORMATIE EN TIPS Wonen Zuid vindt duurzaam en energiezuinig bouwen belangrijk. Dit is beter voor ons milieu en huurders kunnen hiermee besparen op hun energierekening.

Nadere informatie

Recapitulatie voortgang woning Nul73

Recapitulatie voortgang woning Nul73 Daviottenweg 30 5222 BH s-hertogenbosch (Nederland) Telefoon nr. (+31) 73 623 00 33 ww.in2cmove.com info@in2cmove.com KvK nr. 16025664 s-hertogenbosch BTW nr. NL 0036.66.402 ING 107.75.75 ABN AMRO 53.86.56.204

Nadere informatie

Investeer NU in uw eigen zonnepanelen!

Investeer NU in uw eigen zonnepanelen! Web pagina : www.installatietechniekdwcschoutens.nl E mail : its@brunssum.net Zonne-energie Investeer NU in uw eigen zonnepanelen! Hoe werkt Zonnestroom? Voor het opwekken van zonnestroom heb je nodig:

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 1

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 1 informatie MOLENBUURT FASE 1 NOVEMBER 2015 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2016 wil Intermaris bij 20 woningen aan de Stellingmolen, Weidemolen en

Nadere informatie

Quickscan energiebesparing

Quickscan energiebesparing Quickscan energiebesparing Golf Club Zeegersloot Kromme Aarweg 5 Alphen a/d Rijn Samen op weg naar 30% besparing! ~ 1 15 maart 2013 Inleiding Als relatie van etb a. hogenes bv heeft u gebruik gemaakt van

Nadere informatie

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx EnergieBesparen Alle tips in een overzicht Pascal Wierckx Inleiding De meeste huishoudens betalen teveel voor hun energierekening. Door eenvoudige tips op te volgen kan met weinig moeite veel geld bespaard

Nadere informatie

Stichtse Vecht Isoleert 1.0 Nut & Noodzaak

Stichtse Vecht Isoleert 1.0 Nut & Noodzaak Stichtse Vecht Isoleert 1.0 Nut & Noodzaak Doel van deze presentatie energie besparen lagere energie rekening comfort verhogend máár? Duurzame Vecht - van Dijk B&A isolatie actie bestaande bouw Nov. 2016

Nadere informatie

OPNAME FORMULIER ENERGIELABEL. Adres: Dorpsstraat 1. familiejansen@teylingen.nl

OPNAME FORMULIER ENERGIELABEL. Adres: Dorpsstraat 1. familiejansen@teylingen.nl OPNAME FORMULIER ENERGIELABEL Naam: Fam. Jansen Adres: Dorpsstraat 1 Postcode: Woonplaats: Email: Woningtype: 1111 AA Sassenheim familiejansen@teylingen.nl Meanderwoning Datum: 16 januari 2013 1. VRAGEN

Nadere informatie

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Rekenen aan rendement zonnepanelen Monique van der Meij Energie-adviseur Monique.vanderMeij@flynth.nl mobiel: 06 53 26 19 68 LTO Noord Programma Ondernemer

Nadere informatie

De zon als energiebron!

De zon als energiebron! De zon als energiebron! Zelf elektriciteit opwekken met de zon? Door middel van (diverse) subsidie(s) is het zéér rendabel! Met zonnepanelen verlaagt u uw energiekosten. Deze besparing wordt alleen maar

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 2

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 2 informatie MOLENBUURT FASE 2 JANUARI 2016 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2016 wil Intermaris bij 40 woningen aan de Paltrokmolen in Purmerend de vloer

Nadere informatie

Sportverenigingen scoren met energiebesparing

Sportverenigingen scoren met energiebesparing Sportverenigingen scoren met energiebesparing Stimular, de werkplaats voor Duurzaam Ondernemen Stefan Romijn 010 238 28 27 www.stimular.nl ONDERZOEK CO2 Koelkast: 4 Vriezer: - 18 Elke graad temperatuurverhoging

Nadere informatie

Tabel 12. Erkende maatregelen voor energiebesparing in hotels en restaurants. Gebouwschil. Ruimteventilatie 3-5. Ruimteverwarming 10 13

Tabel 12. Erkende maatregelen voor energiebesparing in hotels en restaurants. Gebouwschil. Ruimteventilatie 3-5. Ruimteverwarming 10 13 12. Hotels en restaurants Inrichtingen waar logies verschaft wordt voor kortstondig verblijf in hotels en motels of inrichtingen waar hoteldienstverlening plaatsvindt (zoals pensions en appartementhotels)

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers

Zonne-energie voor ondernemers Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Johannes Zijlstra 20-03-2013 LTO Noord Advies Zonne energie; drijvende kracht!? 1 Zonuren Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling

Nadere informatie

Zonne-energie gratis en schoon

Zonne-energie gratis en schoon Zonne-energie gratis en schoon Samen gaan we voor duurzaam Genieten van de zon. Buiten in de tuin, in het park of op het strand. De zon geeft ons gratis energie. We kunnen de zon ook op een andere manier

Nadere informatie

Zonne-energie financieel

Zonne-energie financieel Zijtak OZ 39 7833 AN Nieuw Amsterdam Tel: 0591 532347 E mail: info@zon-panelen.nl Zonne-energie financieel Deze handleiding geeft een overzicht van het financiële plaatje van zonnestroom voor particulieren,

Nadere informatie

Tabel 5.5 Aangewezen erkende maatregelen voor energiebesparing voor onderwijs. Gebouwschil. Ruimteventilatie. Ruimteverwarming 7

Tabel 5.5 Aangewezen erkende maatregelen voor energiebesparing voor onderwijs. Gebouwschil. Ruimteventilatie. Ruimteverwarming 7 Onderwijs Instellingen waar onderwijs, opleidingen en cursussen worden aangeboden met of zonder praktijkonderwijs. De inrichting heeft overwegend een onderwijsfunctie zoals aangehaald in het Bouwbesluit

Nadere informatie

OPNAME FORMULIER ENERGIELABEL. Adres: Dorpsstraat 1. familiejansen@teylingen.nl

OPNAME FORMULIER ENERGIELABEL. Adres: Dorpsstraat 1. familiejansen@teylingen.nl OPNAME FORMULIER ENERGIELABEL Naam: Fam. Jansen Adres: Dorpsstraat 1 Postcode: Woonplaats: Email: Woningtype: 1111 AA Sassenheim familiejansen@teylingen.nl Drive-inwoning 4 lagen Datum: 16 januari 2013

Nadere informatie

De energieprestatievergoeding

De energieprestatievergoeding De energieprestatievergoeding Radewijkbrink 9-15, Enschede Striepebrink 10-16, Enschede Inhoudsopgave Inleiding 2 Waarom energie opwekkende woningen? 3 Wat is gebouw- en gebruik gebonden gebruik? 4 Wat

Nadere informatie

Versterken naar nul-op-de-meter

Versterken naar nul-op-de-meter Versterken naar nul-op-de-meter Inhoudsopgave 1. Goed wonen voor iedereen... 2 2. Ons plan in tien stappen 3 3. Nul-op-de-meter: wat is dat? 4 4. Hoe doen we dat? 5 5. Wat kost dat? 6 2 1. Goed wonen voor

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Voorbeeldproject voor een gecombineerde inzet van duurzame energiebronnen voor de productie van warmte en elektriciteit Presentatie 18 dec. VV. Berkum Eddy Bramer

Nadere informatie

Lekker wonen, lagere lasten

Lekker wonen, lagere lasten Lekker wonen, lagere lasten Lees hoe u energie kunt besparen met het energiepakket van Woonservice. Het energiepakket Een huishouden is gemiddeld 150,- per maand kwijt aan energie. Dat is een kwart van

Nadere informatie

Analyse energiegebruik regiokantoor Gooilust Natuurmonumenten

Analyse energiegebruik regiokantoor Gooilust Natuurmonumenten Analyse energiegebruik regiokantoor Gooilust Natuurmonumenten Maart 2013 W.Haver, Energiek Milieu Advies, energiecoördinator Natuurmonumenten Inleiding Natuurmonumenten streeft er naar klimaatneutraal

Nadere informatie

A (zie toelichting in bijlage)

A (zie toelichting in bijlage) Energielabel gebouw Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden A (zie toelichting in bijlage) Dit gebouw Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

De energierekening van 600 naar

De energierekening van 600 naar De energierekening van 600 naar Philip Wolbert Isaac Cordal: Politicians discussing global warming (Sculpture Berlin, 2011) Bungalow uit 1963, 200 m2, 650 m3 inhoud. Gekocht eind 2006 Eerste vastgestelde

Nadere informatie

Installatie overzicht bij EPC-concepten

Installatie overzicht bij EPC-concepten Installatie overzicht bij EPC-concepten Dit boekje geeft een overzicht van de belangrijkste installaties zoals die nu op de markt aanwezig zijn. PelserHartman probeert u een zo volledig mogelijk overzicht

Nadere informatie

Lekker wonen, lagere lasten

Lekker wonen, lagere lasten Lekker wonen, lagere lasten Lees hoe u energie kunt besparen met het energiepakket van Woonservice. Lekker wonen, lagere lasten Het energiepakket van Woonservice Energiekosten bepalen voor een groot deel

Nadere informatie

Winst door kleine energiebesparings - maatregelen en aanpassing van gedrag. Bespaar geld en energie zonder (grote) investering!

Winst door kleine energiebesparings - maatregelen en aanpassing van gedrag. Bespaar geld en energie zonder (grote) investering! Winst door kleine energiebesparings - maatregelen en aanpassing van gedrag Bespaar geld en energie zonder (grote) investering! informatie avond 4 Juli 2016 Verbruik & kosten gemiddeld huishouden (2,2 personen)

Nadere informatie

De zon als energiebron

De zon als energiebron De zon als energiebron Voor bedrijven nog aantrekkelijker! Panelen die elektra opwekken worden ook wel zonnepanelen of PV (in Engels photo voltaic) panelen genoemd. De panelen worden aangesloten op één

Nadere informatie

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant?

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Energie verwarming en SWW Stijgende prijzen woningen zonder spouwisolatie Woningen met enkel glas Woningen zonder dakisolatie 2 1 Energie elektriciteit

Nadere informatie

Rapportage Energiebus

Rapportage Energiebus Rapportage Energiebus Nieuwe Leliestraat Amsterdam Type woningen: 14 portiekwoningen, 70 m2 Bouwjaar: 1974 Op verzoek van: Bewonerscommissie Nieuwe Leliestraat Verhuurder: De Alliantie Datum: 21-10-2014

Nadere informatie

Zuinig met energie. waar je thuis bent...

Zuinig met energie. waar je thuis bent... Zuinig met energie waar je thuis bent... Goed voor het milieu en voor uw portemonnee HEEMwonen investeert fors in energiebesparende maatregelen. Dit doen we heel bewust. Zo verlagen we de energielasten

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

4 Energiebesparingsadvies

4 Energiebesparingsadvies 4 Energiebesparingsadvies 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte

Nadere informatie

Ruinerwold. Energie Neutraal. // Energiescan. Ruinerwold Energie Neutraal. Toelichting

Ruinerwold. Energie Neutraal. // Energiescan. Ruinerwold Energie Neutraal. Toelichting Ruinerwold Energie Neutraal // Energiescan Ruinerwold Energie Neutraal Toelichting De energiescan is zo opgezet dat er voor een minimum aan kosten, een advies gegeven kan worden, geheel afgestemd op de

Nadere informatie

Energiescan. van: De Brink 6 te: 9999 DM Ons Dorp op: 15 maart 2014 door: Matthes Advies

Energiescan. van: De Brink 6 te: 9999 DM Ons Dorp op: 15 maart 2014 door: Matthes Advies Energiescan van: De Brink 6 te: 9999 DM Ons Dorp op: 15 maart 2014 door: Matthes Advies Energiescan voor woningen in opdracht van: de heer E. Scanner Straat en nr. gekeurde woning: De Brink 6 Postcode:

Nadere informatie

Is uw verbruik normaal?

Is uw verbruik normaal? Is uw verbruik normaal? Maar dit mag ons niet doen vergeten wat zijn kostprijs en effecten op het milieu zijn. Ook al hebben we geen vat op de prijzen, ons verbruik kunnen we wel zelf beïnvloeden. Deze

Nadere informatie

LED VERLICHTING & VvE s

LED VERLICHTING & VvE s LED VERLICHTING & VvE s LED s make a difference in the world! Energiezuinig wonen De ontwikkelingen gaan snel anno 2015! Een snel groeiend aantal VvE s ontdekt: 1. De hoge besparingsresultaten. Gebruik

Nadere informatie

Veilig op vakantie door slim verlichten

Veilig op vakantie door slim verlichten Offerte SLIMMER Huis Sanne Kruithoven & Peter Vlierbes Haarlem Situatie: Sanne Kruithoven en Peter Vlierbes wonen samen met hun zoon in een moderne tweeonder-een-kapwoning aan de Postelstraat 94, 1234

Nadere informatie

Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie

Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2014 Revisie: 001 Opgesteld

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 18-12-2012

Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht Particulieren Door zelf zonne-energie op te wekken bespaart u op uw energierekening. Uw stroomtarief is opgebouwd uit een kaal leveringstarief, energiebelasting

Nadere informatie

3 Energiegebruik huidige situatie

3 Energiegebruik huidige situatie 3 Energiegebruik huidige situatie 3.1 Het Energie Prestatie Certificaat In het kader van de Europese regelgeving (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van de woning, een energiecertificaat

Nadere informatie

ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL

ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO 2 -zuinig vervoer Verlichting

Nadere informatie

ENERGIEZUINIG WONEN 10 tips

ENERGIEZUINIG WONEN 10 tips ENERGIEZUINIG WONEN 10 tips 1 Je woning isoleren en begin daar waar isoleren het meeste oplevert, dus waarmee je je energievraag zo veel mogelijk terugbrengt. Veel mensen kopen eerst zonnepanelen om energie

Nadere informatie

Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk

Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk Geert-Jan Persoon Adviseur woningkwaliteit Vereniging Nederlandse Woonbond Nieuwe Achtergracht 17 1018 XV Amsterdam 020-5517784 www.woonbond.n www.bespaarenergiemetdewoonbond.nl

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN 4 juli 2007 19:11 uur Blz. 1 / 8 cursus Luc Volders - 2-7-2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: FB Projectgegevens: testpand 1234AB Software: EPA-W Kernel 1.09 07-06-2007 Vabi Software

Nadere informatie

Hoe verbruikt ú minder gas?

Hoe verbruikt ú minder gas? Hoe verbruikt ú minder gas? Ardo de Graaf 06-520 56179 52 0 NB s zomers meer zon op noordelijk halfrond s Winters meer zon op zuidelijk halfrond Warme golfstroom zomer&winter, deze komt ongeveer tot het

Nadere informatie