Rapportage minderheden 2003

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rapportage minderheden 2003"

Transcriptie

1 Rapportage minderheden 2003

2

3 Rapportage minderheden 2003 Onderwijs, arbeid en sociaal-culturele integratie Redactie: Jaco Dagevos Mérove Gijsberts Carlo van Praag Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag, oktober 2003

4 Het Sociaal en Cultureel Planbureau is ingesteld bij Koninklijk Besluit van 30 maart Het Bureau heeft tot taak: a wetenschappelijke verkenningen te verrichten met het doel te komen tot een samenhangende beschrijving van de situatie van het sociaal en cultureel welzijn hier te lande en van de op dit gebied te verwachten ontwikkelingen; b bij te dragen tot een verantwoorde keuze van beleidsdoelen, benevens het aangeven van voor- en nadelen van de verschillende wegen om deze doeleinden te bereiken; c informaties te verwerven met betrekking tot de uitvoering van interdepartementaal beleid op het gebied van sociaal en cultureel welzijn, teneinde de evaluatie van deze uitvoering mogelijk te maken. Het Bureau verricht zijn taak in het bijzonder waar problemen in het geding zijn, die het beleid van meer dan één departement raken. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is als coördinerend minister voor het sociaal en cultureel welzijn verantwoordelijk voor het door het Bureau te voeren beleid. Omtrent de hoofdzaken van dit beleid treedt de minister in overleg met de minister van Algemene Zaken, van Justitie, van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, van Financiën, van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, van Economische Zaken, van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag 2003 SCP-publicatie 2003/13 Zet- en binnenwerk: Mantext, Moerkapelle Omslagontwerp: Bureau Stijlzorg, Utrecht Omslagfoto s: Hollandse Hoogte, Amsterdam Verspreiding in België: Maklu-Distributie Somersstraat 13-15, B-2018 Antwerpen isbn issn nur 740 Dit rapport is gedrukt op chloorvrij papier. Sociaal en Cultureel Planbureau Parnassusplein VX Den Haag Tel. (070) Fax (070) Website:

5 Inhoud Voorwoord 1 Deel i Inleidende beschouwingen 1 Algemene inleiding Inhoud en opbouw van dit rapport Gebruikte begrippen Nieuwe bronnen 10 2 Demografie Inleiding Buitenlandse migratie Aantallen en demografische structuur Ruimtelijke spreiding Gezinsvorming Samenvatting 31 Noten 33 Deel II Onderwijs 3 Opleidingsniveau en taalbeheersing Inleiding Verschillen in opleiding binnen migrantengroepen Determinanten van opleidingsniveau Beheersing en gebruik van de Nederlandse taal Conclusies 59 Noten 62 4 Minderheden in het basisonderwijs Inleiding De deelname aan voor- en vroegschoolse voorzieningen Het aanvangsniveau in groep Tussentijdse prestaties in de groepen 4, 6 en Het eindniveau en de adviezen Oorzaken van achterstanden Conclusies Bijlage B4 Prestatieverschillen in leerjaren tussen autochtone en 102 allochtone leerlingen 107 Noten 108 v

6 5 Voortgezet onderwijs, beroepsonderwijs en hoger onderwijs Inleiding De eerste fase van het voortgezet onderwijs Eindexamen en diploma s in het voortgezet onderwijs Zonder diploma uit het onderwijs Het middelbaar beroepsonderwijs en het hoger onderwijs Conclusies 136 Bijlage B5 140 Noten Het onderwijsbeleid ten aanzien van de minderheden Inleiding Landelijk en gemeentelijk onderwijsbeleid Voor- en vroegschoolse educatie Het basisonderwijs: Gewichtenregeling, onderwijskansenbeleid en algemeen kwaliteitsbeleid Het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (goa) en de brede school Onderwijs in allochtone levende talen (oalt) Taalontwikkeling en kopklassen Voortgezet onderwijs: Onderwijskansenbeleid, evenredige deelname aan havo/vwo, de Cumi-regeling en speciale voorzieningen voor neveninstromers De brede school in het voortgezet onderwijs Tegengaan van spijbelen en drop-out uit het voortgezet onderwijs Het secundair beroepsonderwijs: doorstroom en voortijdig schoolverlaten Het hoger onderwijs Conclusies Een verkenning van het onderwijsbeleid voor minderheden in acht gemeenten Inleiding Bestuurlijk-organisatorische kenmerken van het goa-beleid Het tweede landelijk beleidskader onderwijsachterstanden ( ) Enkele lokale aandachtspunten Zwarte en witte scholen: segregatie in het onderwijs Conclusies Slotbeschouwing 189 Bijlage B6 Overzicht van onderwijsbeleidsnota s en overige notities, per gemeente 192 Noten 197 vi Inhoud

7 Deel III Arbeid 7 Werkloosheid en uitkeringsafhankelijkheid Komt de verbetering van de arbeidsmarktpositie van minderheden in het gedrang? Bronnen Arbeidsmarktparticipatie Ontwikkelingen in de arbeidsmarktparticipatie Variatie in participatie in Werkloosheid Ontwikkelingen in de werkloosheid van minderheden Omvang en samenstelling van de werkloosheid Arbeidservaring en reden van uitstroom (jongere) werkloze minderheden De werkloosheid van minderheden en het rendement op hun menselijk kapitaal Minderheden met een uitkering Conclusies 226 Bijlage B7 Regressieanalyse werkloosheid autochtonen (ebb 02) 228 Noten Werkende minderheden: beroepsniveau, tijdelijke banen en mobiliteit Inleiding Welk aandeel van de etnische minderheden heeft werk? Ontwikkelingen in de nettoparticipatie Hoe heeft men de huidige baan gevonden? Blijvend aan de onderkant van de beroepenstructuur? Van tijdelijke naar vaste banen Dynamiek in de loopbanen van werkende minderheden Positieveranderingen, consequenties en motieven Loopbaanperspectieven: interne en externe mobiliteitsgeneigdheid Conclusies 252 Logistische regressie mobiliteitsgeneigdheid en promotiekansen 254 Noten Arbeidsmarktbeleid: ontwikkelingen op landelijk en gemeentelijk niveau Aangrijpingspunten voor het beleid Beleidsontwikkelingen Algemeen arbeidsmarktbeleid Specifiek arbeidsmarktbeleid voor minderheden Nadere verkenning van het arbeidsmarktbeleid voor minderheden in acht gemeenten 296 Inhoud vii

8 9.3.1 Inleiding De (veranderende) context van het gemeentelijk beleid Arbeidsmarkt(toeleidings-)beleid en aandacht voor minderheden Conclusies 305 Bijlage B9 308 Noten 313 Deel IV Sociaal-culturele integratie en wederzijdse beeldvorming 10 Sociaal-culturele integratie: contacten, cultuur en oriëntatie op de eigen groep Wat is sociaal-culturele integratie? De sociaal-culturele integratie van minderheden in Ontwikkelingen in sociaal-culturele integratie door de jaren heen 334 Bijlage B10 Sociaal-culturele integratie 350 Noten Wederzijdse beeldvorming Inleiding Autochtonen over allochtonen Allochtonen over autochtonen Conclusie 387 Bijlage B Deel V Samenvatting en slotbeschouwing 1 Algemene inleiding Demografie Opleidingsniveau en taalbeheersing Basisonderwijs Voortgezet onderwijs, beroepsonderwijs en hoger onderwijs Het onderwijsbeleid Werk en werkloosheid Het arbeidsmarktbeleid Sociaal-culturele integratie Wederzijdse beeldvorming Slotbeschouwing 435 Bijlage A Gebruikte databestanden 441 Literatuur 449 Publicaties van het scp 457 viii Inhoud

9 Voorwoord De integratie van etnische minderheden heeft de onverminderde aandacht van het beleid en van de samenleving als geheel. Er gaat nauwelijks een dag voorbij zonder dat de media ons berichten over allerhande obstakels die zich in dit integratieproces voordoen. Zelfs is de jarenlang sluimerende discussie over ruimtelijke spreiding van minderheden ineens weer opgelaaid. Aan dit onderwerp heeft het Sociaal en Cultureel Planbureau (scp) overigens een van zijn vorige minderhedenrapportage gewijd (Rapportage minderheden Concentratie en segregatie). Als vanzelf valt in de berichtgeving het licht op het conflict waarmee de confrontatie tussen bevolkingsgroepen en tussen culturen gepaard gaat. Binnenlandse en buitenlandse politieke ontwikkelingen van de laatste jaren zijn daaraan uiteraard niet vreemd. Intussen voltrekt zich een belangrijk deel van het integratieproces buiten de schijnwerpers. In deze negende aflevering van de Rapportage minderheden laat het scp zien dat allochtone kinderen in toenemende mate profiteren van het Nederlandse onderwijs en dat hun maatschappelijk perspectief daarmee aanmerkelijk gunstiger is dan dat van hun ouders. Zij lopen ook in op hun autochtone leeftijdsgenootjes. Het probleem ligt in het tempo van de vooruitgang. Dat verschilt naar gelang de soort leerstof en de etnische achtergrond van de leerling, maar laat tevens ruimte voor een meer pessimistische visie. Ontegenzeggelijk is er vooruitgang, maar het is evenzeer een feit dat momenteel nog hele jaargangen allochtone leerlingen de school zonder bevredigende kwalificaties verlaten. De sociale perspectieven van minderheden zijn niet alleen afhankelijk van hun schoolprestaties, maar ook van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Lange tijd toonde die een hoge absorptiecapaciteit, waarvan de minderheden op zijn minst proportioneel de vruchten hebben geplukt. Sinds twee jaar is het echter gedaan met de expansie. Dit rapport kan van de economische terugslag niet meer dan de eerste gevolgen laten zien. Onder alle bevolkingsgroepen stijgt de werkloosheid; bij een deel van de minderheden gaat dat sneller dan bij de autochtonen, bij een ander deel langzamer. Het feit dat juist de allochtone jeugd sterk wordt getroffen, geeft reden tot zorg. De analyse beperkte zich in voorgaande minderhedenrapportages hoofdzakelijk tot het onderwijs en de arbeidsmarkt. Dit keer is echter een deel van het rapport gereserveerd voor andere onderwerpen, te weten de culturele oriëntatie van de minderheden en het beeld dat zij van de autochtonen hebben. Omgekeerd is ook het beeld dat autochtonen zich van de minderheden vormen onderzocht. De resultaten zijn moeilijk in enkele woorden samen te vatten, maar in elk geval blijkt dat in sommige etnische groepen de sociale en culturele afstand tot de Nederlandse samenleving, ook in de tweede generatie, nog aanzienlijk is. Enkele harde demografische indicatoren die in 1

10 hoofdstuk 2 van dit rapport worden opgevoerd, ondersteunen deze conclusie. In dit verband kan ook worden verwezen naar een ander, dit jaar verschenen, rapport van het scp, getiteld Trouwen over de grens. Achtergronden van partnerkeuze van Turken en Marokkanen in Nederland. Het scp heeft een empirisch-kwantitatieve traditie in de behandeling van sociale vraagstukken en ook deze Rapportage minderheden bedient zich ruimschoots van cijfers. Voor een meer kwalitatieve benadering is gekozen in de gelijktijdig met deze rapportage verschijnenende publicatie Een ander succes. De keuzes van Marokkaanse meisjes. Deze publicatie, verschenen als siswo-rapport, is voortgekomen uit een samenwerking tussen het siswo-instituut voor Maatschappijwetenschappen en het scp. Statistische waarnemingen van het scp vormen hier de achtergrond voor een verder kwalitatief ingevuld portret van Marokkaanse meisjes. Prof. dr. Paul Schnabel Directeur scp 2

11 Deel I: Inleidende beschouwingen

12

13 1 Algemene inleiding Carlo van Praag 1.1 Inhoud en opbouw van dit rapport Dit is de negende aflevering in een reeks van door het Sociaal en Cultureel Planbureau (scp) vervaardigde minderhedenrapportages. Sinds 1993 werd aanvankelijk jaarlijks, sinds 1999 tweejaarlijks, een gedetailleerd overzicht gegeven van de sociale positie van de etnische minderheden in onze samenleving, met aandacht voor het beleid dat gevoerd wordt ter verbetering van deze positie. In deze rapporten ligt de nadruk vrijwel steeds op de positie van de minderheden in het onderwijs en op de arbeidsmarkt, maar bij gelegenheid is ook aandacht gegeven aan huisvesting en segregatie (1995) of werden subgroepen uit de minderheden extra belicht, zoals de jongeren (1997) en de ouderen (1998). In de huidige aflevering worden wederom onderwijs en arbeid uitvoerig besproken, in respectievelijk de delen ii en iii. Daarbij is het oog speciaal gericht op enkele gunstige trends die in de tweede helft van de jaren negentig werden gesignaleerd, te weten het inhaalproces van de etnische minderheden in het onderwijs en hun verbeterende positie op de arbeidsmarkt (snel dalende werkloosheid). Hebben deze trends zich voortgezet en is er al iets te zeggen over de gevolgen van de economische stagnatie sinds 2001? De grote belangstelling die zowel de beleidsvoerders als het scp steeds hebben gehad voor de sociale positie van de etnische minderheden, en voor hun achterstand op de overige bevolking in het bijzonder, zou bijna doen vergeten dat de minderheden naast een sociale, ook een etnisch-culturele positie in de Nederlandse samenleving hebben. De minderheden zijn afkomstig uit diverse niet-westerse landen, en voor een groot deel behoren zij nog tot de eerstegeneratie-immigranten die hun jeugd nog op zijn minst gedeeltelijk in het land van herkomst hebben doorgebracht. Zij zullen in meerdere of mindere mate nog drager zijn van de cultuur van het herkomstland, maar ook hun kinderen zullen via hen nog indringend met deze culturen geconfronteerd zijn. In welke mate de leden van etnische minderheden zich inderdaad cultureel onderscheiden van de omringende Nederlandse samenleving, wordt in dit rapport empirisch nagegaan. Het rapport kon zich daartoe baseren op de data van een grote survey onder de vier grootste minderheidsgroepen, de spva 02 (zie 1.3). Voorts komt in dit rapport het onderwerp wederzijdse beeldvorming aan de orde. Welke opvattingen en attitudes hebben de autochtone Nederlanders over de etnische minderheden en, omgekeerd, hoe denken allochtonen over autochtonen? Het was oorspronkelijk de bedoeling dat deze vraag beantwoord zou worden aan de hand van de reeds genoemde spva 02, waaraan niet alleen werd deelgenomen door de etnische 5

14 minderheden, maar ook door een vergelijkingssteekproef van autochtone Nederlanders. Door omstandigheden kwamen de gegevens van deze autochtone vergelijkingssteekproef echter niet tijdig binnen, waardoor zij niet meer in deze rapportage konden worden verwerkt. Voor de opvattingen van de autochtone Nederlanders wordt daarom geput uit een ander onderzoek, te weten de survey Beeldvorming over minderheden (bom 02), waarover meer in paragraaf 1.3. De beschouwingen over culturele oriëntatie en wederzijdse beeldvorming vormen samen deel iv van dit rapport. De totale opbouw van dit rapport is daarmee als volgt. Deel I Inleidende beschouwingen 1 Algemene inleiding 2 Demografie Deel ii Onderwijs 3 Opleidingsniveau en taalbeheersing 4 Minderheden in het basisonderwijs 5 Voortgezet onderwijs, beroepsonderwijs en hoger onderwijs 6 Het onderwijsbeleid ten aanzien van de minderheden Deel iii Arbeid 7 Werkloosheid en uitkeringsafhankelijkheid 8 Werkende minderheden: beroepsniveau, tijdelijke banen en mobiliteit 9 Arbeidsmarktbeleid: ontwikkelingen op landelijk en gemeentelijk niveau Deel iv Culturele oriëntatie bij etnische minderheden; hun beeld van de Nederlanders 10 Sociaal-culturele integratie: contacten, cultuur en oriëntatie op de eigen groep 11 Wederzijdse beeldvorming Deel V Samenvatting Nieuwe migrantengroepen Vanouds zijn de minderhedenrapportages van het scp sterk gericht op de vier grootste minderheidsgroepen, te weten de Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen. Gedurende vele decennia domineerden deze groepen het beeld, maar in de jaren negentig is daarin verandering gekomen. Door de immigratie van asielzoekers zijn thans in de minderhedenbevolking van Nederland ook andere herkomstlanden sterk vertegenwoordigd. Te denken valt aan Irakezen, Afghanen, Somaliërs, Iraniërs en nog diverse andere Aziatische, Afrikaanse, en trouwens ook Europese, herkomstlanden. Over deze nieuwe groepen is nog weinig informatie beschikbaar, maar momenteel wordt in deze lacune voorzien door de spva 03 (zie 1.3), die speciaal op deze nieuwe groepen is gericht. De resultaten zullen worden opgenomen in de Integratiemonitor 2004, die door het Instituut voor Sociologisch-Economisch Onderzoek (iseo) van de 6 Algemene inleiding

15 Erasmus Universiteit wordt uitgebracht onder verantwoordelijkheid van het scp. De voorliggende rapportage is dus nog steeds hoofdzakelijk gericht op de vier genoemde oude minderheidsgroepen, die momenteel samen ongeveer 60% van de totale etnische-minderheidsbevolking uitmaken 1.2 Gebruikte begrippen Etnische minderheden en niet-westerse allochtonen De term etnische minderheden is een verzamelterm voor een aantal nogal uiteenlopende groepen. Wat zij gemeenschappelijk hebben, is een eigen etnische identiteit én een relatief grote kans op maatschappelijke achterstand. Zij zijn op die gronden indertijd aangewezen als doelgroepen van het minderhedenbeleid. Deze doelgroepen zijn onder te verdelen in twee hoofdcategorieën: groeperingen die op grond van hun herkomstland tot de minderheden worden gerekend en groeperingen die op grond van andere kenmerken als minderheidsgroepering worden beschouwd. Groepen die hun herkomst vinden in Turkije, Marokko, Suriname, de Antillen, Portugal, Spanje, Italië, Griekenland, Tunesië en Kaapverdië alsmede een deel van de (ex-)joegoslaven (nl. de arbeidsmigranten uit de jaren zestig en zeventig) vallen in de eerste categorie. De tweede categorie bestaat uit Molukkers, vluchtelingen, en verblijfsgerechtigde asielzoekers. Zij worden niet (of niet meer) op grond van hun geboorteland of dat van hun ouders tot de etnische minderheden gerekend. Bij de Molukkers is dit criterium niet meer toe te passen omdat er al een derde generatie is: in Nederland geboren uit ouders die zelf ook in Nederland geboren zijn. Vluchtelingen en asielzoekers vinden weliswaar hun herkomst in een groot aantal landen, maar het is niet deze herkomst die het criterium vormt, maar de wijze waarop zij toegang hebben gevonden tot Nederland. Vluchtelingen en verblijfsgerechtigde asielzoekers vallen voor een groot deel samen met de populatie personen afkomstig van buiten de oeso. Daaronder zou ook Indonesië vallen, maar de meeste personen die hun herkomst in dat land vinden, zijn repatrianten uit het voormalig Nederlands-Indië die al in Nederland waren ingeburgerd, ver voordat het minderhedenbeleid ontstond. Zij verkeren door de bank genomen niet in een achterstandspositie en worden niet tot de minderheden gerekend. Voor personen die zelf in Nederland zijn geboren en dientengevolge niet meer in directe zin aan een bepaalde minderheid zijn toe te wijzen, wordt uitgegaan van de herkomst van de ouders. Als gevolg daarvan doet zich de noodzaak voor van een keuze tussen een beperkte en een ruime definitie. In de ruime definitie worden personen van gemengde herkomst toegerekend aan de minderheden en niet aan de autochtone bevolking. Dit is de definitie die bij de toepassing van beleidsmaatregelen wordt gehanteerd. De operationalisering is in werkelijkheid gecompliceerder, doordat personen die zelf in het buitenland zijn geboren maar wier beide ouders in Nederland zijn geboren, niet tot de minderheden worden gerekend. Materieel maakt dit echter weinig verschil. Algemene inleiding 7

16 Binnen afzienbare termijn dient zich een derde generatie minderheden aan. Voor de Molukkers is deze situatie, zoals gezegd, al een feit. Of leden van deze derde generatie nog als etnische minderheden moeten worden beschouwd, is thans nog een punt van discussie. De toevoeging verblijfsgerechtigd bij de asielzoekers impliceert dat alleen personen die hier legaal zijn gevestigd tot de doelgroep worden gerekend. Illegalen gelden niet als doelgroep van het beleid. Het begrip etnische minderheden is zoals gezegd van beleidsmatige oorsprong; in de bevolkingsstatistieken van het cbs wordt het niet gehanteerd. De meest nabijliggende categorie die daarin wel voorkomt is die van de niet-westerse allochtonen. Daartoe behoren de groepen van wie de eigen geboortegrond dan wel die van hun ouders gelegen is in Turkije, Marokko, Suriname, de Nederlandse Antillen plus Aruba of een groot aantal andere niet-westerse landen in Azië en Afrika. Tot zover komen zij overeen met de etnische minderheden. Echter, ook Zuid- en Oost-Europese groepen worden tot de etnische minderheden gerekend, maar zij vallen buiten de definitie van niet-westerse allochtonen. Ook de Molukkers vallen hierbuiten. Daarentegen behoort, omgekeerd, een deel van de niet-westerse allochtonen niet tot de etnische minderheden. Het gaat daarbij om personen die hun herkomst weliswaar in niet-westerse landen vinden, maar die hier desondanks niet als asielzoeker of vluchteling zijn gekomen. In deze rapportage staan vier etnische minderheden centraal die tevens onder de cbs-definitie van niet-westerse allochtonen vallen, zodat de discrepantie tussen de begrippen de lezer geen parten hoeft te spelen. Op diverse plaatsen in dit rapport worden echter ook andere groepen van allochtonen in de beschouwing betrokken, zij het veelal zonder verdere onderverdeling naar specifieke herkomstlanden. Dat is slechts gebeurd bij een deel van de demografische beschouwing in hoofdstuk 3. Deze haakt nu eenmaal sterk aan bij de bevolkingsstatistiek van het cbs. Het begrip integratie Het begrip integratie kent tal van definities, maar verwijst in zijn meest algemene vorm naar de mate waarin en de wijze waarop etnische minderheden deel worden van de ontvangende samenleving. Het staat daarbij voor zowel het proces als het op een bepaald moment waargenomen tussenresultaat van dit proces. Integratie is minder dwingend of radicaal dan assimilatie. Terwijl assimilatie gewoonlijk wordt opgevat als een proces (of een eindresultaat daarvan) waarbij een etnische minderheid al haar belangrijke onderscheidende kenmerken verliest, houdt integratie in dat die kenmerken in meerdere of mindere mate behouden (kunnen) blijven. In welke mate integratie ruimte laat voor het behoud van deze kenmerken, is onderwerp van voortdurende maatschappelijke discussie. De term integratie wordt door het beleid gehanteerd als doelstelling van het minderhedenbeleid en daarmee neemt het afstand van een 8 Algemene inleiding

17 assimilatiepolitiek, zonder dat in alle opzichten concreet wordt welk doel het beleid dan wel beoogt. Zoveel is duidelijk dat de positie van de etnische minderheden in de toekomst niet gekenmerkt mag worden door sociale achterstand. In het onderwijs en op de arbeidsmarkt, in hun inkomenspositie en in hun huisvesting moeten zij op hetzelfde niveau komen als de overige bevolking. Over de wenselijkheid van een dergelijke integratie, die ook zou kunnen worden aangeduid als sociaal-structurele integratie, is weinig verschil van mening. Sociaal-structurele integratie heeft dan ook steeds centraal gestaan in de rapportages van het scp. Meer in het bijzonder viel de nadruk daarbij op de onderwijsdeelname en de arbeidsmarktparticipatie van de etnische minderheden. In het voorliggende rapport krijgt echter ook sociaal-culturele positie van etnische minderheden behoorlijke aandacht. Over de wenselijkheid van sociaal-culturele integratie bestaat minder eenduidigheid. Sociaal-culturele integratie staat in dit rapport voor de mate waarin de etnische minderheden een aantal gangbare waarden en normen van de Nederlandse samenleving delen en voor de mate van contact die zij met autochtonen onderhouden. Bij de keuze van deze waarden en normen wordt als ijkpunt een modern westers wereldbeeld gehanteerd, dat gekenmerkt wordt door het ideaal van de individuele menselijke ontplooiing, sociale gelijkheid (ook tussen mannen en vrouwen), secularisme en een democratische machtsregulering. Het zal duidelijk zijn dat dit wereldbeeld ook binnen de westerse cultuurkring niet door iedereen in dezelfde mate wordt onderschreven. Men kan hooguit constateren dat de ontwikkeling van de westerse cultuur zich in een reeds eeuwen durend moderniseringsproces in deze richting heeft ontwikkeld en dat de waarden en normen van een groot deel van de bevolking hierdoor in belangrijke mate zijn gekleurd. In grote delen van de wereld heeft dit moderniseringsproces zich in mindere mate voltrokken en wordt anders gedacht over de rechten van de enkeling versus het belang van de groep, over de rollen van de geslachten, over de betekenis van de religie in het openbare leven en over de legitimering van het gezag. Vanuit deze hypothese van cultureel contrast zijn in de spva 02 vragen opgenomen over religie, vrouwenemancipatie, familiezin en autonomie van kinderen. De resultaten worden in hoofdstuk 11 van dit rapport besproken. In dat hoofdstuk wordt ook aandacht besteed aan het sociale contact tussen de etnische minderheden en de autochtone meerderheid. Een grote sociale en culturele afstand tussen bevolkingsgroepen zal gepaard gaan met een negatieve beeldvorming over en weer. In welke mate daarvan in het huidige Nederland sprake is, vormt onderwerp van het laatste hoofdstuk van dit rapport. Algemene inleiding 9

18 1.3 Nieuwe bronnen In de voorliggende minderhedenrapportage wordt op ruime schaal gebruikgemaakt van nieuwe bronnen. De meest gebruikte bestanden zijn de volgende. Sociale positie en voorzieningengebruik van allochtonen (spva) Van deze survey kwam onlangs de aflevering 2002 beschikbaar. Het is daarmee de vijfde editie van de spva. In totaal is hiermee een tijdreeks beschikbaar die veertien jaar beslaat ( ). De survey is, net zoals de voorgaande edities, gehouden onder de vier grootste minderheidsgroeperingen Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen en omvat de thema s onderwijs, arbeid, sociaal-culturele oriëntatie en contact met autochtonen; als bijzonder thema is in deze aflevering opgenomen de wederzijdse beeldvorming van allochtonen en autochtonen (zie ook hieronder bij het onderzoek bom). Prima-onderzoek Voor gegevens over schoolprestaties van leerlingen uit de minderheden wordt gebruikgemaakt van de onderzoeken naar de schoolprestaties en schoolloopbanen van leerlingen in het primair onderwijs (Prima). De laatste editie van 2000/ 01 is recentelijk beschikbaar gekomen voor analyse. Ook hier is een tijdreeks beschikbaar van vijf afleveringen ( ). Het databestand bevat een groot aantal variabelen die relevant zijn voor de verklaring van prestatieverschillen tussen leerlingen uit verschillende etnische groepen. vocl-cohorten Voor de analyse van schoolkeuzen en schoolloopbanen van leerlingen uit de minderheden in het voortgezet onderwijs zijn bewerkingen uitgevoerd op de voclcohorten (Voortgezet onderwijs cohort leerlingen) van het cbs. Deze bestanden bevatten gegevens over de schoolloopbanen van leerlingen die in 1993 en 1999 zijn begonnen met voortgezet onderwijs. Voor de analyse waren de gegevens beschikbaar tot en met het schooljaar 2000/ 01. De Enquête beroepsbevolking (ebb) Aangezien de autochtonen nog niet beschikbaar zijn in de spva van 2002, worden in deze rapportage de allochtonen waar mogelijk vergeleken met cijfers uit de ebb. De nieuwste editie van 2002 is inmiddels beschikbaar voor analyse. Daarnaast kan met behulp van de ebb terug gegaan worden in de tijd tot Beeldvorming over minderheden (bom) Dit onderzoek is in 2002 opdracht van het scp gehouden onder 3000 deelnemers aan het computerpanel van het onderzoeksbureau GfK. Aangezien de resultaten van het autochtone deel van de spva 02 niet tijdig beschikbaar waren, is het onderzoek bom gebruikt als bron van informatie over beeldvorming bij autochtonen. 10 Algemene inleiding

19 Bevolkingsstatistieken van het cbs Voor demografische informatie over migratie en de omvang van de minderhedenbevolking wordt gebruikgemaakt van de gegevens uit de bevolkingsstatistieken van het Centraal Bureau voor de Statistiek (cbs). Deze gegevens zijn gebaseerd op informatie die het cbs ontvangt uit de Gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens (gba). Gedetailleerde cijfermatige informatie over de hierboven besproken bestanden is te vinden in de bijlage bij dit rapport. Algemene inleiding 11

20

21 2 Demografie Carlo van Praag 2.1 Inleiding Traditiegetrouw bevat de Rapportage minderheden een demografisch hoofdstuk. Weliswaar heeft de demografie van de minderheden niet direct te maken met hun positie in de sociale structuur van Nederland, maar zij is wel relevant voor de omvang van de eventuele problematiek. Verder kunnen demografische indicatoren een aardig licht werpen op de sociaal-culturele oriëntatie van de minderheden, waaraan in dit rapport een apart hoofdstuk is gewijd. De immigranten zijn veelal afkomstig uit culturen waarin de individualisering en de vrouwenemancipatie minder ver zijn voortgeschreden dan in onze huidige Nederlandse samenleving. In deze culturen trouwen vrouwen jonger en zij krijgen eerder, en meer, kinderen dan in westerse maatschappijen gebruikelijk is. Echtscheiding is doorgaans zeldzamer. In hoeverre dat voor hier gevestigde immigranten en hun nazaten nog steeds geldt, zal in dit hoofdstuk worden nagegaan. De mate waarin met groepsgenoten dan wel met autochtone Nederlanders wordt gehuwd is een andere demografische indicator die iets vertelt over de culturele afstand tussen de etnische minderheden en de omringende samenleving (De Valk et al. 2001). Een laatste reden om dit rapport inhoudelijk te openen met een demografisch hoofdstuk is het rijke nieuwe materiaal dat de Bevolkingsstatistiek tegenwoordig over diverse allochtone groepen bevat. Voor dit hoofdstuk is dan ook bij de Bevolkingsstatistiek aangeknoopt en, afgezien van enkele uitzonderingen, niet bij surveymateriaal. Tot deze uitzonderingen behoort de indeling in migrantentypen, die in dit hele rapport een rol speelt als achtergrondvariabele, maar die slechts met behulp van de Survey positie en voorzieningengebruik allochtonen (spva) kon worden geconstrueerd. De informatie uit de Bevolkingsstatistiek is ontleend aan cbs-publicaties, zoals de verschillende afleveringen van de Maandstatistiek van de bevolking (inmiddels opgevolgd door het kwartaalblad Bevolkingstrends), de periodieke publicatie Allochtonen in Nederland en de statistieken die het cbs via zijn webpagina s (StatLine) beschikbaar stelt. Deze bronnen zijn in de tekst van dit hoofdstuk gespecificeerd. In de literatuurlijst zijn ze slechts in algemene zin opgenomen, dus als cbs, Maandstatistiek van de bevolking, diverse afleveringen enzovoort. 2.2 Buitenlandse migratie Sinds de jaren zestig ligt het aantal migranten uit het buitenland vrijwel voortdurend boven het getal van de migranten die het land verlaten. Ook in de recente periode van 1995 tot en met 2001 was nog steeds sprake van een duidelijk en bovendien toenemend 13

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Cretien van Campen m.m.v. Maaike

Nadere informatie

Factsheet Demografische ontwikkelingen

Factsheet Demografische ontwikkelingen Factsheet Demografische ontwikkelingen 1. Inleiding In deze factsheet van ACB Kenniscentrum aandacht voor de demografische ontwikkelingen in Nederland en in het bijzonder in de provincie Noord-Holland.

Nadere informatie

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Onderwijs Het aandeel in de bevolking van 15 tot 64 jaar dat het onderwijs reeds heeft verlaten en hun onderwijscarrière

Nadere informatie

Administratieve correcties in de bevolkingsstatistieken

Administratieve correcties in de bevolkingsstatistieken Maarten Alders en Han Nicolaas Het saldo van administratieve afvoeringen en opnemingen is doorgaans negatief. Dit saldo wordt vaak geïnterpreteerd als vertrek naar het buitenland. Het aandeel in het totale

Nadere informatie

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald 7. Vaker werkloos In is de arbeidsdeelname van niet-westerse allochtonen gedaald. De arbeidsdeelname onder rs is relatief hoog, zes van de tien hebben een baan. Daarentegen werkten in slechts vier van

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Facts en figures Integratie etnische minderheden 2005

Facts en figures Integratie etnische minderheden 2005 Facts en figures Integratie etnische minderheden 2005 1. Demografische gegevens over etnische minderheden Per 1 januari 2005 telde de Nederlandse bevolking 3,1 miljoen (3.122.717) allochtonen. De omvang

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n)

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n) Raadsinformatiebrief (openbaar) gemeente Maassluis Aan de leden van de gemeenteraad in Maassluis Postbus 55 3140 AB Maassluis T 010-593 1931 E gemeente@maassluis.nl I www.maassluis.nl ons kenmerk 2010-4748

Nadere informatie

Allochtonenprognose 2002 2050: bijna twee miljoen niet-westerse allochtonen in 2010

Allochtonenprognose 2002 2050: bijna twee miljoen niet-westerse allochtonen in 2010 Allochtonenprognose 22 25: bijna twee miljoen niet-westerse allochtonen in 21 Maarten Alders Volgens de nieuwe allochtonenprognose van het CBS neemt het aantal niet-westerse allochtonen toe van 1,6 miljoen

Nadere informatie

4. Kans op echtscheiding

4. Kans op echtscheiding 4. Kans op echtscheiding Niet-westerse allochtonen hebben een grotere kans op echtscheiding dan autochtonen. Tussen de verschillende groepen niet-westerse allochtonen bestaan in dit opzicht echter grote

Nadere informatie

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten Persbericht Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), Wetechappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), Wetechappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Embargo t/m woedag 16 december 2015, 11.00 uur

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

5. Onderwijs en schoolkleur

5. Onderwijs en schoolkleur 5. Onderwijs en schoolkleur Niet-westerse allochtonen verlaten het Nederlandse onderwijssysteem gemiddeld met een lager onderwijsniveau dan autochtone leerlingen. Al in het basisonderwijs lopen allochtone

Nadere informatie

CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970

CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970 CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970 Lian Kösters, Paul den Boer en Bob Lodder* Inleiding In dit artikel wordt de arbeidsparticipatie in Nederland tussen 1970

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

8. Werken en werkloos zijn

8. Werken en werkloos zijn 8. Werken en werkloos zijn In 22 is de arbeidsdeelname van allochtonen niet meer verder gestegen. Onder autochtonen is het aantal personen met werk nog wel licht toegenomen. De arbeidsdeelname onder Surinamers,

Nadere informatie

De integratie van Antillianen in Nederland. Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden

De integratie van Antillianen in Nederland. Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden De integratie van Antillianen in Nederland Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden De integratie van Antillianen in Nederland Willem Huijnk - Wetenschappelijk onderzoeker

Nadere informatie

2004-01 VOORWERK 29-01-2004 14:40 Pagina i. Emancipatie in estafette

2004-01 VOORWERK 29-01-2004 14:40 Pagina i. Emancipatie in estafette 2004-01 VOORWERK 29-01-2004 14:40 Pagina i Emancipatie in estafette 2004-01 VOORWERK 29-01-2004 14:41 Pagina ii 2004-01 VOORWERK 29-01-2004 14:41 Pagina iii Emancipatie in estafette De positie van vrouwen

Nadere informatie

Fact sheet Overige niet-westerse allochtonen in Amsterdam Groei overige niet-westerse allochtonen, 1992-2005 (procenten)

Fact sheet Overige niet-westerse allochtonen in Amsterdam Groei overige niet-westerse allochtonen, 1992-2005 (procenten) Fact sheet nummer 2 februari 2006 Overige niet-westerse allochtonen in Amsterdam Tussen 1992 en 2005 is de groep overige niet-westerse allochtonen in Amsterdam met maar liefst 86% toegenomen. Tot deze

Nadere informatie

Samenvatting. Wat is de kern van de Integratiekaart?

Samenvatting. Wat is de kern van de Integratiekaart? Samenvatting Wat is de kern van de Integratiekaart? In 2004 is een begin gemaakt met de ontwikkeling van een Integratiekaart. De Integratiekaart is een project van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatie

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2005 Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Het inwonertal van Amsterdam is in 2004 met ruim 4.000 personen tot 742.951

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2006 Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Na een aantal jaren van groei is door een toenemend vertrek

Nadere informatie

Werk en uitkering van Turkse en Marokkaanse immigranten

Werk en uitkering van Turkse en Marokkaanse immigranten Arno Sprangers, Aslan Zorlu, Joop Hartog en Han Nicolaas De arbeidsdeelname van Turkse en Marokkaanse immigranten die in de jaren negentig naar Nederland zijn gekomen, is vergelijkbaar met die van immigranten

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

FORUM Factsheet Jeugdwerkloosheid,

FORUM Factsheet Jeugdwerkloosheid, FORUM Factsheet Jeugdwerkloosheid, @ FORUM, Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling, september 29 Samenvatting De werkloosheid onder de 1 tot 2 jarige Nederlanders is in het 2 e kwartaal van 29 met

Nadere informatie

Oudkomers in beeld De schatting van een mogelijke doelgroep. Werkdocument 71

Oudkomers in beeld De schatting van een mogelijke doelgroep. Werkdocument 71 Oudkomers in beeld De schatting van een mogelijke doelgroep Werkdocument 71 Oudkomers in beeld De schatting van een mogelijke doelgroep Werkdocument 71 Paul Tesser Sociaal en Cultureel Planbureau Rob

Nadere informatie

Voortijdig schoolverlaters: een kwetsbare groep op de arbeidsmarkt

Voortijdig schoolverlaters: een kwetsbare groep op de arbeidsmarkt : een kwetsbare groep op de arbeidsmarkt Harry Bierings en Robert de Vries Direct nadat zij school hadden verlaten, maar ook nog vier jaar daarna, hebben voortijdig naar verhouding vaak geen baan. Als

Nadere informatie

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Suzanne Peek Gescheiden moeders stoppen twee keer zo vaak met werken dan niet gescheiden moeders. Ook beginnen ze vaker met werken. Wanneer er

Nadere informatie

Scholen in de Randstad sterk gekleurd

Scholen in de Randstad sterk gekleurd Scholen in de Randstad sterk gekleurd Marijke Hartgers Autochtone en niet-westers allochtone leerlingen zijn niet gelijk over de Nederlandse schoolvestigingen verdeeld. Dat komt vooral doordat niet-westerse

Nadere informatie

CBS-berichten: Arbeidsmigratie naar en uit Nederland

CBS-berichten: Arbeidsmigratie naar en uit Nederland André Corpeleijn* Inleiding Arbeidsmigratie is de laatste tien jaar weer in de belangstelling gekomen. De uitbreiding van de Europese Unie en de komst van Oost-Europese werknemers naar Nederland hebben

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING kaarten 1 en 2 Spreiding allochtonen in Den Haag kaart 1 kaart 2 uit Indonesië totaal

Nadere informatie

Jongeren op de arbeidsmarkt

Jongeren op de arbeidsmarkt Jongeren op de arbeidsmarkt Tanja Traag In 23 was 11 procent van alle jongeren werkloos. Jongeren die geen onderwijs meer volgen, hebben een andere positie op de arbeidsmarkt dan jongeren die wel een opleiding

Nadere informatie

Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik

Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik ITS, Radboud Universiteit Nijmegen Roelof Schellingerhout 024 3653500 r.schellingerhout@its.ru.nl 5 februari 2013 Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en

Nadere informatie

Bijlage bij hoofdstuk 4 Opleiding en taal

Bijlage bij hoofdstuk 4 Opleiding en taal Jaarrapport integratie 7 Jaco Dagevos en Mérove Gijsberts Sociaal en Cultureel Planbureau, november 7 Bijlage bij hoofdstuk 4 Opleiding en taal Monique Turkenburg en Mérove Gijsberts B4.1 Een vergelijking

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Tempo vergrijzing loopt op

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Tempo vergrijzing loopt op Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-083 17 december 2010 9.30 uur Tempo vergrijzing loopt op Komende 5 jaar half miljoen 65-plussers erbij Babyboomers leven jaren langer dan vooroorlogse

Nadere informatie

De Tilburgse Integratiemonitor 2011. Analyse van beschikbare gegevens

De Tilburgse Integratiemonitor 2011. Analyse van beschikbare gegevens De Tilburgse Integratiemonitor 2011 Analyse van beschikbare gegevens Gemeente Tilburg Team Onderzoek & Informatie September 2011 De Tilburgse Integratiemonitor 2011 Team Onderzoek & Informatie 2 Samenvatting

Nadere informatie

De leefsituatie van allochtone ouderen in Nederland

De leefsituatie van allochtone ouderen in Nederland De leefsituatie van allochtone ouderen in Nederland VORDERINGEN OP SCHOOL 1 2 VORDERINGEN OP SCHOOL De leefsituatie van allochtone ouderen in Nederland Stand van zaken, ontwikkelingen en informatielacunes

Nadere informatie

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt s op de arbeidsmarkt Moniek Coumans De arbeidsdeelname van alleenstaande moeders is lager dan die van moeders met een partner. Dit verschil hangt voor een belangrijk deel samen met een oververtegenwoordiging

Nadere informatie

Nederland: van immigratie- naar emigratieland?

Nederland: van immigratie- naar emigratieland? Han Nicolaas Sinds 196 is Nederland in feite vrijwel onafgebroken een immigratieland geweest: het aantal immigranten naar Nederland overtrof het aantal mensen dat Nederland verliet. Aan deze situatie is

Nadere informatie

10. Veel ouderen in de bijstand

10. Veel ouderen in de bijstand 10. Veel ouderen in de bijstand Niet-westerse allochtonen ontvangen 2,5 keer zo vaak een uitkering als autochtonen. Ze hebben het vaakst een bijstandsuitkering. Verder was eind 2002 bijna de helft van

Nadere informatie

Arbeidsmarkttransities van recente niet-westerse immigranten in Nederland

Arbeidsmarkttransities van recente niet-westerse immigranten in Nederland Arbeidsmarkttransities van recente niet-westerse immigranten in Nederland Jennissen, R.P.W. & Oudhof, J. (Reds.). 2007. Ontwikkelingen in de maatschappelijke participatie van allochtonen: Een theoretische

Nadere informatie

Voortijdig schoolverlaten 0c het voortgezet et onderwijs in

Voortijdig schoolverlaten 0c het voortgezet et onderwijs in e088 Voortijdig schoolverlaten 0c olverlaten vanuit het voortgezet et onderwijs in Nederland en 21 gemeenten naar herkomstgroepering en geslacht Antilianen- Toelichting bij geleverde everde maatwerktabellen

Nadere informatie

Allochtone Nederlandse ouderen: de onverwachte oude dag in Nederland

Allochtone Nederlandse ouderen: de onverwachte oude dag in Nederland Allochtone Nederlandse ouderen: de onverwachte oude dag in Nederland Cor Hoffer cultureel antropoloog / socioloog c.hoffer@parnassiabavogroep.nl 1 Onderwerpen: gezondheidszorg en cultuur demografische

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Amersfoort 2011

Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Amersfoort 2011 Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Amersfoort 2011 De positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit (meting 2) J. de Boom P. van Wensveen A. Weltevrede P. Hermus

Nadere informatie

Rotterdamse Risicogroepen 2014 Een monitor van de maatschappelijke positie van Rotterdamse risicogroepen

Rotterdamse Risicogroepen 2014 Een monitor van de maatschappelijke positie van Rotterdamse risicogroepen Rotterdamse Risicogroepen 2014 Een monitor van de maatschappelijke positie van Rotterdamse risicogroepen J. de Boom A. Weltevrede P. van Wensveen Y. Seidler M. van San P. Hermus Rotterdamse Risicogroepen

Nadere informatie

Jaarrapport integratie 2012

Jaarrapport integratie 2012 Jaarrapport integratie 2012 Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer x geheim nihil (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met 0 (0,0) het getal is kleiner dan de helft van

Nadere informatie

Clash der culturen. Het ontstaan van een multiculturele samenleving Carlo van Praag

Clash der culturen. Het ontstaan van een multiculturele samenleving Carlo van Praag b i o - w e t e n s c h a p p e n e n m a a t s c h a p p i j Clash der culturen Het ontstaan van een multiculturele samenleving Carlo van Praag Er is bijna geen ander Europees land waar de bevolkingstoename

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Fact sheet nummer 9 juli 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Er zijn in Amsterdam bijna 135.000 jongeren in de leeftijd van 15 tot 27 jaar (januari 2013). Veel jongeren volgen een opleiding of

Nadere informatie

Marokkaanse Nederlanders in Helmond 2011

Marokkaanse Nederlanders in Helmond 2011 Marokkaanse Nederlanders in Helmond 2011 De positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit (meting 2) J. de Boom P. van Wensveen A. Weltevrede P. Hermus Y. Seidler M. van San

Nadere informatie

Afhankelijk van een uitkering in Nederland

Afhankelijk van een uitkering in Nederland Afhankelijk van een uitkering in Nederland Harry Bierings en Wim Bos In waren 1,6 miljoen huishoudens voor hun inkomen afhankelijk van een uitkering. Dit is ruim een vijfde van alle huishoudens in Nederland.

Nadere informatie

Demografische kenmerken van Tsjechen en Slowaken in Nederland

Demografische kenmerken van Tsjechen en Slowaken in Nederland Demografische kenmerken van Tsjechen en Slowaken in Nederland Lada Mulalic, Carel Harmsen en Ko Oudhof Sinds de toetreding van en tot de EU is het aantal Tsjechen en Slowaken in Nederland sterk toegenomen.

Nadere informatie

Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun partners

Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun partners Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun s Karin Hagoort en Maaike Hersevoort In 24 verdienden samenwonende of gehuwde vrouwen van 25 tot 55 jaar ongeveer de helft van wat hun s verdienden. Naarmate het

Nadere informatie

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Fact sheet nummer 1 januari 211 Eigen woningbezit 1e en Aandeel stijgt, maar afstand blijft Het eigen woningbezit in Amsterdam is de laatste jaren sterk toegenomen. De

Nadere informatie

Kenmerken van wanbetalers zorgverzekeringswet

Kenmerken van wanbetalers zorgverzekeringswet Publicatiedatum CBS-website: 16 juli 2007 Kenmerken van wanbetalers zorgverzekeringswet Centraal Bureau voor de Statistiek Samenvatting Op 1 januari 2006 is de nieuwe Zorgverzekeringswet inwerking getreden,

Nadere informatie

De verdeling van arbeid en zorg tussen vaders en moeders

De verdeling van arbeid en zorg tussen vaders en moeders De verdeling van arbeid en zorg tussen vaders en moeders Marjolein Korvorst en Tanja Traag Het krijgen van kinderen dwingt ouders keuzes te maken over de combinatie van arbeid en zorg. In de meeste gezinnen

Nadere informatie

Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Tilburg 2010

Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Tilburg 2010 Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Tilburg 2010 Een nulmeting van hun positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit J. de Boom A. Weltevrede P. van Wensveen M. van

Nadere informatie

Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Lelystad 2011

Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Lelystad 2011 Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Lelystad 2011 De positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit (meting 2) J. de Boom P. van Wensveen A. Weltevrede P. Hermus Y.

Nadere informatie

Marokkaanse Nederlanders in Zeist 2011

Marokkaanse Nederlanders in Zeist 2011 Marokkaanse Nederlanders in Zeist 2011 De positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit (meting 2) J. de Boom P. van Wensveen A. Weltevrede P. Hermus Y. Seidler M. van San

Nadere informatie

Marokkaanse Nederlanders in Veenendaal 2011

Marokkaanse Nederlanders in Veenendaal 2011 Marokkaanse Nederlanders in Veenendaal 2011 De positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit (meting 2) J. de Boom P. van Wensveen A. Weltevrede P. Hermus Y. Seidler M. van

Nadere informatie

Allochtonen aan het werk

Allochtonen aan het werk José Gouweleeuw en Carel Harmsen Opleidingsniveau is ook voor de belangrijkste verklarende variabele voor het al dan niet hebben van werk, en voor het soort beroep dat zij uitoefenen. Deze conclusie kan

Nadere informatie

Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Rotterdam 2010

Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Rotterdam 2010 Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Rotterdam 2010 Een nulmeting van hun positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit J. de Boom A. Weltevrede P. van Wensveen M.

Nadere informatie

Geboorteplaats en etnische samenstelling van Surinamers in Nederland

Geboorteplaats en etnische samenstelling van Surinamers in Nederland Chan Choenni 1) en Carel Harmsen Anders dan het geval is voor de bevolking in Suriname zelf, is er geen gedetailleerde informatie beschikbaar over de etnische samenstelling van de Surinaamse bevolking

Nadere informatie

Antilliaanse Nederlanders in Spijkenisse 2011

Antilliaanse Nederlanders in Spijkenisse 2011 Antilliaanse Nederlanders in Spijkenisse 2011 De positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit (meting 2) J. de Boom P. van Wensveen A. Weltevrede P. Hermus Y. Seidler M.

Nadere informatie

Arbeidsaanbod naar sociaaldemografische kenmerken

Arbeidsaanbod naar sociaaldemografische kenmerken CPB Memorandum Sector : Arbeidsmarkt en Welvaartsstaat Afdeling/Project : Arbeid Samensteller(s) : Rob Euwals, Daniël van Vuuren, Adri den Ouden, Janneke Rijn Nummer : 171 Datum : 12 december 26 Arbeidsaanbod

Nadere informatie

Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Den Haag 2011

Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Den Haag 2011 Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Den Haag 2011 De positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit (meting 2) J. de Boom P. van Wensveen A. Weltevrede P. Hermus Y.

Nadere informatie

De jeugd in Nederland, enkele cijfers

De jeugd in Nederland, enkele cijfers De jeugd in Nederland, enkele cijfers De jeugd in Nederland, enkele cijfers Factsheet ten behoeve van de Conferentie Operatie Jong 2005 Op weg naar meer samenhang in het jeugdbeleid 12 september 2005,

Nadere informatie

Kenmerken van wanbetalers zorgverzekeringswet

Kenmerken van wanbetalers zorgverzekeringswet Publicatiedatum CBS-website: 22 augustus 2007 Kenmerken van wanbetalers zorgverzekeringswet Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring der tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x = geheim

Nadere informatie

Marokkaanse Nederlanders in Utrecht 2011

Marokkaanse Nederlanders in Utrecht 2011 Marokkaanse Nederlanders in Utrecht 2011 De positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit (meting 2) J. de Boom P. van Wensveen A. Weltevrede P. Hermus Y. Seidler M. van San

Nadere informatie

szw0001052 Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid s-gravenhage, 23 november 2000 Aanleiding

szw0001052 Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid s-gravenhage, 23 november 2000 Aanleiding szw0001052 Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid s-gravenhage, 23 november 2000 Aanleiding Naar aanleiding van vragen over de hoge arbeidsongeschiktheidspercentages

Nadere informatie

PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005 2025 voor provincies

PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005 2025 voor provincies PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 225 voor provincies Andries de Jong 1) In 26 hebben het Ruimtelijk Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek voor het eerst

Nadere informatie

Prognose van emigratie op basis van een retourmigratiemodel

Prognose van emigratie op basis van een retourmigratiemodel Andries de Jong en Han Nicolaas In de nieuwe bevolkingsprognose is de emigratie voor het eerst gemodelleerd aan de hand van het retourpercentage. Voor zes herkomstgroeperingen zijn veronderstellingen opgesteld

Nadere informatie

Inhoudsopgave hoofdstuk 2

Inhoudsopgave hoofdstuk 2 -46- Inhoudsopgave hoofdstuk 2 Samenvatting hoofdstuk 2 Tabellen: 2.1 Loop van de bevolking 2.2 Loop van de bevolking in Haaglanden per gemeente, Zuid-Holland en Nederland in 2013 2.3 Loop van de bevolking

Nadere informatie

Uit elkaars buurt. De invloed van etnische concentratie op integratie en beeldvorming. Mérove Gijsberts Jaco Dagevos

Uit elkaars buurt. De invloed van etnische concentratie op integratie en beeldvorming. Mérove Gijsberts Jaco Dagevos Uit elkaars buurt Uit elkaars buurt De invloed van etnische concentratie op integratie en beeldvorming Mérove Gijsberts Jaco Dagevos Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag, juni 2005 Het Sociaal en

Nadere informatie

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie

Demografie van de allochtonen in Nederland

Demografie van de allochtonen in Nederland Joop Garssen, Han Nicolaas en Arno Sprangers In slechts enkele decennia is de samenstelling van de Nederlandse bevolking naar herkomst sterk veranderd. Het aantal niet-westerse allochtonen vertienvoudigde

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

Antilliaanse Nederlanders in Dordrecht 2011

Antilliaanse Nederlanders in Dordrecht 2011 Antilliaanse Nederlanders in Dordrecht 2011 De positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit (meting 2) J. de Boom P. van Wensveen A. Weltevrede P. Hermus Y. Seidler M. van

Nadere informatie

Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Tilburg 2011

Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Tilburg 2011 Antilliaanse en Marokkaanse Nederlanders in Tilburg 2011 De positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit (meting 2) J. de Boom P. van Wensveen A. Weltevrede P. Hermus Y.

Nadere informatie

Bevolkingsprognose 2008-2050: veronderstellingen over emigratie

Bevolkingsprognose 2008-2050: veronderstellingen over emigratie Bevolkingsprognose -: veronderstellingen over emigratie Han Nicolaas De uitkomsten van de nieuwe bevolkings- en allochtonenprognose zijn mede gebaseerd op veronderstellingen over het toekomstig aantal

Nadere informatie

Allochtonen in de politiek

Allochtonen in de politiek Allochtonen in de politiek In dit dossier kunt u informatie vinden over de participatie van allochtonen in de Nederlandse politiek. Wie heeft recht om te stemmen? Hoeveel allochtonen zijn volksvertegenwoordiger?

Nadere informatie

Marokkaanse Nederlanders in Gouda 2012

Marokkaanse Nederlanders in Gouda 2012 Marokkaanse Nederlanders in Gouda 2012 De positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit (meting 3) J. de Boom P. van Wensveen P. Hermus A. Weltevrede M. van San Marokkaanse

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 Het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) werd opgeheven op 26 juli 1950. In maart en

Nadere informatie

Zeeuwse Verhuisatlas deel III

Zeeuwse Verhuisatlas deel III Zeeuwse Verhuisatlas deel III Verhuizen meer mensen naar de stad of naar het platteland? Zeeuws-Vlaanderen Middelburg, augustus 2012 Sociale Staat van Zeeland Colofon SCOOP 2012 Samenstelling Ankie Smit

Nadere informatie

Mannen en vrouwen in Nederland

Mannen en vrouwen in Nederland en vrouwen in Nederland Elma Wobma Ondanks de voortdurend veranderende samenstelling van de Nederlandse bevolking en huishoudens zijn vrouwen in de hoogste leeftijdsgroepen nog steeds fors oververtegenwoordigd.

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Maandelijkse cijfers over de werkloze beroepsbevolking van het CBS en nietwerkende werkzoekenden van het UWV

Maandelijkse cijfers over de werkloze beroepsbevolking van het CBS en nietwerkende werkzoekenden van het UWV 16 februari 2012 Maandelijkse cijfers over de werkloze beroepsbevolking van het CBS en nietwerkende werkzoekenden van het UWV Samenvatting Het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) en UWV publiceren

Nadere informatie

De feiten: arbeidsmigratie door de jaren heen

De feiten: arbeidsmigratie door de jaren heen De feiten: arbeidsmigratie door de jaren heen Jeannette Schoorl Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) Den Haag NIDI/NVD/CBS Seminar arbeidsmigratie 30 maart 2011 Onderwerpen Historische

Nadere informatie

Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking

Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking Ronald van Bekkum (UWV), Harry Bierings en Robert de Vries In arbeidsmarktbeleid en in statistieken van het CBS wordt een duidelijk onderscheid gemaakt

Nadere informatie

Bevolkingsprognose 2002 2050: anderhalf miljoen inwoners erbij

Bevolkingsprognose 2002 2050: anderhalf miljoen inwoners erbij Bevolkingsprognose 22 25: anderhalf miljoen inwoners erbij Andries de Jong Volgens de nieuwe bevolkingsprognose van het CBS zal het inwonertal van Nederland toenemen van de huidige 16,2 miljoen naar 17,7

Nadere informatie

Constructie van de variabele Etnische afkomst

Constructie van de variabele Etnische afkomst Constructie van de variabele Etnische afkomst Ter inleiding geven we eerst een aantal door verschillende organisaties gehanteerde definities van een allochtoon. Daarna leggen we voor het SiBO-onderzoek

Nadere informatie

EIM onderdeel van Panteia

EIM onderdeel van Panteia EIM onderdeel van Panteia Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Onderzoek voor Bedrijf & Beleid Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Zoetermeer, 30 januari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Maandelijkse cijfers over de werklozen en niet-werkende werkzoekenden van het CBS en UWV WERKbedrijf.

Centraal Bureau voor de Statistiek. Maandelijkse cijfers over de werklozen en niet-werkende werkzoekenden van het CBS en UWV WERKbedrijf. 9 juli 2010 Maandelijkse cijfers over de werklozen en niet-werkende werkzoekenden van het CBS en UWV WERKbedrijf Samenvatting Het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) en UWV publiceren maandelijks

Nadere informatie

Opleidingsniveau stijgt

Opleidingsniveau stijgt Opleidingsniveau stijgt Grote doorstroom naar hogere niveaus Meer leerlingen vanuit vmbo naar havo Grote groep mbo ers naar het hbo 10 Jongens groeien gedurende hun onderwijsloopbaan Jongens na een diploma

Nadere informatie

Voortijdig schoolverlaters en Citotoets-gegevens,

Voortijdig schoolverlaters en Citotoets-gegevens, , Toelichting bij geleverde maatwerktabellen 2006/2007 en 2007/2008* Levering: 17 februari 2010 De maatwerktabel over voortijdig schoolverlaters 2006/2007 bevat gegevens over het voortgezet onderwijs (vo)

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van de afdeling Beleid, dienst Sociale Zaken en Werk, gemeente Groningen

Uitgevoerd in opdracht van de afdeling Beleid, dienst Sociale Zaken en Werk, gemeente Groningen Meer of Minder Heden Verschillen tussen, en trends in, de verhouding allochtone en autochtone klanten van de dienst SOZAWE Alfons Klein Rouweler Ard Jan Leeferink Louis Polstra Uitgevoerd in opdracht van

Nadere informatie

Antilliaanse Nederlanders 2012

Antilliaanse Nederlanders 2012 Antilliaanse Nederlanders 2012 De positie op de terreinen van onderwijs, arbeid en uitkering en criminaliteit (meting 3) J. de Boom P. van Wensveen P. Hermus A. Weltevrede M. van San Antilliaanse Nederlanders

Nadere informatie

Vrouwen op de arbeidsmarkt

Vrouwen op de arbeidsmarkt op de arbeidsmarkt Johan van der Valk Annemarie Boelens De arbeidsdeelname van vrouwen lag in 23 op 55 procent. De arbeidsdeelname van vrouwen stijgt al jaren. Deze toename komt de laatste jaren bijna

Nadere informatie

Fact sheet. Demografische ontwikkelingen: aantal jonge ouderen gaat sterk toenemen in Amsterdam. nummer 6 november 2004

Fact sheet. Demografische ontwikkelingen: aantal jonge ouderen gaat sterk toenemen in Amsterdam. nummer 6 november 2004 Fact sheet nummer 6 november 24 Demografische ontwikkelingen: aantal jonge ouderen gaat sterk toenemen in Deze Fact sheet is tot stand gekomen in samenwerking met de Dienst Ruimtelijke Ordening. Het inwonertal

Nadere informatie