Medische informatie. Wat is de functie van de hersenen en het ruggenmerg? Zie fig. 1. De hersenen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Medische informatie. Wat is de functie van de hersenen en het ruggenmerg? Zie fig. 1. De hersenen"

Transcriptie

1 Medische informatie Wat is de functie van de hersenen en het ruggenmerg? Zie fig. 1. De hersenen De hersenen besturen bet menselijk handelen; deels bewust, grotendeels onbewust. Voor deze besturing worden prikkels (signalen) vanuit de hersenen gestuurd via het ruggenmerg en de uit het ruggenmerg tredende zenuwen naar de organen, spieren, botten etc. Vanuit het lichaam, de organen, worden prikkels teruggezonden via de zenuwen en het ruggenmerg zodat deze uiteindelijk de hersenen bereiken. Op grond van deze informatie kunnen de hersenen de signalen aanpassen aan de omstandigheden. Wat is een dwarslaesie? Een dwarslaesie is een beschadiging van het ruggenmerg. Door deze beschadiging is de geleiding van de signalen van en naar de hersenen ernstig verstoord. Bij een volledige beschadiging van bet ruggenmerg is de geleiding volledig onderbroken, bij een gedeeltelijke beschadiging van bet ruggenmerg is deze geleiding deels aangetast. Door de beschadiging kunnen de prikkels van de hersenen het gedeelte van het lichaam onder deze beschadiging niet of onvoldoende bereiken. De sturingssignalen vanuit de hersenen en de informatiesignalen vanuit bet lichaam lopen als bet ware vast in de beschadiging. Wat is de oorzaak van een dwarslaesie? Oorzaak van een dwarslaesie is in bet overgrote deel van de gevallen een ongeval. Men spreekt dan van een traumatische dwarslaesie. Het ruggenmerg is gelegen in bet wervelkanaal in de wervelkolom. Bij een dergelijk ongeval zijn vaak een of meerdere wervels gebroken. Deze breuk moet worden behandeld. Vroeger gebeurde dat vooral door gedurende enkele maanden de patiënt te immobiliseren op bed. Tegenwoordig worden wervelbreuken veelal geopereerd en nabehandeld met een halskraag of een korset. Het voordeel daarvan is dat men niet langdurig aan bed gekluisterd is maar snel kan aanvangen met mobilisatie in de rolstoel. Vaak bestaat bet misverstand dat bij de operatieve behandeling van de wervelbreuk ook het beschadigde ruggenmerg wordt geopereerd. Dit is echter niet bet geval. Andere oorzaken van een dwarslaesie kunnen onder meer zijn: Verstoring in de bloedvoorziening van bet ruggenmerg Tumoren Belangrijke begrippen. Zoals vermeld ontstaat door de ruggenmergbeschadiging een verstoorde prikkelgeleiding in het ruggenmerg. Dit leidt onder de beschadiging tot een enorme desorganisatie. In feite is het gedeelte van het lichaam onder de dwarslaesie verstoken van het meest belangrijke besturingsorgaan: de hersenen. Naarmate de dwarslaesie hoger in het ruggenmerg is gelegen, d.w.z. dichter naar de hersenen toe, zal een groter deel van het lichaam stuurloos zijn geworden. De hoogte van de dwarslaesie wordt aangegeven in niveaus.

2 Het ruggenmerg is hiervoor opgedeeld in segmenten (zie ook pagina 9 in bet boekje van Fallon). Er zijn 8 cervicale (nek) segmenten, 12 thoracale (borst) segmenten, 5 lumbale (Ienden) segmenten en 5 sacrale (heiligbeen) segmenten. Een dwarslaesie wordt benoemd naar deze segmenten, bijvoorbeeld een dwarslaesie cervicale (C)6 compleet. Hiermee wordt dan bedoeld dat bet ruggenmergsegment C6 nog goed functioneert maar dat hieronder de beschadiging is gelegen en er uitval is opgetreden. Andere termen die men vaak hoort en gebruikt zijn: hoge en lage dwarslaesie en tetraplegie en paraplegie. De grens tussen een hoge en lage dwarslaesie wordt nogal eens anders gelegd, hetgeen tot verwarring kan leiden. Veel gebruikt worden niveau Thoracaal 6 en niveau Thoracaal 1. Thoracaal 6 omdat bij een dwarslaesie vanaf dit niveau en hoger de zogenoemde autonome dysregulatie kan optreden (zie verder). Thoracaal 1 wordt gekozen omdat bij een dwarslaesie hoger dan dit niveau de armen tevens (deels) zijn aangedaan. In de Sint Maartenskliniek wordt doorgaans de grens Thoracaal 1 gehanteerd. Bij een tetraplegie zijn armen en benen aangedaan. Bij een paraplegie functioneren de armen normaal en zijn de benen en een meer of minder groot gedeelte van de romp aangedaan. Zoals al eerder vermeld ontstaat bet overgrote deel van de dwarslaesie t.g.v. een ongeval waarbij ook wervels beschadigen/breken. Het ruggenmerg ligt in bet wervelkanaal. Dit wervelkanaal loopt vanaf het achterhoofdsgat (hoog in de nek) tot in bet heiligbeen (sacrum). Het ruggenmerg vult echter niet bet hele wervelkanaal. De laagste (sacrale) ruggenmergsegmenten zijn gelegen ter hoogte van de 2e lumbale wervel. Hieronder ligt in bet wervelkanaal een zenuwbundel, de zogenoemde paardestaart (cauda equina). Het laagste stukje ruggenmerg (de sacrale segmenten) wordt de conus genoemd. Het gevolg van deze verhouding is dat ter hoogte van een bepaalde wervel een ruggenmergsegment ligt met een andere naam, m.n. in bet Iagere thoracale en Iumbale gedeelte van de wervelkolom. Voorbeeld: een breuk van de le of 2e Iumbale wervel kan een dwarslaesie geven in het sacrale deel van de ruggenmerg. Gevolgen van een dwarslaesie Tengevolge van de ruggenmergbeschadiging ontstaat een gebrek aan besturing onder de beschadiging. Direct na bet ontstaan van de dwarslaesie is sprake van een zogenaamde spinale shock. Er is in feite een totale uitval onder de beschadiging. Dit uit zich onder meer in een slappe verlamming van de spieren, geen gevoel meer, afwezige blaas- en darmfunctie. Na enige tijd, variërend van 2 dagen tot 6 weken, ontstaat de volgende fase: het ruggenmerg onder de dwarslaesie (de beschadiging) gaat nu als bet ware zelfstandig de organisatie overnemen (autonome fase). Aangezien dit niet de taak van het ruggenmerg is, lukt dit uiteraard maar zeer ten dele. Tijdens deze fase keren onder meer de reflexen terug. Dit kunnen zijn de reflexen van de spieren maar ook reflexen van de blaas en de darm waardoor deze zich bij een bepaalde vullingsgraad gaan ledigen. Dit geldt niet als de beschadiging van het ruggenmerg is gelegen in de conus. Dit deel regelt namelijk de blaas- en endeldarmreflexen. Bij beschadiging hiervan keren deze reflexen niet terug. Het gevolg is een slap verlamde blaas en rectum die niet reflexmatig samenknijpen en zich ledigen bij een bepaalde vullingsgraad. lndien (een deel van) de cauda beschadigd is treedt uitval op in het gebied wat door deze zenuwen wordt verzorgd. Dwarslaesie in deze gebieden worden geregeld aangeduid als conus/cauda laesies. Zij gaan dus gepaard met slap verlamde (= niet spastische) spieren, blaas en endeldarm.

3 De belangrijkste lichamelijke gevolgen (medisch) op een rij Onderstaand worden de belangrijkste lichamelijke gevolgen van een dwarslaesie besproken. Vele van deze onderwerpen worden nog uitgebreid belicht in de diverse volgende hoofdstukken. Dat lichaam en geest niet te scheiden zijn is duidelijk. De genoemde lichamelijke aspecten hebben grote gevolgen voor de zelfredzaamheid en het maatschappelijk en geestelijk welbevinden. Deze aspecten komen eveneens in navolgende hoofdstukken aan bod. 1.Wervel- en andere fracturen Zoals gezegd is een wervelfractuur niet gelijk aan een dwarslaesie. Toch is er bij een dwarslaesie wel zeer vaak sprake van wervelfractuur. In de eerste fase van de revalidatie zal de nabehandeling van de wervelfractuur, en van eventueel andere bij het ongeval ontstane botbreuken, een belangrijke plaats innemen. Deze nabehandeling, bijvoorbeeld met een korset of een halskraag, kan de oefentherapie gedeeltelijk onmogelijk maken. 2. De verlamming Men spreekt van een parese bij een onvolledige verlamming, van een paralyse bij een volledige verlamming van een spier, meerdere spieren of een ledemaat. Doordat bewegingen niet meer kunnen worden gemaakt bestaat het gevaar dat gewrichten hun beweeglijkheid verliezen. Dit heet een contractuur. De oefentherapie die wordt gegeven is erop gericht gewrichten zo soepel mogelijk te houden en de spieren die nog wel functioneren zo sterk mogelijk te maken, waarna via zogenaamde functionele training wordt getracht deze restfuncties zo optimaal mogelijk te benutten om zo zelfstandig mogelijk te kunnen functioneren. Eventueel kunnen hierbij hulpmiddelen worden gebruikt, bijvoorbeeld: spalken, aangepast bestek, diverse A.D.L.-hulpmiddelen en beugels t.b.v. staan/lopen. Bij hoge dwarslaesie kan d.m.v. operatie(s) de resterende handfunctie in een aantal gevallen worden verbeterd. 3. Gevoelsstoornissen onder de dwarslaesie Door de afwezige gevoelssensaties wordt druk op de huid niet goed waargenomen. Bij personen met een normaal gevoel zal te hoge druk Ieiden tot bijvoorbeeld gaan verzitten op de stoel. Dit gebeurt doorgaans onbewust. Doordat het signaal van de verhoogde druk door de dwarslaesie de hersenen niet bereikt, zal ook de reactie van het gaan verzitten niet automatisch volgen. Daarbij zal door de verlamming deze reactie ook vaak onmogelijk zijn. Ten gevolge van deze te hoog oplopende druk op de huid, met name op die delen waar botten dicht onder de huid liggen, ontstaat verstoring van de bloedtoevoer met als gevolg weefselversterf. Het gevolg is een doorzit- of doorligplek, decubitus genaamd. Een dergelijke plek kan zeer snel ontstaan, de genezing verloopt zeer traag. Hierbij zal de druk van de betreffende plaats volledig moeten worden opgeheven hetgeen vaak tot gevolg heeft dat men een periode bedrust moet houden. Daarnaast moet de decubituszweer worden schoongemaakt. In een aantal gevallen is hiervoor een operatie nodig. Behalve de genoemde zaken zijn er nog andere belangrijke risicofactoren die het ontstaan van decubitus bevorderen, bijvoorbeeld: schuifkrachten op de huid (door onderuit gezakt zitten), vochtigheid (door incontinentie), slechte voedingstoestand en conditie. Het is zeer belangrijk te weten dat het hebben van een dwarslaesie per definitie een hoog risico voor het krijgen van decubitus met zich meebrengt, niet alleen tijdens opname maar ook daarna. Het Ieren voorkomen van dergelijke decubitus plekken vormt een belangrijk onderdeel van de revalidatie.

4 Door de gevoelsstoornissen worden ook andere dreigende beschadigingen niet goed opgemerkt, bijvoorbeeld dreigende verbranding door een te hete kruik. Een heel ander gevolg van de gevoelsstoornissen is de veranderde lichaamsbeleving doordat een deel van het lichaam niet wordt waargenomen. Soms ervaart men vreemde sensaties welke lijken te komen uit het verlamde en gevoelloze lichaamsdeel, bijvoorbeeld pijn of het gevoel dat een been een vreemde en soms zelfs bizarre stand aanneemt. Deze verschijnselen noemt men fantoomsensaties. Zij ontstaan in het beschadigde ruggenmerg. Met de veranderde lichaamsbeleving moet al doende worden leren omgegaan. Dit heeft vaak ook een gunstig effect op de fantoomsensaties. Ten aanzien van de pijnklachten wordt elders in dit overzicht ingegaan. 4. Interne problemen Met name in het begin wanneer men nog langdurig op bed ligt is er gevaar voor trombose. In verband hiermee worden bloedverdunnende middelen via injectie of tablet toegediend. Als men volledig in de rolstoel gemobiliseerd is wordt met deze middelen gestopt. Wanneer men later om welke reden dan ook weer gedurende langere tijd(langer dan 1-2 dagen) bedrust moet houden, is het raadzaam deze middelen tijdelijk weer te nemen. Vooral bij de traumatische dwarslaesie, dus tengevolge van een ongeval, komt het in de eerste weken nogal eens voor dat, door de stress die het lichaam te verduren krijgt, een maagzweer ontstaat. In verband hiermee worden aan mensen met een groot risico hierop tijdelijk medicijnen gegeven om dit te voorkomen. Bij een dwarslaesie waarbij borst- en tussenribspieren zijn verlamd (vanaf Thoracaal 8 en hoger) gaat het doorzuchten en het doorademen moeilijk. Ophoesten en dergelijke lukt slecht. Hierdoor is de kans op het ontstaan van luchtweginfecties die kunnen uitlopen in longontsteking groter. In verband hiermee wordt met name in het begin van de revalidatie veel aandacht besteed aan ademhalingstherapie. Ook is een jaarlijkse griepvaccinatie van groot belang. Door de uitval van zenuwbeïnvloeding van de bloedvaten onder de dwarslaesie is doorgaans de bloeddruk wat verlaagd. Geleidelijk aan leert het lichaam zich hierop in te stellen doch bij starten van de mobilisatie in de rolstoel geeft dit nog wel eens aanleiding tot bloeddrukdaling en flauwvallen. In verband hiermee worden vaak bij het starten van de mobilisatie zwachtels of elastische kousen voor de benen gegeven en zonodig een steunende band rond de buik. Ook de temperatuurregulatie is verstoord. Hierdoor is het handhaven van een vaste eigen lichaamstemperatuur in erg warme of erg koude omgeving moeilijk en in meer of mindere mate verstoord, afhankelijk van de hoogte van de dwarslaesie. Van belang is in deze gevallen te zorgen voor een constante normale omgevingstemperatuur. 5. Blaas- en darmledigingsstoornissen Dit is een ingewikkelde problematiek. Doordat de controle over de sluitspier van blaas en darm verloren gaat is het willekeurig ophouden van plas of ontlasting verstoord. Het gevolg is incontinentie voor urine en/of ontlasting hetgeen tot grote, sociale problemen kan leiden. De bedoeling van blaas- en darmtraining is om op gecontroleerde tijden urinelozing en ontlasting op te wekken waardoor een adequate opvang hiervan mogelijk wordt. Voor wat betreft de ontlasting betekent dit doorgaans dat door middel van zetpillen of Microlax op gezette tijden de endeldarm waarin de ontlasting zich uiteindelijk verzamelt, wordt geprikkeld waarna samentrekking volgt en de endeldarm zich zodoende ledigt. Zonodig kan dit worden ondersteund met andere medicijnen en een dieet. In het geval van een slap verlamde endeldarm lukt deze methode doorgaans matig of in het geheel niet. Soms is dan de buikpers voldoende

5 effectief. Indien dit niet het geval is zal de ontlasting op geregelde tijden via een toucher met de vingers moeten worden verwijderd. Om incontinentie zoveel mogelijk te voorkomen wordt via het dieet gestreefd naar een vaste samenstelling van de ontlasting. Lukt dit niet dan kan een spoelsysteem, waarmee water in de endeldarm wordt gebracht en deze als het ware wordt schoongespoeld, een uitkomst zijn. Wat betreft de urinelozing is de blaastraining een belangrijke methode: door kloppen op de onderbuik, boven de blaas, wordt de blaasreflex opgewekt waarbij de blaas zich samentrekt en de urinelozing op gang komt. In een aantal gevallen lukt het niet of onvolledig om deze blaasreflex op gang te brengen, bijvoorbeeld bij een slap verlamde blaas. Dan is één of meerdere malen catheteriseren noodzakelijk om de blaas goed leeg te krijgen. Met behulp van medicijnen en/of soms een operatie kan geprobeerd worden de blaaslediging te verbeteren. De laatste tijd is bij een aantal mensen een blaasstimulator via een operatie aangebracht. Via deze blaasstimulator wordt de blaas elektrisch tot samentrekken aangezet waardoor de urinelozing in gang wordt gezet. Dit is nog een nieuwe techniek. Het wordt in Nederland nog op zeer beperkte schaal, waaronder in Nijmegen, toegepast. De komende jaren zullen meer duidelijkheid moeten verschaffen voor wie deze vorm van blaasledigen het meest geschikt is. Vooralsnog wordt deze methode nog slechts bij een klein aantal mensen met dergelijke blaasproblemen toegepast. Wat betreft de zorg voor de urinewegen is er een tweede beiangrijk punt: het voorkomen van beschadigingen aan blaas/urinewegen/nieren. Doordat de blaaslediging niet normaal verloopt en er urine kan achterblijven in de blaas (het residu ) bestaat er een grote kans op urineweginfectie. Daarnaast kunnen in blaas en urinewegen hoge drukken ontstaan. Deze beide zaken kunnen beschadigingen aan blaas/nieren/urinewegen veroorzaken. Om deze reden worden in de Sint Maartenskliniek alle mensen met een dwarslaesie uitgebreid urologisch onderzocht en ook later gecontroleerd teneinde deze beschadigingen zoveel mogelijk te kunnen voorkomen dan wel tijdig op het spoor te komen en te behandelen. Hierbij is er een intensieve samenwerking tussen revalidatiearts en uroloog. In de Sint Maartenskliniek vindt de blaastraining plaats. Verder onderzoek vindt plaats in het UMC St Radboud waar o.a. röntgenfoto s (i.v.p.) en echoonderzoek van de nieren plaatsvindt en het zogenoemde urodynamisch- en neurourofysiologisch onderzoek naar het functioneren van de blaas. Op grond van deze onderzoeken wordt de blaastraining aangepast of bijvoorbeeld het noodzakelijk aantal keren catheterisatie bijgesteld. In de Sint Maartenskliniek vindt wekelijks onderzoek naar urineweginfectie plaats. Na ontslag is het verstandig dit gedurende de eerste maanden 1 x per 4 à 6 weken te doen waarna dit, afhankelijk van de bevindingen, geleidelijk kan worden verminderd en gestaakt met alleen zo nodig urine-onderzoek op infectie. Blaasinfecties worden zoveel mogelijk voorkomen door: genoeg te drinken (minstens 1 1/2 L. vocht per dag) residu s zo laag mogelijk houden (in principe onder 100 cc) (in een enkel geval) met behuip van bepaalde medicamenten. Tijdens opname wordt tevens 2 x via gecombineerd bloed- en urine-onderzoek de nierfunctie onderzocht. Na ontslag blijft levenslange urologische controle noodzakelijk.

6 6. Stoornissen van de geslachtsorganen Hiertoe behoren onder meer gevoelsstoornissen van de uitwendige geslachtsorganen en erectie- en zaadlozingstoornissen. Dat dit, tezamen met de andere gevolgen van de dwarslaesie, grote gevolgen heeft c.q. kan hebben voor relaties, seksuele contacten en het krijgen van kinderen is overduidelijk. Om al deze aspecten in dit korte bestek uitgebreid aan bod te laten komen is niet goed mogelijk. Tijdens opname worden deze aspecten besproken en zonodig en zo mogelijk (eventueel in samenwerking met uroloog en gynaecoloog) behandeld. In het boekje Nou daar zit je dan wordt hieraan ook aandacht besteed. Daarnaast bestaat de folder Seksualiteit en dwarslaesie, uitgegeven door de Schakel, dat met een aanvullende tekst daarop op de verpleegafdeling is te verkrijgen. Naast individuele gesprekken met bijvoorbeeld arts/psycholoog kunnen gesprekken met Iotgenoten vaak zeer praktische steun en informatie opleveren. Dit kan zonodig op de afdeling worden georganiseerd. 7. Spasme Hieronder verstaat men een abnormaal hoge spierspanning. Dit fenomeen komt bij veel mensen met een dwarslaesie voor. Spasme is lang niet altijd nadelig. In een aantal gevallen kan spasme van een bepaalde spier of spiergroep worden gebruikt ten behoeven van een functioneel doel, bijvoorbeeld beter zitten in de rolstoel of het verplaatsen van een been bij transfer. Wanneer echter spasme zeer hevig aanwezig is kan dit wel sterk belemmerend werken. Men spreekt dan wel van doorgeschoten spasticiteit.behandeling bestaat uit: een goede spasmedoorbrekende houding (Ieren) aannemen, fysiotherapie en/of medicijnen. Doorgaans lukt het hiermee het spasme goed te controleren. In een aantal gevallen is verdere behandeling noodzakelijk waarbij de laatste jaren met name gebruik wordt gemaakt van een pompje dat tijdens een operatie onder de huid wordt geïmplanteerd. Vanuit dit pompje loopt een dun slangetje naar de ruimte rond het ruggenmerg waarmee rechtstreeks lage hoeveelheden medicijnen bij het ruggenmerg kunnen worden gebracht en daar ter plekke direct hun werking kunnen doen. Spasticiteit kan ook fungeren als een zeer belangrijk waarschuwingssignaal wanneer een aanwezig spasme plotseling en langdurig duidelijk toeneemt. Deze toename kan bijvoorbeeld te wijten zijn aan een blaasontsteking, een ingegroeide teennagel of een intern probleem. 8. Pijn Pijn is een veel voorkomend probleem bij mensen met een dwarslaesie. Pijn kan een aantal oorzaken hebben. Overbelasting van spieren/gewrichten die nog wel functioneren kunnen pijnklachten veroorzaken. De wervelbreuk kan, als deze slecht of in een verkeerde stand is genezen, pijnklachten geven. Soms is sprake van inklemming van een zenuw in een arm of ter plekke van de wervelbreuk. Deze klachten zijn vaak redelijk tot goed te behandelen. Een aantal mensen met een dwarslaesie hebben echter pijnklachten in het gebied waar het gevoel duidelijk verminderd of afwezig is. Vaak betreft het dan klachten van pijn of een strak gevoei ( als een band ) rond het lichaam op de plek van het dwarslaesie-niveau. Met spreekt hier van grenszonepijn. Andere mensen met een dwarslaesie hebben last van een zeurend, branderig pijngevoel onder het dwarslaesie-niveau, die soms gepaard gaat met warme of koude sensaties. Deze klachten ontstaan in het beschadigde gedeelte van het ruggenmerg. Deze beschadiging zendt als het ware verkeerde signalen uit naar de hersenen die deze signalen registreren als pijnklachten in het gebied onder de dwarslaesie. Deze klachten kunnen zeer hinderlijk zijn en ontstaan soms jaren na het ontstaan van een dwarslaesie. Het is wel verstandig indien zich deze pijnklachten voordoen, contact te zoeken met een arts om te bezien of mogelijk andere oorzaken voor de pijn aanwezig zijn. Behandeling is zeer moeilijk en vaak maar zeer ten dele mogelijk. TENS-behandeling (het pijnkastje ) geeft soms verlichting en in een aantal gevallen zijn bepaalde medicijnen effectief.

7 9. P.A.O. Deze afkorting staat voor Peri-Articulaire Ossificatie. Dit wil zeggen botvorming in spieren rond de grote gewrichten. Deze complicatie treedt geregeld bij dwarslaesie op. De oorzaak hiervan is onduidelijk. Een dergelijke botvorming kan zeer nadelig zijn: gewrichten kunnen minder goed bewegen en de huid boven dergelijke botmassa kan bij belasting meer onder druk komen te staan met als gevolg meer kans op decubitus. De meeste kans op het ontstaan van deze afwijking is er in de eerste maanden na de dwarslaesie. Op de verpleegafdeling wordt daarom wekelijks bloed onderzocht om deze aandoening zo spoedig mogelijk op het spoor te komen waarna met medicijnen en fysiotherapie getracht wordt de schade zo beperkt mogelijk te houden. In een enkel geval is het nodig de botmassa operatief te verwijderen. 10. Autonome disregulatie Dit komt voor bij mensen met een dwarslaesie boven Th.6. De oorzaak hiervan is meestal een overvolle blaas of een overvolle endeldarm. Door deze overvulling worden zeer veel signalen via de zenuwen vanuit de blaas of de darm naar het ruggenmerg gezonden. Het ruggenmerg reageert hierop met een aantal signalen terug die ondermeer verlopen naar de bloedvaten. Deze bloedvaten vernauwen als gevolg van deze signalen. De vernauwde bloedvaten leiden tot een stijging van de bloeddruk die soms zeer hoog kan oplopen. Door de dwarslaesie boven niveau Th.6 kunnen de remsignalen, die de bloedvatvernauwing kunnen opheffen, de bloedvaten niet bereiken. De symptomen waarmee deze disregulatie gepaard gaat zijn: kloppende/bonkende hoofdpijn vaak een rood/warm gelaat neusverstopping versnelde of vertraagde hartslag De beste behandeling is het zo spoedig mogelijk leeg maken van blaas en/of darm. Geeft dit niet het gewenste resultaat dan moeten medicijnen worden gegeven, te beginnen met medicijnen onder do tong (Adalat). Bij onvoldoende effect hiervan volgt een injectie in de ader (Diazoxide). Een aantal mensen maakt van deze signalen gebruik. Als de blaas of darm vol raken bemerken zij bijvoorbeeld een opkomende hoofdpijn. Dit wordt als signaal gebruikt om blaas en darmen te ledigen. Het leegmaken moet dan uiteraard wel snel plaatsvinden na de signalering. 10. Syringomyelie Hieronder verstaat men holtevorming in het ruggenmerg. Deze holte vormt zich vanuit de oorspronkelijke beschadiging van het ruggenmerg. Het is een zeldzame complicatie bij een dwarslaesie. Een dergelijke holtevorming kan zich naar boven toe uitbreiden, dus in het gedeelte van het ruggenmerg dat nog goed functioneerde. Dit kan leiden tot een verergering van de dwarslaesie: uitval van spierfunctie of gevoelsfunctie in gebieden die voorheen nog goed functioneerden. Een dergelijke holtevorming kan zich jaren na het ontstaan van de dwarslaesie openbaren. Meestal zijn de eerste verschijnselen pijnklachten in een vrij omschreven huidgebied van bijvoorbeeld een arm. Vaak melden mensen dat in een dergelijk huidgebied ook een toegenomen transpiratie wordt waargenomen. In een later stadium treden in dit gebied spierkrachten gevoelsverlies op. Met speciale foto s (NMR-scan) kan men tegenwoordig een dergelijke holtevorming zeer goed aantonen. De behandeling is operatief waardoor de uitbreiding van de holte tot staan wordt gebracht.

8 Tot slot In het voorgaande is zeer uitgebreide en complexe materie in een heel beknopt bestek behandeld. Tijdens de voordracht is e.e.a. verduidelijkt en waar nodig kon op vragen worden ingegaan. Uiteraard is het mogelijk om tijdens een afspraak op de afdeling c.q. tijdens het spreekuur nader in te gaan op vragen/onduidelijkheden/eventuele behandelingen. Een dwarslaesie heeft grote gevolgen voor het functioneren van het lichaam, voor het functioneren van de mensen met een dwarslaesie ten aanzien van de zelfverzorging en het functioneren in de maatschappij. De dwarslaesiebehandeling en begeleiding zoals deze wordt voorgestaan richt zich op: Behandeling van de lichamelijke gevolgen en/of risico s als gevolg van de dwarslaesie alsmede het behandelen en zoveel mogelijk trachten te voorkomen van de complicaties Het zo goed mogelijk oefenen en leren gebruiken van de aanwezige restfuncties ; het vinden van compensatie c.q. alternatieven voor hetgeen is verloren gegaan, zonodig met gebruikmaking van hulpmiddelen Hulp bij aanvragen van noodzakelijke hulpmiddelen Ondersteuning bij verwerking en het richten op de verdere toekomst met als doel reïntegratie in de maatschappij (gezin c.q. relatieverband, woning, vervoer, hobby, arbeid)

Autonome dysreflexie bij hoge dwarslaesie. (T6 en hoger)

Autonome dysreflexie bij hoge dwarslaesie. (T6 en hoger) Autonome dysreflexie bij hoge dwarslaesie (T6 en hoger) Wat is Autonome Dysreflexie (AD)? Autonome Dysreflexie - afgekort AD - is een plotselinge stijging van de bloeddruk, als reactie op een specifieke

Nadere informatie

Spasticiteit en behandeling met fenol

Spasticiteit en behandeling met fenol Revalidatiegeneeskunde Spasticiteit en behandeling met fenol In deze folder vindt u algemene informatie over spasticiteit en behandeling met fenol. Uiteraard komt de folder niet in plaats van een gesprek

Nadere informatie

Libra R&A locatie Leijpark. Dwarslaesie. klinische revalidatie

Libra R&A locatie Leijpark. Dwarslaesie. klinische revalidatie Libra R&A locatie Leijpark Dwarslaesie klinische revalidatie Deze folder is bedoeld voor mensen met een dwarslaesie (compleet of incompleet), die worden opgenomen in de kliniek van Libra Revalidatie &

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch. Dwarslaesie

Libra R&A locatie Blixembosch. Dwarslaesie Libra R&A locatie Blixembosch Dwarslaesie Deze folder is bedoeld voor mensen met een dwarslaesie die worden behandeld bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch. Als u een incomplete dwarslaesie

Nadere informatie

BEHANDELING VAN FRACTUREN

BEHANDELING VAN FRACTUREN BEHANDELING VAN FRACTUREN 25733 Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van een gebroken bot. Het is goed u te realiseren dat bij het vaststellen van een aandoening

Nadere informatie

Spasticiteit en behandeling met fenol

Spasticiteit en behandeling met fenol Revalidatiegeneeskunde Spasticiteit en behandeling met fenol Deze folder bevat algemene informatie over spasticiteit en behandeling met fenol. Uiteraard komt de folder niet in plaats van een gesprek met

Nadere informatie

Hoe vaak komt het Guillain-Barre syndroom voor bij kinderen? Het Guillain-Barre syndroom komt bij één op de 100.000 kinderen voor.

Hoe vaak komt het Guillain-Barre syndroom voor bij kinderen? Het Guillain-Barre syndroom komt bij één op de 100.000 kinderen voor. Guillain-Barre syndroom Wat is het Guillain-Barre syndroom? Het Guillain-Barre syndroom is een ziekte waarbij als gevolg van een ontsteking van de zenuwen van de benen, romp, armen en gezicht in toenemende

Nadere informatie

Fractuur behandeling. Chirurgie. Beter voor elkaar

Fractuur behandeling. Chirurgie. Beter voor elkaar Fractuur behandeling Chirurgie Beter voor elkaar 2 Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van een gebroken bot. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk

Nadere informatie

Doorliggen voorkomen

Doorliggen voorkomen Doorliggen voorkomen Wat is decubitus? Decubitus (doorligplekken) wordt veroorzaakt door voortdurende druk. Door druk wordt de huid en het onderliggende weefsel beschadigd. Decubitus kan in verschillende

Nadere informatie

APPENDIX C: Patiënteninformatie over uitzaaiingen in de wervelkolom.

APPENDIX C: Patiënteninformatie over uitzaaiingen in de wervelkolom. 3692 3693 3694 3695 3696 3697 3698 3699 3700 3701 3702 3703 3704 3705 3706 3707 3708 3709 3710 3711 3712 APPENDIX C: Patiënteninformatie over uitzaaiingen in de wervelkolom. Inleiding Kwaadaardige gezwellen

Nadere informatie

Wervelkolomchirurgie. Hernia of prolaps van de tussenwervelschijf

Wervelkolomchirurgie. Hernia of prolaps van de tussenwervelschijf Wervelkolomchirurgie Wervelkolomchirurgie is een deelgebied van de chirurgie welke alle chirurgie van de wervelkolom zelf maar ook van ruggenmerg, zenuwen of andere weefsels in of direct om de wervelkanaal

Nadere informatie

Bekkenfysiotherapie bij een overactieve bekkenbodem

Bekkenfysiotherapie bij een overactieve bekkenbodem Bekkenfysiotherapie bij een overactieve bekkenbodem Albert Schweitzer ziekenhuis Regionaal Bekkenbodem Centrum juni 2010 pavo 0684 Een overactieve bekkenbodem Bekkenbodemspieren kunnen te zwak maar ook

Nadere informatie

Ruggenprik tijdens de bevalling

Ruggenprik tijdens de bevalling H.291380.0215 Ruggenprik tijdens de bevalling (Epidurale pijnbestrijding) Wat is epidurale pijnbestrijding Bij deze ruggenprik spuit de anesthesioloog via een dun slangetje (katheter) verdovingsvloeistof

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch. Decubitus

Libra R&A locatie Blixembosch. Decubitus Libra R&A locatie Blixembosch Decubitus Als u lang in eenzelfde houding ligt of zit, bestaat de kans op beschadiging van de huid. De medische term hiervoor is: decubitus. Decubitus kan ook ontstaan wanneer

Nadere informatie

Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom

Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom Informatie voor patiënten F1087-3510 november 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie)

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie) COMPLICATIES Lange termijn complicaties Wanneer u al een lange tijd diabetes heeft, kunnen er complicaties optreden. Deze treden zeker niet bij alle mensen met diabetes in dezelfde mate op. Waarom deze

Nadere informatie

2.1 Belangrijke informatie

2.1 Belangrijke informatie Hoofdstuk 2 Medisch Dit is het enge hoofdstuk. Het gaat over leven en dood. Veel voorkomende complicaties die kunnen optreden tijdens je leven met een dwarslaesie worden hier beschreven. Zorg ervoor dat

Nadere informatie

Pijnbehandeling na de hartoperatie op de verpleegafdeling

Pijnbehandeling na de hartoperatie op de verpleegafdeling Pijnbehandeling na de hartoperatie op de verpleegafdeling In deze folder willen wij u informeren over het belang van een goede pijnbehandeling na uw operatie en hoe de pijn na de operatie onder controle

Nadere informatie

Plastische Chirurgie Centrum voor Revalidatie Opheffen van de buigstand van de vingers

Plastische Chirurgie Centrum voor Revalidatie Opheffen van de buigstand van de vingers Plastische Chirurgie Centrum voor Revalidatie Opheffen van de buigstand van de vingers Ziekte van Dupuytren Plastische Chirurgie Centrum voor Revalidatie In overleg met uw arts heeft u besloten om een

Nadere informatie

Laminectomie / lumbale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie

Laminectomie / lumbale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie Laminectomie / lumbale kanaalstenose Poli Neurochirurgie De wervelkolomchirurg (neurochirurg) heeft bij u een stenose (vernauwing) vastgesteld. In dit informatieboekje leest u meer over deze diagnose en

Nadere informatie

Nekhernia. Neurologische behandeling. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Nekhernia. Neurologische behandeling. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Nekhernia Neurologische behandeling Informatie voor patiënten F0998-3111 maart 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Herstel na een gynaecologische buikoperatie. (ERAS-programma)

Herstel na een gynaecologische buikoperatie. (ERAS-programma) Herstel na een gynaecologische buikoperatie. (ERAS-programma) Binnenkort krijgt u een gynaecologische buikoperatie. Hierbij wordt het versneld herstelprogramma toegepast. Dit zorgprogramma brengt alle

Nadere informatie

Afdeling revalidatie. De wervelfractuur

Afdeling revalidatie. De wervelfractuur Afdeling revalidatie De wervelfractuur Deze folder geeft algemene informatie over de behandeling bij een (in)stabiele wervelfractuur. Deze folder geeft aan hoe de meeste patiënten kunnen worden behandeld,

Nadere informatie

Behandeling van patiënten met een dwarslaesie

Behandeling van patiënten met een dwarslaesie Revalidatie Behandeling van patiënten met een dwarslaesie Heliomare Revalidatie is een van de acht revalidatiecentra in Nederland die een speciale behandelafdeling heeft voor mensen met een dwarslaesie.

Nadere informatie

Hoe ziet het vrouwelijke bekken er van binnen uit? Hoe kunnen de organen verzakken?

Hoe ziet het vrouwelijke bekken er van binnen uit? Hoe kunnen de organen verzakken? Verzakkingen 1 Tijdens het onderzoek is vast komen te staan dat u een zogenaamde prolaps heeft. Uw arts zal u natuurlijk het nodige vertellen over wat dat precies is en wat de gevolgen ervan zijn. In deze

Nadere informatie

Overloopincontinentie Overloopincontinentie. Ongewild druppelsgewijs urineverlies dat veroorzaakt wordt door een overvolle blaas.

Overloopincontinentie Overloopincontinentie. Ongewild druppelsgewijs urineverlies dat veroorzaakt wordt door een overvolle blaas. Urologie Algemeen: In grote lijnen onderscheiden we drie soorten incontinentie: Stressincontinentie Bij stressincontinentie of inspanningsincontinentie treedt er ongewenst urineverlies op bij bepaalde

Nadere informatie

Percutane vertebroplastiek

Percutane vertebroplastiek Percutane vertebroplastiek Inleiding Patiënten die wervelbreuken hebben ten gevolge van osteoporose, hebben vaak veel last van rugpijn. In enkele gevallen is er ook sprake van neurologische uitval. Vroeger

Nadere informatie

Inhoud. Dwarslaesie. Wervelkolom. Ruggenmerg zenuwen. Oorzaken. Wat is een dwarslaesie. Fasen na de dwarslaesie ABCD

Inhoud. Dwarslaesie. Wervelkolom. Ruggenmerg zenuwen. Oorzaken. Wat is een dwarslaesie. Fasen na de dwarslaesie ABCD Dwarslaesie Inhoud Wat is een dwarslaesie Fasen na de dwarslaesie ABCD Marlene Schalken Voskamp IC verpleegkundige RadboudUMC Complicaties/ verpleegkundige aandachtspunten Wervelkolom Ruggenmerg zenuwen

Nadere informatie

Pijnbehandeling op de verpleegafdeling na een longoperatie

Pijnbehandeling op de verpleegafdeling na een longoperatie Pijnbehandeling op de verpleegafdeling na een longoperatie In deze folder willen wij u informeren over het belang van een goede pijnbehandeling na uw operatie en hoe de pijn na de operatie onder controle

Nadere informatie

Vertebroplastiek behandeling. Centrumlocatie

Vertebroplastiek behandeling. Centrumlocatie Centrumlocatie Uw behandelend specialist heeft u geadviseerd om een vertebroplastiek behandeling te ondergaan. In deze folder vindt u informatie over deze behandeling. Wat is vertebroplastiek Vertebroplastiek

Nadere informatie

maakt bijzondere revalidatie toegankelijk Patiëntenfolder Behandeling van spasticiteit aan huis

maakt bijzondere revalidatie toegankelijk Patiëntenfolder Behandeling van spasticiteit aan huis >>>> maakt bijzondere revalidatie toegankelijk Patiëntenfolder Behandeling van spasticiteit aan huis 1 2 >>>> Wat is spasticiteit? In deze brochure kunt u lezen wat spasticiteit is en hoe de symptomen

Nadere informatie

Doorliggen voorkomen. Een handleiding voor patiënten en familie

Doorliggen voorkomen. Een handleiding voor patiënten en familie Doorliggen voorkomen Een handleiding voor patiënten en familie Doel van deze folder In deze folder kunt u lezen wat doorliggen (decubitus) is, waar decubitus ontstaat en wat er tegen gedaan kan worden.

Nadere informatie

Inhoud 0 Hoe werkt deze cursus? 1. Dwarslaesie in het kort 1.0 Introductie / samenvatting 1.1 Iets over medische termen 1.2 Dwarslaesie 1.

Inhoud 0 Hoe werkt deze cursus? 1. Dwarslaesie in het kort 1.0 Introductie / samenvatting 1.1 Iets over medische termen 1.2 Dwarslaesie 1. Inhoud 0 Hoe werkt deze cursus? 1. Dwarslaesie in het kort 1.0 Introductie / samenvatting 1.1 Iets over medische termen 1.2 Dwarslaesie 1.3 Directe gevolgen 1.4 De wervelkolom 1.5 Zenuwbanen en functies

Nadere informatie

Pijncentrum. Epidurale injectie

Pijncentrum. Epidurale injectie Pijncentrum Epidurale injectie Inleiding Op het pijncentrum is met u besproken dat uw pijnklachten behandeld gaan worden met een epidurale injectie. In deze folder willen wij u informeren over deze behandeling.

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch. Multiple Sclerose

Libra R&A locatie Blixembosch. Multiple Sclerose Libra R&A locatie Blixembosch MS Multiple Sclerose Deze folder is bedoeld voor mensen met multiple sclerose (MS) die worden behandeld bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch. Tijdens uw

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Ventrale rectopexie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Ventrale rectopexie Ventrale rectopexie VENTRALE RECTOPEXIE INLEIDING Binnenkort zult u worden geopereerd aan een verzakking van het laatste stuk van de darm, de endeldarm. Dit zal gebeuren via een zogenaamde kijkoperatie,

Nadere informatie

Urine en ontlastingproblematiek bij mensen met een dwarslaesie

Urine en ontlastingproblematiek bij mensen met een dwarslaesie Urine en ontlastingproblematiek bij mensen met een dwarslaesie Urine en ontlastingproblemen spelen vaak een grote rol bij mensen met een dwarslaesie. In deze les wordt ingegaan op de problemen die er (kunnen)

Nadere informatie

Prostaatoperatie (TURP)

Prostaatoperatie (TURP) Prostaatoperatie (TURP) Er is een afspraak voor u gemaakt om een prostaatoperatie via de plasbuis te verrichten. De uroloog heeft u daar over ingelicht. TURP is de afkorting van de woorden Trans Urethrale

Nadere informatie

Fracturen. (Gebroken botten) Chirurgie

Fracturen. (Gebroken botten) Chirurgie Fracturen (Gebroken botten) Chirurgie Inhoudsopgave Inleiding 6 Wat is een fractuur en wat merkt u ervan? 6 De behandeling 6 Er is eigenlijk geen behandeling nodig 7 De gips behandeling 7 De operatieve

Nadere informatie

AMPUTATIE VAN EEN BEEN OF ARM

AMPUTATIE VAN EEN BEEN OF ARM AMPUTATIE VAN EEN BEEN OF ARM 17764 Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de procedure rond een amputatie van een been of arm. Het is goed dat u zich realiseert dat bij het vaststellen

Nadere informatie

Doorliggen voorkomen Een handleiding voor patiënten en familie

Doorliggen voorkomen Een handleiding voor patiënten en familie Doorliggen voorkomen Een handleiding voor patiënten en familie Inleiding In deze folder kunt u lezen wat doorliggen (decubitus) is, waar decubitus ontstaat en wat er aan gedaan kan worden. De folder vermeldt

Nadere informatie

KLACHTEN Klachten die goed behandeld kunnen worden door de bekkenfysiotherapeut:

KLACHTEN Klachten die goed behandeld kunnen worden door de bekkenfysiotherapeut: 1 KLACHTEN Mannen, vrouwen, kinderen en ouderen, iedereen kan problemen krijgen wanneer de bekkenbodem niet goed functioneert. Het niet goed functioneren kan ontstaan als men op een verkeerde manier plast

Nadere informatie

H.298554.0715. Het voorkomen van doorliggen (decubitus)

H.298554.0715. Het voorkomen van doorliggen (decubitus) H.298554.0715 Het voorkomen van doorliggen (decubitus) Inleiding Iedereen die vanwege ziekte of ongeval in bed, stoel of rolstoel moet blijven kan last krijgen van doorligplekken (decubitus). Gelukkig

Nadere informatie

Het is in uw eigen belang dat u de folder goed doorleest en de adviezen nauwkeurig opvolgt. Dit om een spoedig herstel te bevorderen.

Het is in uw eigen belang dat u de folder goed doorleest en de adviezen nauwkeurig opvolgt. Dit om een spoedig herstel te bevorderen. A m p u t a t i e Deze folder geeft u informatie over een amputatie van een lichaamsdeel en de behandelingsmogelijkheden. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn

Nadere informatie

Operatie bij cervicale kanaalstenose of hernia

Operatie bij cervicale kanaalstenose of hernia Operatie bij cervicale kanaalstenose of hernia In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten dat u in verband met een cervicale kanaalstenose of een cervicale hernia een operatie zult ondergaan.

Nadere informatie

Etalagebenen. Poli vaatchirurgie CWZ voor onderzoek en/of behandeling vanwege problemen door vernauwing van de beenslagaders

Etalagebenen. Poli vaatchirurgie CWZ voor onderzoek en/of behandeling vanwege problemen door vernauwing van de beenslagaders Etalagebenen Poli vaatchirurgie CWZ voor onderzoek en/of behandeling vanwege problemen door vernauwing van de beenslagaders Uw behandelend arts heeft u voor een onderzoek of behandeling naar de poli vaatchirurgie

Nadere informatie

Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Informatie & behandeling. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis

Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Informatie & behandeling. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Informatie & behandeling Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Inleiding U bent patiënt op de afdeling neurologie van het IJsselland Ziekenhuis

Nadere informatie

Botbreukoperatie afdeling Chirurgie

Botbreukoperatie afdeling Chirurgie Botbreukoperatie afdeling Chirurgie Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Chirurgie september 2013 pavo 0323 Inleiding In het menselijk lichaam zitten zeer veel verschillende botten, die op verschillende

Nadere informatie

Behandeling van wervelkanaalstenose

Behandeling van wervelkanaalstenose Pijncentrum Behandeling van wervelkanaalstenose Aperius PercLID System Inleiding De anesthesioloog-pijnspecialist heeft met u besproken dat uw pijnklachten behandeld gaan worden door middel van een Aperius

Nadere informatie

Prostaatoperatie via de buik

Prostaatoperatie via de buik Prostaatoperatie via de buik Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2015 pavo 0138 Inleiding Binnenkort wordt u aan uw prostaat geopereerd. In deze folder leest u meer over de voorbereidingen op de operatie,

Nadere informatie

15 Rugklachten. 1 Inleiding

15 Rugklachten. 1 Inleiding DC 15 Rugklachten 1 Inleiding Rugklachten komen veel voor. Men schat dat meer dan 3 miljoen mensen van 25 jaar of ouder langdurige klachten aan rug of nek hebben. 80 tot 90% van alle mensen heeft in zijn

Nadere informatie

Het verwijderen van een nier

Het verwijderen van een nier Het verwijderen van een nier Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2015 pavo 0127 Inleiding Binnenkort wordt u in het ziekenhuis opgenomen voor het verwijderen van een nier. In deze folder leest u over

Nadere informatie

Externe lumbale drain Het inbrengen van een drain in het onderste gedeelte van de rug

Externe lumbale drain Het inbrengen van een drain in het onderste gedeelte van de rug Externe lumbale drain Het inbrengen van een drain in het onderste gedeelte van de rug Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is een externe lumbale drain? 1 Waarom krijgt u een externe

Nadere informatie

NEUROCHIRURGIE. Hernia

NEUROCHIRURGIE. Hernia NEUROCHIRURGIE Hernia Hernia U bent, of wordt binnenkort, opgenomen voor uw herniaklachten. Waarschijnlijk hebt u vragen, misschien ook na het lezen van de folder. Stelt u ze gerust aan de verpleegkundigen,

Nadere informatie

Urologie. Prostaatklachten

Urologie. Prostaatklachten Urologie Prostaatklachten Urologie Inleiding In deze folder vindt u informatie over prostaatklachten. Deze informatie is bedoeld om u inzicht te geven in de oorzaak van de klachten en de mogelijkheden

Nadere informatie

Syringomyelie. Wat is syringomyelie? Syringomyelie is een verwijding van de centrale holte die normaal door het ruggenmerg loopt.

Syringomyelie. Wat is syringomyelie? Syringomyelie is een verwijding van de centrale holte die normaal door het ruggenmerg loopt. Syringomyelie Wat is syringomyelie? Syringomyelie is een verwijding van de centrale holte die normaal door het ruggenmerg loopt. Hoe wordt syringomyelie ook wel genoemd? De term syringomyelie is samengesteld

Nadere informatie

H.253083.0614. Amputatie van een teen, voet of (deel van een) been

H.253083.0614. Amputatie van een teen, voet of (deel van een) been H.253083.0614 Amputatie van een teen, voet of (deel van een) been Inleiding U heeft met uw behandelend arts besloten tot een opname waarbij uw teen, voet of een deel van uw been geamputeerd wordt. Door

Nadere informatie

Verzakkingsoperaties met vaginale matjes. Poli Gynaecologie

Verzakkingsoperaties met vaginale matjes. Poli Gynaecologie 00 Verzakkingsoperaties met vaginale matjes Poli Gynaecologie 1 De inhoud van deze voorlichtingsfolder is mede samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Uw gynaecoloog

Nadere informatie

Syndroom van Guillain- Barré

Syndroom van Guillain- Barré Syndroom van Guillain- Barré SYNDROOM VAN GUILLAIN-BARRÉ Het Guillain-Barré Syndroom (GBS) is een polyneuropathie (zenuwaandoening). Acute inflammatoire polyneuropathie, is de medische naam voor deze ziekte

Nadere informatie

Nierfalen en Seksualiteit

Nierfalen en Seksualiteit Nierfalen en Seksualiteit 1 Inhoudsopgave Inleiding Seksuele problemen bij nierfalen Bij mannen en vrouwen Factoren die het seksueel functioneren kunnen beïnvloe- den Bespreekbaar maken Maatschappelijk

Nadere informatie

Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Het schoonmaken van pezen en/of gewrichten

Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Het schoonmaken van pezen en/of gewrichten Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Het schoonmaken van pezen en/of gewrichten Synovectomie Centrum voor Revalidatie locatie Groningen Inleiding Door reuma heeft u een ontsteking in één of meerdere

Nadere informatie

Nefrostomiekatheter Radboud universitair medisch centrum

Nefrostomiekatheter Radboud universitair medisch centrum Nefrostomiekatheter In overleg met uw behandelend arts is er besloten om bij u een nefrostomie-katheter in te brengen. In deze folder staat de gang van zaken rondom het plaatsen, het verzorgen en complicaties

Nadere informatie

Behandeling van stenen in de urinewegen

Behandeling van stenen in de urinewegen Behandeling van stenen in de urinewegen U bent patiënt bij de afdeling urologie van VU medisch centrum (VUmc). VU medisch centrum is een universitair medisch centrum waar medisch specialisten worden opgeleid.

Nadere informatie

Conservatieve behandeling van lage rugklachten

Conservatieve behandeling van lage rugklachten 6074p ORT.039/1209.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Conservatieve behandeling van lage rugklachten Wervelkolom Orthopedie Inleiding Deze folder geeft u meer informatie over uw lage rugklachten, welke

Nadere informatie

Prostaatoperatie via de buik

Prostaatoperatie via de buik Prostaatoperatie via de buik Inleiding Binnenkort wordt u aan uw prostaat geopereerd. In deze folder leest u meer over de voorbereidingen op de operatie, de opname in het ziekenhuis en de periode na de

Nadere informatie

patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien

patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien ALGEMEEN ZIEKENHUIS SINT-JOZEF Oude Liersebaan 4-2390 Malle tel. 03 380 20 11 - fax 03 380 28 90 azsintjozef@emmaus.be - www.azsintjozef-malle.be Dit ziekenhuis

Nadere informatie

Patiëntenvoorlichting Opheffen van een verzakking

Patiëntenvoorlichting Opheffen van een verzakking Patiëntenvoorlichting Opheffen van een verzakking Wat is een verzakking? Bij een verzakking hebben sommige delen van de vrouwelijke inwendige geslachtsorganen hun normale plaats verloren en zijn naar beneden

Nadere informatie

Amputatie van het been

Amputatie van het been Amputatie van het been Polikliniek chirurgie mca.nl Inhoudsopgave Wat is een amputatie van het been? 3 Redenen voor operatie 3 Voorbereiding op de operatie 3 Opname 4 Tijdens de operatie 4 Na de operatie

Nadere informatie

Conservatieve behandeling van lage rugklachten

Conservatieve behandeling van lage rugklachten Conservatieve behandeling van lage rugklachten Wervelkolom Orthopedie Inleiding Deze folder geeft u meer informatie over uw lage rugklachten, welke u met uw behandelend orthopeed besproken heeft. Anatomie

Nadere informatie

Versneld Herstelprogramma (ERAS protocol)

Versneld Herstelprogramma (ERAS protocol) Versneld Herstelprogramma (ERAS protocol) Binnenkort krijgt u een gynaecologische buikoperatie. Hierbij wordt het versneld herstelprogramma toegepast. Dit zorgprogramma brengt alle factoren samen die een

Nadere informatie

www.azstlucas.be > Amputatie van een lidmaat Informatiebrochure

www.azstlucas.be > Amputatie van een lidmaat Informatiebrochure www.azstlucas.be > Informatiebrochure Deze folder geeft u een globaal overzicht van de procedure omtrent de amputatie. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn dan

Nadere informatie

urineverlies bij vrouwen incontinentie

urineverlies bij vrouwen incontinentie patiënteninformatie urineverlies bij vrouwen incontinentie Met incontinentie wordt bedoeld: ongewild urineverlies. Veel vrouwen verliezen ongewild urine bij inspanning of hebben te vaak en te snel aandrang

Nadere informatie

patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien

patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien ALGEMEEN ZIEKENHUIS SINT-JOZEF Oude Liersebaan 4-2390 Malle tel. 03 380 20 11 - fax 03 380 28 90 azsintjozef@emmaus.be - www.azsintjozef-malle.be Dit ziekenhuis

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Verwijderen van niertumoren

PATIËNTEN INFORMATIE. Verwijderen van niertumoren PATIËNTEN INFORMATIE Verwijderen van niertumoren 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over de behandeling van niertumoren. Wij adviseren

Nadere informatie

botbreuken Welke klachten kunt u hebben? Hoe behandelen we de botbreuk?

botbreuken Welke klachten kunt u hebben? Hoe behandelen we de botbreuk? botbreuken U heeft een gebroken bot, ook wel fractuur genoemd. Een botbreuk kan variëren van een scheurtje in het bot tot een volledige verbrijzeling van het bot. Welke klachten kunt u hebben? En hoe kunnen

Nadere informatie

Verwijderen van een blaassteen

Verwijderen van een blaassteen Urologie Verwijderen van een blaassteen www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is een blaassteen?... 3 Pre-operatieve screening... 3 Voorbereiding op de operatie... 3 De opname in ons ziekenhuis... 4 De

Nadere informatie

Orthopedie Lumbale HNP-operatie

Orthopedie Lumbale HNP-operatie Orthopedie Lumbale HNP-operatie Wat is een hernia? Tussen iedere twee wervels bevindt zich een kussentje: de tussenwervelschijf (discus). Dit werkt als een soort stootkussen om schokken op te vangen en

Nadere informatie

1 Inleiding 1 1.1 Historie 1 1.2 Classificaties van revalidatieactiviteiten 1 1.3 Organisatie 2 1.4 Epidemiologie 3 Literatuur 7

1 Inleiding 1 1.1 Historie 1 1.2 Classificaties van revalidatieactiviteiten 1 1.3 Organisatie 2 1.4 Epidemiologie 3 Literatuur 7 Inhoud Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk Auteurs I III 1 Inleiding 1 1.1 Historie 1 1.2 Classificaties van revalidatieactiviteiten 1 1.3 Organisatie 2 1.4 Epidemiologie 3 Literatuur 7 DEEL

Nadere informatie

FYSIOTHERAPIE. Urine-incontinentie

FYSIOTHERAPIE. Urine-incontinentie FYSIOTHERAPIE Urine-incontinentie Urine-incontinentie Urine-incontinentie is het ongewild verlies van urine. De hoeveelheid urineverlies kan verschillen: een druppeltje, een scheut, een straal of zelfs

Nadere informatie

Neurologie. Hernia-operatie van de rug

Neurologie. Hernia-operatie van de rug Neurologie Hernia-operatie van de rug Inhoudsopgave blz. Tekeningen wervelkolom en hernia 1 Wat wordt er onder de rug verstaan? 2 Wat is een hernia? 2 Wat zijn de verschijnselen van hernia? 3 De operatie

Nadere informatie

Afdeling: Urologie. Onderwerp: Verwijderen van de prostaat / Millin

Afdeling: Urologie. Onderwerp: Verwijderen van de prostaat / Millin Afdeling: Urologie Onderwerp: Verwijderen van de prostaat / Millin Verwijderen van een gedeelte van de prostaat via open operatie Inleiding Tijdens uw bezoek aan de polikliniek Urologie, heeft uw uroloog

Nadere informatie

BEHANDELING RECTUMPROLAPS (ENDELDARMVERZAKKING) 443 A

BEHANDELING RECTUMPROLAPS (ENDELDARMVERZAKKING) 443 A BEHANDELING RECTUMPROLAPS (ENDELDARMVERZAKKING) 443 A Inleiding Uw chirurg heeft bij u een verzakking(prolaps) van het weefsel in het anale kanaal/de endeldarm geconstateerd en u een behandeling geadviseerd.

Nadere informatie

Instabiele wervelfractuur

Instabiele wervelfractuur Deze folder geeft algemene informatie over de behandeling bij een instabiele wervelfractuur (=breuk). Hier leest u hoe de meeste patiënten kunnen worden behandeld. In sommige gevallen is het nodig om hiervan

Nadere informatie

Behandeling van een ingezakte wervel. Vertebroplastiek

Behandeling van een ingezakte wervel. Vertebroplastiek Behandeling van een ingezakte wervel Vertebroplastiek Inleiding Er zijn bij u één of meerdere ingezakte wervel(s) vastgesteld. Een arts van het osteoporose-team heeft met u besproken dat u hiervoor behandeld

Nadere informatie

Omgaan met blaasproblemen

Omgaan met blaasproblemen Deze brochure kwam tot stand met medewerking van Leven met Multipele Sclerose uitgave 6 mevrouw Farida van Rey. Zij was werkzaam als artsonderzoeker in het Universitair Medisch Centrum St. Radboud en heeft

Nadere informatie

Operatie dikke darm kanker

Operatie dikke darm kanker Operatie dikke darm kanker Inleiding Deze folder geeft u algemene informatie over diverse soorten operaties aan de dikke darm. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan

Nadere informatie

Maatschap Gynaecologie. Hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap

Maatschap Gynaecologie. Hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap Maatschap Gynaecologie Hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap Inleiding U bent opgenomen op de afdeling gynaecologie. Deze folder geeft informatie over hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap. Doel van

Nadere informatie

Inleiding Het heupgewricht Artrose Wat is een totale heup?

Inleiding Het heupgewricht Artrose Wat is een totale heup? Totale heupprothese Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de oorzaak van artrose van het heupgewricht en hoe dit behandeld kan worden. Het is goed u te realiseren dat bij

Nadere informatie

Operatie bij een vernauwing van het wervelkanaal

Operatie bij een vernauwing van het wervelkanaal Neurologie en Neurochirurgie Operatie bij een vernauwing van het wervelkanaal www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl NEU020 / Operatie bij een vernauwing

Nadere informatie

Vereniging Spierziekten Nederland

Vereniging Spierziekten Nederland HET GUILLAIN-BARRE SYNDROOM Vereniging Spierziekten Nederland INLEIDING Deze folder bestaat uit twee delen. In het eerste deel vindt u beknopte informatie over het Guillain Barré Syndroom. In het tweede

Nadere informatie

FYSIOTHERAPIE. De overactieve bekkenbodem

FYSIOTHERAPIE. De overactieve bekkenbodem FYSIOTHERAPIE De overactieve bekkenbodem De overactieve bekkenbodem De bekkenbodem is een groep spieren die samen de bodem van uw buik vormen. Bekkenbodemspieren kunnen te zwak maar ook te gespannen zijn

Nadere informatie

Verwijderen van de lymfeklieren in het kleine bekken

Verwijderen van de lymfeklieren in het kleine bekken Patiënteninformatie Verwijderen van de lymfeklieren in het kleine bekken (Pelviene lymfeklierdissectie) Verwijderen van de lymfeklieren van de prostaat 1 Verwijderen van de lymfeklieren in het kleine

Nadere informatie

Inleiding 3. Reden voor de operatie 3. De operatie 3. Risico s van de operatie 5

Inleiding 3. Reden voor de operatie 3. De operatie 3. Risico s van de operatie 5 Scoliosecorrectie Inhoud Inleiding 3 Reden voor de operatie 3 De operatie 3 Risico s van de operatie 5 Na de operatie 5 Dorsale scoliose correctie (via rug) 6 Ventrale scoliose correctie (via borstholte)

Nadere informatie

Verwijderen van een nier via een kijkoperatie. Laparoscopische operatie

Verwijderen van een nier via een kijkoperatie. Laparoscopische operatie Verwijderen van een nier via een kijkoperatie Laparoscopische operatie Inleiding Binnenkort wordt u in het ziekenhuis opgenomen voor het verwijderen van één van uw nieren. De uroloog heeft met u besproken

Nadere informatie

Cervicale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie

Cervicale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie Cervicale kanaalstenose Poli Neurochirurgie Uw specialist heeft bij u een cervicale kanaalstenose vastgesteld. Wij vertellen u in deze brochure meer over deze diagnose en geven uitleg over de mogelijke

Nadere informatie

Elleboogprothese Radboud universitair medisch centrum

Elleboogprothese Radboud universitair medisch centrum Elleboogprothese In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een operatie voor een elleboogprothese op de afdeling Reumatologie of Orthopedie van het Radboudumc. Tijdens deze operatie wordt

Nadere informatie

TVT-O en TVT Operatieve ingreep bij stressincontinentie. Gynaecologie

TVT-O en TVT Operatieve ingreep bij stressincontinentie. Gynaecologie TVT-O en TVT Operatieve ingreep bij stressincontinentie Gynaecologie Inleiding In overleg met uw arts is besloten bij u een operatie te verrichten voor de behandeling van uw stressincontinentie. Bij stressincontinentie

Nadere informatie

Bricker operatie. Urologie. Aanleggen van een urinestoma. Inleiding. Algemeen. Voorbereiding

Bricker operatie. Urologie. Aanleggen van een urinestoma. Inleiding. Algemeen. Voorbereiding Urologie Bricker operatie Aanleggen van een urinestoma Inleiding U heeft met uw uroloog besproken dat u een operatie krijgt, waarbij een kunstmatige urine-uitgang (= urinestoma) wordt aangelegd. Deze operatie

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Patiënteninformatie bij het ERAS programma

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Patiënteninformatie bij het ERAS programma Refaja Ziekenhuis Stadskanaal Patiënteninformatie bij het ERAS programma PATIËNTENINFORMATIE BIJ HET ERAS PROGRAMMA INLEIDING ERAS is een afkorting van de engelse woorden: Enhanced Recovery After Surgery,

Nadere informatie